장음표시 사용
181쪽
Quoniam mendacium csse nequit, quod falsiloquium non est . t 8ad; nec mendacium esse potes sternis, si falsum dicendo , vel ambigue loquendo is, cui loquimur is non conci at menistem ab ea, quam habemus, diversam, etiams ἐκ faciat tertius,ia quem sermo non disigitur.
Falsum dum dicimus, aut is, cui loquimur, novit, nos saI. sum dicere velle, aut ipsi constat, quod contrarium ejus, quod verba sonant, intelligi velimus. In utroque casu eum, ad quem loquimul, nec fallimus, nec fallere volumus. Nil quicquam igitur vitiosi sermoni nostro inhaeret. Quando ambigue loquimur, alter novit, quid per verba ambigua fgnificare volumus, aut saltem ipsi constat, quod aliud quid intelligi velimus, quam verba sonare videntur. Usum hic saepe habent allegoriae, quibus teguntur quae alteri significanda : id quod in literis quoque scribendis utile est, ubi verendum, ne forsan incidant in aliorum manus, quos ea, quae a nobis scripta sunt, intelligere nolumus. In genere enim notandum, quae de verbis viva voce prolatis dicuntur, ea etiam de scriptura esse intelligenda. Loquimur praesentibus: scribimus absentibus. Idem vero vocabulorum usus est, sive loquamur, sive scribamus. Et sermoni in utroque casu eadem inest moralitas. Quamobrem quando in hypothesi propositionis praesentis falsum dicimus, vel ambigue loquimur, ne intelligat tertius, ad quem sermo non dirigitur; sermo crvptographiae comparatur, quae ideo non Vitium contrahit, si tertius, ad quem ea non pertinet, sensum inde eruit a mente nostra prorsus diversum. AEquipollentia sermonis in casu propositionis praesentis cum cryptographia eandem optime illustrat nemo enim est, qui Cryptographiam reprehendat. quod non recte inteIligatur nisi ab eo, ad quem scribitur. Notandum vero ad cryptographiam quoque rcferri, si verbis tribuatur fgnificatus ab eo, quem vulgo habent, diversus, adeoque etiam eidem contrarius.
182쪽
De obligatione circa sermonem,
Si eae tam si io Euri falsum diras, vel ambigue loquaris eo e in tertius aliquis, ad quem sermo non dirigitur, intae concisiat morem sermo res ab ea, quam habes, diversam; sermo tuus respectu rerris falsiloqu/um sis iis, is est. Quodsi enim ex composito alteri falsum dicas vel am- '
bigue loquaris eo niae, ut tertius aliquis ex vero is tuas con- .cipere debeat aliquam opinionem I ad ipsum rCVera verba L. Pisai ιacis, & ad eum, cui loqueris, te verba facere velle tantum 1 modo simulas . II 6.para. a. Phil. pracI. -,. . Quamobrem cum eo fine falsium dicas. vel ambigue loquaris, ut tertius inde concipiat mentem ab ea, quam habes, divellam; aliter omnino cogitas, quam te cogitare dicis, consequenter moraliter falsium loqueris g. rsa. . Quoniam itaque sermo moraliter falsius falsiloquium est . 13 6.9; si ex composito alteri falsum dicas, vel ambigue loquaris eo fine, ut tertius aliquis inde concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam, sermo tuus respectu tertii falsiloquium est.
Dissert casus praesens a praecedente in eo, qum in praesente tertii gratia loquaris eo fine, ut fallatur, in praecedente autem tertii non habes rationem, sed ea tantummodo cautione utaris . ne qui obiter te loquentem audiat, quid dicere velis, intelligat. Revera igitur in casu praesente sermo tuus dirigitur ad tertium, cum simulas colloquium cum altero : id quod in casu praecedente dici nequit, ubi malles tertium non audire, quae loqueris, siquidem praecavere posses. Quamobrem in easu praesente sermo tuus componi nequit cum cryptographia. cum qua convenire eundem monuimus in casu praecedentes t. aa . . g. a 26.
Quoniam sermo tuus resipectu tertii falsiloquium cst, si amomia est composito alteri falsum dicas, Vel ambigue loquaris eo demoralita V a fine, te istis aia
183쪽
Qu.5 μ- fine, ut tertius inde Concipiat, mentem ab ea, quam habesiue dum. diVemm ) ὴ m eo casu, quo falsiloquium licuum est ex
composivo emm altera falsum dicere, vel ambigue loqui licet eo fine ut remus mde concipias mentem ab ea, quam habes diversam, matio autem, quosa loquium Agitatum. hoc facere non licet
. Sunt equidem qui simpliciter damnant ex composito alteri . falsum dicere eo sine , ut tertius inde concipiat mentem ab ea quam loquens habet diversiam: sed hi sunt, qui animum non advertunt nisi ad aliquem casum, in quo falsiloquium illicitum, non vero omnem propositionis amplitudinem animo complectuntur, quam habere potcst. Quodsi ex superioribus animo recolas casus in quibus fals loquium licitum vel illicitum esse demonstravimus , iacile videbis, in casu propositionis praesentis falsiloquium non semper esse illicitum, sed ut licitum, vel illicitum sit, alias praeterea requiri determinationes , quam quae in hypothesi propositionis praesentis conti- . nentur. Brevitatis autem gratia casus istos distinguere nolumus, quos unusquisque vi superiorum sine ullo negotio dia
A, Hutam δε is LGβq--m illicitum est, nec alteri falsi Didpiam flaμα δ . pertu re cet eo me, μι is idem tertio dicate Dodo darem sal tred . oesic hoc qVU- facere licet. Etenim unum idemquelistat, oi ς' , MVς mihi falsum dicas, sive falsium dicas alteri ut ostia iam ircinis dicat, seu quem nosti, quod mihi rursus diciturus ... sit. QuanὶObrem quando tibi licet mihi falsium dicere litacebit etiam idem dicere alteri eo fine, ut ab ipsis mihi δα-tur : quando vero tibi falsium mihi dicere non licet, nec hoc
Iacere licet. Sunt denuo qui simpliciter damnant falsiloquium , quo alius inducitur ad falsum tertio dicendum di sed de his eadem tenenda sunt, quae ad Propositionem Praecedentem an- '
184쪽
De obligatione circa sermonem. IST
notavimus. quemadmodum etiam cetera huc trahenda, quae ibidem annotavimus. g. 228.
Verba aperta dicuntur, quae ore proseruntur, ut auditu Verba aper- percipi possint, vel scribuntur, ut legi possint. Tacita Vero ta V tacita. Vocam , quae mcnte reservantur, ut adeo ea non percipiat, nisii loquens. Unde & intelligitur, quinam sermo sit apertus
quinam tacitus. Tacita nimirum verba tantummodo cogitamus, dum eorum ideae vi imaginationis producuntur, quales auditui co veniunt. . 229.
Quoniam verba aperta auditu percipi possunt aut visu Eorum usus. ab aliis, tacita vero nonnisi a loquente percipiuntur s. aa 8. ,
aperto sermone abis, rarato nonnisi nobis loquimur. Ita tacito sermone utimur in meditando & dum per otium cogitationibus nostris indulgemus. g. 23 .
Quia verba tacita sensu percipi nequeunt ab alio, quam sei oram loquente I. aa 8.), nisi ex verbis apertis fi circumstantiis Waym' usus acci libus colligi 'MI, respecu ejus, cui loquimur, nullam habens usum. dotalis.
Ex accidente adeo est, si verba tacita assequitur is, cui IO quimur E. gr. Si quis die dominica ex te quaerat: Fuistine in templo I Verba haec: aperta sunt. Adverbium vero vim, quod mente reservas, verbum tacitum est. Ex circumstantia temporis idem colligis, adeoque mentem interrogantis intelligis, nimirum num hodie fueris in templo, ut perinde sit, ac si aperto penitus sermone quaesivisset ex te: suistine hodie in templo IIpsi etiam Autores haud raro propositiones ita enunciant, ut ver his apertis adiici debeant tacita, nisi a veritate aberrare velis. Nec hoc semper vitio tribuendum: cum enim brachyologiam amemus, sumit ex verbis apertis, substrata materia, & aliis cir-u 3 cum-
185쪽
mstantiis tacita colligi posse, quae apertis adjicienda, ut senissus evadat completus &ei, quod dicitur, sua constet veritas. Hinc resutationem non merentur, qui ex verbis apertis errorem exsculpunt, ubi tacita cuivis obvia sunt, qui attentione
uti voluerit, nec in interpretando iniquum se praebere decreverit, ut hab*at, quae in alio reprehendat. g. 23 I. Resematis Reservatio mentilis est sermo moraliter verus constans veramentatis bis partim apertis, partim tacitis, ita ut illa ingerent animo οἱ sic audientis fallam opinionem, haec vero illorum sensum detorqueant in verum huic contrarium. E. gr. Si die dominica interrogatus, fuistisis in aede sarea, respondes :fui. Verba tua et fui 3n .ris saera quippe quae ex
interrogatione supplentur, Verbis Ore a te prolatis aequipollent aperta sunt f. aa 8. . Ego ex his colligo, te hodie interfuiso se sacris. Enimvero quoniam hoc Verum non est, tu mente reservas verba, quae adhuc adjicienda erant, ante sct duum. Haec igitur tacita sunt f. est.); detorquent vero sensum veris horum tuorum in sensum verum quidem, sed opinioni, quam ego ex apertis hausi, prorsus contrarium. Sermo adeo tuus reservatio mentalis est. Similiter si ego ex te quaeram: Fusiam hodie in temptiὸ & tu respondes: hi , mente autem refer. vas haec verba: non hodie. sed amo Octiduum y sermo tuus denuo reservatio mentalis est. Exempli loco asserri vulgo solet illud AEMEasii apud Socratem in Hist. Eccles lib. I. c. 3 8, Senistis, Aut feri si scilicet in charta sub ala : quae verba mente reservata. Similiter si quis ex te quaesiverit: Fecistinae Me, de tu respondes : non feci, scilicet aliud quν iam, vel non inerihoe, scilicet alio die: reservatio denuo montalis est. Est etiam rcservatio mentalis, si interroganti, hasema decem aineos, respondes: non habeo, scilicet ut eos tibi mutuo dem, vel in marsupio, cum domi in cista rocondantur.
186쪽
De obligatione circa sermonem.
Si in reservatione mentali verba tacita cum apertis conjungan- uo Iur; moraliter verum loquust, νι ea utitur. Etenim Verba ta- cta sint v
cita si accedunt ad aperta, horum siensiuin detorquent in Ve-nloqvium. nam I. a 31.) adeoque a mente loquentis non discrepantem. Qiiamobrem si in reservatione mentali verba tacita cum apertiS conjungantur, qui ea utitur, moraliter verum loquitur g. 3I O.).
Patet hoc ex iis, quae modo attulimus moi. g. 23 I. exEmplis. Ita verum est in exemplo primo, te ante octiduum fu. iste in aede sacra; in secundo, te non hodie, sed ante octid um ibidem fuisse. Verba igitur aperta & tacita junctim sumta non discrepant a mente tua, sed cum eadem conveniaunt, adeoque moraliter verum loqueris. Hinc sibi persuaserunt nonnulli reservationes mentales quasvis licitas esse, etiam quando sit verum dicendum oblicaris&quod asseris juramen. to confirmandum. Neque alio fine excogitatae sunt reservationes mentales, quam ut falsa persuadere possis alteri, quando ad verum dicendum obligaris.
3. 233. Resereationes mensoles Bon sunt veriloqui'm nisi re ectu ejus, Chloream ρῶ l otiar. Etenim si in reservatione mentali, Verba tacitare*ecta -- conjungantur cum apertis, moraliter Verum loquitur, qui ea nisinorum utitur g. et 3 a.). Enimvero Verba tacita Dcmo percipit, nisi j. qui loquitur . a 28. , consequenter ngc ea cum apertis conia jungere valet nisi ipse loquens. Quamobrem qui reservatione mentali utitur nonnisi sibi soli, non vero aliis morali ter verum loquitur, adeoque cum sermo moraliter verus veriloquium sit . a s 4. resicrvationes mentales non sunt veriloquium nisi respectu ejus, qui loquitur. Sibi verum loquitur, qui reservationis mentales adhibet,
187쪽
non aliis: sermo enim integer, qui animi ipsius sensa susse enter indigitat, nemini notus nisi loquenti. Patet hoc ex antea not. f. a 3I.) allatis exemplis. s. a 34.
Cfus nam Resier I iones mentales sum falsiloquium respectu ejus, ad quis respectu se inermo dirigitur. Etenim in rescrVatione mentali ei, ad quem siti tam sermo dirigitur, non sunt nota nisi verba aperta .a 28. 233. . sint. Quoniam itaque Verba aperta ingenerant animo ejus, qui loquentem audit, opinionem fallam s. 231. , adeoque a mente loquentis discrcpent Verba aperta; qui reservatione mentali utitur, respectu ejus, ad quem sermo dirigitur, moraliter falsum loquitur 3. 33 a. . Quamobrem cum sermo moraliter falsus falsiloquium sit g. 136. ; reservationes mentales respectu
Hus, ad quem sermo dirigitur, falsiloquium sunt.
Patet hoc per exempla eunti absque ulla demonstratione. Ita in exemplo primo, quod supra dedimus not. f. a 3I. . quaeris, num Titius fuerit in templo, nempe hoc die. quo eum interrogas. Respondentis verba aperta fiunt: Fui in templo. Hi ne tu colligis, cum hodie in templo fuisse. Ex tacitis ta. men Verbis constat, eum in templo hodie non suisse. Respectu igitur tui sermo Titii falsiloquium est. Idem patet in altero, quando quaeris, num Titius hodie fuerit in templo, &idem respondet: in templo; mente autem reservat haec ve ha: non hodie , sed ante octiduum. Sane sive moraliter falsum loquatur, sive reservatione mentali utatur, tui respectu hoe unum idemque est. g. 23s.cin radia resimatione mentali utitur apertis verbis a mare vide
Go alis fur, quod negare decrevis es contra. Etenim in reservatione insit resim mentali sensus verborum apertorum detorquetur vi tacitorum vitioni in contrarium s. a 33. . Detorquetur autem sensus verbo-meniali. rum in contrarium, si, quod assirmatur, negatur di contra: per
188쪽
De obligatione circa Iermonem. ΙΩ
per se patet. Quamobrem quod qui reservatione mentali uiatitur verbis apertis assirmare Videtur, id negare decrevit, &quod assirmare instituit, id verbis apertis negare videtur. 4
Exemplo vcritas propositionis praesentis illustrior evaditi Quods enim quis ex te quaerat, num fueris in templo, scilicet hodie, & tu respondes: fui. Verbis apertis assirmare viis derit, te hodie fuisse in templo, nec alium sensum ex iisdem
exsculpere valet, qui te interrogavit. Enimvero dum imente reservas haec verba, ante biniduum; negare omnino decrevisti te hodie fuisse in templo: alias enim reservatione verborum non erat opus. Idem adhuc clρrius elucescit, quando interis rogatus, num hodie fueris in tempIo, respondes rivi, mente aurem reservas haec verba non hodie , sed ante Octiduum. Imis ' . . A .mo non alium in usum inventae sunt reservationes mentales. quam ut, quod assirmare debes ct assirmare vis, negare videa,
ris, & ex advelso quod negare debes & negare vis, videaris assirmare. Qui reservatione mentali utitur, vult verum loqui. feci non vult veritatem intelligi ab eo, cui loquitur, veluti in exemplo dato vult negare, se hodie fuisse in templo, non ve- ro vult, ut alter norit, se hodie in templo non fuisse, vςl contrarium potius ipsi persuadere intendit. Reservationes adeo mentales medium esse debent loquendo verum alteri persu dere falsum, seu dicendo quod est alteri persuadere quod non si & contra.
f. a 3 6.ctuando ad animi nos,i siens indicanda alteri obligemur, re Aaana με. servationes mentales mendacio qui sient, aut, res c, ejus, adsiemationes quem fermo dirimitur mendacium sint. Etenim falsiloquium mentiari mendacium est, quando alteri ad animi nostri sensia signitican- eum memda obligamur I. i 8 et . . Reservationes mental respectu dario in eum
ejus, ad quem sermo dirigitur, falsiloquium sunt f. a 34. . iam censum Quamobrem etiam respectu ejus, ad quem sermo dirigitur, veniant. mendacium sunt, quando ad animi nostri sensa iudicanda au
189쪽
teri obligamur, consequenter quando hoc fieri debet, mendacio aequi pollent.
Equidem reservationes mentales ad mendacium evitandum, seu potius excusandum excogitatae sunt ἔ non tamen a mendacio te liberant, quando ad verum dicendum obligaris. Neque enim sufficit; quod tibi verum loquaris f. a 33. , ubi Ve rum dicendum est: alteri. Mentiris alteri non tibi es quando mentiri prohibemur s3. I 88. , lex prohibitiva non te, sed alios respicit. Mendacium opponitur veracitati tanquam vitium virtuti, haec autem virtus ad officia erga alios pertinet. g. 237.
Atiana Quoniam mendacium omne illicitum est I. I 83. , re-rest uisis se ationes autem mentales respectu ejus, ad quem sermo dines menta- rigitur, mendacium sunt, quando ad animi nostri sensa alteriis prohibia indicanda obligamur . et 3 6. resimari es etiam mentatis illicitata. sunt, quando ad animinostri sensa alteri iniucanda obligemur, consequenter lega naturali prohisira . ITO. pari. 1. Phil. min. - . .
Nihil adeo in reservationibus mentalibus praesidii est adversus mendacium. Qui itaque a mendacio abhorret, a reservationibus quoque mentalibus abhorrere debet, & quicunque quacunque de causa illud aversatur, is etiam has aversari debet.
I. 238. Moralitas Euando falsiloquium illicitum, resimariones mentales illicisa resem tm- sunt; quando autem falsiloquium licisum es, reservationes quoque num menta- mentales licita quiam sant, sed inutis. Etenim reservationestium ing mentales respectu ejus, ad quem sermo dirigitur, falsiloquinere expen-lam sunt s. a 34. . Quamobrem cum falsiloquium non sit se licitum, vel illicitum, nisi respectu eorum, ad quem sermo noster dirigitur, quemadmodum ex demonstrationibus superioribus abunde liquet, ut idem demum sigillatim demonstra--ri non sit opus ; quando falsiloquium illicitum est, etiam re-
190쪽
m obligatione circa sermonem. IM
servationes mentales illicitae siunt, & quando licitum falsit quium , etiam reservationes mentales licitae siunt. χώ
Enimvero quando licitum est falsiloquium , tum nobis jus est falsium moraliter loquendi f. IIo .part. I. nil. ρυα - α), consequenter falsum dicere alteri permissum s. i 6 s. Part. I. HIL'act. -αδ. Quoniam itaque Verbis apertis mo. raliter falsium loquitur, qui reservatione mentali utitur, quod verbis tacitis demum vertitur in verum I. a 3 . , reseIVa- rione mentali non est opus, ne facias, quod non licet. Quamobrem quando falsiloquium licitum cst, reservatio mentalis inutilis est. Auod erat secundum.
Equidem 6Igo reservationes mentales promiscue damnant etiam qui falsiloquium subinde licitum agnoscunt, non tamen satis accurate in moralitatem earundem inquirunt, sed attentio. nem suam desiderari patiuntur. Avertitur autem attentio, propterea quod sumunt, reservationes mentales adhiberi ad mendacii notam evitandum. Enimvero quamvis conced mus , reservationes mentales eo sine esse excogitatas, aut potius distincte expensas, cum antea in casu salsiloquii non ad. vertentibus sua veluti sponte sese obtulerint; non tamen ideo negari potest, quod etiam directa intentione in easu falsi quit liciti reservatione mentali uti quis possit: quod ubi fit. reservatio mentalis ad mendacium referri nequit. E. gr. Si scarius re interrogat: eme Titius. & tu reservatione mentali usus respondes: nonsum scilicet obligatus, ut Me titi duam; simpliciter respondere poteras: non sum, nec Opus erat Verbis mente reservatis, obligatur, ut Me diram tib . Suffciebat falsiloquium hoc in casu lieitum cs. Ira. : reservatio itaque mentalis inutilis est. I. 239.
Si quis verba quadam mente reservat, Pa ex Fertis, velfub- mando. X a strati verba tu