장음표시 사용
411쪽
INTERPRETEs censuerunt hoc esse quintum Ggumentum quo itidem Aristoteles sepatat prudentiam a sapieti di si manifesto verba haec apta sunt e superioribus, confirmatq; ruod dictum fuerat,& tamen certum est,hoc etiam ipsa facere. Cum igitur velit hoc potismum ossicium esse prudentis viti,bene deliberare de rebus incertis,obseurisque: Gliberet autem nemo de ijs,quae aliter se habere non pollunt, unum ii tantum exitum habent: neq; etiam de rebus, quae finem nullum habent, quem etiam si liaberent,non est et is, qui agitur, materiaq; sit rerum gerendarum bona. utilisque vitae. atque ille, qui simpliciter in hoc laudatur: existimaturque praeditus este facultate consilia bona semper dandi, sit ille . qui eius, quod optimum est homini, coniectator est, cum quaeritur de rebus, atque hoc praestare potest, diligenter omnibus ponderatis, subductique ipsarum rat ne, non erit sapiens, qui humanas non versat animo, neque in rebus propriis suae facultatis videndis utitur eadem ratione, subducitque ipsarum rationem: sed primo aspectu veritatem illa
Neque es prussimia solum rerum, quae in universum fiunt,sed opuι est res
quoque singulares nosse: munus enim i lasea agere z agito autem versatur circa res singuiares.
S x TVM hoc argumentum putatur esse, quo idem conficitur. I nquit enim, prudentita non solum versatur circa ea quae in uniuersum fiunt verum etiam curat,& studiose quaerit res singulares: aliter enim non posset ossicio fungi, id quod non usu venit sapientiae quae sapientia cum conflata sit E mente, & scientia, quarum utraq; materiam suam habet, res,quae in uniuersum fiunt, & ipsa,vt par est, non discedit ab illis. Verum este,quod dixit rde prudentia; oportere ipsam intelligere quoq, res singulares,probat, qisia Virtus est, quae versatur in rebus agendis: agimus autem addit,res singulares, non quae in uniuersum hul, etsi illa quoque opus est, cognita esse prudenti: exordium enim inde ducitur: nec tamen non maiorem fructiim ferunt usibus nostris notitiae rerum singularium, quam uniuersitarum, ut testatus quoque ipse est in II. libro de arte dicendi.
Quare quidam, qui nullam Mentiam attigerunt, non nutris Eoctis virisia res
agendas aptiores sunt, in a*s, qui multarum rerum usum habent. Si enim fiat abfuis, leues carnes, cum jacile concoquantur, esse saluti es: leues autem quae sunt, ignoret, non e ciet valetudinem , sed qui scierit, tum esse leues,m salubres, magis es ciet. Frudentia autem rebus agendis facta eu. Quare ambis oportet habere, vel hanc potius.
EsT hoc aperte corollarium:affert autem causam eius,quod perturbabat inultos, voluitque ipsis eripere hunc errorem,qui est fiuchus quem hinc praeter ea quae docebat capere pos . sunt, qui legunt: illud autem erat, quod videbant non nullos qui non essent inui ucii d etiIna ulla, magis idoneos esse ad res gerendas, & munus suum implendum : in alijs autem multis hoe usu venire inquit illis, qui empirici vocantur: exemplo enim utitur eorum , qui medentur aegrotis, cuius rei duplex est via; quidam enim eorum artem didicerunt & praeceptis veterum medicorum imbuti sunt;alij usum tantum liabent:& aliquid valent in morbis depellendis, quia periculum saepe secerunt earum retia,&experti sunt i-ntis: inquit Igitur hoc ossedere studensis enim didicerit quispiam sciatq; carnes leues facile cocoqui, salubresq; este: notet tamen, quae sint leues,nu quam sanabit argrotu, sed lis .r - praesta-
412쪽
In VI. Librum Arist. de morib. 3 q. l
yraestabit qui sine illa communi intelligentia, cognouerit, autum leues carnes et e tales; a commodat autem hoc ei, quod in manu nunc habet: aitque, prudentia autem incumbit iures agendas : habetq; hoc iiudium: quare inquit. opus est ambas has Propositiones tenete,
Erit autem hic qualue princeps quaedam , quae imperium haleat.
A n i v N ar T in rebus etiam humanis extate quandam, quae vim, dc speciem habeat archi tectonicae, idest eius, quae praecipiat, demandet, quid faciendum sit: illa autem est propositio uniuers alis, quae tamquam aliquo modo ni nil moliatur. sed singularis hoc α esticit, ut illic Abri. Similitudinis autem non nihil eum hoc habet locus ille, quem attigit M. Cicero pro Archia: ipse namque ponit quaestionem, statimque eam di sibi uit; sed etiam adiungit,si ambo illa coniungantur, tunc melius persectiusq; rem actum iri. Verba eius sunt. M Quaeret quispiam, qui di illi ipsi; summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, ista ., ne doctrina, quam tu laudibus effers, praediti fuerunti disti cile est, hoc de omnibus con-ri firmare: de quae sequuntur, ne totam sententiam, satis longam huc transferam, prae se tim eum in claro, de illustri loco posita sit. Discrimen autem esse videtur, quod M. Cicero putat, eruditum virum, & qui praecepta cognorit, maiorem vim habere, ad rem agendam, quam illum , qui usu & periculo facto multatum rerum didicerit, de valde idoneus rebus gerendis factus sit.
Gautem ciuilis scientia, . prudentia idem quidem habitus: status tamen O natura ipsis non eadem est.
C v M iam declarasset quinque illos habitus rationis, quos sibi proposuerat explicandos, re
retit prudentiam, qui unus eorum fuerat, ut plenius, accuratiusque ipsum explanet: est e- nini prudentia habitus, sine quo integrae ac persectae non possunt esse morum virtutes; unde merito a veteribus, doctis viris, appellata est, ars vitae, quia moderatur cunctis, animi motibus factisque in eam igitur nunc totam incumbit: primum autem, in quo conueniat ipsi cum ciuili facultate, it adit, & in quo etiam ambae dissentiam inier se: aitque ipsas vatum, eundemque habitum esse; vi tamen, Ac natura diuersas, quippe cum habitus i se in ea ratione, qua tibi ipsi prolit, secteturque utilitates suas, prudentia vocetur: qua vero tuetur tempusticam, consilioque suo ipsam regit, vocatur ciuilis facultas.
Erus autem,quae adesultatem dirigitur, O quidem ess tamquamprinciparum geren rudentia, quae legis scribit haec vero veluti res sila lares quae A
muni nomine vocatur ciuilis: haec autem e t ad agen um natu, operam omne
suam ponit in consed i dandis plebiscitum enim sub actionem cadit, ut ultimu .
Rr hic TA illa, quae proprie prudentia vocata est, occupaturi; in priuatis rebus, diuidit alteram idest ciuilem facultatem: duoq; genera i pilus tacit, quotum alterum idest prudentia architectonicam vocatam esse ait,ob sit uilitudinem eorum, qui formas aedificiorum describunt, postea nihil eius operis manu attingunt, architectonicam prudentiam esse inquit, quae studium omne sui im, operamque consumit in scribendis legibus, postea curam re-Lnquit alijs illarum seruandaram : alterum autem genus prudentiae idest, quae versatur in singularibus rebus commune nomen retinete ait, appellariq; ciuilem facultatem, quae autem illa sit ostendit, atque eam esse vult, quae incumbit in res agendas, de quid sui conii
iii sit in deliberationibus loquitur, quod verum esse declarat, addens plebiscitum esse unueorum,quae aguntur;aptumq; illis rebua administrandis: cum enim res eo perducta est. lo
413쪽
cus non est amplius consilijs, restatque tantum agere, cum sit illud, idest plebiscitum, se .
natusve consultum, ultimum atque extremum.
Quare remp. administrare hos flum d cunt: soli enim agunt hi, tamiuam nisii, ac Iamuli.
COROLLAR iv M hoc est, quod etiam valet ad id, quod dixit confirmandum, prudentiam, quae versatur in actionibus singularibus, appellari politicam, atque hoc, quia qui gerunt in ciuitate publicas res singulares. solent soli dici ai os . , idest date operam reipublicae; exempli causa, Solon Athenis non dicti is esset cum leges scribe- bat; et si sormam illius reip. describebat. sed Pericles, Themistocles, Demosthenes, qui
sententiam dicebant in contione, cum de bello, aut de pace deliberabatur. Epicurus quoque, cum dissuaderet a rep. attingenda, hoc verbo utebatur, ut indicat quoque in epistola quadam ad Atticum deditum ei rationi, M. Tullius, insimulans enim eum, inquit. - Vbi tu es, qui ais πο recom non oportere, non ne te Bruti nostri volticulus ab ista or M tione deterret Idem etiam Cicero usus est ambobus his nominibus transtulitque ipsa ad remp.ab arte eorum,qui aliquid aedificant, in epistola quadam ad M. Varrori nem: inquit enim. Non deeste, siquis adhibere volet, non modo, ut architectos, verum e- ,, tiam ut fabros, ad aedificandam rempublicam: appellauit enim fibros,quos auctor hic no
ster vocat ' χνα , quos etiam Graeci frequentiore vocabulo vocant ii in. μους, nam alterum verbum conuenit cunctis, qui quamlibet artem colunt, ac tractant.
μα-, β r ῖ, οῦ Α δ. a. Videtur aurem oe prudentia se maxime, quae circa si iesum, or Vnum, vocatur haec communi nomine, pruintia: istarum autem, haec quidem, amesica disi lina hare vero silentia legumserit indarum, haec aute ciuitu ratior atque huius haec quidem, quae occupatur in consultando i haec vero quae inn- tibis iudicandis.
LONGI Vs accuratiusque disserit de prudentia, primum autem commemorat, Veram ecpropriam prudentiam esse, quae tota occupata est in semetipso, atque uno iuuando; dignamqtie hanc maxime esse, quae hoc nomine appelletur: simplex igitur haec est, neque diuiditur in partes vllas, quemadmodum altera, cuius commune nomen hic non ponit, sed partes ipsius, ac species appellat ; quarum prudentiarum primam nominat, quae .l mum regit; totiusque familiae bonum , utilitatemque tuetur : alteram esse vult, quaesit scipit curam sicribendarum legum, quod munus elle supra significauit sapientiae; tertiam autem ipsius speciem este ait, cuius antea meminerat, vocatam a nomine totius ciuitatis politicam: uniuersam enim hic prudens consilio sitis amplexatur, ac tuetur, praemioque ac paena, legibus statutis, cilies in ossicio retinet: partes ipsius elle inquit, unam curam ii lorum, qui deliberant de republica consilioque student prodesse ciuitati: depellereque ab ea inala,& bona eodem conuocare alteram elle inquit, quae in sero causas: uni tamen sa pae isdemque, utrumque munus sustinebant. ut M. Cicero de se. amisia republica, Prae- ,, dicauit his verbis. Cum defensionum laboribus, senatorijsque muneribus aut omnino,s, aut magna ex parte essemus aliquando liberati.
414쪽
fe disserentiam multam, ac videtur, qui ea, quae ad jsum referuntur, nauit.
Gin Esis manet, prudens se e qui tarempublicam accesserunt, multis, va-- nerat simplicantur. Quapropter furipides. Quomodo ego saperem, cui
ticebat sine molest a *na cum multu numerato in exercitu, MPanter omnium
participi es Eximios enim , qui plus quam ceteri rerum gerunt: quaerunt mim quo A ipsis bonum ea, π hoc arbitrantur se e cere oportere: ex hac igitur opinione venit illud, hos prudentes esse: atqui fortasse non licet suum procurare sine disciplina dominica, ac sine cura reipublicae.
D uriam tradiderat, speciem quandam esse cognitionis,se ipsum cognitum' sa re: re sire suo, qdiles ipsae sunt, intelligere, quod tamen, addit, non I ς pc . , ς' n il lum in se habeat. aliquando a lino in bis '. 'P h 'βψ' lv lx Ἀ-hoc magnum discrimen, varietatemque In
se continere, ut statim declarat, dicens eum, qui res suas nouit, in ipsisque perspiciendis accurate versatus sit, ac tritas denique eas habet. vi exprimamus. illud prudentem esse: contra autem, qui incumbunt in tempublicam, operamque ei dant, curiosi sunt, ac nimis multis neeotus se implicant, unde nullam partem prudentiae tenent: erat autem haec opinio multitudinis, quam inanem ac Licam putat, quod intelligitur etiam inde. quia supra inquit ii, etsi nunc videtur confirmare illam auctoritate Euripidis, qui induxit in Philocteta suo hunc. sipientem existimatum & appellatum, virum, unde ii minata fuit fabula, respondentem illi, qui vocaret ipsum prudentem : se merito ita vocari non posse, cui, cum liceret in exercitu tuto vivere, aequali aliis. susceperat tamen ille . curas pubiacas, cupidus honoris, unde inciderat in grauia mala, eiectusque inde fuerat cum ignominia. Leguntur autem hi versus Euripidis apud Plutarchum in libello, duius index est nec tamen existimandum est, tertium ipsorum mutilatum essit atque ideo supplendum : sumpsit enim inde Aristoteles id tantum, quod sententiae suae accommodatum erat breuitatis causa, ut secit alio in loco eiusdem poetae. quem citauit initio octaui libri, in quo oro uno & dimidiato versu eadem de causa unam tantum vocem s. Θ.D Vsurnauit. Adiungit auctor ex hac opinione quorundam fluxis- .se hane sententiam quod soli tui prudentes forent, qui alieno animo ellent a negotiis publicis administrandis priuatisque tantum suis rebus incumberent, quos docvterrare, cum sine diiciplina domestica, curaque priuatarum rerum, atque etiam reis'. ipsus, non possit
impetrari securitas, vitaque vacua ab ostensionibuι, de ineommodi,.
fluuio m Τ mcdρ negotium suum di pensere oportet, incertum Hr:
Doe ετ altero hoc argumento,requiri ad res suas priuatas recte Zc ordine dispensandas. cognitionem multarum rerum habere, quae percipiuntur tractatione de usu disciplinae domesticae,ac reipublicae ipsius: sine scientia igitur rerum illarum non potest aliquis. ut ait. tueri res suas:eii enim id obscurum di incertiam, nec potest id,quin percipiatur.omitti requirit autem perceptio ipsius animaduersionem accuratam. Peribicitur igitur hic eos ciui.dant operam reipublicae, quique rem familiarem curant, non incumbere in res, quae inanes sint. R. nullum ipsis fructum serant, verum in id, ciuod ipsos iuuen inccommodatumque sit studio ipsorum: namque eis bene constituta est ciuitas & disiciplina domestiea tecta tamen adhuc planum non est, quo pacto est opus gerere ea, quae ad ipsum faciunt.
415쪽
Signum autem eius, quo dictum e quo ρο adulescentes,qui emgeometria ei, mathematici fiunt, oe in talitus quidem studi suevientes prudens autem, ereum nemo videtur fieri causa autem huius ese, quia oe rerum singularii mirudentia est, quae Uu, π periculo facto multarum rerum percipiuntur, assilescens viro,peritus rerum non in longum enam tempus efficiet usum .
Cs TENDERE quod dixit, signumque eite eius rei inquit, idest, quod adolescentes co sequi prudentiam nequeunt. id quod cotidie usu venire videmus, ipsos, ii incubuerint in ea studia, non magno negotio percepturos plurimum scientiae scometrarum, de ut ipsam, ita etiam numerorum, & siderum; demumque sapientes, idest valde peritos harum acrum euasuros: prudens vero adolescens non videtur fieri posse: cuius rei causam affert; quam ei te vult, quod prudentia constatur usu,& cognitione rerum singularium: quae non dicuntur in scholis, tradente ipsas docto aliquo viro, sed notae nobis hunt viii, Periculoq; facto multarum rerum: at lena autem est a puerili teneraque aetate experientia multarum rerum, nec cadit in eam ullo pacto; solum eni in hoc ei hcere potest, α gignit magnum ostim rerum experientia. Animaduertendus autem modus est loquendi, quod inquit et ita ι - ἰμ προ ιαν, dc non multo supra παίσει : neque enim experientia, aut valetudo videntur elle materia earum artium, quae faciunt aliquid, & moliuntur.
Nam ω hoc ali uis consideraret, cur mathematicuι puere vi post: se piens autem siue phsicus , minimὶ: au quia ea a materia seiuncta seunt: hu-
rum autem principia ex usu dicuntur, haec quidem , non credunt adolescentes sed dicunt horum autem natura, ac τὰ, quae sit, non est obscurum .
V s v s fuerat, tamquam certo & explorato, Aristoteles,illo, quod dixerat, adolescentes id neos este percipiendis rebus mathematicis. prudentiae autem eosdem compotes fieri non polle; addit autem nunc, quaerere posse aliquem etiam hoc, quod non omnino distimile est superiori quaestioni; partem certe primam candem habet mouain autem alteram. Qua de causa euadere potest adolescens matnematicus:sapiens vero, idest instructus scientia rerum diuinarum, ac caele ilium & peritus rerum, quae a natura abditae, occidiaeque sunt. nullo pacto, quo loco longe aliter capit sapientem, ac supra secerat: illic eum vocavit omei, intelligentem & valde doctum, unde addidit, quarum rerum hic autem simpliciter sapientem vocat, idest qui cognitionem habeat rerum caelestium,ac diuinarum : putat igitur id fieri posse, quia res mathematicae percipiuntur sine materia, formaq; tantum de pta a corporibus illis: initia autem harum rerum idest caelestium ac naturalium,usu,& ex-rerientia intelliguntur. Alio etiam argumento idem probat: attent ira, praeterea adolesccn-ites haec non credunt, neque securo penitus animo sunt de veritate illorum, idest res caelestes& naturales recte ordineque non nouerunt, sed tamquam dictata audita a doctori bus edunt: haec vero, idest res mathematicas, intelligit autem problemata illa, & theo
mata, norunt: causam enim eorum tenent.
mpliar in consiliori Ieccatum exoritur , sive in D, Ped in uniuer-
416쪽
In VI. Librum Arist. de morib 34ssum sumptum est, siue meo, quod sin istatim sue enim , quod aIuae cunctae graues, sunt vitiose: sive quia haec grauu E.
in A n. T v M hoc argumentum est,quo idem probat,non esse participes prudentiae adolescentesmec poste intelligere quempiam res suas,sine disciplina domestica, ac totius reipublicae:consultare enim prius eos decet, antequam gerant aliquid: peccatur autetia in con liis capiendis duobus modis,aut ignorantia rerum, quae in uniuersum sunt tales,aut in seitia particularium: neque enim cuncta, quae sub aliquo genere sunt.& tamquam partes ipsius, aequalia sunt, & paria inter se, cum mutent etiam vim,& potestatem varijs de Gu- iis r declarat hoc, verumque ei se ostendit exemplo aquarum, quarum quaedam satis leues sunt, illae autem salubres, aliae vero magnum pondus habent, quae sunt inutiles: potest igitur fieri,ut quispiam nescia cunctas aquas ponderosas,esse inutiles contingit etiam, ut Iabatur aliquis, erret triqui non videat magni ponderis aquam esse talem hane ipsam; talsoque salubrem puteumbo igitur haec cognita habere oportet, idest uniuersas res & singulares: maior namque in his est ansa peccandi.
Non esse autem prudentia cientiam, terspicuum me ultimi namgue es, it dictum est e quia enim sub actionem cadit, huiuscemodie I.
Ex is riM Aut T non alienum esse, etsi prius hoc fecerat, ostendere, prudentiam non esse scientiam:id igitur nunc perspicuum esse aifirmat cognitis iam,quae prius ad hos habitus distinguendos attulerat,& Draeterea quae modo ad idem praestandum animo videbat. Primum igitur conserens prudentiam cum scientia inquit, ipsam esse extremi atque ultimi, id quod prius etiam se significasse testatur, nam quidquid astitur,ut addi tale est, idest postremum: neque enim geruntur,quae communia sunt,& uniuersa, sed pars totius illius & comunis; ultimum autem vocat, quia cum aliquid efficere, molirique volumus, ordimur ab uniuersili descendentesq; inde peruenimus tandem,& post multi sedulo anima suersa de parata, ad illud, quod agere volumus,aut fabricare ultimum: restabat enim hoc soluin, iis, quae antecedunt, prouisis.
haec autem ultimi eu, cuius non eis sicientia, seia sensius: non ille qui propria. mese, sed quasi sentimus, in mathematicis vltimuri esse triangulum dinon t enim illic: sed hic potius sensius Hi, quam prudentiae illius autem sella species.
CoNνERT eandem nunc prudentiam cum mente:aptum autem hoc est ab eo, quod modo dixit, prudentiam esse extremi atque ultimi: valetque ad illud confirmandum: esse nam ipsam tradit optositam menti: curareque contrarias res: mentem enim elle inquit terminorum idest delinitionum, ac ceterorum, quae initia sunt, & tamquam fundamenta ieientiarum, quorum terminorum ratio non redditur, sed credita ipsis tamquam cςttis, & exploratis : prudentiam vero ultimi; ad quod plene cognoucendum non ad libetur scientia sed sensus; cum sint autem duo genera sensus, quorum uno sentimus, intelliginu qu proprias res, ac singulares, non est horum sensuum, hi autem sunt, quibus cernἰmus -- res. audimus sonos,sentimus odores, ceterique duo, qui vocantur sensus exteriores, sed illius generis, quo sentimus, in mathematicis rebus vltimum esse triangulum, ultimum
laetum ac postremum illarum Maratam: ut cum inceperimus ab una quapiam remota
417쪽
a triangulo; exempli causa ab ea, quae constat octo angulis descendentes ad minorem s mirer, deueniamus tandem ad eam, quae ilibus constet, qua figura nulla minor est, quae rectis lineis composita sit : stabit enim inquit illie, siletque quasi cursum suum, verum inquit,haec potius sensus est, quam prudentia, non quod penitus sensus si, unus inquam eorum, qui in summo corpore sedes, & tamquam membra habent, sed eorum, qui in intimo corpore snt: imitatur enim, expriinitque ipsos, subita celerique cognitione; non e se autem verum sensum, declarat etiam hoe quia sensibus proprie vulgoque appellatis percipimus hunc colorem, sonum, odoremt interno autem idest vi, potet ateque animi, quo utimur, in aeliberando hoc bellum . hanc pacem, aliudve quippiam, quod materia si rerum agendarum, illius alterius sensus id est extra politi, alia inquit vis, ac natura est. D claravi hunc locum, ut potui, cuius sententiam, hanc quam dixi, qui elle putabit, non mino, ut arbitror, peccabit, nee tamen de re tam incerta, Ze obseura aifirmare qiisequam ausim: intelligo enim contra me stare lectionem quorundam antiquorum librorum, &praeterea auctoritatem grauium doctorum: legitur enim in aliquibus exemplaribus id quod ma ni momenti est ad sententiam vatiandam, etsi pusilla illa varietas videtur, pro .c Moit illic a , ut articulus iit, atque Indicet, quam prudentiam accipi velisita ab altera diuerii generis prudentia seiungat ipsam, ac separet, quam lectἱonem exprimit ve-.tus tralatio, & D. Thomas, nec non Argyropylus: ut igitur quod neeelle suIuatilentiunt
inter se de seriptura, interpretes, & scripti, de excusi libri, ita quoque de sententiis, qu qui sequi volent, inde sacile haurire poterunt.
C v v satis iam sibi visux esset disseruisse de quinque Illis Iabit; bus alii morum, quibus h
mines veritatem rerum consequuntur prudentia autem unus eorum sit, quac mirifice vitalis est, vel necessaria potius, rebus humani, recte admin strandis: quae caus, suit, ut dei- pl. accuratius, pleniusque disiputaret, nunc eraecipere instituit de non nullis artis habitibus, qui valde accommodati & ipsi sunt consitus capiendis, de quibus in rebus conueniat ipsis inter se docet, quibus lite itidem inter se dii lentiant; nam quin utiles sint prudent ae exercendae dubitari non pollet & hominibus ornandis r Ingetlijsque ipsorum perpoliendis: sunt autem illi numero tres, verbis Graecis vocati ναμ. . Primum autem disserit de illa quam vocat idest rectam,veramque consultationem: sed tantin an-requam incipiat explicare Ipsam , cimi videat non posse queinpiain consultare de rebus obscuris, ta incertis, nisi quaerata nequis In hoc labatiar, qui Arbitretur idem,at que uni inesse, quaerere, ac consultare, distinguere haec volvat: dicitque eum, qui consultat de ali qua re sane quaerere: neque enim sine accurata indagatione partium eius iacti potest manere vera consultatio; sunt autem quaestiones non paucae remotae penitus, atque alienaea deliberationibus rerum domesticariini, de pubis earum etiam ut quaestiones difficiles, Aobscurae. de rebus naturalibus, de huiuscemodi multis alijs rebus, quae sunt materiae a tium; nam medici etiMn 'uaerunt, quomodo tacite . tutoque pristini mederi aegrotis, ct ans inruis mittendus sit. siue alia quaepiam Siratio adhibenda . Discrimen autem quod hic auctor esse docet inter quaerere dc consultare, videtur D. Thomas putasti: extremum esse superioris partis & ad illam referri debere, non initium nouae de tribus habitibus exilicationis: nam non est omnino aliena a superiore praeceptioue diuisioneque quinque illorum habituum doctrina haec: cum tamen cuncti, qui aliquo modo attigerunt explicati nem horum librorum, aliter senserint i in phimis autem Graecus interpres, sequi volui consentum horum, qui praeterea mihi inagis quadrare videtur initio nouae sententiae, quam fini. '
Oportet autem dissinguere,oe de Iona consultatione, qui est utrum scientia quaedam euolae opinio, siue lona coniectura, siue aliis quoppi genus.
418쪽
Co velit tres habitus extare,qui similitudinῖs aliquid habeant cum prudent Ixauxilioque sint obscuritati humanarum rerum pellendae,ac reddant homines acutiores, quorum liabituum primus est, quem dixi, vera,rectaque consultatio, declarare volens apposite qui lint, primum separat ipsos a non nullis rebus, quae decipere aliquos potulissent, in illis intelligendis: erant autem, qui rectae consultationis seeciem haberent, scientia, opinio, solleristia, siue inquit alius quispiam est, qui talio, etsi non omnino stulte, exitii mari pallit liuiuscemodi elle.
R LOCIT igitur hos, primumque eum, quem primum appellauit: docet enim illam non esse scientiam, ita argumentans: neque enim inquit, quaerere consuerunt mortales sollicitique sunt de natura rerum illarum inuestiganda, quas iam nouerunt: recta autem consulutatio,consilium,& consultat Io quaedam est: qui autem, adiungit consilium cogit, ac deliberat, quaerit Proiecto, rationemq; subducit, quomodo id, quod cupit, obtinere Polli .
Quin etiam neque bona coniectatis: sine ratione enim ,ω velox suo dam esstina coniectatio: consiliant autem longo tempore, c aiunt: agere juirim Fortere celeriter, de quibus consiliatum sit: consultare autem lent .
1 M refellendis his, quos supra nominarat, non sequitur eundem ordinem, sed a primo, posthabito secundo,quo fuit opinio, ad tertium transit, aitque rectam consultationein non ellebona coniectactione, quod verum esse docet a tepore valde diuerso; quod ponitur in ipsis: inquit enim bona coiectatio est quiddam quod conficitur sine ratiocinatione, colestimq; ;cotra autem in deliberando multum temporis collocatur; id quod peruulgata voce,& quae tamquam prouerbium sit, comprobat. Illam autem expressile Sallustium notum est, cum . inquit. Nam A prius quam incipias, consulto, α ubi consulueris, mature facto opus est.
AL VM hoc argumentum est,quo idem constituit: sumit autem ad id probandum, tamquam medium, α instrumentum quoddam , alium animi habitum. vocatum a Graecis cui habitui,ostendenti celeritatem in veris coniecturis faciendis nomen impolitum esse putat, quod qui mentem propinquam semper habent, & non remotam, ut Oporteat ipsam quasi e longinquo loco reuocare,cum venit usus illius, velociter verum vident: inquit igitur idest cita, veloxque coniectatio non est recta consultatio, verum hoc esse,apertum est,quia recta consultatio eget tempore,ac maturitate, est autem inquit οῦ χιμνitiae vera quaedam coniectatio, speciesque profecto quaepiam ipsius. Vt autem hic, ita etiam in li. posterior Analyticorum dixit hanc esse A riae quandam, quo tamen loco magis ipsain explanavit; addidit enim ia a sir ἰε- χρώ- π. iors , quod valet, eam breui tempore. dc quod facultatem nobis non dat accurate cogitandi inuenire medium, id
quod hic proprium elle vult cς. iar; supraque ipsi tribuerat.
419쪽
iam opinio eu Iona consiliatio ulla,sed quia qui male consultat, peccat equi auum bene, retae consultat: per 'cuum inductitia nem esse quandam
bonam consultationem, non libentiae tamen, neque opinionu: scicntiae quidemnonen rectitudo: futue cum nefue ereatum, opinion autem rem udo, est
Os TENDIT smul non eme bonam consultationem, siue opInionem, sue scientiam : eis videtur initio separalle solum ab ipsa opinionem: nam iusta, quo utitur tamquam medio . ad unam harum seiungendam ab ipsa accommodatum est, valetq; alteram itidem elle separandam . etsi alia ratione.& modo; quia autem id sit apparebit: non erat autem verisimile, cum distingueret eam ab opinione, ipsum causam, cur non essent cacilem, non attulisse, inquit autem,neque enim bona sapiensque consultatio est opinio ulla, cuiuscunqxae generis illa sit: sunt enim variis opiniones, ta ipsarum quidem non nullae verae,aliae vero taliae ; verum inquit aperit enim nunc tibi viam cognoscendae bonae consultationi in quia in deliberando, qui male consilitat, labitur, ac peccat: qui vero bene, recte consultat, perspicuum hinc est, esse bonam consultationem tectitudinem quandam, idest in ea re timctum elle ollicio;verumque vidisse, quod usu inquit non venit, neque in scientia: ncque in opinione, in quibus qui recte se gerunt, faciunt id, quos, ut diuersum est, ita aliis nominibus vocatur, aut saltem non cadit in ipsa rectitudo, primum enim non habere locum ostendit in scienti reci titilinem, quia contrarium ipsus illic non existit, idest erratum, ac lapsus: hoc igitur signific. at non manere in scientia rectitudinem: ubi enim contrarium vianum inii enitur: illic necessario alterum aliquando ex siit, si vero maneret in linentia e ratum, non ret illa digni eo nomine, neque poliet mer io vocari scientia ue remota enim illa prorsus est ab errore: in quibus autem uiu venit, ut aliquis peccet, in illis locam ha bet rectum ossici uim scpcntiae meli ore via fios erudiunt, vacuaque ab omni culpa. aequa iur autem, Opinionis vcro rectitudo vocatur veritas,non bona consaliat Q. Q
Simul autem definitum iam res omne, cuius opinio ea.
A ni v v c i et, quod & ipsum idem essicit: secernitque opinionem a bona consultatione sis inuit enim inquit definitum iam est, explicatumque omne illud, cuius opinio est: si namq; i enitus incertum adhuc, dubiuinque illud seret, non opinio in pectoribus hominum ulla de natura illius rei haereret, quae illic exorta est .postquam creditur illud perspectum iam, cognitumque esse, etsi aliquando inane. vanumque cit, quod tamen ad opinionem constandam, inicienda inque in animos nostrox, sat , id est: nam ad veritatem i iam, non dum i iis exploratum, firmumque est.
csM , uni m,u λολ : bo, acρΘρ- ές Jν α λία βουλῆι:&ἰ οῦ tara Quin etiam ne 'e sine rarisne ea bona consiliatis: cogitatione igitur minor esse haec enim nondum enuntiatio est: etenim opinio, non quae noe II, si enuntiatio quaedam iam qui autem consultat ,siue lene, e male consultet, quaerit aliquid, ratiocinatur: si restitudo quaedam ect lona consultatio confit:
quapropter consilium quaerendum primum quid set, in quo versetur.
Λ ori Rr aliud, quod & ipsum cognitian indicat, bonam consultationem non esse opinio emino enim inquit, manet bona consultatiosiae ratione, de nisi prius accurat) ex minata
420쪽
In VL Librum Arist. de morib. 3 ψ 9 '
sint rerum omnium illarum Pondera; quod non potest fieri sine cogitatione, qliare inquit inserior, minorque est illo, quod in mentem nobis venerit ac creditur esse sine diligenti animaduersione earum rerum haec enim inquit non dum est enuntiatio: neque enim, qui dubius est animi,incertusque de aliqua re audet de illa enuntiare, opinio autem adiungit. non est indagatio rei scilicet obscurae,verum est enuntiatio, quidquid enim de illa re sentit, edit, siue affirmet rem eam esse, siue neget: res enim iam eo peruenit, ut libere hoc faciat;iden ἰm valet, ut arbitror, illud Confirmat autem post hoc alterum quod dixerat. illum, qui consultat contrarium facere,siue enim perperam, siue recte fungatur co munere. consultetq;, tamen eum quaerere aliquid,& indagare, rationeq; uti in ea re exploranda; sed inquit, est rectitudo quaedam conflij. ut cum ex accurata indagatione partium illius rei inuentum est, quod vetum rectumq; consilium est, illa est bona consultatio. quare inquit. cum res ita sese habeat perspectumq; , ac cognitum sit, requiri consilium, vi hoc efficiatur. bonaque consultatio existat, incumbendum in hoc nobis primum est videndumque, quid
se traxerint videtur autem bonum aliquod esse bene consultasse: huiuscemodi enim rectituri consili 1 est lona consultatio, suae scilicet bonum adipiscatur.
Viola A et accuratus doctor, requiri plura,vi consitum bonum quid esset, exquisite percI-peretur: ipsusq; ratio,ac periectio intelligeretur: illa autem tria quattuorve videntur esidi, primum eorum est,ut finis bonus, utilisque sit: alterum vi vῖa recta ac probata id adipisca mur, tertium ut non nimis lentum consilium sit; inquit igitur, quia rectitudo,qua utimur in definienda bona consultatione pluribus modis dicitur, planum apertumque est, non o- innem rectitudinem consilij esse bonam consultationem: incontinens enim inquit homo, vi malus,& prauus itidem quod prQpositum ipsi fuit diligenti illa sua perscrutatione nanciscetur: quaesiuit autem secum diligenter, quomodo pollet expugnare pudicitiam castae alleuius mulieris: viditque obsequium, & aurum ei rei valde accommodata esse, quare ita expleuit libidinem illam suam ; unde inquit rectum consilium cepit; mali autem multum. incommodique ad se traxit: videtur autem addit,ut aliquis diei possit bonum consilium cspisse, ipsum inde adiuturn fuisse: melioresque res suas, non deteriores factas cite; hi liusce modi enim inquit rectitudo consilij.idest utilis,& quae prost,est bona consultatio.
mum ad pisci, non autem ya via, O ratione se falsum terminum medium esse: quapropter neque hoc a bμc bona consultatio,ter quam quod oportet sane
adipi sicitur, non tamen sua via oportebat.
Ret ii e i et alterum , quod & ipsum corrumpit bonam consultationem: nee snit ipsain eo nomine vocari , cum scilicet quispiam Alsa ratione utitur ad id , quod alias rectum , honestumque erat , efficiendum : hoc autem cuiusmodi sit diligenter explanat : continsere enim Potest inquit, ut aliquis, quod facere oportet, laudemque ii, se habet , ii rectum atque integrum fuerit , conicil tur , non tamen veram viam