장음표시 사용
151쪽
opponitur, quemadmodum ex collatione definitionum vera citatis & mendacii statim liquet. Cur ei, qui tacere '
diui tacere potes, ei moraliter falsum loqui non licet. Et nim qui tacere potest, is non obligatur ad antini sui sensia alteri significanda, alias enim moraliter Verum loqui teneretur . iso. . Quamobreni libertati iplius relictum est, utrum animi sui sensa tacendo occultare, an loquendo alteri eadem manifestare velit 3. 336. 8art. I. Iur. nat.), nullum vero ipsi jus est verbis suis inducendi alterum, ut sibi concipiat men , tem ab ea , quam habet, prorsius diversiam, consequenter moraliter falsum loquendi . is a. . Quoniam itaque id facere non licet, ad quod nobis jus nullum est . iro. 8art. L. Phil. Hact. M red; ncc ei, qui tacere potest, moraliter falsum loqui licet.
E. gr. Si Titius ex te non quaerit, num 'prosecturus sis ad nundinas, nec tu obligaris ad fgni scandum ipsi, quid apud animum tuum statueris: tacere potes, ubi volueris, ne pro- posture Rium eidem innotescat. Nulla igitur cum urgeat ratio, cur te non prosecturum esse ad nundinas dicas, ubi proficiscendi animum habes; nec tibi licet dicere ultro, quod prosecturus non sis, ut Titius sibi concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam. . 183.
Cur moralia IV tacere non vult, cum ρobsit, is ad mora iter verum loque ter verum dum ob atur. Etenim qui tacere potest, ei moraliter falsumo i rema- loqui non licet . I 84. . Quodsi ergo tacere non vult, rari nisi L. Cum possit, necesse est ut moraliter verum loquatur, adeo-cere velit. que ad moraliter verum loquendum obligatur I. 338. pari. LI. GL mare sinis. . Nimirum quemadmodum in demonstratione propostionis prae Dissiligod by COO ca
152쪽
De obligatione circa sermonem. Ias
praecedentis iam ostendimus, quando alteri ad animi tui sensasDiscanda non obligaris, adeoque tacere potes, libertati tuae relictum est, utrum tacere, an animi tui sensa alteri significare volueris. Quamobrem si tua sponte te offers ad posterius faciendum, ultro ad moraliter verum loquendum te alteri obligas : id quod ex doctrina de pactis inferius clarius elucescet. . I 86.
Si quis moraliter falsum loquitar, cum tacere possis; falsiloqui--ra si um mendacium es. Qui enim tacere non vult cum posset, is p - ἔβη ad moraliter verum loquendum g. i8s . , consequenter ad sit -- ci animi sui sensia ei, cui loquitur, significanda obligatur g. - rso . . Est autem falsiloquium mendacium, quando ad ani- mi tui senis ei, cui loqueris, significanda, obligaris . 18a AQuamobrem si quis moraliter falsum loquitur, cum tacere posset, falsiloquium mendacium est.
Cur moraliter falsum loqui, quam tacere malis, in casu quo vis particulari ratio quaedam adsit necesse est f. 7o. Ontoc , quam non semper eandem esse experientia probat. Pro diversitate autem rationis turpitudo mendacii nune major esse potest, nunc minor, facile aestimanda vi principiorum moralium ratione in casu dato data. Fieri etiam potest, ut quis non tacendo agat contra ossicium quoddam erga se ipsum, vel etiam erga alium quendam, ab eo, cui loquitur, diversum. Enimvero hoc falsiloquium minime excusat: quin potius qui falsum moraliter Ioquitur duplici modo peccat, tum quia non tacet, cum tacere deberet, tum quia falsum loquitur, quam do falsiloquium erat illicitum.
Memmi dicitur, qui moraliter falsium loquitur, quando Mentisi ad verum loquendum, stu alteri animi sui sensa significandum qui Lobligatur. GAEius Noct. Attic. lib. I a. e. xx. distinguit inter mentiri 3cQ 3 menin
153쪽
mendacium dicere. Qui mentitur, inquit, ipse non fallitur, sea
alterum fallere conatur: qui mendacium dicit, ipse fallitur. Vnde facile patet, quod mentiri ipsi idem si ac moraliter falsum dicere, seu verba proferre ab animi sui sententia discrepantia, eo fine ut alter iude concipiat mentem loquentis ab ea, quam habet, diversam; mendacium autςm dicere non ali. ud signifieet quam dicere rem falsam, quam loquens putat esse veram, veluti si mendaci fidem habens tanquam verum narret, quod ab ipso audivit. Sed nollem ego mendacium appellare sermonem logice falsium, qui subjective spectatus ne quidem falsiloquii nomen meretur 3. Is 6. , quamvis si verba satis explicentur, nullum hinc metuendum sit veritati praejudicium. Ceterum quod mendacium dicens non memtiatur, etiamsi omne falsiloquium pro mendacio habeas, lasanificatu Gellii, ex superioribus Pater f. I Id 3 8 8 .
At sis. Mentiri nunquam licet. Etenim qui mentitur, falsium mo- ωjm mreη-raliter loquitur, quando ad animi sivi stnsia significanda obli ii sit lici-gatur 3. 187., EnimVero cum m dacium omne sit it i.D. licitum s. 183. , nunquam moraliter falsium loqui licet, quando ad animi nostri sensia alteri significanda sumus obli sati . t 8 et . . Mentiri igitur nunquam licet.
Vulgo mentiri, mendacium dicere & mendacium loqui pro synonymis habentur, Quamobrem nulla adest urgens ratio ut logice falsum dicere ad mendacium reseratur cum Gellio &hine mendacium dicere & mentiri a se inVicem distinguantur. I. 89.
sis ,ri verba loquentis duplicem admistunt significatam, quorum inoi rha aequi . to a mente i ius discrepat, alter cum eadem cooreu, ct in signifi ibea nan catu poserastri ea σdbibet loque*ἰ moraliter falsum non disti, sed
lisi falsit - verum dico. Etenim qui Verba Ore fundit, quae cum cogita-μu-. tionibus ipsius conveniunt, seu eam, quam loquens habet,
154쪽
mentem significant, moraliter verum loquitur s. iso. λQuamobrem cum talia sint verba loquentis in hypothesi prori positionis praesentis & ipse iisdem utatur in eo significatu, qui cogitationibus ipsius convenit; quin moraliter verum loquatur dubitandum non est. Auod erat unum. Similiter qui verba ore fundit, quae a cogitationibus suis minime discrepant, moraliter falsum minime loquitur .asa.). Quoniam itaque loquens Verbis utitur in eo significatu, quo a cogitationibus suis non discrepant per lipoth. ni hypothesi quoque propositionis praesentis moraliter falsum non
loquitur. diuis erat Hierumo Fieri potest, ut quis incautus ambigue loquatur non adovertens, quod verba etiam alium habere possint significatum rpossunt vero etiam subesse rationes, cur ita loqui malit. Quan obrem fi de moralitate sermonis istiusmodi judicium ferendum , casus hi probe a se invicem sunt distinguendi. Cavenis dum itaque, ne falsiloquii, multo minus mendacii redargu mus loquentem, si verba ambigua eum admittunt sensum, quia mente loquentis discrepare aliunde intelligitur, fit ita quod nos ea ita interpretati lacrimus.. g. 19o. signe loqui dicitur, qui utitur Verbis, quae ex communi .gmbiguitas usu loquendi plures admittunt siginificatus. in loquendo
Ambiguitas in loquerido oritur vel ex vocabulis singulis, quid IP. vel ex verborum quorundam complexione , non una de causa. Sed de hoc alibi rectius dicetur. . 1 9 I.
Quoniam ambigue loquitur, qui utitur Verbis eX com- Anu gestas muni loquendi usu plures significatus admittentibus g. 19o. , in loquendo si quis vero verbis duplicem significatum admittentibus cum quando non tribuit, qui cum mente sua conVenit, moraliter falsum non sit falsi dicit, quium.
155쪽
dicit, sed verum 3. 189. , ambigue loquens non ideo falsum moraliter loquuar, quod ex ejus vertis collira posis mens ab ea, quam habet aliena, ubi ipse iisdem tribuit significatum a meme sua non di
crepantem , sed verum stotius moraliter loquitur. Nemo non admittere tenetur, si Verba loquentis plures admittunt significatus, in eo significatu eadem accipienda esse, quem non invito communi usu iisdem tribuit loquens. Cum enim plures habere possint significatus, libertati ipsius relictum est, in quonam ea accipere velit g. I 6. para. r. Jur nat. , neque in se quicquam vitii habet quod in hoc potius iisdemutatur, quam in aIIo, quem etiam habere poterant, communi loquendi usu utrumque aequaliter probante. Si hoc permissum esse non debet, singularis adst necesse est ratio, cur libertas ejus testringatur ad hunc potius , quem alterum eligendum. Haec vero ratio non alia esse potest, quam jus quoddam tuum 3. est. Part. t. Jur. nat. , quod quale esse possit inquirendum. q. I9 I.
Eoahia Pi alteri animi sui sense significare volueris, ambigue t ambiguitas quitur rudens est. Etenim qui ambigue loquitur, verbis is loquendo utitur, quae eX communi usu loquendi plures admittunt signisii impru- ficat f. 9O0, consequenter cum nonnisi unus exprimat dentiae. mentem loquentis, fieri omnino potest, ut ex iis alter, ad quem verba fiunt, concipiat mentem ab ea, quam loquens habet, prorsus diversiam, adeoque loquentis animus eidem non innotescat s. I I9. Log. . Loquens adeo, dum utitur verbis ambiguis alteri animi sui sensia significaturus, facit quod vicircumstantiarum praesentium non facere debebat. Quamobrem cum imprudens sit, qui facit, quod vi circumstantiarum praesentium facere non debebat s. 7 76. I. Phil.Wact. unis A si ambigue loquitur, qui alteri animi sui sensia significare voluerit, imprudens est. Eis
156쪽
De obligatione circa sermonem.
E si adeo non falsiloquii, multo minus mendacii redargui possit qui ambigue loquitur; non tamen ideo probanda est ambiguitas in loquendo. g. 192.
Quoniam imprudens est, qui alteri aninii sivi sensa signi-αis db si
ficaturus ambigue loquitur .r 910, actio autem ampruden culpasa estis culpola est g. 7 o. pari. r. Phil. ρυα - δἰ ambiguitas in Guaeda. loquendo culposa est, quando alteri amma sui sensa signiscare vis. Cumque culpam quamlibet vitare debeamuS 3. 299. art. f. Fur. nat); ambiguiras etiam is loquendo vitanda es, quando an mi tui sensa altera significare vis.
Atque adeo videmus peccari adversus naturae Iegem, s ambigue loquamur, ubi alteri animi nostri sensa significare voluerimus. Hoc probe notari velimus, ne, dum mendacium ab ambigue loquente removemus, videamur omnem ambigue 1ω quendi licentiam admittere. . 's. 193.
Si quit alteri ad animi sui siens significanda obligatur praemi- abori
det, quod amigue loquentis verba alter accepturus sit in signiscatu ambiguitas a merite Fua discrepante, aut minimum vererin, ne hoc flat; ab am- in loquendo fluitate in loquendo absinere debet es ambigatras in loquendo men- isscita es Eacio qui siet, si ea intentione ambigue loquarur, ut alter mentem mendacio
suam concipiat aliam, quam habes. Quodsi enim alteri sensa si- qui Aeacgnificare teneris & praevides, quod ambigue loquentis Verba alter accepturus sit in significatu a mente tua discrepente, hoc tamen non obstante ambigue loquaris; necesse omnino est, ut velis, alterum ex Uerbis tuis concipere mentem ab ea, quam habes, prorsus diversam, ac cade causa ambigue loquaris, ut hoc fiat. Porinde igitur est, ac si sciens ac volens utaris verbis a mente tua dilcrepantibus. Enimvero qui sciens ac volens utitur Verbis a mente sua discrepantibus, moraliter μονι Pr. Nat. Pars IVP R fal-
157쪽
falsum Ioquitur . is et . , & quando moraliter falsum loquitur, si ad animi sui sensa indicanda alteri obligatur, falsiloquium mendacium est I. 18 a. . Quamobrem ambiguitas in loquendo mendacio aequipollet, si alteri ad animi tui sensasgnificanda obligatus utaris verbis ambiguis, etiam si praevideas eum verba tua in significatu a mente tua discrepante accepturum esse, ac ea intentione ambigue loquaris, ut hoc taciat. Σuod erat primum.
Est vero mendatium omne illicitum . I 8 3. , adeoque
niam itaque ambiguitas in loquendo mendacio aequipollet, quando alteri ad animi tui senIa obligatus ambigue loqueris, etiamsi praevideas, eum verba tua in signissicatu a mente tua discrepante accepturum esse per demonserata; ipsa etiam in loquendo ambiguitas illicita est in hoc casu & ab ca abstinen- 'dum. Ud erat secundum. Quodsi vereris, ne alter verba tua in significatu a menterua discrepante accipiat, hoc tamen non obstante hoc facis, necesse est ut habeas animum moraliter falsium loquendi β.asa. . . Quoniam itaque ad Veriloquium obligamur, quando
ulteri ad animi nostri sensa significanda obligamur s. t 6 i. , consequenter a falsiloquio abstinere debemus . t 64. ; a volitione quoque morali rer falsium loquendi, consequenter ab eo actu, quem includit in hypothesi propolitionis praeus iis, abstinendum. Quamobrem patet ab ambignitate in loquendo abstinendum csse, ubi ambigue loquens obligatus est ad animi sui sensia alteri significandum, Verendum autem,
ne verba ambigua accipiantur in sensiu a mente loquentis discrepante ab eo, cui is loquitur. I derat tertiam. Quodsi in eo casu, ubi verendum, ne is, cui loqueris, Ver-ha ambigua accipiat in significatu a mente tua discrepante,
158쪽
ea intentione ambigue loquaris, ut hoc fiat, cum in hypothesi propositionis practentis falsiloquium mendacium. sit s. i8 a. iquin habeas animum mentiendi dubitandum non est. Patetigitur, cum actus mentiendi voluntatem involvens mendacio aequi polleat, ambiguitatem in loquendo aequipollere mendacio, quando quis ambigue loquitur ea intentione, ut alter inde concipiat mentem ab ea, quam habet, diversam, ubi ad
animi sui senti eidem significanda obligatur. Σωd erat;
Vitium inhaeret animo, non actui externo, qui quod vitio. sus sit ab animo facientis habet. Quamobrem discrepantia verborum ab animi sensis in se spectata nihil vitii habet, sed
tum demum vitiosa intelligitur, quando spectatur tanquam d pendens a libera voluntate loquentis, qui scilicet vult uti verbis, ex quibus alter mentem suam colligere nequit, cui tamen eandem patefacere debubat. Quodsi adeo spectes animum loquetuis, qui ad mendacium requiritur, & eum, qui adesse lapponitur ambiguitati loquendi in casu propositionis praesentis, unus idemque est. Qui in mendacio aciest animus memtiendi, idem etiam adest in Casu propositionis oraesentis. Uni- ea haec disserentia intercedit, quod in casu posteriori praeseras verba ambigua minime ambiguis, ut mendacium excusare & te, ubi necesse fuerit, contra ejus imputationem defendere possis. Praeterea hoc considerari meretur, quod, quando praevides alterum, cui loqueris, Verba ambigua in significatu a mente tua discrepante acccepturum, animum ad mentiendum esse proinniorem, quam ubi tantummodo verendum, ne id fiat. nisi is san tibi valde metuas ab eo, cui loqueris, si quidem mentitus fueris, Vel aliunde incommoda ex mendacio redundatura evitare studeas. s. 394.
Si quis alteri ad aηimi sui sense significandrum nari' obeatur, tamque tacere risu, ambig- ών tur, ruta navidet,
159쪽
ambigua in significatu a mente suae discrepante accepturum esse, aussultem probabile ipsi videtur, quod hoc sis fura m ς ambigvitas in loquendo mendacio quipollit, adeoque ab M ab inendum. Si quis enim praeVidet, eum, cui loquitur, verba sua in significatu amente sua discrepante accepturum esse, aut faItem probabi-la ipsi videtur, quod hoc futurum sit, & ideo ambigue loquitur , perinde est ac si sciens & volens moraliter falsum i queretur rsa. . Quare cum hoc faciat, cum tacere pos-sti, alteri ad animi sui sensa significandum non oblisatus; perinde omnino est, ac si sciens & volens moraliter falsum loquatur, cum tacere possitia Quoniam itaque falsiloquium mendacium est, si quis moraliter falsiuin loquitur, cum Iacere posset f. i86. i ambiguitas in loquendo mendacio aequi- pollet, si quis alteri ad animi sui sensia significandum nora Obligatur, cumque tacere posset, ambigue loquitur, quia praevidet eum verba ambigua in significatu a mente sua discrepante accepturum esse, aut probabisse saltem ipsi videtur, quod hoc sit futurum. uod erat unum- Est vero mendacium omne illicitum i83. , adeoquCab eo abstinendum iro. mo. I. I ULρυα unim . Quamobrem cum ambiguitas in loquendo in hypothesi propositionis praesentis mendacium sit per dem inara; in hac quoque
hypothesi ab ambiguitate in loquendo abstinendum ouae
cras alterum sterius etiam inferri poterat ex eo, quod ei falsum mora. liter loqui non liceat, qui tacere potest s=. I 84. - Et rotae propo o ptaesens reduci poterat ad praecedentem, quatenus ut tacere non Vulr,. cum posset, ad moraliter verum loque unx alteri obligatur f. I 8so ut adeo, cum antea non oblimius esset, non tacendo contrahat obligationem alteri animi
Ei sensa fignificandi. Ceterum quae ad propositionem praece aeninax annotavimus, ad 2raesentemPoque trahenda sunt.. ι . 19
160쪽
De obligatione eirca sermonem. 133
. 19 s. Si quis verbis ambiguis utitur eo ne, ut alter inde concipiat mando mentem ab ea, quam habet, δε fam; ambiguitas in loquendo pro σmbiguitas
falsisquis habenda. Etenim qui verbis ambiguis utitur eo fine, in is endo ut alter inde concipiat mentem ab ea, quam habet, diver- 'ν falsi sam ; verbis istis uti dicendus est in eo significatu, qui amen- quis habente sua discrepar, cum quoad intentionem loquentis perinde G. sit, ac si ea significatum alium non haberent. Quoniam it hii e moraliter falsium laquitur, qui verbis utitur a mente sua Giscrepantibus rsa - , adeoque sermo ipsius falsiloquium est is 6. ς ambiguitas etiam ita loquendo pro falsiloquio habenda, si quis verbis ambiguis utitur eo fine, ut alter i de concipiat mentem ab ea, quam habet, diversiam.
Verbis utimur tanquam signis, quibus ei, cui loquimur, im dicare volumus, quod cogitamus. Quodsi adeo alteri loquamur, verbis eum tribuimus significatum, ire quo ea ab ipso sumi volamus, consequenter id significare ipfi volumus, quoaut ex verbis nostris colligat intendimus. Nemo igitur in du-hium vocare potest, verba ambigua sumi a loquente in eo fi-gnificatu, qui ab eadem discrepar, quando eo fine ambigue laquitur, ut alter inde concipiar mentem ab ea, quam habet,. diversam. Noa sussicit nosse, quod verba tua etiam habere
possint significarum cum mente tuae convenientem, cum nolis
ut alter, cui loqueris, eum significatum verbis tuis tribuat, aliis ax iisdem non usurus . squidem tibi de eo cerro constaret. Intentio tua, dum ambigue loqueris, haec est, ut asten, cui l queris, ex verbis tuis concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam: qui moraliter falsiim loquitur, vult itidemur hoz faciat alter s3. Igo. , atque adeo intentio tuae in hypothes propositionis praesentis eassem ess cum interitione moraliter falsum laquentis. In veritate aurem 3c falsitate morali verba reseruntax non ad iacuItatem cognoscitivam, sed ad voluntatem,