장음표시 사용
191쪽
rati ast ν 'Ma m dena βι abG circumstantiis is, ad quem sermo dulmst, iis, Messia facile colugu ἰ semo qui reservatio moratis non esto Quodsitioi resim enim 1S , ad quem sermo dirigitur, ex vcrbis apertis, vel Qbilibrim strata materia ac aliis circumstantiis facile eolligit ea, quae Malal . mente reservat loquens, consequenter tacita . 228.); metuendum non est, ne ex apertis concipiat opinionem falsam, seu sensum a mente loquentis diversum- Enimvero rcservotio mentalis non est, nisi ex apertis si ad quem sermo dirigitur, concipiat opinionem falsam I. a 33. , scilicet quia ex materia substrata, vel aliis circumstantiis colligore nequit verba, quae mente resicrvantur. Quamobrem nec sermo resem vatio mentalis est, si quis verba quaedam mente reservat, quae cX apertis, vel substrata materia ac aliis circumstantiis is, adviem sermo dirigitur, facile colligit. E. gr. Si quis die dominica dicit: Tui lis in templo; ex ci
. cumstantia temporis nemo non εolligit, sub intellis adverbi- . um busis, quod loquenς hac de caula mente rcscrvat, nota vero eo sine, ut alteri falsam insinuet opinionem, quemadmo-- dum in reservatione mem ui ferct solet. Reservam verba , quaedam homines in hoc casia haud raro de eo parum cogi-- rantes, propterea quod non omnium sbi conscii sunt, quae menti insunt, aut in ea conlingunt. Ita in Geometria plana versantibus semper ob oculos versatur planum, ut aduo non
loquantur do lineis & punctis nisi in eodem plano datis vel ducendis aut sumendis. Quamobrem absonum foret, si quis eontinuo adjicure velit hanc duterminationem, quod lineae fini in eodem plano, v. gr. quando dicitur, eX uno puncto ad eandem rectam nonnisi unica perpendicularis crigi potet , immo superfluum soret addere, quod perpendicularis ista esse Mebeat linea recta. Similiter Euelidet non loquitur nisi de triangulis rectilineis. Quamobrem absonum foret triangulum rectilineum dicere, quoties de trian lo loquitur. Superius iam monuimus not. f. a 3 o. , puerile esse, ne quid gravius dicam, errores exsculpere velle ex istiusmodi dictione.
192쪽
De obligatione edica Iermonem. I63
restantiis facile co=gi pessunt, ab eo, ad quem sermo dirigitur , ea verba quae- mente reservare licet. Alteri enim loquimur, ut intelligat, dam mehi; quid sentiamus ac Melimus. Quamobrem iΗ n pluribus Opus reservare est verbis, quam quae ad animi nostri sensia signineanda iusti lictariciunt. Quodsi ergo quaedam verba ex aliis aportis, vel substrata materia aliisque circumstantiis per sic facito colligit is, ad quem sermo dirigitur, non opus est ca demum ore proferri, immo haud raro conlattius est, ea mente rescIUare, ne alterius attentio inutili verborum ambage defatigetur, audprorsus impediatur. Patet itaque quod mente reservare liceat vocabula seu verba, quae ex aliis apertiv,: vel substrata. materia aliisque circumstautiis facile per sc colligit is, ad quem sermo dirigitvv.
Si alteri ad fgnificandum animi nostri sensa obligamυr, non: aliud a nobis eκigere licer, qtram ut ea sussicienter significetur,. consequenter ut tot adhibeantur verba, quot sussciunt, ut ex iis mentem nostram assequatus Quae igitur sua sponte cogitationibus ipsus sese osserunt, ea mente reservaro Omnino licet. Nihil enim hoc modo sit, quod sit contra jus alterius. Die dominica eunt homines ire templum. Hae igitur die si te interrogo, num in templo fueris Θ per te assequeri, quaestionem este de hodierno die, non de alio rempore. Simili ter si in Geometria plana loquimur de linea perpendicultri ex uno puncto ejusdem rectae eaecitanda, supponimus planum aliquod datum, in quo est linea data & in quo ducenda est perpendicularis: neque adeo demum opus est, ut aperris ve bis dicatur, in dato plano excitandam este perpendicularem ad lineam datam in puncto dato. Nec lo ce, nec moraliter falsura loquitur, qui in casu propositoriis praesentis Verba reservati unde nec erroris, nec salsiloquii redargui, multo minus.
mendacii reus postulari potest, qui hoc facito
193쪽
maiam Si a quacra Pe glia, quibus eadem, ista verbis, alteri indigi c-ηa ierbis ta sunt , verbis qui sient. Etenim verba sive vocabula M. Misia sunt sigΠa, quibus perceptiones nostrae, vel res per eas repraesentatae indigitantur l. a II. N A. em'r.9, atque adeo non alium habent usum, nec alio fine iisdem utimur, quam ut alteri eas, quas habemus, perceptiones, seu res iisdem reis
praesentatas indigitemus. Quodsi ergo per signa quaecunque alia eadem alteri indigitare possumus, quae vocabulis ipsi indigitantur, signa ista eundem cum vocabulis habent usium, ac perinde est, sive vocabulis, sive signis istis ad ea alteri indi-gitanda utamur. Signa igitur quaecunque alia, quibus eadem, quae verbis, alteri indigitari possunt, verbis seu vocabulis aequipollent.
E. gr. nutus habetur pro signo assirmantis. quod alter intem rogat. Interrogatus itaque, num hoc sit verum, num cono sentias, sive respondeas r est verum, consentio; sive interroganti tantummodo inclinato capite annuas, unum idemque est. Nutus adeo aequipollet vocabulo Latinorum omnino, vel Germanico vel asserbii iges. β. 242.
mania ii, Quoniam signa quaecunque alia, quibus eadem, quariam ori lia Verbis, alteri indigitari possunt, Verbis arquipollent s. a 4 id; erat. qua o alteri adsignificandum animi mi sensa obligans, Agnis quia
buscunque aliis, quam vocabulis, uti licet, quibus alteri eadem signi.
Etsi voeabula eum in finem excogitata ipsisque tributus fuerit fgnificatus communi loquendi usu approbatus, ut homines sibi invicem animi sui sensa significare valeant ; non tamen ideo obligamur istis fignis uti, aliis vero uti prohibemur, quoties ad significandum animi nostri sensa alteri obligamur. Quandoc li
194쪽
De obligatione elaea sermonem. I6γ
do alteri ad animi nostri sensa aperienda obligamur, nobis
tantummodo imponitur necessitas utendi signis, ex quibus cinter colligere valet, quaenam sit mens nostra. Quamobrem sive utaris vocabulis tanquam fgnis in hunc usum vulgo adhibitis, sive aliis quibuscunque; unum idemque est, cum utroque modo aeque satisfacias obligationi tuae, qua teneris alteri. g. 243.
Quoniam vocabula sunt signa, quatenus ad denotandas An berat perceptiones nostras vel res iisdem representatas adhibentur vocabulis s. aTI. Psych. emptri es 938. Ontoc , adeoque non amplius tribuere si-cadem manent signa, si iisdem tribuatur significatus a com-gniscatum muni loquendi usu abhorrens, veluti eidem, quem habent, mersam ab contrarius, perinde omnino est, sive vocabulis alios, quam re, quem ha quos habent, tribuas significatus, sive ipsorum loco alia quae- bent. cunque adhibeas signa, consequenter cum signis quibuscunque aliis uti liceat, quam verbis sive vocabulis, quando alteri ad significandum animi nostri sensa obligamur s. a 4 a.);
vocabulis quoque alium, seu contrarium ei, quem habent, Agnisic tum ex compacto tribuere licet, quando alteri animi nostri sense in-d Ptare tenemur.
Si lingua alia quam vernacula loquaris, aliis signis uteris , quia eaedem res aliis vocabilis denotantur e sed idem aecidit, ubi vocabulis in lingua vernacula contrarium tribuis, aut diversum quemcunque alium fignificatum. Quamobrem nemo negare potest, mutato vocabulorum significatu, ea evadere alia fgna, quam ante erant. Cui igitur licet aliis uti sgnis, Juam vocabulis usu receptis, ad animi sui sensa alteri indicana; illi etiam licet ex compacto immutare vocabulorum significatum receptum. ' . I. 244.
Quoniam Vocabulis ex compacto significatum contra- Casus parti rium ci , quem habent, tribuere licet, quando alteri animi cularis.' nostri
195쪽
nostri sensia aperire tenemur . a 4 3. ; si alteri animi nostri sens.
indiguare tenemur, conveniri eriam 'res, ut 6us contrarium ab
altera intelligatur quod Hestur, vel scribitur. Hoc enim pacto significatus affirmativus vcrtitur tu iacgativum & negativus in affirmati m.
E. gr. Si dux exercitus scribat ad alterum auxilium petiturus: Hostis fallitur, quod putet nos in extremis angustiis esse constitutos. Nullo prorsus auxilio indigemus. De eo mittendo parum sis sollicitus. sumus hoste multo superiores. Si ita, imquam, scribat ex compacto, contrarium intellecturus eandem epistolam ita interpretatur: Hostis non sallitur, quod putet nos in extremis angustris esse constitutos, seu, novit nos in e . tremis angustiis constitutos. Maximopere auxilio indigemus De eo quantocius mittendo sis sollicitus. Hostis nobis mulis to superior. Hoc exemplo non modo patet, quomodo cOutrarium dicendo animi nostri sensa alteri significare valeamus; verum etiam nemo dubitabit, quin literas istiusmodi scribere liceat, illaeta jure naturali. Ecquis enim colitra jus gentium esse assirmaverit: literas scribi, quae si in alterius, veluti hostis, incidant manus, falsam eidem persuadore possunt opinionem :neque enim ipsi scribuntur literae, nec per eas eidem quidsgn, sicare vis, ad quod sini sicandum ipsi obligiris. Quoniam vero perinde est. sve scribas, sue dicas alteri, quid sentias, cui animi tui sensa aperire teneris a s scribendo contrarium ex compacto intelligere licet ejus, quod scribitur, cur non etiam
scribitur p. sermo vel sicriptura pro falsiloquio haberi neruit, obi ei,cia loqueris, vel fritis, animi tui siense significare traeris : multo minus pro mendacio. ostenditur codem modo, quo supra ostendimus s. a 23. 224.), stimonem nostrum non esse falsiloquium, multo minus mendacium, si falsum vel ambigue - loque
196쪽
De obligatione circa sermonem. 169
1oquendo is, cui loquimur, non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diversiam, etiamsi hoc faciat tertius, ad quem sermo non dirigitur. Ostenditur etiam hoc modo. Qui ex compacto conistrarium ejus intelligit, quod dicit, vel stribit, ejus verba a cogitationibus ipsius non discrepant, sit ita quod discrepare Videantur ei, qui ignorat, quomodo colloquentes de iisdem intelligendis inter se convenerint. Quamobrem cum falsium moraliter non loquatur, consequenter nec sermo ejus falsiloquium sit s. is 6. , si verba cum cogitationibus loquentis non disconveniant 4. rsa. , nec pro falsiloquio, consequenter multo minus pro mendacio I. 382. , haberi potest, si ex cornpacto contrarium cjus intelligitur, quod dicitur, vel stribitur, ubi animi sivi sensia alteri indicanda.
In literis nemo hoc facile reprehendet praesertim in casu paraticulari: quodii vero quis ita loquatur, non desunt qui haerent. utrum hoc licite fiat, nec ne. Enimvero dubium, quod reo vera nullum est, jam rem OVimus not. s. a 40 g. 246.
M ad animi res siensa alteri per literas signfficanda teneris, ει An i scri-
aeris Alphabeti tribuere licet ex compacto significatum conrearia me benia litera- consantem, sive certa lege variabilem, seu siterarum significatum rum signiforeptum pro arbitrio permurare licet. ira ut in eodem contena stria catum peris piora set constans sit ejusdem liter a significatus, vel certa lege -- masare ti-,ieior. Etenim si alteri ad significanduin animi tui siensia obli- ceat. ovis, signis quibuscunque aliis, quam vocabulis, uti licet, quibus alteri eadem significari pos Iunt 3. 24 a. . Enimvero si literis alphabeti tribuas significatum contrarium ei, quem habent, permutando significatum unius literae in significa- - tum alterius vel constantem, ita ut in eodem scripturae conis' a textu V. gr. a ponatur pro A &8 pro e, Vel certa lege variabi
197쪽
Iem ita ut quaevis It tera poni possit pro quacunque alia, veluti a nunc pro b, nunc Pro c, nunc pro i & ita porro, prouit cassis tulerit, & pro literis, quibus scribitur vocabuIum aliquod, substituantur literae aliae ex alphabeto, in quod conlansistis ;alia prodeunt vocabula, idem cum recepto in aliqua lingua significantia, consequenter signa alia, quam quae ordinarie ad idem scribendo significandum adhibentur. Quamobrem patet, ubi alteri ad animi tui sensia per Iiteras significanda te neris, literis Alphabeti tribuir licite posse ex compacto significatum contrarium sive constantem, sive certa lege variabilem.
Ponamus e. gr. significatum Iiterarum ι ,e,' s, mutari insignificatum literarum rib, Meti Vocabulum r/ad idem significabit quod Latinorum Deus. Quoniam alter, cui scribimus, intelligit, quid vocabulo rhae indigitare velimus, etsi id noα intelligat alius, ad quem non scribimus; eccur non illo uti ii ceat 3 Si Germanus Germano scribit, is utitur vocabulo Eoit. Quoniam vero vocabulorum significatus, arbitrarius, vocah Io rhar non minus significare licet Deum, quam vocabulo Germanorum Soti, vel etiam Polonorum BV, etsi linguae Germanicae vel POlonicae ignarus veluti Gallus, id non intelligat. Quae ex mutato literarum Alphabeti sgnificatu .prodeunt vocabuIa, linguam constituunt iis propriam, qui ex compacto illum mutarunt. Et quamvis prodeant vocabula, quae vocalium congruo loco positarum desectu pronuncia ri nequeunt; id nihil dissicultatis facessit, nec analogiam cum Iingua exotica tolliti sufficit enim ea posse scribi, cum eorum usus alius non intendatur, nisi ut scribendo alteri significem
Quoniam perinde est, sive literarum Alphabeti signifi
catum receptum pro arbitrio permutemus, sive aliis quibus
dam signis, vςluti notis numericis, signis Astronomorum, vel signis
198쪽
De obligatione eirea sermonem. π1
signis Chymicorum literarum significatum attribuamus, quan- ista si ni do vero alteri animi nostri sensa per scripturam significare- beta tenemur, literis Alphabeti tribuere licet ex compacto significatum contrarium sive constantem, sive certa lege variabilem I. a 46. ; Nuans alteri per scripturam animi nobi se a
significare tenemur, aliis quoque signis. veluti noris numericis. signis astronomorum velAgnis Chmicorum , literarum significatum vel consamem, vel creta lege variabilem at ribuere licet. Ponamus e. gr. pro literis L e,u, s adhiberi signa Θ ι z ',' vocabulum Deus scribetur O g z h, sit ita quod Astronomus
hoc modo significaret Solis cum Mercurio & Saterno conjunctionem. Quodsi pro literis di et v, r adhibeantur notae nuam Icae 8, 6, 7, 2; Vocabulum Deuι scribetur 8s et, si ita quod Arithmeticus hoc modo indigitet octo millia quingenta septuaginta duo. Cum literae Alphabeti sint signa arbitraria, 'lieuisset. s ita visum fuisset genti cuidam, eorum loco inusium
communem recipere sgna nunc Astronomis ustata ; licuisset quoque uti nonis numericis quemadmodum apud multas gentes literae alphabeti ad denotandos numeros adhibentur, & hodienum etiam apud nos, ubi notae numericae in usu sunt, earum tamen loco adhibentur literae nune in sermone Latino. nune in vernaculo sive Germanico, nunc in Hebraeo, nune
in Graeco usitatae, prouti unicuique visum fuerit. Quomodo unius ejusdemque literae vel etiam fgni cujuscunque alterius fgnificatus certa lege Variari possit, ut in eodem scripturae conis textu nunc hane, nune aliam literam Alphabeti significet, seu cum eadem eundem significatum habeat, nostri jam non est docere: sussicit id non uno modo obtineri posse. Hic ubi de moralitate usus istiusmodi signorum agitur, sumimus va4xiationem illam tanquam possibilem, quod aliunde constet, eam possibilem esse. s. a 48.
199쪽
-nis ren- pacto vocabula, με eo 'e adsibentur , certo intervalli a se invicem trario siensu removere, ρο spa us vacuιι ιnterponere alia, qua illarum sensum in intelligendiis alienum, immo prorsus contrarium draorqvcn , nec fermo in hoc casu
eris sapio ium. Etenim si ex compacto verba, quae ad alteri animi tui sensa significanda adhibentur, certo intervallo a se invicem removeantur; is, cui animi tui sensia significare teneris, ea excerpere atque adeo ista intelligere valet. Qitamobrem cum obligatus sis ad animi tui sensa eidem significanda, obligationi tuae, qua ipsi teneris, satisfecisti. Etsi autem vocabula spatiis vacuis intcrjecta, quatenus ccteris cohaerent alitim prorsus, imino contrarium prodant sensium; perinde tamen est ac si falsum dicendo vel ambigue Ioqucn- , do is, cui loquimur, non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diversiam, etiamsi hoc faciat tertius, ad quem strino non dirigitur. Quamobrem cum falsiloquium non sit, adeoque nec illicitus sierino, si falsium dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur, non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diversam, etiamsi hoc faciat tertius, ad quem scr-mo non dirigitur . aag. ; ideo etiam Iicet, quando alteri
ad animi tui sensa significanda obligaris, ex compacto vocabula, quae eo fine adhibentur, certo intervallo a se invicem removcre, & spatiis vacuis interponere alia, quae illorum sensum in alienum aut prorsus contrarium detorquent, nec id
ExempIum esto taIe. Scribere debes aIteri: Ego colloeu rus sum cum Titio. Favet tibi & res tuas curabit. Tu vero interpolata scriptura ita scribis: Ego non collocutus sum, nee
quar cum Titio. Favet ab . no tibi & res tuas nunquam curabit. Uerba interpolata sensum ceterorum in contrarium deis
torquent. Quodsi vero is, ad quem scribis. Verba inrerpoIata a ceteris aliquo artificio discernere norit, quod nonnisi vobis ex compacto notum est, animi tui sensa perspiciet & tu hoe, pacto
200쪽
De obligatione circa sermonem.
pacto ipsi significabis, quae signiscare voluisti, utut alius, qui
verba interpolata, quae alio charactere hic expressimus docendi gratia, a ceteris discernere nequit, concipiat sententiam a mente tua prorsus diversam. Verum adeo loqueris ei, cum
quo tibi sermonis commercium est, & cui ad animi tui sensa tignificanda obligaris, nec hujus respectu sermo tuus falsilo. ruium est. Convenit hic modus alteri animi sui sensa signicandi cum eo, quo ex compacto contrarium ejus intelligitur,
quod dicitur vel scribitur: id quod non illicitum esse, quando alteri ad animi tui sensa significanda obligaris, paulo ante ostendimus I. a 4. , est tamen illo arctior, cum in scribendo tantummodo ejus sit usus. Quodsi verba interpolata memte reservarentur, & contrarius sensus ester verus; sermo foret reservatio mentalis s*. 23 I. 3. Atque adeo patet, quantum hie modus alteri significandi animi sui sensa conveniat cunireservationibus mentali hus, quantum ab iis disserat. Convenit cum iis, quatenus utrobique sermo constat ex duplicibus Verbis, quarum quaedam fundunt sensum perfectum, sed contrarium ei, quem habent omnia smul sumta: dissere autem in eo, quod in reservatione mentali verba omnia smessumta sensum verum, quem loquens intendit, in praesenti autem casu ci lem contrarium efficiant. Convenit praeterea cum reservationibus mentalibus, quod utrobique sensus verus occultetur ; differt autem quoad modum occultandi: ibi enim sensus verus Occultatur, quem loquens intendit, verborum quorundam reservatione in mente facta, hic verborum interea, quae verum sensum continent, interpolatione facta. Tan.
dem in eo quoque conspicitur praecipua disserentia, quod in
reservatione mentali animi nostri sententia Occultetur ei, cui Ioquimur; in casu propositionis praesentis vero nonnisi aliis, ad quos sermo non dirigitur. Ad salvandas itaque reservationes mentales non valet argumentatio a casu propositionis praesentis