장음표시 사용
221쪽
vitas, vitiosi nil habet. Obtinet idem in quocunque vitio alio, ut ad idem alii natura sint procliviores aliis pro diversitate dispositionum naturalium , sed ut hae dispositiones in vitiosum habitum degenerent ex accidente est, nec naturae imputariis dum, quae diversum facit hominum genium. Sed de his luculentius dicendum in philosophia morali. g. 28 I.
Tutilis dicitur, qui silere tacenda nequit. Hinc Futilitas est vitium, quo tacenda loquimur, consequenter arcana vel propria, vel commissa effutimus g. 272. 273.).
Futilem ita desinit Pompejus Festus de verborum significatio. ne. Quamobrem cum in numero vitiorum sit tacenda loqui 3. 322. pari. t Phil. praci. univ. s Vitium hoc futilitatis nomine inlignire placuit. Garrulitas & sutilitas vitia in excessii sunt: sed dantur etiam Vitia in desectu, nempe si quis silentio nimium deditus siet, quando loqui debebat, & qui in arcano. rum numerum reseri, quae nemini non nota esse poterant, vel aliis innotescere debebant. Non tamen commoda succurrunt . vocabula, quibus haec vitia indigitare datur. Hoc tamen miis nime obstabit, ne de iis in philosophia morali tradantur ad ea fugienda & agnoscenda necessaria. q. 282.
Factare se dicitur, qui existimationis affectandae causa multa de se sive vera, sive falsia dicit. Vnde intelligitur, quale vitium siti jactantia, nimirum istud, quo existimationis affectandae causa multa quis de se sive vera, sive falsa dicit.
Etsi autem existimatio si aliorum de persectione nostra judicium 3. 338. part r. Jur. nat s non tamen ideo requiritur. ut jactator sibi tribuat veras persectiones, sed sussicit pro talibus ab eo haberi, quae sibi tribuit. Hinc videas jactabundos multum loqui de divitiis suis, etsi bona fortunae non pariant existimationem . nis quatenus virtutum intellectualium &moralium concursu fuerunt acquisita cf. 649. Parr. l. Jur. nai. .
222쪽
De obligatione circa sermonem. I9S
Communiter enim homines supra alios eminere Volunt, propterea quod quibus abundent, licet eas vel soli fortunae debeant, vel male acquisiverint, ita ut in casu priore nihil ad existimationem faciant, in posteriore autem eidem prorsus obstent. . 283.
Nemo se factare debet. Qui enim se jactat, existimationis Lacyantia Lassectandae causa multa de se sive vera, sive falsa dicit et 8 a. , n. prolibita.
adeoque sermone suo exiitimationem intendit tanquam finem β. 6I6. 6I I. prex. I. Phil. 'act. unt P. Sed nemo existimationem tanquam finem intendere debet h. 36 a. para. l. Furinard. Quamobrem nemo se jactare debet. Atque hinc patet, quod jactantia sit vitium 3. 32 a. para. r. Phil. pract. a uiuo , idque tanto majus, si falsa de te dicendo
existimationem assectes, cum operam dare debeamus, ut existimatione simus digni. Cum actio vitiositatem contrahat a pugna cum lege naturali . est.); magis utique vitiosa est, si duplici, quam si simplici obligarioni repugnet. Probe hoc notandum est, cum usui sit in demonstranda turpitudine actionis.
. 2 84. i famae tuendae causa, vel alios erudiendi gratia propria me- Σuania si rita recenset; jactator non es, es in utroque casu hoc facere licet. ne jactantiis Qui enim famae siuae tuendae causia, vel alioS erudiendi gratia propria r gropria merita recenset, is non existimationis affectandae cau- censeantorsa hoc facit. Quamobrem cum is demum jactator sit, qui menta. istimationis affectandae causa multa de se sive vera, sive falsii dicit . aga. ; jactator non est, qui famae tuendae causa, vel alios crudiendi gratia propria merita recenset. Iuod
223쪽
Pr. nat. . Quamobrem si famae tuendae causia propria merita recensemus, id non sine jure nostro facimus I. 1 9. pari. I. Psic pracf. unis. , adeoque hoc facere licet a TO. pari. I. Hic pracZ. unis . Iuod erat secundum. Denique omni studio in id eniti debemus, ut homines etiam alii omnem facultatis cujuslibet animae acquisnu sibi possibilem consequantur . 637 pari. I. Pr. naid & alioS exemisplo nostro virtutes intellectuales & morales docere & ad ea rum studium incitare tenemur g. 639. eret. I. Fur. nat.). Vnde porro eodem, quo ante modo, ostenditur alios erudiendi gratia propria merita recensere licere. Iuod erat tertium. Non est quod objicias. hoc praetextu jactantiae latas fore,
pandi: ostendemus enim suo tempore in Philosophia morali, quomodo jactantia agnoscatur, ut in praetextu isto perperam praesdium collocetur. I. a 8s.
s fiam quid serium dicitur id, ad quod dicendum vel faciendum ra-
sit. tio quaedam nos urget. Vnde verba seria, quod cum animi no-sνι sensis , es LacIa Ieria quod cum actione interna conveniant, alatiis credi volumus. Serium non confundendum est cum sncero, quod simulato 'opponitur f. II 4. II 6. pari. a. Phil. Praci. unis.). Etenim etiam simulator serio loquitur & agit, cum Videri velit, qui non est. E. p. si quis amicitiam simulat, amicus videri vult. Quicquid adeo dicit, quicquid facit, serio dicit ac facit, eo nempe fine, ut tu putes eum tibi esse amicum. Verba tamen ejus & facta minime fineera sunt. Hinc si incere velimus, nos serio loqui, credere alterum jubemur, quod, quae dicimus, vera sit animi nostri sententia. Et vicissim quando volumus ab altero credi, quae dicimus veram animi nostri sententiam esse, dicere solemus, nos serio loqui, s vel maxime simulemus quod non est. Quemadmodum sermone vernaculo actionem
224쪽
De Obligatione circa Iermonem.
sneeram eine austiditige flanesiim; vocamus ; itis seriam eine erit aste Danblans appellare solemus. Vnde serio loqui veris naculo sermone dicimus im Erii' etias sagen. Equidem non nego per inconstantiam loquendi subinde serium opponi fiamulato, veluti quando vernacuIo sermone dicimus, es ili mein . rediter Ernst, issi stelle missi nichi nur so inconstantia tamen Ioquendi veritati nullum asseri praejudicium, nec obstat quominus in Philosophia a se invicem discernantur, quae diversit sunt, vocabulis a vago fgnificatu ad fixum reductis f. I 44. Diso. Pralim. . g. 286.
Quando factis significamus, quod verbis indigitari solet, Facta P
facta verbis qui Aere dicuntur. do verbis
Ita Vultu austero quando iratum prodimus animum ad nos q'ipsi e adventanti, vultus verbis aequipollet. Similiter si sores oeclu- M. dimus, dum alterum ad nos adventantem videmus, ac hoc ipso animum iratum fgnificamus a factum verbis aequipollet. Verba enim fgna communia sunt, quibus internum animi nostri statum aliis smificare solemus. . 28 T.
Verba & facita iisdem aequipollentia non seria dicuntur soci es Lari Ioci ; facta vero cetera non seria Go. qui lat.
Iocum & Iudum opponi serio, nemo non agnoscit: nec minus agnoscitur, jocum praecipue verbis, ludum factis, interis dum tamen etiam laetis illum fieri. Vid. Stephanira in Thesauro Linguae Latinae. Quaenam vero facta ad jocum, quaenam adludos sint reserenda, non discernitur. Nostrum itaque esse duximus, indiscrimen hoc inquirere: quod usui loquendi con- . 'venienter assignari exempla obvia docem. s. a 88.
Quoniam joci & Iudi seriis accensendi non sunt s. a 8 7. a Iocorum quae vero seria non sunt, ea nulla ratio fieri urge s. 28 30, Ludarum
225쪽
. ,- sit ideo 'corum S ludorum ratio nusia urgens datur, consequenterritis. P m tantummodo arum , aut temporis frigendi gratia sunt. Cum nihil sit absque ratione sussiciente, cur potius sit quam non sit 3. 7o. Outol ); jocorum quoque & ludorum ratio susficiens dari debet. Enimvero non omnis ratio susticiens use gens est Tempus fallere ratio lassiciens est otioso, cur ludat; non tamen ratio urgens. Ast si quis in Academia studiorum gratia degit, ratio urgens est. cur iisdem assiduam operam navet, ipsa hoc faciendi obligatio. Quando itaque stu. diosus facit, ad quod faciendum obligatur, seria tractat. Quodsi vero animi tantummodo gratia cytharam pulsat, serium hoc non est, sed ludus. . 289.
Dii quinam Dibus alii essenduntur, vel ladantur, illiciti sunt. Quo-ugit, i. niam enim nemo alterum Vere offendere 3. 939. pari. I. Dr. naid, nemo alterum laedete debct I. 69 s. pari. I. Iur. nat. ἰnec jocis aliquem laedere aut offendereeebemus. Ioci adeo, quibus alii offenduntur, vel laeduntur, illiciti sunt.
Laeso hie sumitur in amplissimo illo sgnificatu, quem vocabulo tribuimus dum laesionem prohibitam lege naturali demonstrare voluimus o. 669. G seqq Para I. Jur. nati . Quam obrem si quis iocos illicitos diicernere voluerit, oinnes illos modos perpendere debet, quibus quis laedi potest ; perpendendum etiam, quaenam alterum ossendere queant. Ita joci obsecimi offendunt aures honestas, aliorum vero libidinem su'scitant, adeoque iisdem hi laeduntur I. 694. 't. I. Jur. nat. f. sunt adeo illiciti. I. 29 O.
Ide porro DN, pyi remere fiunt, illiciti sunt. Etenim nihil temere di e preditor. cendum, nec faciendum 3. 278. . Quamobrem nec temere jocandumη consequenter qui temere fiunt joci illiciti sunt. JOAE
226쪽
De obligatione circa sermonem. I99
Quoniam quod temere sit, nullo fine sit s*. 277.); nec joci, qui temere fiunt. ullo sunt sine. Etsi autem desit ratio sinalis, non tamen ideo deest ratio, cur jocari velimus. Qui . jocis adsueti mi, jocantur, quoties tempus fallendum, consuetudine adducti. Atque adeo sussiciens adest ratio, per quam intelligi potest, cur jocentur. Quoniam tamen nil aliud intendunt, quam ut tempus fallant, adeoque praeterea non alium habent jocis propositum finem, nullo fine iocari dicendi sunt, consequentet temere. Neque enim per hos jocos Obtinetur, nisi quod jocatum fuerit. g. 3OO.
Loci ad erudiendum vel emendandum alios compositi litari sunt. Ioci Pisam In propagandis virtutibus intellectualibus & moralibus seduli licui. esse debemus g. 6 3 pari. I. Fur. nat.2. Quamobrem cum joci sint verba vel iis aequipollentia facta, quorum nulla urgens ratio datur, sed qui animi tantum modo, aut temporis fallendi gratia fiunt s. et 88. , adeoque in se sipediati nil habeant quod honestati repugnet . III. II a .part. I. Psit a Lanim. ς quin joci ad erudiendum vel emendandum alios compositi fieri possint, adeoque liciti sint s. iro. para. I. PHLWact.unm2, dubitandum non est. Saepe per jocum fieri vel dici potest, quod diei non poterat sne joco, veluti quando veritas nuda offendit, jocis vero vestita toleratur. Immo si joci salibus ab ingeniosis condantur, Veritas novum quoddam robur acquirit, ut major si ejus in animis hominum efficacia. Ita iocantes ridendo verum dicunt: quod licitum agnoscunt, quotquot dicunt: Ridendo dicere verum, quid vetat ' Ex praecedente & praesente propositione patet, jocos honestari & dehonestari fine. s. 3OI.
Si 'cis uti limus, ad eruriendum vel emendandum eas, cum odo ibus illos conserimus, aut alios frasentes comoni debent. Homo 'as uten-
227쪽
enim in omnibus suis actionibus persectionem sivi aliorumque directe intendere debet . 3 o. para. a. HAE 'a' unis. . Quamobrem cem jocos cum aliis conseramus, si jocare velimus, in illis quoque persectionem eorum, cum quibus eos conserimus, aut aliorum praesentium intendere debemus. Quoniam ita- . que per se patet, facultatem animae cognoscitivam erudiendo, appetitivam emendando perfici, alia autem perfectio nisi
animae per jocos intendi minime possit, quod ex definitione liquet 3. a 87. ; si jocis uti velimus , ad erudiendum vel
emendandum eos, cum quibus illos conferimus, aut alios pra strues componi debent.
Sumimus in demonstratione nonnulla, quae non modo se cile conceduntur a quolibet, verum etiam vera intelliguntur absque demonstratione, praesertim si anteriora in Philosophia Practica animo comprehensa tenet, per quae fine dissicultate.' non tamen sine ambagibus demonstrantur. Non piget subinde talia moneri, ne scioli ad taxandum aliena proni, ad dandum meliora impotentes, desectui acuminis tribuant. quod alia . . longe de causa sine scientiae detrimento a nobis sumitur &quoa recte sumi posse non dissilentur aequi ac periti rerum aestimatores. Quodsi quis objiciat, si quis j os ad erudiendum ac emendandum alios componit, iisdem seria misceri, consequenter jocos fieri licitos, quatenus serii quidpiam admix- 'tum habent; objectionem istam facile concedimus: neque enim sa ullum assert praejudicium veritati propositionis praesentis, . 3Oz.
manis . Si 'cis nihil insit, quod incio cuidam repugnet, voluptas transvoluptas ex una, qua ex iis percipitur, innocua es. Etenim si jocis nihil in.
'cisper- sit, quod officio cuidam repugnet; nihil ipsis inest, quod legi
cepta inno- naturae adversetur g. 22 s. hor. I. Furi nat.). consequent rcua sit. quod ad imperfectionem jocantis aliorumque tendat 3. Isa. put. I. Plis. νεα unis . QuaruObIem nec metuendum, ne aliis
228쪽
De obligatione circa sermonem. 2OI
aliquando ex istis jocis taedium percipiatur, vel ex iis sequatur qui apiam, ex quo taedium percipitur g. 3 18. Psych. empir. J;
consequenter ne voluptas ex illis percepta vel in taedium degeneret, Vel taedium pariat . 383. pari. I. PHL H α unm. . Quoniam itaque voluptas innocua est, quae neC in taedium degenerat, nec taedium parit . 384. patri. I. Phil. 'act. --. p
innocua est, siquidcm jocis nihil insit, quod ossicio cuidam rc-
pugnet. Propositio praesens latius patet, quam duae praxedentes: si enim jocis nil insit, quod ossicio cuidam repugnet, nondum ad erudiendum vel emendandum alios compositi sunt, quando vero posterius obtinet, iis inesse nequit, quod cum ossicio quodam pugnat. In casu itaque etiam posteriori voluptas , quae ex joco qua tali percipitur. innocua est. I. 3O3.
Si foris nihil insit, quod osscis c mdam repugnet ς solius volupta- uando ris percipienda gratia jocari licet. Quod ii enim jocis nihil inlit, ammirrere. quod ossicio cuidam repugnet, Voluptas transitoria, quae exania grati iis percipitur, innocua est . 3oa. . Licita vero est Voluptas 'cari liceat. transitoria, si fuerit innocua l. a 8 T. 8ara. ι. Iur. nat. . Quamobrem solius voluptatis percipiendae gratia jocari licet, si jocis nihil insit, quod ossicio cuidam repugnet.
Qui propostionem praesentem admittere non Vult, Volupta. tem transitoriam omnem simpliciter damnare debet: quod etsi faciant nimis austeri quidam morum censores, id tamen asserunt non modo sine ratione sussciente, sed etiam contra rationem. Cum contrarium demonstraverimus I. 23s. seqq.
pari. Iur. nat). Ira honesti sita nimirum appellare Iubet eos, qui liberi sunt a pugna cum ossicio quodam sive erga Deum, sive erga alios, sive etiam erga seipsum placent, quatenus ingeniosi sunt. Cum igitur operam dare debeamus. ut ingenium perfici tur I. asa. Part. r. Iur. nat. 3 jocis ingeniosis
229쪽
cta num in serium convenere li
animum delectare licet, fi fuerint honesti. Delectant equidem ioca etiam obscoena libidinosos, si fuerint ingeniosi, qu tenus ingeniosi sunt, immo etiam a libidine alienos, modo non sint castitatis tenaces. Enimvero cum joci isti illiciti sint .a89. ; nec Voluptatis percipiendae gratia iisdem utendum:
neque enim quod illicitum est fine licito licitum effiei potest. g. 3o4. . Diae per 'cum dicuntur aut fiant, in serium non convertenda . Quae enim per jocum dicuntur aut fiunt, ea cum animi nostri sententia non conveniunt, ncc quod conveniant, ab aliis cre- . di volumus f. a 83. 287. . Quamobrem a vero aberrat, qui ea cum animi nostri sententia convenire judicat, adeoque tribuit actionem, quae nobis tribuenda non est, consequenter nobis imputat, quar imputanda non sunt . sar: pari. f.
Phil. WacI. unm. . Quoniam itaque hoc facit, qui per jocum dicta aut facta in serium convertit . a 8s.); quae per jOcum dicuntur aut fiunt, in serium convertenda non sunt. Idem etiam indirecte ostenditur hoc modo. Ponamus sic, tum esse, ut per jocum dicta aut facta in serium convertantur. Quoniam joci animi tantum modo aC temporis fallendi gratia fiunt 3. 288.), per jocum haud raro dicuntur ac fiunt, quae siserio dicerentur aut fierent, alterum offenderent aut Lederent. Quod si ergo is per jocum dicta &facta in serium convertit, ab altero Q offensium aut laesum futile putabit, qui eum offende- rc aut laedere noluit. Immo in genere patet, quod ipsi tribuat a mente ipsius prorsus aliena, consequenter quod in utrique casu erret Io 6. 6 et 3. Log. . Quoniam itaque errorem omnem evitare debemus, quem evitari possibile est s. 7o7. Part. I. Iur. naid; quod per jocum dicitur aut fit, in scri iunconvertendum non est. Malitia intrinseca conversonis ioci in serium clarius elucescit ex iis, quae ex ea consequuntur tum respectu jocantis,
230쪽
De obliganone elaea sermonem sto
rum respectu eorum, qui se ossensios vel laesos putant. Sed haee spectant ad motiva in Philosophia morali expendenda. Sussicit hie demonstrasse, quod conversio joci in seris aequitati repugnet. s. 3Os
ad vera de aliorum dictis es factis fulcra Kerenda obligamar. -em Ponamus enim nos non obligari ad vera de aliorum dictis HGia i , factis judicia serenda. Nil igitur obstat, quo minus falsia destris de alis. iis judicia feramus, consequenter de aliorum dictis & factis Gis disii judicando errare licet G. 623. Logd, adeoque lege naturali es finis .m non obligamur ad errorem omnem c itatu possibilem evj tan- diei. dum. Quod cum iit absurdum . TOT .part. L. Fur. nat.); ad vera de aliorum dictis & factis judicia ferenda obligamur.
Lubet occasione ira serente in genere demonstrare, erronea de aliorum dictis & factis judicia lege naturali esse prohibita, cum hoc principium usui nobis suturum sit in aliis demonstrandis.ctuanis seria agenda siunt, a focis es Adis ab mendum, se Ρ- Λ isti, Uti
cari es ludere non licet. Quando enim seria agenda sunt, ur dis Morigens quaidam ratio adest, cur ea agamus I. 28s. , consequen- sim eis, ter moraliter necesse est ut ea agamus, adeoque ad ea agen' astitem da obligamur s. a 38. 'N. L. Phil. ρυα univdis Enimvero duri jocorum & ludorum nulla datur ratio urgens, sed tam hi, quam
isti tantummodo animi ac temporis fallendi gratia fiunt et 8 8 . . Quamobrem si vel maxime loci ac ludi non illiciti
sint, cum tamen lex permissiua Cedat praeceptivae s. a Lagari. r. Phil. pract. - δ, adeoque licitum debito s. II o. para. LPhil. Win. unim ς jocar tum vel ludendum non est, quando seria agenda sunt. Ioel & ludi in se illiciti nullo tempore fieri dubent. Quamo