장음표시 사용
171쪽
Ostendendum vero etiam erat, quod in se spestata licita sint, ne cum locutionibus ambiguis aliis in numerum actionum in se indifferentium referantur, quasi in se simpliciter spectitis nulla insit moralitas. Ceterum non opus est, ut 'tal aenigmata. applicentur, quae pluto ante de ambiguitate in loquendo a nobis demonstrua sunt, cum nemo non absque ulla dissicultate hoc ipse facere possit. E. gr. aenigmata subinde mirifice faciunt ad erudiendos alios in moralibus. Quamobrem cum in anterioribus ostenderimus, ambiguitatem in loquendo esse licitam, quando facit ad erudiendum alios f. aos.); hinc etiam concluditur, quod vi corollarii praesentis aenigmata in isto casu sint licita, aut, si mavis, maneant licita, Vel potius magis licim e Sciantur. Ceterum nunc subtiliter non inquirimus, num aenigma quoad significatum Verborum improprium sit in se ambiguum, an vero ambiguitas illa saltem oriatur ex parte ejus, qui idem interpretari aut significatum improprium divinando assequi tenetur: haec enim disquisitio merito rejicitur ad theoriam aenigmatis completam, quae non est hujus loci. Hie illud discrimen insuper habemus, sive ratio ambiguitatis desumenda sit ab ipso aenigmate, sive ab eo, qui aenigmatis sensum divinare debet. g. 2I4.
Si ad veriloquium obligamur, mera periculi inde nobis vel aliis imminentis fatrum loqui non licet. Etenim si ad veriloquium obligamur, a falsiloquio abstinere debemus scutalsiloquium illicitum est f. 164.). Quamobrem cum nemo metu malicujusdam imminentis deterreri debeat, quo minus faciat, quod legi naturae convenit, nec sese adduci patiatur necesse est ad faciendum, quod legi naturae contrarium . s99. pari.
I. Fur. nat. , nec metu mali cujusdam a veriloquio imminentis deterreri debemus, quo minus Verum loquamur, nec Co nos
adduci pati debemus, ut falsum loquamur. Quamobrem si ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis , vel aliis
172쪽
DE Obligatione circa sermonem. 14
alii; imminentis loqui salsum minime licet cf. aT . pari. I.
Hic pract. unis. . . 'E. gr. Testis obligatur in iudicio quaestus moraliter verum loqui. Quodsi norit, si verum dicat, periculum inde immine- ώ re ei, eontra quem testis adhibetur, vel etiam sibi ideo ab eo dem meruit; metu hoc minime a vero dicendo deterreri M. het, neque eodem adduci se patiatur lege naturali Permittitur, ut falsum dicat. g. a II
Si ad veriloquium obligamur, mera periculi nobis vel aliis im- Δμηῶ-inentis ambigue loqui vel animatice respondere minime licet. ambigua es Quando enim ad veriloquium obligamur, cum veriloquium aenigmatica sit scrino moraliter verus s. Is 40, aliis ad animi nostri sen- dictione ad sa significanda tenemur s. i s o. . Quamobrem cum ex Uer- evitandum
bis ambiguis concipi pollit mens loquentis ab ea, quam li, perici mbet, diu cria . 19oJ; si quis ambigue loquitur, quando ad Bon oti δε- ωcriloquium obligatur, non alia de causia ambigue loquetur, at. quam ut is, cui loquitur, sibi concipiat mentem ab ea, quam habet, diversam. Enimvero ambiguitas in loquendo profaltiloquio habenda, si quis verbis .ambiguis utitur eo fine, ut alter inde concipiat mcntem ab ea, quam habet, diversam I. a 9s . . Quamobrem cum falsiloquium loqui non liceat, quando ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis imminentis g. .ai 40; nec ambigue loqui licet, si ad veriloquium obligamur, metu periculi nobis vel aliis inde
AEquivalent migmata sermota ambiguo s. ara J. Viatur nec aenigmatice respondere licet, quando ad veriloquium obligamur, metu periculi nobis vel aliis inde immine
tis. Ruod erat alterum. Casus hic est Martyrum, qui metu tormentorum grassism
173쪽
morum aaduci minime potuerunt, ne veritatem imperterriti confiterentur, propterea quod Christiani lege Christi ad eam
oodis A ad veriloquium non obligamur, nec facere datur, metu peri- meiti mali culi nobis vel aliis imminentis falsum loqui licet. Etenim si tacea mi aiare non datur, aut verum, aut falsum loquamur necesse est: sum loqui lia quod per se pater. Quodsi ad vcri loquium non obligamur, erat. nec moraliter necesse est, ut verum loquamur, j. 1 1 8. pari. L. Phil. Va I. uniυd, cumque tacere non detur, nec simpliciter illicitum est falsum loqui i8 . . Quamobrem cum quilibet operam dare debeat, ut sibi caveat a malis corpo- ris atque sortunae, quantum in potestate sua est . I 8 3. Uri. a. Fur. naid, eademque ab aliis quantum datur avertere dc beam g. 6O8. para. F. Furi natυ, adeoque ubi nobis vel aliis periculum aliquod imminet ex veriloquio, id ossicio erga nosmetipsos vel alios repugnat; veriloquium esticitur illicitum I. 3To. 8art. 1. PDL pract. unis. , eor,siequerarer metu pcriculi nobis vel aliis imminentis falsum loqui licet.
Ita nemo obligatur ad se vel alium scario prodendum. Quamobrem quaestus quinam sit, vel ubinamst Titius, quem quaerit, quin falsum respondere liceat, cum tacer non peris mittatur, dubitandum non est. Qui hoc in easu falsiloquium pro mendacio habent idemque illicitum pronunciant, qu modo turpitudinem intrinsecam demonstrare velint, nomvideo. Non aliud hinc sequitur, quam ut scarius fallatur sui S alterius bono, eum ab ipso peccatum M a to Vol tertio perueulum' vitae amoveatur. Sit itaque nos simpliciter obligatos esse. ad dicendum verum, quotiescunque physca nobis impositae est loquendi necessitas, nec tacere datur, ita ut falsum dicere non licear. An non etiam obligamur ad periculum vitae a nobis atque aliis avortendum , consequenter idem incurrere, via Diuiti eo by c
174쪽
De obligatione cina sermonem. I4
vel admittere, ut alii incurrant, prohibemur 3 pugnat igitur obligatio, ne nos vel alios exponamus vitae periculo cum obligatione, ne dicamus falsum, seu potius, ne falsum dicendo fallamus eum, qui peccare vult. Quamobrem cum opus sit exceptione, nonne fortior obligatio vincere debet debiliorem,& nonne sortior est obligatio, quae tendit ad vitae propriae vel alienae conservationem & peccatum impediendum, quam al-rera, quae tendit ad dicendum verum, ne suo bono fallatur Sane dicendo verum concurris ad peccatum alterius, quod
dicendo falsum impedis; dicendo falsum obligationi tuae erga te ipsum vel erga alios satisfacis, immo etiam peccatum alte rius impediendo obligationi erga alios simul satisfacis. Nulla itaque adest ratio , cur tanta existimari debeat veritas moralis, ut eidem postponenda sint omnia hominis ossicia cete ra tum erga se ipsum, tum erga alios. In moralitate actionum examinanisa respiciendum est ad ea, quae inde consequuntur.& haec in oppositis actionibus inter se comparanda veniunt.& ubi obligationes diversae concurrunt, non ad unam ita adoxertendus animus, ut ceterarum obliviscamur. β. 2IT.
Quoniam ambiguitas in loquendo pro falsiloquio haben- Me vinda, si eo fine verbis ambiguis utaris, ut alter inde concipiat ambigis Smentem ab ea, quam habes, diversam . 930, & aenigma- amouum, ta licita sunt, quando ambiguitas licita in loquendo I.
a130; ambigue quoque loqui licet edi licita sunt aenigmata, ob meis sum periculi nobis vel aliis imminentis,s ad veriloquium non abligamur, nec iacere datur.
Qui ambiguitatem in loquendo & migmatteas dictiones
admittunt, falsiloquium vero, quod odioso ac infami mendacii nomine traducunt, improbant; si verborum magis, quem rerum rationem habent, & ad illorum confusas Potius, quam distinctas satisque determinatas notiones animum advertunt. Praeterea non perpendunt, sermonem Omnem moralitatem
175쪽
trahere ab ossiciis, quae eorum usum exigunt, ut adeo ex convenientia cum iisdem aestimetur usus, ex repugnantia Vero' abusus. Et, si vel maxime a pacto tacito de verbis non in alio significatu utendis, quam quem communis loquendi fert usus. moralitatem sermonis derivare velis, huic ipsi tamen pacto inesse intelligitur tacita conditio, quando scilicet alteri ad animi nostri sensi significanda obligamur, nec ossicium aliquod urget contrarium. Videbimus enim suo loco, pactis hominum immutari non posse naturalem. illam obligationem, quata romiis adhaeretis
. a I S. maiab M alterum ad aliquidoriendum, vel non faciendum permove- motreis Kal. re tenemur, nec verum dicendo lac seri potes, sapis iam licitum si vii liceat AG Quoniam alterum ad aliquid faciendum, vel non faci-CΠdum permovere tenemur ster hip. cum voluntas & noluntas non determinetur nisi per motiva . 8Κ9-Iχιι. e D. , motiva volsitionis & nolitionis eidem suppeditare dcbemus. Quodsii ergo verum dicendo alter permoveri nequit ad faci- endum, vel non faciendum, quod facere, vel non facere debet per hp. per motiva Uera voluntas, & noluntas ejus determinari nequid. Quamobrem cum sine saltiloquio oblis gationi, qua alteri tenemur, satisfieri non possit, quando Vero
hoc fieri nequit, falsiloquium licitum est I. iret.); licitum quoque erit falsiloquium, si alterum ad aliquid faciendum,
vel non faciendum permovere tenemur, nec verum dicendo
Atque acto pater , quandonam molisis salsis uti licitumst, ubi alios ad aliquid faciendum vel non faciendum permo Vere tenemuro Exemplum habemus in duce , qui, cum Videar eXercitum perterritum ob hostilem exercitum , falso ipsis Persuadet mox assuturos socios , ne animum despondeanr, sed animo imPerterrito hostem aggredianturia Etenim ducis est
176쪽
m OHigatione circa Iermonem. Mu
permovere exercitum ad praelium paratum, ut animo imperterrito hostem aggrediatur. Quamobrem cum sine falsiloquio hoc fieri nequeat, ecquis reprehendere ausit ducem utit motivis falsis. Id licitum agnovisse constat Xenophontem lib. 4. de dict. & fact. Socratis. In eundem sensum Maximus Tyriurdissert. 3. Non est res, inquit, per se praeclara verum dicere, nisi id cum utilitate fiat ejus, qui audit.. . Ita saepe medicus aegros, dux exercitum, gubernator fallit nautas: nec hoc in iis reprehenditur. Quodsi si dicas, fieri posse, ut falsilo. quium, quo uteris ad permovendum alterum, ut hoc faciat, si ipsi, vet aliis damnosum, seu cum damno ejus aut alius conjunctum; facilis est responsio: Falsiloquiuin enim hoc in casu illicitum est alia de causa f. I 660, adeoque ipso ira cassi praesenti non uti licet tanquam motivo. Eis autem hoc falsiloquio uti non liceat: non tamen hinc infertur, quod alioeuti non si licitum, quod alia de causa illicitum esse ostendi nequit. Quoniam ex superiori tractatione manifestum est, falsiloquia alia licita esse,. alia illicita non de illicitis hiet, sermonem esse facile patet.. - a I9
Quoniam infantes az pueri, itemque amenteS nori eo munia in pollent usiu rationis, qui ad pervidenduM Verum sussicit, is, ibob. quod nemo non admittit infantibus ς flueris, itemque amen- eris es ibis, falsum dicere licet, seo a Iaci dum, vel non saciendum stem amentibasmmeri possunt, ad quod faciensim vel non faci sim eos permovere falsum dis
debemusia re Meatia Non adeo reprehendi potess, quod dicit quintilianus di utilλtatis puerorum gratia multa fingimus- Quodsi objicias fictionibus istis praejudicia insinuari animis tenellis puerorum,
quae obsunt in male adultiori partim ad veritatem cognoscendam, partim ad recte agendum ,. parum nos mover ea obiectio: cum per ea, quae modo annoravimus ad propositionem
177쪽
nium, quae alia de causa non sunt illicitae, consequenter in se non habent, quod reprehensionem mereatur. Propositionis praesentis, quam nec satis determinate enunciat, Grotivi de J. b. & p. lib. 3. c. I. f. 12. aliam prorsus rationem assert, sed. facit hoc, dum indulget hypothesi suae . qua moralitatem sermonis ex pacto tacixo de Verborum significatu perperam deducit 182. . . a Io.
mani δε- Quoniam similiter furiosi rationis usu minime pollent,
nosi apum codem modo patet,falsiloquium licuum esse,s eo permover ω-d cereiiceat. sani ad faciendam, vel non faciendκm, quod facere, vel non facere
Abent. Furor, qui & mania dicitur Medicis, imaginationem & ra. tiocinationem depravat: id quod ex ipsorum verbis & facti. nemo non colligit. Senuertus Pras'. lib. I. pari. a. c. I S. Sper. Tom. 3. ρ. Io 9. maniae signa diagnostica recensense Egri, ait, & falsa imaginantur, & ablurda & inepta multa gunt, & quidem sine timore, sed potius cum audacia, temeritate, loquacitate, iurgiis. iracundia, saevitate in se & alios det omnino animi perturbatione tanta, ut bestiarum instar o vios quosque invadant, & morsu, unguibus, aliisque- quibus, possunt, modis noceam, nec sibi ipsis parcant, sed vestu di- anient suas, ac manus violentas sibi inserant. Dan Fur adhue morbi alii, in quibus usus facultatum supcriorum ausertur vel universaliter . vel quoad certa tantummodo objecta : de quibus Sereninus legi potest, qui, quae ad historicam morborum cognitionem spectant, satis fideliter .R accurate describit. Enimvero non opus est, ut propostionem generalem ad fingulos casus particulares applicemus: sussicit exemplo aliquo
ostendisse, quod applicari possit ac debeat.
aisadb Quando ira excandescit animus, facultatum superiorum Dissis N S ratiosis adeo usius suspenditur, R idem contingit in ebrie-
178쪽
De ιbligatione circa sermonem. Is
tate, ut irati haud raro seriosis, amentibus ebrii assimilentur. Eodem igitur, quo ante modo, patet, falsilo tum licitum se. si eo permoveripossunt irati es ebrii ad facieηdum , vel non facien--m, quod facere, vel non facere deuerat.
Sermo homini concessus est ad communem utilitatem, quia conjunctis viribus persectionem suam statusque sui promovere debent f. aa I. pari. r. Phil. pract. tinrv. . Utendum igitur est sermone eo modo qui fini huic convenit. Quamobrem alteri ad verum dicendum non obligamur, sed falsum potius dicere licet, si verum dicendo ipsi nocerur, falsum vero dicendo consulitur. Patebit usus hujus principii in moralibus.
Si falsiloviam facit ad eliciendam veritatem ex aliis, quσm AUT M isse taleres, tiritum es. Etenim si falsiloquium facit ad est - ρι-d eiendam veritatem ex aliis, quam nosse interest; medium sitium adest obtinendi finem, quem consequi Vel debemus, Vclcon' veritatem sequi saltem licci I. 937. Ont . . Quamobrzm cum eX an elicienda terioribus abunde intelligatur, quod falsiloquium in se illicitum non sit ; cur eodem uti non liceat ad eliciendam veritatem ex 'aliis , quam nosse interest, ratio nulla est. Recte igitur pro licito habetur in casu propositionis praesentis.
Medio non illieito ad finem licitum consequendum uti licere nemo dubitat. Qui adeo falsiloquium simpliciter damnant, idem pro medio illicito habent, consequenter nec euuti licerer ad veritatem ex aliis eliciendam quam nosse inte est. Veritates iis genere seu universaliter enunciatae subinde videntur dubiae, quae ad easus particulares applicatae fiunt iblustriores δc extra omnem dubitationis aleam collocantur. Quamobrem non inconsultum erit ad exempla provocare.,
Primum igitur locum hic occupet sententia Solomonis, quam tulit in decidenda lite meretricum de infante vivo I. Reg. III. as. Ut enim veritatem eliceret, quaenam scilicet esset
179쪽
mater insantis vivi, gladium asserri iussit ad insantem disserem
Hum, ut utrique litigantium redderetur pars dimidia. Cum ipsi animus non esset infantem innocentem interficiendi, &partem dimidiam imam uni, alteram alteri meretricum reddendi ; sermo ejus salsiloquium erat f. Isa. Is 6. . Utebatur autem eodem ad veritatem eliciendam. Nemo factum S lomonis reprehendit.Quamobrem qui hoc probat,falsiloquium esse medium licitum eliciendi veritatem ex aliis, quam nosse in interest, concedit. Similiter Claudius apud Suetonitim in Claudio c. I s. falsiloquio elicuit veritatem, cum foemina filium suum agnoscere nollet. Iussit enim juveni nubere: quo matrim nio indicto eam ad consessionem compulit. Huc ctiam pertinet exemplum Caroli M. qui patrem & filium ob caedem sacerdotis ad mortem condemnavit, cum non constaret, uter eum interfecisset, neuter vero alterum prodere vellet, ut Patrem ad confessionem delicti adduceret. Exempla plura addit Pus endosus de J. N. & G. lib. 4. c. I. g. II. & huc refert Iroverbium Hispanorum: Dic mendacium & erues veritatem. s. a 23.
Gunia' Si falsum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur, an fassium ἀ- concipiat mentem ab ea, quam hasemus, diversam, et: μή hoc faciacendo vel at tertius, ad quem sermo nθn aerigitur ; sermo noster falsiloquium ambgue lo- non es. Etenim si falsum dicendo vel ambigue loquendo is, quendo m cui loquimur, non concipiat montem ab ea, quam habemus, raliter Dia diversiam; respectu ejus, cui loquimur, non aliter cogitamus, sum non lo- quam cogitare nos dicimus, cum nimirum verborum signifi-
quamur. tus sit arbitrarius, cum ipsis tribuere licet, qui sufficit ad animi nostri sensa alteri, cui loquimur, significanda. Quamobrem cum is demum moraliter falsium loquatur, qui aliter cogitat, quam se cogitare dicit . is a. ; respectu ejus, cui loquimur, moraliter falsum non loquimur. Etsi autem teratius ex verbis nostris concipiat mentem ab ea, quam habemus
180쪽
De obligatione circa sermonem. I 3
mus, diversam, cum tamen ad ipsum sermo noster non dirigatur, ei quoque non loquimur, consequenter in cligendis verbis, quibus animi nostri sciasa exprimere volumus, nec ejus habenda ratio est. Quamobrem nec cjus respectu falsum loquimur, cum perinde sit ac si vocem submitteremus, ne quid
alteri dicamus distincte percipiat. Quoniam itaque sermo noster falsiloquium neque respectu ejus, cui loquimur, neque respectu tertii, ad quem sermo non dirigitur, dici potest; si falsium dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquumur non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diversam, etiamsi hoc faciat tertius, ad quem sermo non dirigitur, sermo noster falsiloquium promus non est.
Sermonis non alius usus est , quam ut intelligamur ab iis, quibus loquimur. Ita qui Gallice loquitur, parum Curat, num alii intelligant quid loquatur, aut num linguae Gallicae parum gnari mentem sibi concipiant ab ea, quam loquens habet, prorsus diversam, modo animi sui sensa is assequatur, cui loquitur. Anne igitur perinde est, sive lingua tertio parum nota loquaris, sive verbis tribuas significatum, qui a recepto
abhortet, aut verbis utaris ambiguis, modo certus sis, eum,
cui loqueris, mentem tuam assequi φ Si is, ad quem sermo tuus dirigitur, verba tua intelligit, etsi ea non intelligat tertius, cui non loqueris, perinde omnino est, ac si lingua peregrina loquaris, quam alter non callet. Sibi adeo imputare debet, ubi ex sonorum similitudine diversum vocabulis tribuitsgnificatum ab eo, qui iisdem jungitur a colloquentibus, &iudieium sibi sumit de iis, quae ipsum parum tangunt. Neminem accusare potest, nisi se ipsum, quod Verba aliorum. qui ad ipsum non loquuntur, male interpretetur. Recte Omnino Grotius lib. 3. de J. B. & P. c. I. f. 13. n. I. Sermo,
inquit, respectu illius non sermo est, sed res, quae smiscare quidlibet potest. cino se Fur. I.Pars III.9 U s. 224. -