장음표시 사용
141쪽
stitur jus alterius si perfectam, sive imperfectam. Cum enim obligatio sit necessitas moralis agendi I. I I 8. para. f. Phil pra I. unis. , officium vero tam erga te ipsum , quam erga albos sit actio , ad quam omittendam obligamur g. a 24. a 2 6- pari. I. Phil. mari . uni. ; officio erga nosmetipsos & erga alios non minus satisfaciendum, quam obligationi, qua alteri in singulari tenemur. Enimvero lex naturae dat nobis jus ad omnes actus, sine quibus obligationi nostrae satisfieri nequit s. I s 9- pari. I. Phil. pract. --. . Ergo dat etiam jus ad falsiloquium, quando sine eo officio cuidam erga nosmet ipsos, vel alios, aut etiam obligationi contractae, qua alteri in singulari tenemur, fatisfieri nequit, consequenter in hoc c sit falsiloquium licitum. Ianod erat primum. Nemo quicquam facere debet, quod est contra jus ait rius . 9 r o. parr. I. Iur. nat. . adeoque jus alterius nullo in do viloare licet c . a 39. pari. r. Hic 'act. -ῆν. . Quodsi ergo fultim non dicendo violatur jus alterius sive perfectum, sive imperfectum, cum lex naturae det nobis jus ad eos actu quibus obligationi nostiae satisfacere non possumus r 39.
pari. l. Phil. pract. univo, consequenter hi actus liciti sint trocrari. I. Phil. mact. unis.) r, falsum dicere tum licet, consequenter
. talsiloquium licitum. God erat secundum
Exemplum habemus in olbstetricibus AEgyptiacis, quae a Rege russae necare in partu masculos infantes mulierum Hebraticiarum hoc minime fecerunt, sed Regi persuaserunt mulieres
Hebraeas tanta facilitate parere, ut, autequam Vocatae adesse pos
sint, partus jam si in lucem editus. Sine ipsorum enim fal- filoquio vita masculorum Hebrarurum servari minime potui siti immo nec propriae saluti consulere licuisset obstetricibus Exemplum aliud extat apud Plinium lib. 3. epist. I 6. ubi Arria falsiloquio solatur Mum maritum. aegrotabat nimirum Paetur,
aegrotabat & silivi, uterque mortifere. Cum silius decessissee
142쪽
De Obligatione circa sermonem.
parentibus carissimus, funus ei ita paravit & exequias duxit, ut ignoraret maritus , di quotiescunque cubiculum intra-τet, marito interroganti, quid ageret puer, respondebat eum bene quievisse & libenter cibum sumsiste. Erat hie falsiloquium medium avertendi periculum mortis a marito, quod partim a terrore, partim a nimio angore animi imminere videba par. I. IT 3.
A Fis rem HIIam dictarus icit se rem fas in Gere, sp/υ --id D quium noκ s. siti, qui se falsum loqui dicu, cum vetu, falsum non om -- sis siquisor. Si quis enim dicit se rem salsam dicere, is fatetur se h uquod dicit pro vero non habere. Quamob in cum ipsi sit iam s.lsi, antesiis rem falsiam dicenditeri u Verba ejus a mente ipsius Hrere. non discrepant, quippe ad animi ejus sensa inteJligenda sufficientia, scilicet quod pro falso habeat, quod dicit. Quoniam itaque falsiloquium non in sernao, qui constat verbis a mente loquentis non discrepantibus o. i 36. i 370; si quis rem falsam dicturus dicit se i cm salsam dicere velle, falsiloquium non cst, seu, quod perinde est, qui falsum loqui volens se falsum dicere dicit, falsum non loquitur.
Nimirum quod dicit logice quidem falsum est, sed mor, liter verum loquitur, quatenus quod falsum est pro falso hahet, atque susticienter significat, se hoc pro falso habere, ne is, cui loquitur, sibi persuadeat, Velle eum, ut pro vero habeatur quod dicit, aut ne existimet ipsum videri velle, quod pro vero habeat , quae dicit. Ita Ovidius in libris Metamorphoseos moraliter falsum non loquitur, cum res falsas, hoc est, quod logice verum non est, se dicturum satis significaverit. Nee salsiloquii redarguitur a vis, nec ejusdem redarguuntur alii fabularum conditores, cum satis innuant, se quod logice falsum est dicere velle. In eundem censum veniunt, qui historias fictas conscribunt. Vulgo dicitur: Qui se mentiri dicit, non mentitur : ubi mendacium sumitur pro omni falsiloquio& tacite supponitur, quod dicat quae a mente ipsius aliena
143쪽
Gt, veluti quod narret tanquam iacta, quae iacta non suisse novit. Nimirum si propositio determinata esse debet, probediltinguenda sunt, quae sumuntur. Sumitur autem in propo- 'sitione praesente quoad objectum, quod logice falsum sit quod dicitur, quoaἀ subjectum respecta facultatis cognoscendi, quod loquens norit, quod dicit esse salsum, respectu facultatis appetendi, seu voluntatis, quod velit dicere quod logice
falsum est, respectu verborum vero, quibus utitur, ut iisdem
significet, se velle dicere, quod logice falsum est. Hisce sumiatis vel sine probatione intelligitur, verba a mcnte loquentis non discrepare, consequenter ipsum moraliter verum loqui, neC sermonem ejus esse salsiloquium. . ITA
Gaasia Pra rem fasam pro verα ωet Use rem falsam Hrere Dei nisil ista an dicit, fas uium UL Etenim si rem falsam pro vera habet si, si a vir & 2 rem falsam dicere velle ait, Verba ejus a voluntate ipsi-ntia disens us discrepant, seu cuna cogitationibus ipsius minime conves no niunt. EnimVero si verba alicujuscum cogitationibus ipsius ..is telis minime conVeniunt, moraliter falsum loquitur i s a. , con-- sequenter sermo ejus falsiloquium est . iue 6. . Ergo etiam falsiloquium est, si quis dicit se rem falsam dicere velle , renuvero falsam, quam dicit, pro vera habet ostenditur etiam hoc modo. Quoniam moraliter falsum loquitur, qui non esse dicit, quod esse putat, etiam sit non
lit I. is 3. , falsum quoquz loquitur, qui rem falsam prlavera habens se rem salaam dicere velle ait, consequenter sermo
ipsius falsiloquium cst . 33 6.).
Nimirum hic sumitur quoad objectum, Iogice falsum esse quod dicitur, qu ad subjectum vero respectu facultatis coia oscitivae, quod loqueris pro Vero id habeat, respectu faculta alis appetitivae, quod velit falsum dicere , respectu denique sermonis, quod verbae discrepenr a mente ipsius. Vnde de - nuo vel siae probatione intelligitur, qui rcm fallam pro vera
144쪽
De οίligatione circa sermonem ΠΖ
habens dicit se rem falsam dicere velle, falsum loqui, etiamsi logiee falsum fit, quod loquitur. Simpliciter adeo dici nequit, quemadmodum vulgo dicitur : Qui dicit se mentiri. notr mentitur, etiamsi mendacium & falsiloquium habeantur pro synonymis. Vult dicere verum & verba profert morali. ter verum isquentis: sed dum videri vult dicere falsum moralites, falsum est, quod velit salsum dicere. - f. II Siaraui moraliter falsum loquinar, verum dicere et o viderL Qui Intentio m enim moraliter falsum loquitur, is profert verba cum cogita- raliter fas rionibus. suis minime convenientiae I. r 3 2, adeoque a naen-sum loquente sua discrepantiao Quoniana hoc sciens ac volens facit, vult tis. utique ut is, cui loquitur, sibi persuadeat, eam ipsi esse mentem, quam verba significant. Quamobrem cum is vcrum di cat, cum cuius cogitationibuS verba conveniunt, consequen- ω ter cujuς mentcm lignificant verba, quae profert g. iso. verum dicere vuIt videri, qui moraliter falsum loquituro
latentio falsum moraliter dicentis omnino est, u alter ex verbis suis sibi concipiar mentem ab ea , quam habet, prorsus diversam . cum ipsi animi sui sensa innotescere minime velir,.
sed pro vero haberi, quod dicit: Quar intenrio abest ab eo, qui, cum falsian sciens ac volans dicit. se falsum dicere velle significat. Intentio ista semper requiritur, ut sine ea salsit quio non si locus cf. Is 3
αui moralite allium siquitur , animi sivi sensa oc uare su- God GList. Qui enim moraliter falsum laquitur, verum dicere vult sui loquens videri ir s. . Vult igitus alterum, cui loquitur, sibi per animi sui
suadere, aliam prorsus esse mentem loquentis, quam revera sensa occul- habet. Quamobrem cum nolit animi sui sensa eidem imo tare studeat tescere, ea utique occultare studet.. P 3 Falsi- . Di siligod by Cooste
145쪽
Falsiloquio igitur utitur ad oecultanda animi sui senta. Quamobrem quando dicit se rem faliam dicero velle, quam
tamen pro vera habet; alterum quod stulit cognoscere vult. non tamen vult videri, quod ita sentiat. Hic casus est eorum, qui errores propagare volunt, Videri tamen nolunt, quod errorem istum foveant, Veluti cum ad errores confutandos studio proferant argumenta parum Valida. s. IT 7.
Quoniam sensa animi sui occultare studet, qui moraliter salsum loquitur ψ. 176. , qui vero animi sui Qnsa occultare
studet, ea dissimulat s. 717. parta a. PHLma I. unm.ὰς Eois moraluer falsum loquitur, animi l.ι stensa iussimulat, consequenter
cum sermo moraliter falsita falliloquium sit is 6. , falsilotium Hssimulatiouem veri continet g. II O. . Ueriloquii & salilloquii naturam intimius perspicere ten, mur in usum moralem. Quamobrem cum in jure naturae non modo ea pertractemus, quae ad jus is ad externum spectant, cujus potissimum in justitia haberur ratio, verum etiam ea tradamus, quae virtutis sunt; ideo de veriloquio & falsiloquio demonstramus, quae usui isti serviunt. s. 178.
ui moraliter falsum loquitur, mentem ab ea, quam salet, dY-- mersam simulat. Qui enim moraliter falsum loquitur, ejus verba cum cogitationibus ipsius disconuvnimi . is a. , seu iisdem contrariantur, consequenter mentem ab ea, quam habet loquens, prorsus diversam significant, & exaerna actio ab interna dissentit I. 716. para. a. Huc pracri unim . Quamobrem cum in hoc dissensu consistat simulatio I. 7a6. perria. Nil pracr. uniud, & mentem eam simulemus, quam verba falsum loquentis innuunt; qui moraliter falsum loquitur, mentem ab ea, quam habet, diversam simulat.
146쪽
De obligatione circa sermonem. II9 .
Atque adeo videmus, quod falsiloquio insit R dissimulatio simulatio, sed diverso respectu. I istimulat enim qui falsiloquitur verum. simulat falsum, seu diffinulat quod est, sinu.
lat quod non est Vult enim ab eo, cui loquitur, crcdi eam sibi esse mentem, quae non est; hanc vero non esse, quae est.
Hane igitur dissimulat, illam fmulat. Simulatio adeo in sal. filoquio Sc disiimulatio non insunt eodem respectu. I. 179ωtaui morali in Hyam loquitur, et is ut i eri loquitur, stro ve- Dptiira habeat, quod dicit. Qui enim moraliter falsum loquitur, 3pejus verba cum cogitationibus ipsius distonveniunt s. is a. , consequenter per ea significatur mens loquentis ab ea, quam habet, prorsus diveris. Quamobrem cum sciens ac Volcias falsium loquatur, adeoque verbis utatur, quorum viis, cui loquitur, mentem loquentis prorsus diversiam sibi concipit ab ea, quam habet; Ioquens omnino vult, ut hoc faciatis, cui loquitur. . Vest igitur ut is, cui loquitur, pro vero habeat, quod dicit
Experientia hoc saris confirmat, ut adeo non Rubitem scire haud paucos, qui existimaturi sunt, hoe sine probatione sumi debere: sed hi non perpendunt, quod etiam demonstranda sint,
quae a Posteriori cognoscuntur, ut certior se propostionis unia versalitas, & evidentior veritas.
- IQuoniam Iogice verum est, quod affirmatur, si revera Hem adternest, prout affirmatur . so6. DII, quod Vero negatuc, si re-us expend2. vera non zst, prouti negatur s. sor. ., qui vero falsum, ror moraliter loquitur vult, ut pro vero habeatur, quod dicit j. i 790 , .s ui moraliter falsum loquitur, vias ut is, cui loquior, jώdicet, quod loruens affirmat, revera esse prouti affirmat, quod vero
147쪽
E. gr. Dicis Titio, te non prosecturum ad nundinas, cumiihi sit animus proficiscendi. Moraliter adeo halsum loqueris 3. Is a. . Eo ii ne hoc facis, ut alter credat, tibi .esse animum non Proficiscendi consequenter te moraliter verum loqui β. Iso. . Quodsi vero credat, moraliter verum esse quod .dicis ; logice quoque Veram esse hanc propositionem arbitratur, tu non profecturus es ad nundinas. Hinc quando sermo incidit, num ad nundinas sis prosecturus, te profecturum esse negat. Vt hoc pro vero haberet voluisti, atque adeo mora-- liter falsum locutus es, ut Titius judicaretrevera non esse, quo
negasti, prouti scilicet negasti. Similiter si Sempronio dicis te suisse in horto, cum ibi non fueris; moraliter falsum lo- . queris. Eo sine utique hoc facis, Ut is credat, te in horto fuisse, consequenter te moraliter verum loqui. Quodsi vero credat, te moraliter verum loqui; dogice quoque verum esse putat, te in horto fuisse. Ut hoc pro vero habeat, tu voluisti, adeoque moraliter falsum locutus bes, ut Sempronius judicaret revera esse, quod assirmas, prouti assirmas. Quods quis ex te quaesiverit, num systema Tychonicum sit verum, & tu respondes esse verum, cum tamen pro falso habeas; moraliter falsum loqueris. Hoc autem facis eo sine, ut alter credat, te systema mundi Tychonicum pro vero habere. Quoniam enim dogma aliquod non ideo verum agnoscitur, quia tu istud verum esse dicis, cum hic assensus niti debeat rationibus non autoritate ; nec aliud velle te sumendum, quam te pro vero habere, quod verum dicis, misi aliud ipse dixeris .vel ali- .unde appareat. Veritas & falsias moralis non .supponunt nisi veritatem & salstatem logicam facti , minime autem doctrinae. Quamobrem quotiescunque de doctrina sermo est, seu de veritatibus universalibus; veritas 3c falsitas moralis nori
intelligitur nisi de judicio, quod sers de veritate & falsitate propositionis Ianquam actu interno mentis.
Verax dicitur, qui verum moraliter Ioquitur, quando, alteri
148쪽
De obligatione circa sermonem. I2Ι
alteri animi sui siensia indicare tenetur. Quamobrem Veracitas, quae & Venias dicitur, virtus est qua quIS moraliter verum loquitur, quotiescunque alteri animi nostii senis indicare tenemur. Est nimirum veracitas virtus, quae dirigit sermonem, ut is sit legi naturae conveniens. Sermone non alio sine utuntur homines, quam ut animi sui sensa sibi invicem signiscent. Quemadmodum vero vi libertatis, quae homini natura competit s. 144. Part. t Jur. nat. , is independens est a voluntate alterius I. I 63 .Part. t. yrinat s a sua quoque Voluntate pendet, utrum animi sui sensa tibi sgnificare voluerit, nec ne, consequenter hoc non semper facere tenetur, quotiescunque alius voluerit. Quoniam tamen libertas non tollit obligationem naturalem k. Is 9. parsi a. Jur. nat.', nec vi eiusdem quicquam facere licet, quod est contra jus alterius Is 6. Part. r. Iur. nat. ἰideo a tua voluntate minime dependet, utrum animalteri indicare velis, nec ne, ubi ad ea cognoscenda
quoddam est, & tu ad ea indicanda ipsi obligaris.
rem virtutis est, ut animi tui sensa alteri significes oportet, & in significando ea cautione utaris, ne tuis praeter Voluntatem tuam concipiat mentem tuam prorsus diversam ab ea, quam habes, adeoque sensa animi tui sgnifices alteri, quomodo oportet. Videmus itaque quaenam virtus si veracitas, aut, si mavis, Veritas a quo tamen Vocabulo nos libentius abstinemus ad evitandam ambiguitatem in loquendo , nimirum quae sermonem dirigit legi naturae convenienter, cui is non minus subjicitur, quam ceterae actiones humanae, cum in harum numero etiam sit loquela. I. I 82.
Mendax dicitur, qui moraliter falsium loquitur, quando Mendaciam alteri animi sui sensia indicare tenetur. Quamobrem Menda quid sit. tium vitium est, quo moraliter falsum loquitur ad animi sui sensia alteri indicanda, seu ad moraliter verum dicendum
149쪽
ligatus, consequenter curn sermo moraIiter falsus faIssim. quium sit c . rs 6. , AEdacium, quatenus sumitur pro actu, non pro habitu, est falsiloquium pugnans cum obligatione, qua tenemur alteri ad animi nostri sensa significanda.
Sunt qui falsiloquium omne mendacium appellant vocabula pro synonymis habentes; sed eum mendacium tanquam vitium opponant veracitati seu veritati tanquam virtuti, haud tuo in casu particulari in dissicultates incidunr inextribabile Mendacium nullo non tempore infame vitium fuit habitum apud omnes gentes. Quamobrem necesse est, ut quod vitio-61m est in falsiloquio ab eo, quod vitio caret, distinguatur ac mendacii notio legi naturae convenienter determinetur, ne quod ea permittitur tanquam eidem adversum ad vitium referatur. Gratius cum iis sentit, qui omne falsiloquium promendacio habent, quamvis deinde casus quosdam excipiat, in re ovibus falsiloquium careat turpitudine. Sumit nimirum n, Galiter hominem esse obligatum ad non aliter utendum Veris quam ut significent, quod fignificare debent ex communi nominum instituto, propterea quod in hoc tacite consenserit, se vocabulis aliter uti non velle. Omne adeo falsiloquium repugnat obligationi moraliter verum loquendi in omni casu . quae ex pacto tacito est. Quodsi hanc obligationem agnoscas genuinam, desinitio nostra mendacii cum sententia Gratii etiam subs stir: Enimvero pactum istud tacitum de vocabulis in recepto fgnificatu semper sumendis, quatenus animi nostri . sensa semper susscienter indicant, nobis minime probatur, tum quod ipsum probatione sussiciente destituitur, tum quod per ea, quae a nobis demonstrata sunt, istiusmodi pactum iniri minime potueritas. r Sas mendisia omne mendacium Ulicitum es, ου quidem s. natura, seu ins iam his ilia secutum. Etenim falsiloquium illicitum est, quod repugnat bes 4- othcio cuidam erga alios, vel obligationi contra , qua al-
150쪽
De obligarione circa sermonem. I23
teri in singulari tenemur, seu quod est contra ius periectum
vel impersectum alterius 166. . Sed istiusmodi falsilos uium, quod pugnat cum obligatione, qua alteri ad animino stri sensa significanda tenemur, consequenter cum ossicio aliquo erga alios, vel obligatione quadam contracta , qua ipsi in singulari tenemur, quodque adeo est contra jus vel
per elum, vel imperfectum alterius, mendacium est r ba . . Mendacium itaque illicitum est. αuod erat Aramum. Enimvero falsiloquium per repugirantiam cum obligatione, qua alteri tenemur, vel jure ipsius vertitur in menda- Cium, nec absque ea mendacium concipitur 3. 38 a. . Est igitur mcndacium in se spectatum, seu natura sua illicitum,
uod erat adterum. Mentiri nunquam liceti cavendum vero in ne mentiri dia Catur, qui non mentitur. Sane ipse Deus dixit Abrahamo amente sua aliena, cum eum filium suum unicum, eumque Taline ddilectum, sibi immolare juberet. Impossibile autem est, ut Deus mentiatur. Similiter Salomo lites meretricum diremtu rus dixit, se velle infantem vivum dissecare gladio & unicui. que dare partem dimidiam, eum nihil minus in animo haberet, quam interficere infantem innocentem. Non tamen ideo mentitus est. Nimirum in utroque casu falsiloquium non pugnat cum obligatione animi sui sena indicandi ei, ad quem verba fiebant. Quicunque mendacium abominantur, id ipsum tanquam rem in se turpem considerant. Si vero ad mendacium non requis veris nis verborum a cogitationibus seu animi tui sensis discrepantiam, nulla inde turpitudo intrinseca agnoscitur. quae in propatulo est, ubi pugna cum obligatio ne , qua ei, cui loqueris, teneris superaccedit. Atque adeo facile patet, ut mendacium in se spectatum improbari possie, ipsum absque hac pugna concipi non debere. Ubi vero hoc pacto concipitur, tanquam vitium virtuti, nimirum veracitati, 2 OPPO