장음표시 사용
421쪽
ineat in eo perpetrando. ut si quis iustis dominis aliquid clam, fraudeque usus eris par, ut iuuet ea pccunia probum etiam virum,qui egeati ita enim inquit medium,quo utitur ad id adipiscend iam falsum,& minime idoneum erit: quapropter inquit, neque ita quoque erithaee bona consultatio,vi cuius, Opeque,quod opus cli, decetque,facit, non Iamin ut opo tebat: neque usus eo tamquam medio, quod vera ratio volebat. Falsa igitur improbaque est vox illa Iasonis Thessali, qui aiebat, Oportere in vita quippiam iniustum facere, ut postea ornatus eo, pollet aliquis multa iusta facta moliri.
Fraeterea fieri potest, ut aliquis,longum tempus in consiliando ponens, A piscatur quod quaerit: alius autem breue: ne ista quidem igitur adhuc bona consultatio en surectitudo, quae seruat id quod conducit, re feri oportet, σ
TE R τ i v M hoc est quod violat, impeditque bonam cosultationem, nec patinar, eam omnes numeros ipsius habere; prope autem accedit haec ad veram perscctariique bonam consultationem; desideratur tantum in ipsa minus spatium temporis i nimis enim multum incoconsumptum, & ante quam inuenta sit vera ratio ipsius rerficiendi, praeterierit tempus eius negotii gerendit inquit igitur. Praeterea fieri potest, ut aliquis cum diu cogitarit de ea re,cunctaque mente versarit,tandem adipiscatur: alius autem celeriter idem videat non igitur inquit, prior illa erit bona consultatio: requiritur enim in hac re maturitas; his autem omnibus modis, ut non plenis, integrisq; repudiatis, demon strat, quae, qualisque sit bona consultatio, aitque eam esse rectitudinem prosecto quae iuuet fructumq; fcrat, iitq; illius rei, cuius sse debet, modumq; teneat, ac tempus legitimum seruet; hae namq; sunt condiciones, quae requiruntur in bona cosultatione,ac sine quibus ipsi constare ino potest.
Fraeterea licet simpliciter bene consultas ad aliquem finem rumtamen quae simpliciter, ea e , quae adfluem simpliciter rectum dirigitur:
quaedam autem eii ea, quae Maliquem finem .
D violet adhuc bonam consultationem in duo genera ipsius, quae separantur, distIn iis variatisq; finibus: ait enim finis quid in qui simpliciter finis dictus est, atque iis,quia vltimus finium omnium est. 5e quo ceteri referuntur, is autem est vita beata; est autem finis alius. qui est rei alicuius singularis. & quae pars est communis illius,quare non diceretur simpliciter finis, vi superior ille, qui si ne appendice ulla finis vocatur; inquit igitur. Amplius licet simpliciter bonum consilium cepit te; nec non ad aliquem finem scilicet, accommodatum: quare inquit una harum consultationum,illa inquam, quae est simpliciter rectitudo, erit ea, quae fungitur ollicio, recteque se gerit in fine illo persequendo, qui est simpliciter finis: altera autem,quae refertur ad aliquem eorum finium, qui seruiunt simplicia ter vocato sint, ac vitae beatae.
Si iam bene consiliare udentium ess,bona cc ultatio erit rectitudo,quae si gerit , ut id, quod conducit, monet, ad aliquem finem: cuius Irudentia ν era
D oe ε et alio modo definiri posse bonam consultat Ionem , squis stare voluerἴteo, quod iam significatum est, ct sua vi sitis etiam Planum & apertum, proprium esse prudentium virorum bene consultare; quis enim magis hoc, meliusque praestare potestὶ erit autem ita breuior descriptio ipsus: amputabuntur enim illa, quae, polito prudente, intel- Iisuntur, nec possunt ab co seratari: erit igitur illa bona consultatio rectitudo, quae Perse-
422쪽
lti H Librunt Arist. de morib. 3 il
persequens utilitatem, dirigitur ad aliquem finem,cu ux finis prudentia .sne illa sellicet aecurita deliberatione,est existimatio vera: hoc autem valere arbitror posteriora haec verba. tamquam dicat auctor si quis e prudente viro quaesisset,quid sentiret de ea re, ipsi in rei postrum subito fuisse illud ipsum, quod aliquis indagat longiore itinere, ac diligenter consultando. quia ipsum in animo conceptum haberet.
Ea aut e sagacitis, O hebetudo e re quas appellamus quosdam sagaces, hebetes,ne1, Omnino Idem,quo scientia,vel opinio cuncti eni uisu adices.
Cuia docuerit.quid sit bona consultatio, nunc incumbit in declarandum alium animi habiatum, eius scilicet animi partis, menti sue , qua instruitur aliquis ad agendum: vocatur autem a Graecis rict cotrarium vero ipsius κνμισια: a Latinis inferioribus appellatae sunt hae, sagacitas, & hebetudo, fortast. non omnino apposite cum viiij nihil umquam ostendat apud Graecos verbum πιι ιτα et Latinum autem, quod illi respondet, in malam etiam partem accipiatur, unde sagae anus Vocatae sunt; sequemur igitur ipsbs, cum melius, ce ii usque non habeamus. Sed Attitoteles quoque iple videtur indicare, aliter etiam capi pud Graecos duo haec verba,cum testatur,quomodo accipi velit, dicatque se intelligere ilialas, quibus mortales quidam , qui hac tamquam dote, instructi iunt, appellantur σ-ori: contrarij autem ipsorum, qui ea orbati, πυλπι ; sed Loc relicto, ait, non esse sagacitatem idem prorsus,quod scientia,aut opinio:primum eniin tradit,quid illae non sinueripitq; et rore hunc eis, qui ita putarent:po:fea declarat ipsas:omnes enim inquit, rent sagaces; qui scientiam aliquam perciperent, ii uespinionem quampiam in animo habent, quod plane perspicitur farium esse, ut de ingenio Ephori Cumani memoriae proditum est, in quo iterum erudiendo, Isocrates aiebat,sse calcaribus uti.
1ue aliqua una esingularitus silent,s,ceu medicina de relus enim, quae ad corporis sanitatem pertinent, vel geometriar circa magnitudines enim vesaretur neque enim de i , quae semper sunt: moueri , non possunt. sagacito euenque de quolibet eorum,Pae oriuntur: sed e quibus dubitaret aliquis, con- Altaret. Quapropter circa eodem res versa tur, circa quas Hudentia.
NE Qv E etiam unam aliquam,certamq; scientiam esse inquit sagacitatem. veluti med Icorsi attem: fuisset enim tunc inquit de rebus, quae curant aurotos, valentque ad morbos pellcndos, siue geometria;ita etiam certa materia ipsus fui flet i dest magnitudines, & quae in ipsi, considerantur: his vero expQstis, addit,quod confirmat. quae iam tradiderat. Nequeeni in est inquit sagaci tas de rebus, quae semper sunt, illae namque materia fiunt se emiarum neq; de rebus cunctis,quae non mouentur, neq; de quolibet eotu, quae oriuntur, sed de cetiis tantum eius generis, ijs inquam,quae dubitationis aliquid in se habent: dignaeq; sunt vide ipsis aliquis consulte Elicit autem hinc corollariunt admonereque practerea voIuit cumuli loco, versari in ijsdem rebus ipsam, in quibus versatur prudentia
423쪽
sagacitas autem existimandι solam Uim hulet: idem enim est sagacitas temesagacitas: nam ct fgaces, lenes gaces dem sunt.
Cvra in eodem strato , materiaque versiri dixisset sagacitatem & prudentIam, quae res indicat coniunctionein, similitu finemque non paruain ipsarum, nunc, nequis an hoc labatur , qui putet penitus ipsas easdeni e te, separat eas, monitiatque quid discrimInis inter ipsas sit: dieit autem prudentiae munimen e praecipere, ac mandare nominibus . factos ad negotia illa obeunda,quid facto opus st: Inquit eniti, sitelii lacie Illius este, Hendere quid sacere Ipsos oporteat, α quae nullo pacto attingenda abaesis sint, quod cum praestiterit. sinctam se existimato ilicio suo. Sagaeitas autem ait. si tum exii Minat de rebus: partesque eius sunt, videre quid melius, vitriisque sit . Cum putaret autem fleeipi aliquos polle. iiii vellent hoc, quod dixit ollicitim esse sonae sagacitatis , non simpliciter sagacitatis,ut iup age consultatione bonaq; consultatione sensi neque enim omnes,qui ci r bus dubiis con-sultam, semper bene consultant, docet hoc in hae re non usu venire: neque enim potest a- liquis esse m cle, qui non sit idem si, ne, cu in omnis qui si gar est, recte existiment neeroilit ullo pacto in rebus existimandis decipi, atque errare.
6ὶ autem neque habere prudentiam , neque accipere, sagacitas: sed γelu
μανΘαὰ ν dicitur buci εναι, ii Isapere me intemgere, quo sintvr scientiae , sic cum abfuti utitur opinione ad existimandum de hu rebui,de q*ῖbiu pro emtia est, aho loquente, . exim mare recte : bene namque, . recte idem sunt a . que hinc venit hoc nomen θυεως per suam θά C qusdam a Mim 'vocantur. γquam in discendo dicimus enim,cum mi ξαίειν oluere volumus, sepe muli, α
PAR Ar se nunc ad declarandum, quἰd iraec ipsa sagacitas sit, postquam docuit, viril ea non sit, sed prius tamen tangit quiddam,quod aptum est a superiori biis. de adhuc rei liba explodendum: inquit enim, non est praeterea verum, quod in mentem alicui veniret, sagacitatem esse, siue tenere iam prudentiam , compotemque eius fictum esse, siue accipere pupsam ii liique comparate r post quod statim incipit apei ire quid illa sit; altius autem ordietur,quod vult explicare, a simili initio sumpto, quemadmodum enim inquit, perdiscerer praeceptaque doctoris in animo condere idest intelli re, 'uod tradit. dieitur sciti. ,α, cum scilicet, ut addit utitur scientia illa ita eum utitur aliquis opinione ad existimandum de his rebus, de quibus prudentia constat, cum inquam alius verba faeit, loquitur ine de . illis beneque existimat: hoc inqnam eii , ii vi, munusque sagacis hominis obire. Quia autem in voce iuncta non est. sed εἰ ut omnis dubitatio tollatur, adiungit i- dein valere a. quod valet adverbium Non puto autem duobus illis verbis. Ἀλλου M-γυζη, fgniticari ab auctore doctorem, qui auditori praecepta det neque enim usus si isset verbo , si hoc ostendere voluisset: praeterea discipuli, δe qui tunc primum audiunt, non possunt existimare de illis. quae accipiunt, neque de ipsis tectum Iudieῖum Aeer ea arbitror intelligi quem uis alium, qui narret, aliquid exposuisse. quod etiam non imbutus1cientia. Di tamen hac animi dote praeditus,videre polli existimareque an bene, vereque dictu M. Non sallere autem nos debet verbum quod vi docet Aristoteles no temper limiscat discere sed nepe: ecla vi testatur, intelligere,id quod editur a quopiam hinc
autem ductum esse nomen huius virtutis docere nam quan argumentatus sit ab etymologia, α vera notione nominis,dubium non est.
424쪽
c factum adgnoscentam, . aequum, ac bonum,de non nullis rebus i sce-orer venia autem ae animus propensius ia ignoscendum sentemia est,quae vim hal texistimandi de aequo γ' bona; p ea 'idem recta. recta autem quae veri est.
Expos ret is iam e numero inferiorum duobus habitibus, venit ad eum, qui ut illi, Ita etiam ipse prudentiam adiuuat: facitque ut melius, procliuiusque obire munus suum pollit: est autem is, qui appellatur a Graecis quasi sententia, sed quia non semper hoc no men eodem modo capitur, testatur quam nunc intelligat,& quomodo sentetitiamque hanc acciri velit:nam γν ια vocatae quoque sunt praecepta ad vitam honeste sapien-xerque degendam idonea.de quibus etiam poetae non nulli libellos apud Graecos scripse runt, quarum etiam conficiendarum rationem tradidit noster hie auctor in II. de arte dicendi:esse autem hanc inquit eam, cuius vi vocamus,quosdam mortales cx-uviar, de eos. dem dicimus habere praeditosque esse hac ipsa facultate: est autem existimatio recta probi, moderatique viri:hoc vero probat a consuetudine loquendi qua vitetur tamquam nota quadam, hoc indicante: dicimus enim inquit, in primis hunc, quem ego supra significaui,idest virum bonum ac moderatum, pronum elle ad ignoscendum: eodemque pacto in omni sermone ita loqui solemus, assirmamusque moderati viri proprium este, quibuscdam in rebus, delictis aliquando ignoscere σήν ω que haec, idest natura talis, actiove est
sententia, quae vim habet existimandi recte de aequo,& bono: hocque semper ieruat: reiaeta autem quod existimatio dicta est, accipi debet, quia recta est.
Sunt autem Omnes hi habitus merita in idem tendentes: dicimus enim sententiam,m sagacitatem, prudentiam GT mentem adeo rem referentes , se tentiam habere mentem iam , Erprudentes esse, or sagaces : cunctae namque hae potestates ultimorum, aliue earum rerum, quae singulares sunt.
v o , T OI A M disseruit de sententia, iamque exposuit habitus eos sinites inter se, & qui tamquam socii sunt priadent ae,opitulanturque ipsi,tradit hoc ipsum signiscatque repetiatis illis,omnes eos ad idem referri, in quibus etiam nominat prudentiam, additque tribus diis mentem,quae hic sumi videtur debere pro habitu principiorum, in rebus agendis oecupatotum: inquit igitur,cuncti hi habitus,qui quattuor sunt, non sine causa eodem tendunt studentq; idem enicere: confirmat autem id lioe pacto; usurpamus enim InquIt haeivelba appellam usq; sententiam,& sagacitatem.& prudentiam .& mentem ad eo dem ho mines ipsas comportantes , quos dicimus sententiam habere. & iam mentem, eosdemque vocamus 3e prudentes, & sagaces: cauta autem est addit. huIus nostrae consuetudinido quendi ilibuendiq; has animi dotes,ac potestates iisdem hominibus: sunt emini inquit cun tiae extremorum,ata , eorum, quae singillatim sunt, in hisq; capessendis omnibus ipss totienit: neq; tamen eadem ratione, ac via utuntur in eis indagandis,sed ali ae saepe diuersia.
. Atque in ea quidem, qui aptus HI aderi mandum de rebus, de quilus prudens, sco ea. σ bene senilcm est, seu ad ignoscendum paratust
425쪽
nam quae aequa π moderata sunt, communia cunctorum Eroborum humana rum sunt, ea parte, jua ad alium referuntur . . p
λviv NOT, virum. qui ornatus est his dotibus, instructusque ad plures has virtutes ex-rrimcndas , quemadmodum varia semina ; initiaque in animo ipsarum habet, ita varii' modis appellari cuin ea parte, qua factus est ad existimandum recte de illis rebus . de quibus homo prudens quaerit, studiosusque est in ipsis veritatem adipiscendi, vocerur σ-- idest sagax: neque hoc tantum, verum etiam ι νωμαι idest piaeditus facultate bene sentiendi:siue inquit, pronus ad veniam dandam leniterq; de admῖilis culpis existimandum .
Reddit autem rationem horum omnium dicens,quae namque acqua, sonaque lunt. m
munia omnium humanorum bonorum sunt ea parte, qua ad alium subleuandum. in struendumque, non ad semetipsum iuuandum, valent. -
Sunt autem singularium, oe extremorum cuncta ea, quae cadunt sub amo nem: etenim frudentem oportet i a cognscere , c sagacit in , π sententia
Orca res agendis haec autem ultima sunt.
SIGNIFICAT munera cuncta horum habἰtuum , uno de eodein tenore reserri ad res sina lares, de ea quae sunt extrema omnium consiliorum factorumque nostrorum : oportereque prudentem virum ea cognita, perspectaque habere: Addi etiam sagacitatem ac sententiam occupari in rebus iudicandis, quas homines agunt in vita, quae sane sunt ultima α extrema. Est hic varietas quaedam lectionis: Argvropylus enim videtur legisle ἔ- Vetus etiam tralatio In exemplari, quod secuta est, per Ipicitur nominandi casu idem hoc nomen habuit te: interpres tamen Graecus communem lectionem seruat, in qua illa est generandi casu posita: omne autem discrimen in hoc est; dixer i ne omnes res,quae agunaur elle enumero lingularium, Sextremotum sitie res, quae aguntur singularium ei te aliquaS , S c t morum, ut quamuis non aperte, praeceperit aliquid de numero ipsarum, ὸntelligi tamen velit. hoc capi debere tamquam ii de omnibus ipsis a se dictum fuit letiquaebitur geruntur a mortalibus, s redeamus enim ad sententiam,ὶ ea omnium ultima, ausingularia esse assirmat, quia non deliberant homines de rebus, quae in uniuersum. tales sunt, aut gerere aliquid aggrediuntur, quod huiulcemodi iit: est enim id extra captum arsorum.
Et mens extremorum ect in utramque partem etenim primorum remi rum , m extremorum mens in, ρο non ratio quarum Pna quidem versatur in gemonstrationibus immobilium rerminorum, primorum altera autem, quae
in rebus agendis ultimi, quod aliter euenire potest, O alterius propositio μ=in i artibus, quae ad agendum e trincipia enim eius, cuius causa quippiam sunt: e sngularibus namque quod ma niuersum ess gignatur: horum igitur siet,
sum haloe gortet: hic autem, mens est.
ADDIT, mentem quoque extremorum esse, ut ipse ostenderat sagacitatem, di sententiam illorum ipsorum est e. cum versentur in rebus numanis videndis, atque existimandis quac prosecto cius generis sunt: non enim attingunt mortales res uniuersas: idem igitur. Minc traditiam te, intellectu ve, qui cum sit seminui, diuid virque in cim , 'ui Issa - naturali ,
426쪽
lii Ut Librum Arist. de morib. js si
rurales, diuinasque contempletur, & in eum, qui humanas, caducas trie: virlique tamen in hoc conuenit, ut curent extrema: quae nobis namque prima sunt, illa sunt vltima naturae. & quae naturae ultima, nobis priina. Inquit igitur, intellectum elle viti norit m in utramque partem, cum sit primorum terminorum, atque ultimorum, quod non contingit in ratione, demonstrationeve. Quae sit autem materies amborum , in hoc di tere- ἰDantium inter se, declarat: ait enim unum eorum, illum inquam, qui proprie intellectus vocatum, videtur enim hoc inuenturnelle indagandis rebus aeternis, versari in demonstrationibus terminorum, qui sunt extra omnem motionem, liberique prorsus ab ea. ijdem qi primi: alter vero in demon lirationibus versatur rerum agendarum, quae sunt, ct ipsae via timi, & materiae, quae expolita est varietatibus, nec semper eodem pacto se habet, atque
alterius propolitionis idest singularis. cum in superiore, & qui quaerit res immobiles progressus nat per propositiones uniuersas, & principia eiusdem generis ; haec enim inquit adest propolitiones lingulares initia sunt eius, cuius obtinendi causa incumbimus in has quaeitiones:cupimus enim scire, quae in uniuersum fiunt eius M'tris rerum: cognitio c. nini singularium perducit nos ad intelligentiam eorum, quae hiant eodem pacto semper in eodem genere rerum, quae singularia scilicet cognita habere oportet sensu : qui sensis tia via est illorum percipiendorum: sensum autem inquit, este inici lectum.
Quapropter naturalia quidem haec esse videntur. O natura sapiens nemo :sententiam autem habet, oes aestatem, oe mentem Ruum autem huius is, quia arbitramur aetatibus comitarie atrue haec aetis mentem habet, crsententiam, tami m natura causea fit.
cvis subtiliter dissertiaeet de tribus habitisus, quos sibi propos ierat explicandos, potu
quam de virtutibus rationis satis praecepit, adiungit cognitioni ipsorum quaedam, quae magis explanare, patefacere ue vim corum adhuc valent; eliciuntur autem illa ex accurata animaduersone naturae ipsorum:primum igitur inquit.quod plane corollarium est, vide-ii illa a natura proscisti. α non cura, studioque nostro comparari, Ideoque distingui, de separari a sapientia, intelligique non eadein penitus esse, quod illa, cum sapiens nullus na via, ptimoque ortu iit: liuioniantur autem quidam, qui sementia praediti sint: eodemque pacto sagacitate, de mente hac, naturae beneficio, de sine ulla cogItatione sua, laboreq; orariatidi se, his quasi habitibus. Confirmare vero quod dixit, volens, stitur signo quodam, Quod praestare hoc , indicareque potest, est autem ipsum', quod cuncti nos sumus huius,nimi, iudiciique, ut hae quata dotes. comitentur retatibus, de haec scilicet aetas praedit sit instructaque mente. sententia aliae vero non iisdem quas inquit natura caula sit, do minaque harum potestatum tribuendarum, dilargiaturque ipsas. quibus velit: haec enim opinio, infixa animis nostris de illῖς. plane hoe declarat. Quod tres hos quasi habitu . videri dixit naturales esse . notum est Peripateticos ita de virtutibus . vitiasque existimasse a censuisseque virtutes non nullas quisuidam a natura praebitas esse . non integras tamen illa, neque absolutas:de quo etiam erudire disserit SimplicIus, cum explanaret verba haec de seeundo genere qualitatis. ιτ χυδε Mae . ηυκτιακα de quae sequii tui; quo etiam in loco docuit, quomodo Stoici appellarent hanc propensionem ad virtuatem, cuius geminum genus esse vellent cum contra inopensionis ad artem,quam vocat tavnum tantum genus poticient: unde ipse videndum esse putat,an artis quoq; duplex penussit, eius inquam, quae de a natura aliquibus sata. ita maneat. de illius, quaentidio suo, di diligentia profecerit aliquid, ac meaior ita secta sit. M. Cicero in ptooemio
iii.Tti illanae videtur vocasse Igniculos de semina virtutum,has ipsas naturales virtutes,' inquit enim. Nunc paruulos nobis dedit igniculos quos celeriter malis moribus opinio . inibusque deprauati sila restinguimus,ut nusquam naturae lumen ispareat; sunt enim in
Metili, nostris sentitia innata virtutum; de quae sequuntur. Alexander quoque in quarto M'' bio quaestionum de his naturalibus virtutibus disputauit. H
427쪽
Quapropter, m principium, oe fuis mens est: ex his enim ,σῶ lis A
x x hoe corollarium videtur esse, guctumque plane e superIore quapiam sententIa, non tamen, ut opinor, e proximo eorollario, verum e verbis illis, documentoque ipsorum. quibus dixit, mentem esse extremorum in utramque partem: addit igitur nuu aptumque est Inde, quod inquit, qua de causa & principium, & vltimum est: ex his enim inquit, conflantur demonstrationes: initiis inquam, & Dropostionibus sumptis, ut vi ipsorum aliquid concludatur, ut de ijs. quibus verbis tignificat conclutionem, & quod conlectitinest,materiamque demum: neque enim potest concludi quippIam,quod non inde nascatur.
MONET, magnam vim habere at fidem faciendam voces,opinionesque trium generum hominum: nee despici facile debere ipsas; etsi nullo argumento us sint in illis connrmand .s. idest usum multarum rerum habentium, & senum, & prudentium,quibus omnibus conjUenit in hoe, ut varijs de causis intelligentiam habeant multarum, singulariumque rerum, hos enim idest primos erudit usus magnus retum; non est enim penitus necestaria longa aetas periculis iaciendis multarum rerum: quidam enim minore in aetate, iuuenesq, adhuc occasionem nacti fuere eterendorum multorum magnorumque negotiorum: ut Alexander ille Macedo. Scipio maior, Cn. Magnus, & ipsi exitum multarum rerum aspexerunt: prudentes & quia diligenter curant, quae fiunt, & ipsi quoque pares sunt veritati verum vIdendae: his igitur non minus credi oportere inquit, quam demonstrationibus doctorum hominum firmisque argumentis. Cur autem tantum ipsis tribui debeat. osten dit: ait enim intueri principia. & unde consequatur, quod usu postea venit, quia oculum lumenque habent conssatum ex usu illo magno rerum. Quod ad aetatem, adhue teneram, pertinet, confrinat, quod praecipit Aristoteles, Inde etiam nasei aliquando eotistia opita ma, id quod ab Homero traditum est, s monitum,consitumque Achillis animo euli is set, aufugere, vItateque potuisse Patroclum, interitum,malumque fatum .
Qui igitur sapientia, er pruilentia est, σ circa quo res virque versatur: O 1 2 alius animi partis virtus utraque ess, dictum eu.
SIGNIFICAT se perfecisse ea quae modo explicanda sibi proposuerat, paucisq; nobis ipsa redigit in memoriam: mmemorat igitur a se traditum elle, quid sapientia sit, α quid prudenti an quae res materia sint utriusq; ac stratu, in quo in uestῖgando versentur, cum quaerat sapientia de rebus. quae non variantur: rerpetuoque eundem tenorem seruant: pr dentia vero de contrarijs expositis mutationibus crebris: praetereaque declaratum sit, v-tramque virtutem cile alius animi partis, intellectusque, cum sapientia sit illius mentis laus, ac perisectio, quae incumbit in res contemplandas, prudentla vero alterius, quae v
ram viam monstrat rerum agendarum .
428쪽
In Vl: Librum Arist. de morib. ii
misi centemplatur, viae beatus homo e cietur: nu Pius enIm renerationsseu rprudentia autem, hoc iurium halet. ,
Et PLrcAτIs prius quἰnque virtutibus rationῖs: deinde traditis tribus habitibus antas, Idotibusve a natura acceptis, non studio nostro partis, quῖ auxilio sunt prudentiae in consilijs capiendis: ornantque ipsam magnopere, aggreditur diit oluere nodos, quaestionesq; quasdam, quae niti solutae forent, turbare facile potuissent aliquos, efficere que ne omnino putarciat Vera esie, quae praecerit. Prima earum quaestionum est quod in uit, quaerere posse aliquem,quem studium terant hominibus duae harum virtutum,id si sapientia, α prudentia cuin prior harum nihil investiget eorum, unde aliquis beatuς reddatur: atq; hoc, quia nihil gignit, essicitque, sed contenta est cognitione, veritateque rerum, quarum naturam causasque sedulo indagavit. De prudentia autem nihil liui ulcemodi dici potEst, nam quaerit res,quae essiciunt aliquid:poti quam enim accurate qua ciuiu est ab ea de ali, qua re, satisque deliberatum, exempli causa de pace, de bello, de mittendis legatis, efficitur ope illius, quod melius,utiliusque visum est.
Sej cuius causa 'sa opus est 'siquidem prudentia est, quae manet circa res iustas, σ honestas, bonus hominibus haec autem ea sunt,quae boni viri mu
nus eu agere nihilo autem sumus paratiores ad res agendus , cognitionei trum e siquidem halitus sunt virtutes: quemadmodum nefue res , quae ad bonum valetiarnem ueta bonam corporis halitudinem, quaecunque licet.
non quod e ciunt, sed quod ab habitu gignantur, ita appellentur: nihilo enim
paratiores ad agendum sumus , ea quod habeamus artem medendi, aut corpus exercendi.
CONCEss ERAT prudentiam continere In se, quod abest a sapientia, remotumque inde est ut declarauit; neque tamen ob id existimari posse Ipsam este utilem necessariamque vitae, quod enim aliquis In se habet, non oportet eum aliunde petere: haec Ixitur est vis illorum, quae lala sequuntur: pecticiunt enim, absoluuntque superius argumentum, non. nouum aliquod, ut interpres putaui adserunt:etsi igitur inquit noua quaedam gignit prudenti non tamen ea de causa conducit ciuili vitae,sed potest sine damno ullo ipsa eathre; quod probat hoc pacto: prudentia virtus est, quae Ieriatur circ iea,quae ἰusta sunt.& honesti, Dona, conducentiaque homini, campumque eum habet: haec vero inquit propriae curae, factaque boni viri sunt quaeque ille aget in vita:uon erimus autem addit, magis p rati. instructique ad haec agenda; quia haec intelligimus, cognitaque habemus, siquidem virtutes sunt habitus quibiis qui praediti sunt.nulla re indistent quae magis eos persectos In illis rebus reddat. Similibus autem utitur ad veritatem tuae sententiae declarandam rinquit enim eadem ratione, qua neque salubres res, neque propriae bonae corporis habiatudinis reddunt cognitae magis eos tales, sed quia silubria. S propria bonae eorporis habitudini non uno modo dicuntur: ita enim vocantur,& quae manant, proficiscunturque ab his corporis habitibus, ut ambulatio salubris, somnus, urina. Ic quae gignunt valeti dinem. bonamoue corporis sanitatem, testatur, quae intelligat dicitque se lignificare,non quae effetant, sed quae Indicent hos duos corporis habitus, atque inde manent; concluae ti, autem inquit mihilo enim magis idonei erimus ag munera illa obeunda propria co . potis sanitatis, quia teneamus medendi artem, & rationem corpus exercenai
429쪽
Petri Victorii Comment. 'Si autem non horum causa pruilentem ponere debemus , siaut poli ciamur , ijs certe, qui probMam sunt , nuda in re potest esse Nilo.
REν Liτ id, quod aliquis contra dicere potuisset,si accommodata non est prudentia aa facta melior exquisitioraque gignenda, propria virtutum, Opitulatur tamen. adminiculoque est ad eas parandas,id quod etiam inficiatur: inaneque est e docet:ait enim illis, qui ia. studiosi sunt, opus non esse cura studioque quopiam. quo tales fiant, atque ea, quae prodessent expertibus ipsius, ad virtutem sivi comparandam. utilia non esse, nec opis aliquid adferre polle ad eam acquirendam: ut neque superioribus illis, qui iam virtutem per e Iunt, quique ipsam tenent,utilis sit, neque vacuis ab ipia prosit ad eam adipiscendain
O mplius neque js, qui non habent nihil enim referet eruilentes Vsi sint, analos Pr dentia praeditu pareant: satu hocmbueste debet, veluti circa linam
valitui nem : cum enim sano corpore esse velimus, tamen non terdiscimus artem messicorum. OsT1Nni T praeterea ijs utilem necessarῖamque non esse prudentiam , qui expertes ῖpsius sunt; illis magnum neque fructum serte, si, adhibita cura multa, Pzrcipiatur ab iplis, quia etsi non habent eam, conferre se paruo negotio pollum ad eos.qui teneant, cruditaque ab ipsis : nihilque intersit, eos habere, compotesque ipsus esse ,sitie aliis quibusdam, 'ui Vc-.neant iplam, parere;confirmat autem hoc simili, in nac enim quoque re satis nobis elle de here existimat,quoaseritatur in valetudine tuenda:cum enim valere Volumus,ut Po iamur desiderio hoc, non tamen discinius artem medicorum, sed consiliuin sequimur corum, qui medentur, curand4sque nos ipsis tradimus.
ccedit autem his,quod Asiurgum videri posset,si cum sit Aeteris apicn-ria, dominalitur Vs: ea namque, quae e cit, imperium habet, ac troc Titomni in re , . De hu igitur dicendum eae nunc erum de sis Amtaxat quo-fium ea.
Hoc etiam scrupulum inlicere in animos nostros Inquit, si cereque, ut haereamus: videri enim pollet absurduin, si prudentia, cum Insertor sit sapientia minorisque prorsus dignita is, id quod dictum est, postea exerceat imperium in ipsam, di quasi ei dominetur. PIs bat autem, constituitque auctoritatem prudentiae tamquam signo quodam: ait enim vi xulem illam, quae faci moliturque aliquid, non quae otiola eis imperium haberς, α mandaret, praecipereque cunctis in rebus, quod plane facit prudentia, cum sapientia quiei cat, nihilque moliatur, sed tota occupata sit in suis illis cogitationibus naturisque Icrum con- emplandis. Post haec inquit ex positis iam iis, quae veritati repugnare videbantur, cons iisque suo repetito, tempus est, ostedere,quomodo res se habeat. scrupulosi, hos euellere.
Frimum quidem igitur Alcimus, necessaris i asper se expetendas e F cum Wraejue virtute M uri 1ue partis: si non facit alituitarque i aru -
430쪽
In Vl. Librum Arist. de morib. 3j 9
τοτ v M se conseri nunc ad scrupulos, modo insertos, euellendos, refellit autem ante alios. quod excogitatum erat.contra ambas,sapientiam inquam communiter, & Prudentia, quod fructum nullum ferrent. Primum inquit dicimus, volumusque ambas, sapientiam inquam ac prudentiam, per se expetendas esse, suaque vi caras nobis elle debere,etsi neutra ipsarum nihil quippiam facit,ac molitur concedit enim quod subito negare potera ut ostendat hoc ipsum etiam nihil eos iuuare,quo illi utebatur tamquam solo, ac fundamento suae rationis. Per se autem expetendas eas ait, cum sint virtutes,& optimi habitus ani
Deinde σfaciunt quidem , non ut medicorum autem ars, valetudinem JeIdit valetudo,sic sapientia, vitam beatam cum pars sit totius virtutis,quo tenea,
rur, efficit tar quod munere suo fuseatur, beatum.
DxiNDE inquit, auserens illis, quod iam concesserat, saciunt Ipsie,& tamquam pariunt, quamuis ut illi accipiunt facere, nihil moliantur; non inquam, ut ars medicorum facit, gignitque corporis sanitatem , quae ars polita est extra nos, corpusque. verum ut valetudo signit munera, factaque, quae requiruntur a bona corporis habitudine, propriaque sunt illius ita sapientia gignit vitam beatam: cum enim ea lat. sapientia inquam, pars totius Vir utis, unaque ipsarum, quia tenetur. facit, & quia fungitur muneribus suis,esticit hominem beatum. Non sunt autem,quibus adhue vius est dilo argumenta, sed unum tantum, quod magistri dicendi, exprimentes rationem ipsius, vocant sera ' χ eoo; ostendit enim qui ipso utuntur, primum se iaciles, ac liberales in disserendo. postea magis ipsisspremunt,cum declarant facilitatem suam,nihil ipsis prodeste, nec auxilii aliquid ferre ad sententiam suam tuendam.
Fraeterea opus perficitur Hudio prudentiae, is virtutis moralis: virtus enim scopum reddit rectum prudentia autem, quae ad hunc referuntur.
to vM nune declarat, prudentiam utilem esse: vel necessarIam pollus humanae vitae. si neque ipsa nullum opus proprium virtutis, integrumque estici polle: concurrant enim ambae necesse est, nec valet optimus latum animi nabitus efficere aliquid magna laude dignum, perlectumque omni sua parte. Cur autem requiratur hic consensus indicat; virtus enim inquit finem rectum sibi proponit, Drudentia autem inuenit, quae ducant eo, red-dfintque nos compotes illius: cum igitur societas haec, communioque requiruntur, altera ipsarum sola praeitare id non potest, quare perspicitur, prudentiam magnum fructum se re, neque esse inutilem vitae.
Quartae autem animi partis non tu virtus talis in qua scilicet vis ea alen-.A: nihil enim in ea manet, quia adgendum valeat ,siue non agendum.
Die v NτvR ab auctore quattuor esse partes animi nostri. ut nunc loquitur idest potest tes unaquarum percipimus scientias, unde appellata est a Graecisse; alterae pos rationis dicta est,quibus ambabus separamur a brutis tertia in qua vigent appetia tiones, ultima qua alimur, ciboque vitam tuemur: quartae nunc huius partis inquit non extare virtutem ullam huius generis & quae sit propria hominis: nam quin habeat etiam, ipsa suas propriasque virtutes, idest dotes quasdam,dubitari non potest: non enim omne s. qui aluntur: ciboque Vi με corporis sulciunt,atque ita facultatem corpori dant, ut crescat,