장음표시 사용
211쪽
nemo alterum offendere debet s. 939. pari. f. Pr. naid, ubi verum dicendo alterum offendis, aut saltem Verendum ne hoc fiat, veriloquium pugnat cum ossicio erga alios, aut dubium saltem est, utrum pugnet, nec ne. Quamobrem cum veritas reticenda in utroque casu sit f. I 67. 26 a.); ubi prae- vides ea, quae dicis, alium offensura, aut saltem Verendum, ne hoc fiat, ad animi tui sensa vero significanda nemini obligaris, tacendum est, seu Veritas reticenda. Quando alter offendatur satis dictum est alibi s*. 636. pari.
r. Jur. nato. Vulgo dicitur: Quod alium ossendere potest. dicendum non est; sed non satis determinate.
a te dicta nee ad loc dicendum ei obligaris, cui dicis, at saltem vereris, ne seudsint, ossen- fiat, tacendum es, aut veratas is uianda. Ostenditur eodem datur alius. prorsus modo, quo propositionem praecedentem ostendimus.
Casus hic non confundendus est cum altero. Aliud enim est dicere, quae ossundunt alterum, aut alium quendam seu tertium: aliud vero ossendere alterum, quia hoc dicimus. E.
gr. Si dicis Maevium esse sceleratum, id ipsum, quod dicis, eum offendit. Quodsi Maevius te consuluerit, num munus aliquod ambire debeat, & tu hoc Titio sgnifices, qui idem ambire vult; Maevius offenditur, quod hoc Titio dixeris. Subinde vero fieri potest, ut quis offendatur, tum quod hoc dictum fuerit, tum etiam eo ipso, quod dicitur, veluti si quae famam alterius lacessunt divulges, etiamsi famae ejus detrahendi animus tibi non sit. I. 26s.
Damnosum dicitur, ex quo damnum aliquod quomodocunque consequitur. Hinc damnosam dicitur ei, qui ideo damnum aliquod patitur.
212쪽
De obligatione circa sermonem.
Ε. gr. Incendium tibi damnosum est, quo ades tuae vel res tuae conflagrant: sermo alterius tibi damnosus est, s excidis spe muneris, quod ambis, obtinendi, quia alter hoc dixit aliis, qua. Iecunque tandem id fuerit.
s. a 6 6. Si veriloquium tibi vel a iis damnosum, ad hoc vero disendum mand nemini obligans, verris reticenda. Etenim non minus a se . quod nobis q93. stari. a. Furi nat. , quam ab aliis damnum omne aver- vel aliis δε- tere debemus . 49 s. n. a. yar. - . , consequenter cavere, m um disne quid a nobis fiat, quod alteri possit cile damnosium I. 26 3. .cere non I. Quamobrem porro eodem, quo ante g. 263.), modo osten- ceat. ditur, veritatem esse reticendam, si veriloquium tibi vel aliis damnosium esse possit, ad hoc vero dicendum nemini obligaris. Vulgo dicitur: Quod tibi vel aliis damnosum esse 'potest,
alteri ne dixeris, sed non satis determinate. Ceterum haec speciminis loco apponere libuit, ut appareat. quomodo principia generalia ad casus particulares applicari possint ac debeant, si quidem taciturnitati studere volueris, ne loquaris, ubi tace dum, nec taceas, ubi loquendum. g. 26 T.
Arcanum dicitur, quod ab aliis ignorari Volumus, Nel et- Arcanum Jam velle debemus. pud sit.
Ita Medici vocant arcana sua compostiones Medicament rum a se inventas, quas ab aliis ignorari volunt, ne lucro inde captando defraudentur. Similiter in numerum arcanorum refert unusquisque, quae clam patravit, propterea quod metuit, ne si aliis palam fiant male facta, damnum inde quoddam aut incommodum sentiat. Arcanum quoddam est consilium, quod animo agitamus, nec aliis palam fieri volumus, ne eventu forsan frustretur.
213쪽
Arcana siua aberi committere dicitur, qui ea ipsi sub spe vel fide silentii, hoc est, sub conditione vel tacita, vel expressa,
ne dicat aliis, patefacit. Prodere autem arcana alterius dicitur, qui sibi commissa nota facit aliis.
Contradictorium videtur, quae ab aliis ignorari vis, dicere alii. Enimvero subinde res ipsa non patitur, ut nobis selis nota sit, sed arcani participes facere tenemur alios quosdam. Ita Ministris status intimis, quorum consilio Rex decernit, Dota sunt areana Regis. His a Rege committuntur spe silentii, quia ex muneris ratione ea nemini prodere tenentur. Subinde amicus amicum arcanorum suorum facit participem, Vel spe silentii ex fide amicitiae concepta, vel sub expreua conditione, ne rursum dicat aliis, quae ipsi dicuntur: cujus quidem rei variae esse possunt rationes, quas suo loco videbimus. Uelle igitur, ut quod ab aliis ignoretur, δc idem ramen dicere nonnullis, inter se minime pugnat. Experientia obvia hoc satis confirmat. Indignantur enim homines arcana sua prodentibus, satis manifesto indicio, quod ipsis dicta aliis irerum dici noluerint. Esis qui in arcanis commistis iidem datam fallunt, quos eorum participes iacere debuimus, de iis conquerimur.
g. 269. M ouid ab aliis ignorari volumus, necesse es ut ex eo,s norinsalii, nobis mali ou Apiam eveniat, aut saltem vereamur, ne evehiat
Quoniam enim sine motivo nolitionis ut quid nolimus fieri nequit . 880. Pota. empirὐ; si quid ab aliis ignorari voluismus, necesse est ut motivum quoddam nolitionis adiit. Consistit a uicin motivum nolitionis in repi sentatione mali 89o. IV cf. empir. . Quamobrem sibi tanquam malum reprinsentare debet, ut alii id narint, quod ab iis ignorari vuld Cum itaque notitia aliorum nobis mala esse nequcat, nisi qua-tcnus inae in ali quidpiam nobis evenit, quod per sis patet; ideo
214쪽
De Iuligatisne cirea sermonem,
ideo necesse est, ut, si quid ab aliis ignorari volumus, nobis mali quidpiam eventurum praevideamus, aut saltem vereamur,
nc cveniat. Ita Medicus compositionem medicamenti, cuius dispensatio sibi lucrosa, ab aliis ignorari vult, ne lucro privetur. Quodsi excipias, subinde etiam sola invidia erea alios adduci homines, ut nolint . aliis quaedam sbi nota innotescere; ne hoe quidem propositioni praesenti obst . Etenim tum malum judicamus, quod hoc alteri notum si, cujus notitia eum carere malumus, quatenus ex ea taedium seu molestiam percipimus, etsi per erroran f. 373. Ps M. em r. . I. a TO.
Quoniam necesse est ut, si quid ab aliis ianorari volu
mus, LX co, quod norint alii, nobIs mali quidpiam eveniat, aut fallem vereamur, ne eveniat f. 269. , arcanum Vero ab aliis ignorari volumus . et 67.); arcanum s norim Hii, aut m-Ls Ashia ob menis, aut ne eveniat saltem metueniam. Ita Medicus jacturam facit lucri, quod percipere poterat, Squidem arcanum suum divulgetur. Famae tuae macula adspergitur, si scelus clam perpetratum palam fiat. . ITI.
Ad quod reticendam obligamur, id arcanum es. Ad quod An quod re reticendum obligamur, illud nemini dicere, consequenter ab licendumsi aliis ignorari velse debemus. Enimvero quod ab aliis igno- metoum. rari velle debemus, arcanum est . 267. . Ergo ad quod reticendum obligamur, id arcanum cst.
Jure naturali pro arcanis habenda non sunt, nisi ea, ad quaereticenda obligamuri multo minus itaque iis accensenda , ad quae aliis palam facienda obligamur. Homines saepe pro a canis habent, quae non sunt, rationibus extrinsecti pro diversitate genii diversis adducti. Ne igitur recepto loquendi mori vim inferre videremur, in definiendo arcano consuetudinem Aa a loqucn
215쪽
Ioquendi sequi, quam ad moralitatem animum attendere libuit Et hac de causa propositionem praesentem convertere non licet. . 272. Arcana tua nemini committere debes, nisi ei, qui ut eorum sit
particeps necesse es. Arcana enim tua ab aliis ignorari vis, aut velle saltem debes s. et 67. . Et quamvis ea alteri patefaci- as sub ea conditione, ne dicat aliis, quod ipsi dixisti, seu sub spe vel fide silentii; cum tamen experientia constet, quam multae sint rationes, cur hoc non obstante dicantur aliis, quae dici non debebant, semper haerere debes, utrum tutum sit alteri arcana tua patefieri, nec ne. Quamobrem cum nihil agendum, quamdiu haeres, num aliquid faciendum, an non faciendum s. a 6 a.); arcana tua nemini paleiacere dcbes, 'ne sub ea quidem Conditione sive tacita, sive expressa, ne aliis dicat, quae ipsi dixisti, hoc cst, ne sub spe quidem vel fide silentii. Enimvero alteri arcana sua committit, qui sub spe vel fide silentii ea alteri patefacit s. a 68. . Arcana igitur
tua nemini committere debes. Iuod erat unum. Urget autem subinde necessitas, ut arcana tua commitatas alii, veluti si consilio alterius indiges, vel opera alterius in exequendo, quod decrevisti. Quamobrem cum hoc in casu non amplius tibi liberum sit, utrum arcana tua alteri com- mittere velis, an nolis, etsi nemini committere mallest ideo arcana tua committere non debes nisi ei, qui corum ut sit particeps necesse est. I inus crat a terum. . Necessitas nullam habet lcgem- Neque adeo quaeri potest, , utrum hoc facere, an non facere debeas, ubi fieri necesse est. Nec dici potest te male vel minus recte fecisse, quod fieri ne-eesse erat, s vel maxime hypothetica saltem fuerit necessitas, quae in se quidem moralis non est, sed physica, a morali ta. men pendet. Sed de his plura dicemus suo loco. 9. 273. Natura oίligaris ad arcane tibi commissa non rodenda. Qui
216쪽
De obligatione circa sermonem.
enim arcana sibi commissa prodit, ea nota facit aliis . 26 8. . cana non Quamobrem cum ei, qui illa tibi commisit, mali quidpiam prodendi. eveniat, aut saltem metuendum, ne eveniat, si arcana alli norint s. aro. , & taedium ipsi creas ea alteri patefaciendo I. 37o. Psch. empird, & in periculum mali adventuri adducis.
Enimvero nemo alteri taedia creare I. 72 3. pari. I. Pr. nar. & quantum in potestate tua est cavere debes, ne alius quicunque incidat in mala animi, corporis ac sortunae . 6I3. pari. I. Iur. nat. . Arcana igitur tibi coinmissa nemini nota facere debes, consequciater natura ad arcana tibi commissa non pro denda obligaris f. II I. para. I. Hul ρυα umvd.
Duplex datur obligatio arcana sibi commissa non prodendi. Alia nimirum connata est, alia contracta. De connata hic agimus: de contracta hic agi nondum potest, cum veniat ex pacto, de pacto autem nondum egerimus. Natura vero obligamur ad omne id, ad quod alteri vi ossiciorum natura
. 274ωSi arcanorum asterius quomodocunque factas fueris particeps, Eadem flor- ad ea non pudenda ob aris. Ostenditur eodem modo , quo ro expe3H- propositionem praecedentem ostendimus. tur.
Etenim sive arcana ab altero tibi fuerint commissa, sue alio quocunque modo eorundem factus fueris particeps, ubi ea prodis, & taedium illi creas, & ipsum in periculum mali eventuri adducis. Quamobrem hinc porro ut ante consequitur, te ad ea non prodenda obligari. Non uno autem modo fieri potest, ut arcanorum alterius fias particeps: etenim alius tibi ea prodere potest, tu casu auditu percipere potes, quae committuntur alii, Videre etiam casu vales, quae clam facere voluit alter, aut alio quodam casu tibi innotescere potest, altero nolente. Si obligatio ad non prodenda arcana tantummodo ex pacto veniret, tibi non commissa pro albitrio tuo prodere
217쪽
roteras : enimvero quoniam etiam ad ea non prodenda obli. garis, quatenus hoc pugnat cum ossiciis erga alios, eadem obiugatio te tenet, quocunque modo tibi innotuerint.
s. 37s. AB arcana Si is, cujus arcana nosti, tibi factus fueris inimicus ; ea Minimici pro- men prodere non debes. Quoniam enim ei, cujus arcana nosti,
Aere liceat. mali quid evenit, aut, ne eveniat, saltem metuendum est, si norint alii o. aro.); ubi ea prodis, quia tibi faetus cst inimicus, non alio fine id facere potes, quam ut ipsi aegre facias, adeoque ipsium odis s. 66 i. Phia. empir. . Enim VCro nemo inimicum odisse debet . 63a .ret. I. Pr. nat P. Quamobrem nec arcana ejus prodere debes, qui tibi factus inimicus.
Videmus adeo inimicitiam non esse rationem sussicientem juris ad prodenda arcana alterius; sed inimici arcana prodere non minus lege naturali prohibitum, quam amici, vel alteriuscuiuscunque, qui indisserenti in te animo est. Est quidem ea motivum hoc faciendi, quatenus eX taedio alterius voluptatem percipimus, adeoque laobis bonum judicamus, quod al. teri male sit; sed a vera virtute alieni sunt, qui hoc motivo utuntur. Virtuti enim deditus non utitur motivis illicitis. Multo minus autem motiva illicita actum in se illicitum liei. tum essicere possunt, quemadmodum arbitrantur, qui sibi petasuadent, ob inimicitiam prodere licere, quod ob amicitiam reticendum fuerat. Apparet itaque quam necessarium fuerit
obligationem naturalem ad non prodenda arcana altorius de monstrari, aut pateat, prodere arcana alterius actum in se illi citum esse, cum vulgo hoc non agnoscatur: qui enim hoe agnoscunt, inimicitia vel ossenti proditionem arcanorum mi.
in m VHa temeraria dicuntur, quae nullo fine proseruntur. Gmbra o Vocantur a Christo verba otiosa Matth. XII. 3 6. Hinc temo
218쪽
. De obligatione circa sermonω . I9 I
ra tu i dicitur, qui nullo sine intento loquitur, hoc est, non
alia de causa, quam ut loquatur.
Vulgo dicitur temeraria loquentein loqui sine ulla causa: non vero intelligitur cause alia, quam sinalis. Nimirum fer. mo inventus est eum in finem, ut alteri animi nostri sensa significare valeamus tam in intelligendo, quam in volendo, cum homo homini utilis esse debeat, & nemo sbi solus susticiat f. aao. & seqq. pari. 1. Plia prac imis. . Inventus adeo est communis utilitatis promovendae gratia, consequenter incommunicandis animi tui sens salteri semper spectanda est aliqua vel tua, vel alterius utilitas. Quodsi vero neutrius vestrum intersi, ut animi tui cogitata innotescant alieri, nullo sine ipfi loqueris, ac ideo temere. s. aT T.
Eodem sensu fana remeraria dicuntur, quae nullo fine Temeraris committuntur. Et temere ovi facere dicitur, qui nullo finefacta qua-acit. nam sint. Quemadmodum in verbis smi. 276. , ita etiam in Actis spectatur vel propria vel aliena utilitas, & ea est instar finis, qui a faciente intenditur. Quodsi vero nec tua reseri, nec alterius inrerest, cur quid facias, nullo hoc fit fine, adeoque semere id facis, & factum hoc temerarium est. . aT 8. Temere nil facundum, nec loquendum. Qui enim temere An temera-
quid facit, aut loquitur, is nullo fine intento hoc facit .a 77. , ria verba Sconsequcnter cum sapiens agat propter finem f. 678. Psich. HIIa lunarat , sapiens in faciendo non est. Enimvero sapientes essestri. debemuS s. a s 4. stari. I. Pr. nas. J. Quamobrem nec facere quidpiam, nec loqui temere debemus. a Ostenditur etiam hoc modo. Homo in omnibus suis actio-'
nibus pei sectionem sui aliorumque & gloriae divinae per se &
alios manifestationem directe intendere go. 3I fart. 2. Phil.
219쪽
pracI. unis. , consequenter semper propter hunc finem agere .
6IT. para. I. PHLma I. unis. , adeoque nullo fine non intento nunquam agere debet . Taz. Part. I. Fur. naid. Quoniam igitur hunc finem minime intendit, qui temere quid facit, vel loquitur g. 276. 277. I temere nil quicquam faci- cndum , nec loquendum.
Equidem ex demonstratione priore satis intelligitur, verba& facta temeraria esse illicita, quia sapientiae, virtuti intellectuali adversatur; ex posteriori tamen turpitudo eorum intrin. seca clarius elucescit, quia pugnat cum Vita perfecta . 33. pari. a. Phil. praci. univ. & lege naturali conformi I. 3 a.
Part. 2. P..il. pracI. Mῶν. , adeoque etiam cum ea, quae rationi, naturae humanae, immo etiam voluntaeti divinae convenit f. 67. pari. a. Phil. strin. univ. . Atque hinc patet ratio, cur Christus Matth. XII. 36. verba otiosa promiscue omnia hantopere damnet, de quibus olim Deo reddituri smus rationem. Urget enim vitam persectam , qualis est Dei, Matth. V. 48. tanquam principium juris naturalis, quemadmodum ostendimus in Horis subsecivis A. II 3o.Trim.ver. num. s. Absit autem, ut tibi persuadeas, si nihil temere loquendum , hominem ab omni conversatione cum aliis abstinere debere, nisi magis mu- . tus quam piscis esse Voluerit: cum enim ea, quae quotidie fiunt, ad augendam & confrmandam experientiam faciant, quae non modo usui est . quatenus empirici sumus in agendo I. soa. Poeb. empir. . sed & ad recte agendum plurimum confert 3. 26 I. & seqq. apo. & seqq. & 3oo. Part. a. Phil. pratii. univ. , ut taceamus, quod prudentia, ad quam acquirendam obligamur 3. as 8. pari. I. sur. nat. , absque ea nulla fit; non inutiliter de iis, quae quotidie fiunt, verba facimus, modo omnia in usum nostrum & aliorum convertere velimus, quae cidem serviunt. Quamobrem nisi temere loqui volueris, necesse est ut non modo omnem officiorum naturalium rationem habeas perspectam; verum etiam perpendas, quaenam utilitas vel a te, vel ab altero, cui loqueris, ex sermone tuo spe
220쪽
De obligarione elaea sermonem.
Finis ultimus omnis fermonis es sui aliorumque perfectis. Ete- HUnim persectio sui aliorumque est finis ultimus omnium actio- m
num humanarum I. 28. para. a. Phil. pract. - . . Quamobrem cum etiaM siermo, perceptionum, appetitionum &avcrsionum, hoc est, animi stri sensorum per vocabula significatio g. 713. part .a. Phil. Fract. --. , in earum numero lit I. 367. Zara. I. Theol. narύς sermonis quoque omnis finis ultimus sui aliaumque perfectio esse debet.
Nimirum sermo homini ideo concessus, quia coniunctis ubribus persectionem mutuam promovere tenentur s. et a I .Parna. Phil. prassit. univ. , nemine sibi selo siniciei te 3 asto. pari. r. Hic pract. Mnm. . Ad hunc itaque finem s refertur sermo noster, facile verba temeraria a non temerariis discernere licebit. Quoniam vero adfinem ultimum non immediate omnia reseruntur, cum alii intermedii eidem subordinentur j. 943. tot); nemo non intelligit, adfinem ultimum referri, quod ad aliquem intermedium refertur: quicquid nimirum ab agente mediate intenditur, ad perfectionem nostram aliorumque per modum medii sese habere debet. g. 28O-
Qui multa temere loqui solet, Garrulas dicitur. Quam- Garrulitas. Obrem cum temere non sit loquendum c . a 780, Garrulitas qui sic vitium est multa temete loquendi I. 3 a a. pari. I. Phil.
Natura homines quidam multa loqui amant; alii vero adstendum, quam loquendum sunt proniores. Ratio disserenis . tiae patebit suo loco in philosophia morali. Hinc vero in. ferre minime licet, garrulitatem vitium esse natur se, saltem in nonnullis. Neque enim ideo temere quis loquitur, quia mulista loquitur. Natura igitur ad Ioquendum proclivis facilius in hoc vitium incidit: ipsa tamen, quae natura mest, procliis