An sit vtilitas in scelere vel de infelicitate principis Macchiauelliani, contra Macchiauellum & politicos eius sectatores. Autore D. Thoma Fitzherberto nobili Anglo sacerdote. ..

121쪽

Maschiauelim suo Principi. consulit, quem a Virtute ad scelera, acharitate& amore ciuium, ad metum, vim,st, Patores, &praesidia traducit ery Restat ut de alio Macchi uelli remedio politicis omnibus probatissimo, paucis dicam; nimirum , dedissidijs inter sub di tos, praesertim

nobiliores, potentiores q. fouendis, Ne mutua beneuolentia , & amicitia inter se coniuncti, cilius c6tra principem coniurent; hinc enim politicis nihil est familiarius, nihil in ore frequentius, quam illud tyrannicum axioma, vel praeceptumst vis regna re, diuide, siue, ut loquuntur aliqui, Distri, ct impera. ao Sed quis nescit, tyranni, ut ita dicam ulcus, hoc remedio potius recrudescere , quam vel sanari, vel Ieniri Θ nam cum amicitia teste Ari- sotelo sit reip. utilissima, & maxime necessaria , quia omnia eius membra inter se , cuasi quodam vinculo, α nodo,

122쪽

nodo, copulat, & constringit in quo totius corporis salus consistit quemnam ex hoc remedio fructum percipiet princeps, qui reip. caput est,nisi aut, cum ciuium amicitiam dissuat , rempub. id est,proprium corpus diis Iaceret ; quo pereunte, ipse saluus eiad sup=a se non poterit; nam ut d supra mo-ε p. a. v. nui cum corpore caput, cum rep.

pereat princeps necesse est; non enim ex dissidijs ciuium praesertim potentiorum, ut recte obseruat Aria Idem ibi' soteles seditiones grauissimae, atque intestina bella oriuntur,quae vel ma ximis, potentissimisque regnis,& imperijs perniciem afferre solent Θ Non Ciser. G enim alius , inquit Cicero, discordiarii, o ' solet esse exitus inter claros,&potentes

υiros,nisi aut uniuersus interitus, aut victoris dominatus 9 regnum; cuius rei veritatem, nos etiam docuit ipsae veritas seruator, inquam, noster cum Lue. tr. diceret, omne regnum insestsum diuia

sum desolabitur. Hoc

123쪽

nium gentium historiar, ex quibus liquet , communem ac praecipuam regnorum, & rerum pub. pestem esse optimatum discordiam, cum nulla sit Omnino respub. nullum regnum, cui illa aliquoties grauissima vulnera non inflixerit; quamuis nulli bi maiores strages ediderit, quam in rep. RO-mana, quae continui S , per sexcentos

fere annos, dissidijs, & factionibus agitata, clarissimorum ciuium sanguine saepe maduit, & tandem Marist, &Θlia . Octauis, & Cinnae, Pompei=, &Caesar:s, Antoni', deni q. Lepidi & August, ciuilibus bellis dilacerara, penitus concidit. Sed quid vetera commemorem , cum recentia passim suppetant huius rei exempla, adeo nota omnibus, & peruagata , ut superuacaneum foret ea percensere, praser tim, cum, hinc n 'us seditionum, tumultuum , & bellorum ciuilium ardor, quo haec nostra aetas confla-

124쪽

g, C A P. V I. .

grauit, haud satis adhuc deserbuerit

..p. ipsis seditionu principijs quae haud alia plerun q. quam ciuiu dissidiaesisse solent omni studio,& vigilantia Obsistendum esse monet, ne inualescente malo, remedium nimis sero adhibea-PA, ἡ δε tur. Et Plutarchuμciuilis scientiς carcium .n- dinem , ac summam in eo ponit, ut με - Φης princeps, siue magistratus,non modo

teditionem commotam statim sedare, sed etiam vel minimas eius causas praeuidere, & tollere sciat; quam idcirco scintillae aptissime comparat, quae in aliquo fortassis domus angulo excussa,flammam excitat, qua tota postea domus, & deinde uniuersa ciuitas ardet. Ita enim seditio, ex minima quandoq. occasione etiam inter priuatos homines orta , totam tandem permeat,distrahit,& diisipatrem p. cuius rei testis esse poterit insi-ia, bis ἡ- gni S illa olim Albo m, & Nigrorum nerat. 4. factio, quq totaini Italiam sanguine, Sc

125쪽

caede contaminauit, cum tamen non Tarea

aliunde nata esset,quam ex leui duorum puerorum in Pisola contentione is . quae primum ad eorum parentes, dein inde ad amicos, tum demum ad totam ciuitatem dilatata, per uniuersam tandem Italiam propagata est , eamq. miserimis cladibus affecit.

uens suum principem docet, quem nobiliorum, potentiorumq. dissidia fouere suadet,quam,ut domum suam inflammet,cuius incendio, ipse etiam pereat; minime, inquient politici, id enim praecipue prouidebit,suaq. par tim prudentia, partim auctoritate,& potetia efficiet, ut seditionis flamma, vel non omnino accendatur, vel accensa statim reprimatur. Sed quis non videt, quam sit hoe infulsum, &ridiculum, id quod e supra etiam. ς N. . t tetigi nempe,occasionem mali praebere,eo animo,eaq. spe, ut malo postea medearis ρ cum tamen quem

. . F a nam

126쪽

84 C A P. VI.

nam ex remedio fructum capies, prorsus ignores: ut enim princeps id sciat, sibiq. securitatem certo polliceatur, cum se periculo exposuerit, non dicam humana, sed diuina oportet sapientia & potetia polleat, qua no modo ira tumetes hominum animos suo nutu temperet, & moderetur, Verum etiam rerum euenta, quae prorsus incerta sunt praeuideat,& de illis,prout ipse voluerit, statuat, & disponat. a Quid ρ an sceleratissimus Macchiauelli tyrannus, qui dissimus affectionum , & libidinum suarum seruus est, alienarum adeo dominus erit, ut eas, quoipie velit impellere,& unde velit deducere possit ut eas,

tundat, incendat & restinguat, cum ipsi libuerit i Quis nescit , iracundiam id est vindictae appetitum inplarris'. hominun adco vifraenatum esse,ut ipsim et, eam nullo modo sine speciali gratia,& auxilio Dei compescerea

127쪽

scere,& cohibere possint, quin ab ea, ad ququis audenda praecipites feranturὸan ea igitur tyrannus,in subditis suis pro arbitratu coercebit imo,an eorum consilijs, & machinationibus,

tum modum,tum terminum praescri-

. bet, tum demum quos ipse velit successsus dabit ni enim hoc efficere pose

st quod illi quidem impossibile erit

a periculo, quod ipse sibi ex optimatum discord ijs creabit,satis tutus, &securus esse non poterit. as Quamobrem Philippius Co- Phil . minaeus historicus grauissimus , prudentissimus'. illos grauissime redar- Lodosieiguit principes, qui optimatum suorum dissensiones , & immicitias non 'statim dirimunt, & componunt, sed nutriunt potius, & augent, quo nihil, inquit, principi perniciosus ese potest cuius rei duo praeclara sui temporis exempla adducit, unum ex Anglia , ubi discordiae inter duces semerseten semine Uvan censem a regina . Iar F 3 Saratas

128쪽

garita, Regis Henricisexti uxore,nutritae, in eius tandem, atq. adeo ipsius Regis exitium redundarunt. Alterum ex Gallia, ubi Aureliarum4Bu gumgiae Ducum dissidia, Carolo regi, eius nominis 7. qui ea aliquandiu fove.. rat) non minora incommoda pepererunt,quandoquidem 4Angli a Bur--Ibid. gundiae Duce, ad inferendum Gallia bellum sollicitati, eius ope, Carolum nobiliori, &potiori regni parte spo- liarunt, quam ipse Carolud postea is i eius'. filius, & posteri aegre recupe-

. rauere.

26 En igitur, qui sit discordiae

inter viros potentes seminandae &l alendae fructus; En quam pulchra,& salutifera tyranno praecepta tradit Macchiauritas: quae, tametsi aliquan-:do non nocuisse,vel fortassis profuisse videantur, sunt tamen semper peri culi adeo plena, ut viro politico prisbari nullo modo possint,vel debeant. Cum verae politicae ratio, in omni, delibe-

129쪽

C A P. VI.' 87

deliberatione 'ecuritatem maxime respiciat, atque ideo a consilijs periculosis, & minus securis prorsus abhorreat ; nec iniuria; Nam qui um t x. IV. periculum,ut ait sapiens 'errhin illo, idq. iustissimo dei iudicio, cum quis sibi, sua culpa, & scelere periculum conflat,tunc enim aequissimum est, ut ineidat in foveam quam fecit a dis ar.

scelere pereat.

et .Quid igitur de Maectiauelli

tyranno dicendum est, qui, cum periculum L oit, grauissimo se scelere obstringere non veretur, qui,inquam sanctissimum charitatis vinculum inuo homines, tam cum Deo, quam inter se colligantur perrumpere non dubitat ; quo scelere, vix ullum grauius, vel detestabilius est sex nimiunt,inquit, sapiens, quae odit δε- minuo, O septimum detesatur anima eius, oculos sublimes, linguam mendacem, manvi essundentes innoxia anguinem cor machinans cogitationes

130쪽

pes. simM , pedes veloces ad currendum in malum, proferentem mendacia, tersem fallacem,ineum qui feminat iu ter tres discorsita. Cum autem nefarius Macchiauesti tyrannus , sit his omnibus sceleribus,contaminatus satque idcirco Deo summe odiosus , quis dubitet, quin diuine iustiti; maxime cossentaneum sibi, ut que admo--. dum de impio ait Rex psalmista cUnt' ' ' p ehendatur inconsti', quom cogi μιρο in laqueum cadat, quem abscondit, id est, ut in periculo, cui se libens ob tulit, inuitus pereat de his hactenus; alibi enim de diuina in tyrannorum sceleribus vindicandis,tultitia,dicam fusius a

28 Sed hic iterum mihi obstre- ω. ' pet sortasse aliquis. Ciceronis & Solo-

euasi A. s auctoritate nixus, quorum ille dicere videtur, tyrannis non esse liberum ad virtutem & iustitiam remigrare, nec saluos eos esse posse, si sani esse coeperint;hic, ab amicis obnixe

rogatus