장음표시 사용
131쪽
demdmi guttae aque cadentis et rores in herbis iniuete: que m no connens corpe terminato ngura rotum figurant:ergo figura nilis totius elementi aque
ad rotunditatem tendit.Amplius ratio Aristotelis fuit talis:cum una pars aque altera sit eleuatior et tumidior:dessuit ipsa et decidit ad partes inferiores et decliuiores: donec sese in formi sperica3 reduxerit: si ilam .a .centru terre lubsidentis naturaliter aque a quo ad superficie coueram aque ducatur due linee
recte.a.b. . a. c.quibus subducatur basis.b. c.dem/de a centro ad basim ducatur linea recta. a.d.que est minor G lineaa.b. g.a. c. nam est pars linee.a.e. ergo est minori linea.a .e.at linea. a.e.equatur linua.b.et .a.c.nam exit a centro eiusdem circuli ad eius circunferentiam ergo et linea.a.d.est minor O linea a. b.g.a.c. quicquid enim est minus uno equalium rminus est et altero:est igitur apud lineam a .d.locus decliuior et conciutor quem circunssuet aqua ut pamus eius equentur et sine tumore rotundam babeant figuram:Un unde ipsius maris non impediunt ro tunditatem marisupis igitur constat aquam tendere
ad rotunditatem: hec de figura celi satis dicta sint. CSumma quam Secudi de celo.
mesenti summa que e a textu comet . 3.vsill ad.3s.cduuit Aristoteles celum tantu moveri ad uni partem:et tota sentetia stat in hoc: cum melius sit celum moueri ab
oriente in occidentem econtra ergo ita mouetur: natura eni3 possibilium semper optimum facit: melius est etiam et bonorabilius celum moueri ab oriente ad meridi ad septemtrionem: et non est culpandus sed ma/gna gratia dignus qui sola scientie et veritatis cupi vitate inductus veritatem inquirit et eam ei assi/mis comprobat rationibus. Go primitus obseruandu3: Averrois arbitraturq in omni corpore celesti possint esse duo motus:tamen actualiter in uno celo non reperitur nisi unus motus:vel talis motus sit ab oriente in occudentem: ut est motus primi mobilis: vel sit ab occi dentem orientem: ut est motus planetarum ret uasentit Averrois planetas moueri tantum uno motu reipsa:et dicunnir planete moum ab occidete in orientem:quia cito apparet desectus eorum a persecta
circulatione:et apud Blpetragium et Hlpbraganu3 et Hlpbarabium ut Alberius reseri et Ioanes gamdauensis. n. mei physice questione. II. et doctor subtilis. I . sementiarum distinctione. r4.idem e motus velocissimus ab oriente in occidentem et tardinfimus ab occidente in orientemtorbes enim quanto
sunt stiperior eo lato citi' copleni sua reuolutione et tardius eo* desectus panditur. eum celum moueri ab oriente in occidete capiendo celu r aggregato ex olb' sperio celestibus: cd scili/cet manifestide veritatis:et in primis Averrois. II. metapbysice.47.et 48.vult firmamentum moueri pluribus motibus et experientia constat firmametu
moneri ab occidente in me. 6oo. milio ' annis una reuoluide: sed primo meruli cerim est apud octvnum tantu moture codenue ergo n5 tacdclude dum planetas pluribus moribus re distinctis moueri:et ii Comentator dicat ipsos moueri motu diurno et proprio. Mursus formo banc ratione. Intelligentia secunda dat suo motui velocitari:producum linediate motu3 circular :cui motui prima intelligena dat codilioties motus appropriau prime: sed tales codit deo sum eternitas seu cotinuatio et esse ab oriete per meridie3 ergo motus tmediate productus ab intelligentia secunda est ab oriente per meridici: colligit cratio ab Averroi.4.capitula de substantia orbis. teru3 si intelligentia secuda ut uitelligit promam plectiusvi terna: velocius moueat ab oriente in occidentri O tertia ergo cu3 prima velocius moeueat i secuda: 3psemus intelligat se m secunda intelligat ipsa :mouebit et secuda velocius Q tertia inquatum ructius intelligit se secunda H terna trutelligat secunda3: in operatione enim propria secunde intelligentie no debet nasci unctecno et tarditas cum in ipsa G sit impedimetu3 et implactio: imo magna persectio:vl magis appropinquat prime: quare cum intelligentia secuda sit longe psectior tertia motus producius a secunda ut est talis lacida intelligem erit longe velocior motu producto a tertia: maxie quia intelligerine mouent m ultimu3 sui posse. Iten. meibapbysice. 48.n5 sunt plures motus i mo, uentia et mora:et bancrpositione cdcedunt et 3 matbematici: ideo sc.
nu celi:ia aut distinctois barum partium est vimus anime mouentis celum vel cuiuscum intellectitatis stubstantie attributa diuersis partibus celumbit aut Eprobibet cum querit an aliquid sit probare illud per signum: cu3 tamen querit de causa alicuius propter qua est: oportebit signu3 ad causam reducere. .non incduenit uti et demonstratide quia et demonstrat de propter quid:dictu3 nam m est sepe τ dat regressias sed n5 demonstratio circularis. sum in eclipsis fiat raro in ordie ad tempus simpliciter: quia tempus in quo no est: est maius eo in quo est: no tamen tu raro in respectu ad tempus cause.monstra ena sunt pre/ter intentionem nature qudium ad difformitato:n5
quantum ad substractu dissdrmitati: n5 potuit ergo in celo esse aliqua inordiano: quia motus celi no d3 couariti: bec de quarta summa. CSumma quinta inbi de celo.
Edmenti. 3s. usq3 ad. M. Decla ratur varus rationib' motu celi esse regularem: unde motus celi non est uniformis et equat: s quoad paries subiecti: qr partesPlpinque polis tardius: distantes vero velocius mo uenitar.S. Dysicorum. 34. est tamen uniformis quoad tempus: quia in pambeo temporis equalib' spacium pertransitur equale: bac tum puli lamma vult Aristoteles remouere a celo difformitatri mos cnio
132쪽
ad tempust me quidem difformitas irascitur ex dii
uersa proportione asseritis supra resistentiam.Sm in boc. Virtus motas in primo motu seinp est eadἐ sicut et motus semper idem: nem vno tempore velocior necd altero tardior: igitur monisceli est regularis.
A pruno dicit: quoniam quod am Mις paret ex bocno est unus motus sed plures qui congregantur ad mouedunt stellam et
habent vitam intentione. Sensus rersciens Comorator unius corporis simplicis esse tantu3 unum motum naturalem dicit unitis planete esse plures mos non absolute sed congregatos in unum labiectum: Iet .met bapbysia. .dicebat motus unius stelle componi:constat aut ea venire ad unitate que compositionem faciunt et congregantur in eodem: vi de duo motus simplices redistincti non possunt unirimul in eodem subiectorpropter ergo desectus planetarum qui cito manifestantur potest Comentator diuersitates motus planetaru3 vocare plures moeret boc de firmamento dici no potest in quo diuersit xtes et defectus tardissime apparent: et dec est causa grn verrois dicit. H .met baprifice. 4s. vera astrologia fundata est sup motu, eiuld orbis cui motui accidit velocitas et tarditas. ait: quoniam qui ponit causam diuersia/
tisinduas causas: eccentricu, scilicet et
epicitium: non dicit q1 causa diuerstatis sunt plures motus ex quibus fit unus motus diuersiis stelle in velocitate et tarditate et progressione et retrograda Mone.Sensus est:causa diuersitatis in motibus platnetaru3 e aut eccentricus et epiciclus aut motus plures ex quibus fit unus motus diuersus in velocita te et tarditate et progressione et retrogradatide: et boc idem babetur. n.met bapbrfice.44.unde apud matbematicos planeta est stationari' et prima et secura statione quando est versus oriens aut versus occi dens:est retrogradus in puncto epicicli terre rprinquiori: directus in puncto illi oppositor sed quia ab una propositione iubente plures causas veritana non colligitur altera causarsi ideo Comentator vult propter diuersitat Ein motibus planetam et propter retrogradationem et directione no esse inseredu dari
inquit: ex boc ergo quod declaratu est invioscima apparet esse impostsbile epici clum eme ee. Sensus est:cum non possit esse motus circularis circa aliud o circa centrum totius non dabinir epici clus: omnis enim motus fimplex aut ad mediu3 aut a medio aut circa meditam: et cum idem sit locus totius e partis erit centru3 mum di centru olum orbiu3 celestiu3:cum sint ex eado natura analogice: unde elemolia sunt ut comana sunt habent loca diuersa: nd ut elementa sunt: sed corpo/ra celestia non potuerunt babere loca diuersa: cum n6 sint contraria.
ni ritia matbematicis vero nihil ap
paret ex quo est existimandum πνeiclos esse aut eccitricos te.Sensus est: Astronomin5 demonstrant eccentricos et epici clos aliquo γ/nere demostralidis: non a priori ut patri: ncm a posteriori:qr aliunde potest effectus apparens ruen re is ex epici clis et eccesticis: unde lio si esset eccotricus est et diuersitas in moribus planetariim: non
tame ex diuersitare in moti planet sequit eccem tricus: ab una.mrpositide habete plureo callus veritatis ad mi illa* non tenet ratio: ' bene econtrarquid aut fit demonstratio *: demdstratio Ppter edec demostratio absoluta dans cani et ee dixi no superioribus xbemio primi pbysicoru3: et videtur posse colligi ob c cometo dari aliquam demonstratione ex notioribus quo ad natura latu: vi elia sensit Themistius pruno posterioru captis.a. ait: fingunt enim que demd strant M luna babere eccetricu boc iniuraniunt ipsam in eodi loco Ndiaci eclipsatam G. Sosus est: quia in motibus planeta; triplex appet disserentia:vna est in latitudine: qr no semp planeta eqdistat a polis imobilibus: alia in longitudine: quia planete no equaliter poemit 3odiacu: tertia in cleuatione cleprcssione: m idem planeta aliqu plus ap/propinquat ad centrum terre: aliquando psus distat propter quas differentias astrologi uni planete est plures orbes paritales:vt patet in t beoricis plane tarum .dicrum pro mcnte Comentatoris babenda notandu est: firmamcntu moueri ab oriclite in occudentem m. 24. rio non complens reuolutionemrsed sacra restricti de ad unum determinatu3 srdus il lud in uno signo 3odiaci morabitur cnis tribus mi blibus: Saturnus ab oridie in occidente motus tardius circuit/firmamentu et non complens reuolivi totiem in unoquom signo stat per duos annos cum dimidio:Iupiter adduc tardius circuendo stat in Dgno uno per annum: ia ars morat in uno figno. εα diebus et vltra: Sol.3o. diebus:tienus.18.inercurius. 7.Euna per duos dies cu3 dimidio: unde po/li vera olum orbium celestiu describut circulos: si in meridie alium in septetrione: et quanto spera est superior:tantopoli eius tardius describunt dictos circulos: describunt isti circuli per motus leulabi.spirales non terminatos in eodem puncto a quo bcipiunt:propter quors circuloru3 descriptione possunt saluarii res diuersit aleo dictem molibus pia netarum licet Scotus dixerit tanta duas saluari posse: sed de bis in digressione nostra loquemur statim
intenso virtutis aut remissio aut resistene cremitum vel decremitum aut aduetus impedimeti aut illius remotior boru nullum in celo reperiri poti tu ex parte intelligitie: tum ex parte orbis subierii intelligotie:et cum Comitator dicit: quato proportio agetis supra mobile fuerit maior: tato motus erit velocior colligitur motum productum a secunda intelligitia velociore ee motu sicio a terna. Item ait: quoniam animal qu do mouetur motu aliquo et in natura eo est moueri velocius tunc non mouet lau3 corpus nisi per quandam partem instrumenti et per quod ina/tum est monere suum corpus scilicet calorem natu'ralem.Sensus est:calor naturalis est instrumentum quo anima mouet localiter et mutat et auget: intelli. gentie monet per suam naturam et voluntatem et in tellectum.Ir. mei bapbriae. 36. in substantus enim separatio est virtus motiva non distincta ab intelloctu et voluntate.Quando ergo aliquid uregulariter mouet:aut boc euenit xpter virtute mouente que pronam motu non manci eadeS: aut propter variatio nem resistitie:aut propter utrum tet cum celu si simi
plex et vitrismutabila et similiter intelli setia: nd m
133쪽
terit celum irregulariter moueri.
Poetentia Rhi. in partibus celi:cii stel
le iis e senis eqiu distantes inueniant:nec in toto celo: cum in ipso non fit aliquid ster naturam raec uniuersalam: nec particular : sed in animalibus subce ustibus accidit senectus et corruptio preter natura3i Particularem: et ponitur causa interitus omniu3 mi xtorum uniuersalisque est desideriu3 element MMU loca Ppria:vnde dato murto uniformi et aiali in quo ita bonum bumidum restauraret pro vita: sicut deperdebat:adbuccotingeret senectus et mors. obseruandu:ab extrinseco mouent quilli anix malia subcelestiarpter aliud esse qb d3 desideratum in re et in anima: sed corpora celestia non di cuntur moueri ab extrinseco:quia desideratum in eis babet idem esse in anima et extra:corpora enim cella stra non babent inraginandes aliquando in actu: alii quando inpotentia: quia intellecudi intelligentia rum non deseruiunt sensus nem interiores necB wteriores rintelligunt enim se per essentiam propria: mistra ita et suinet datus celo sensus:celo non indugente sensu ad salutem eius: quarς errauit Aure credens celum babere fantasia3 et metum et ponens materiam celi esse eiusdem rauomscit materia ζω
G H ἔri 38.3'. . stat in boc: si motus celi esset avi, M. irregularis:aui infinito tempore fieret
velocior et infinito tempore tardior:aut senip fieret velocior:aut semp tardiora aut alternatis vicibus aliquando velociortaliquando tardior: non potest dici primu: quia tunc essent plura tempora euma.Item nidi ueter naturam durat in finito tempore omnis autem ampotentia preter naturam est et ab impotem lia nastitur remissio et tardius motus: ergo remissio motus estoternam ereto non durat infinito tempo re.llum moi' celi fit lemPvelocior: quomne quod mouet abaliquo termino moues in aliqui terminiit
c cis moedeterminatu ri tepus quo coiiciat: ut nomatulo tam ita motu fieri 2nnsat: no piingit ergo celu quatulocum tpe sua plice circulatione: s3 si mo rus celi lamp fieret velocior:π3 celu quantocuneti ore suu absoluere spatiu:qo sicelu non semo νω motu itendat ergonem semp renuites. 3 tri fi mos celi semp inrederet: tandi deueniendu ess et ad minimu upus quo sua expleret circulu3:nem un* esset stat' nisi dato minimo tre fimpst: qb E ipossibile: si
cute minimi dari magnitudine: nem motus celialiquido fit velocior et aliqii tardiormam si sic: id sensu exploratu bere liqr opposita iuxta seiuue posita magis elucescuit ergo cusensu n5du cognitu si motu3 celi aliqn eE velociore et ahqn tardiori: non iniecit et remittit moeceli ergo motus celi e regularis. expedit oebue lect5isi primiae aduertEdu: motor celino pol debilitari in i finituni suo motu:nem vigorari vigoratoe eterna:m fi fiemosceli n5 eet termiat in velocitate et tarditate: costatastae mot'celie termiae:*m velocitate terminata: nός sit ex loco terminato ad locu terminanivra n5 si inter terminata opposta. sciendum est: si velocitas est n5 termina
div ta ergo poleti aestio termiata ergo gnae n5 termiata: qr si biret potetia n5 terminata et na
turam circa quam ageret terminatam: tuc essent motores infiniti quibus non cones dem res proprie: lad motus necessario babet materin terminatam in
velocitate: si em3nd terminaretur ad veli citate:possit moueri in instanu:et tunc no esset nutem motuo sed mutationis. obseruandum est: oes motores coui u loruue mouent eterno tempore ergono disserunt nisi uter diuersitatri yportionis interm nodet eoru3 et coryus O mouet:sedeata potem infinita in vigore no erit proportio inter rem motam et motorem aliter molus esset in instanti. Sicut
ergo secunda intelligentia mouet tempore infimio ita et prima et alleurgo sicut n5 differunt in boc ita si posset dari potentia infinita in vigore que moneret orbem unu3fine velocitate terminata:eadri ratione erit et in alijs: ergo nulla dissereri' erit iter motores inii cuilibet eoru3 at polentia3 infinita3 in retergo n5 esset disseremia inter illos ergo no edian abstractis multitudo:quia non possunt esse multa infinita filii perfectioneis cocludendum est: si motor esset itiniti vigoris additio cuiuscum no impediret velocitatem cuius oppositu3 dicis insta. TI.et Cometo.39.cduincis polentia3 infinitam in vigore no conuenire sorme separate.Contra: illam pote M attrebuit Aristoteles primo motori quam ponit no posse esse in Aristoteles probat inliniturn vigore n5 posse esse in magnitudine. S. pbrucor: γῖ. quia ex virtute infinita in vigore sequis motus in instanti G ex virtute infinita in duratione: ergo. Mursiis intelligentie medie sum finitarum potet rum: appetibile ab ipsis est infinite ementiet e tale appetibile est Deus ergo Deus est ifimn vigoristratio est Averrois . a. capitulo de substantia orbior ubi vult intelligentias medias quantu est.2 non cicere morum eternum, Solii no est:cum inus urat fini peripateticos de necessitate nature et m viri nisi sui posse: nd potuit esse infiniti vigoris:ne motus localis celi strisset momentaneus: G8.r sicina 78.principalis intentio Tristotelio est probare vir tutem innititMm duratione nὁ posse esse in magni tudine:qr si sic:illa esset infiniti vigoris: ois eni3 virtus in magnitudine est uti bilis: sed virtus sati dilis no pol continuare moru3 actu perpetusi nisi consequEter addat sibi aliqua virtus intificans:vel nisi tota3 illam virtute fimul baberet ex sit:sed cu3 ni sit prius prima intelligitur oportebit intelligo nam tota illam virtute fimul babereret ita si infinito
tempore mouens est aliqua virtus in magnitudine: infiniti vigoris raret si sic:in institi mouet. Ad aliud iniriligentie medie suis motibus dant vel uatemrquibus prim intelligentia dat eternitate:et boc estrquia intelligentie medie sum dependentes: prinia est enimno independens: eologi volunt Deu edinfiniti vigoris et ipsu3 n5 mouere inaediate vel motuere tin libi e et contingenter: imo arbitrant multi
Deu3nd posse mouere ρm ultimo susi posset quia fi
posset et moueret:m institi moueret.Alu tenit Deu posse a re fini ultimu3 sui posse et inent ipsum mo/tae posse in instanti: vel moimita velocem:m velocior dari n5 p5t:nem eque ueloxri hec est ca crati et di erat virtuti in magnitudie necessario movere rivi timu posse:no aut virtut E extra magnitudine re notandu3 est: infinitas intreoni'
nstas impossibilis e in latinis inquatu sum forme.i. infinita potitia in vigore n5 cMedis forme separate Et .supcelo modo. M a
134쪽
fim transsationi latinoa: Aristoteles asserit motu3
inundi p adduione pitu velocitatis equaliu3 prima seu maio*:et dat sid minitiis tipus nunturans imnimu3 mota iii quantate: et .6.pbysico*.so.dal minimu3 iapus in quo pol mobile iransmutari: et cocisso uno motu minimo lacto in tre minimo:pars motus erit in metris: vnde iid pol celu3moum in tre ira nori illo p tili spactu: sicut tum ambulas pol ambn lare spactu terminatu in tre minori illo: sed o bis μctu3 est prio celi. Ii γ.cu3 ergo celu3 no coponat ex mi in potetia et torma: et motor eius sit abstraci':ent in una specie tm mu celu3:nd. n.cocedo aggregat seroibus orbib' esse unu et alat: hquasi mu3 et quasi aial: trec de regularitate motus notata sussiciant.
leste esse recentricu mudo:ideo no inieritto dubitat: nilud abstu studio epici ci et eccet ric possint planetaru appareue saluari: pro cuius dissi cultans expeditoe duo laad in prunis ud Bilronoemi sennant aperiefracto loco mens Averrois quoad melius fieri poterit explicabit qbus duob' expeditis finis erit pniis digressidis. Quantii ad primudico τ α aibematici bas approbant xpones. Pri/ma est: Sol b3eccentricu: non epiciclu3: ro est:Sol alio e nobis primor:aliqii remolior ergo b3 eccentricii.Ite luna aliqu est magis ecclipsata: et aliqu minus m m magis vel min intrat umbra terre:ergo. Ite sol no inuenit retroaradus: stationarius: diroctus. ergo non in epicictu . S a xpositio est talis. Qui liber planeta alius a sole b3 iam eccentricum Gepiolu3:ra est: qlibet planeta alius a sole aliquado terre est ammiore alim distantior: veluti et lal ergori eccentricu.Ite Iuppiteri inars: caenuo et inere curuas iueniunt retro di directi: statidam utram statione ergo babet epiculu3. Euna in suo motu inderistit velor: modo tarda ergo b3 epici clu3. Ex bis duab' nomoniae sequit corolarie: τ planete minuent sub 3odiaco et signis eius: quopudem motus
coplent circulis cocentricis eccentricis desteretib'ret epicicliorcirculus cocentricus est u terram ui duo equalia partiri intellectus centru suu idem rita centromiidi.Eccentricus dici m centruri' emnico
tru3mum. Defferens deffert planeta cuius punco remotissim' a terra dicit avx:ynmus vero oppositu ausis et deffert talis circulus planeta ab occidete in
oriente: coperimus. n.planetam moueri de ariete in
tauril: mor ad geminos: deinde ad cancru et leone3ret sic deinceps: post que metu appet planeta in oriete signo arietis in quo prio mouebat existite in occidente.Epiciclus e para' circulus cust centi uestincircularetia eccetiui tet diti sepenumero defferens planetlim centrii planete e in circularetia epici li: et
rid solae; moues ad motu reretrici: sueti ad motu epitcicli: eccetricus tu dicit defferes sinapi hi qm de ta3 epiciciu3 s planeid. Quado igit planeta e in pte
summinii epiculi videt minor: et dicit directus:m mouet uersus pariem orientis: qn vero est in parte inferiori apparet maior:et dicit retrogradus:qr ten dii versus partem occidentis:quido aut incipit de/scedere usus pii inserioreritam n5 appareat moueridi stationari stati de pila: qn ascedit vocat stationalmus statione scoa: sit.A.puce orieus. B.ceml 3.
puccoccidetis. U.pria iratio.f.directio. E. secuta statio. G.retrogradatio. cursus cii psidio eccemmipot sol in una medietate 3odiaci que est a principio arietis usq3 ad finE virginis morari tre longiori: Min reliqua De est a pricipio libre usq3 ad fine pisciurergo i prima medietate 3odiaci maior pars sui orbis intercipit is in reliqua :cu in eccentrico regulu mo/ueatur:ergo linea secans udi acu in duas medieta/tes transies per centi u nitidi secabit circulu solis ui partes inequales:ergo n5 transibit p centra illi' orabis: ergo centra eius est aliud a centro nitidit apud ergo matbematicos da imitas Alber.magnus dant eccentrici et epicicli: sunt. n. stelle errantes aliquido terre rpinquioreo: aliqu remotiores: et sepenume/ro apparem notabist maioris quintans Q prius: et interdil eclipfis est diuturnior: iterdu impedit: sunt et planete stationaria: directi:retrogradi: et iste appa renne saluari no possunt sine eccentricis et epicictio: τ plus est butus late videlesse Suerrois primo
mel beorum dicens: necessitamur ponae eccentricua pleri neqiralitate motus solis in Ndiacor cu i vita eius medietate velocius: tardius vero in alia mo/ueatur: et supra.32.sorte inquit impossibile est inuonire astronomii coueniente3 esse buic qb apparet de luna fineo me eecti rico: bec sunt que matbematicis satissaciut.Quatu ad sectat pleni digressionis di co τ si nili pbylosopbie cdsentire voluerimus site bimur nullum corpus celeste esse eccentricum: non potest enim motus celi circularis esse circa aliud ocirca centrum totius respectu cuius simplicitas motuu corporsi simplicisi dignoscis primo celi.6.sentiomus insup firmamentu ee primu mobile reare: cumn.celu sit xpter stelli:ubi noem stella ibino erit colui sed supra celsi stellatu n5 est stella ergo supra colu stellani n5 est celsi: et stabilito firmamito pris mo/hili certissimu erat ip3tili uno motu moueri aboriote. s. in occidit pmeridie apria itelligentia irrelate essemue et finalitet eu manifesto fit prima itelli quam n 6 cocurrere effective remore tu ad motu3pla net arsi nisi r qucto itelligit ab intelligEius me oucirco n5 iuersi planete pluries motib re dimictis circiluolui: it itam psis nilis motuu ccliniueolii iii et aialtu ocio celestiu c5pictationdet catenatione nobilissimi ed ex ala* celi vinculo e ligameis spolitaniat.n.etitelligiti serior itelligena supior
ν essentia inpioris: pria pot i es inut6ali pricipia remotu quale pricipiabat i eE reali: cu st no fini placorra celestia is octo pontamo poterin sit pradicie appareite saluari ponedo pla G octo cor pa celestia. aduertedu est: cu terra si sperire figuret sunt et dicut τ π spericitati ipi'babita tibus in septemde et in quarta australi pdi sol quo
maioris appere quatitatio qnq3 minoris: et ea nomior et remotior sepe iudicat: vr e insup sol moueri veloci in vita medietate 3odiaci l in alia: at bis tib' si q sint labeqnoctiali iste diuersitates iid apya retit. Edna istu modu saluadi appennas arguminllimi on5 saluant retrogradat des. Ite:sol res inibitin si sub eqnoctiali tacit et supradictas diuersitates: moras.n.sempin una medietate 3odiaci malo
ri tempore is in alia.Ite illis sol qum E proximiore
riantipolia imaginarsis manius:ete tale morunt
135쪽
interduellicit septemorialis:interdu3 meridi talis: cita Pp circuli1odela iptos a polis veris appenne
dicte saluari poterui:-m Mc itelligi n5 pomini misi post studiit astrologae: brepaticasu Broportunitate loci et temporis.
uent:et no est cocededu astra esse inuolscalefacillaniatu suo motu et lumie calor in aererducitri; m ui nd est calidu sormas et maxie sol inducit calore ito accedit ad nos et cancro proximus efficitiar.
intelligetia isormat: diuersitas. n.iter stella et orbo accidet alio est: in turpiEluminosam et no luminoesam rard et decim:et ille diuersitates accidetauo noniserut aliqua in celocotrarietate: nem aliqua ex contraruscisositione laciut. Ite adumedu et veriore Menofino:rs e de niloti'Mista: totu e de naptis
sit ala actus cor Pis organici. .de aia. 7.4r.Varus notidis et duab'ds
extremo: piscis.mstupefacit manu piscatorism5 reterita celi inferiores a supiorib' illumianir no in coterutur et calefiut et mouent motu locali a summi b'.
ieri ordi alia et alia intelligentia est distributa: e.3. dusputatioe dubio. r8.dicebat Cometator: celu ee siseum atali: tu rpter orbes varios intelligit no subse/ctos organis unius animalis mortalis corres dentesnuqr orbes ligant spuast: sicut meo alatis sub celastio conecisitur realiter et ligameto corporali:tu orbiu resolvito est ad primu mobile: sicut membrorum vivus animalis resolutio stat ad cerebru vel emideo cessante motu primo rueret orbis: sicut ceo te actioe cordis perit alat. ΘΗ -- Erronea est imaginatio πο
luere in inferiores: sed dicitiir primus orbis iniuuere alios: quia intelligentia prima est ab aluo in tellectaque quidem mouet alios orbea essecliue eii aliter:vnde est celum causa uniuersalis in quod essece subcelestes reduci debit:ians in primu alterans: que deinde in ptimum mouens Oino imobile resolvis: celu n6 recedit a na amore est celu3 maius maiorio virtutis ceteris paribus:ex oles ita iv celis si unu agens quasi unum alat agenspm diuersas
stellis: neci incoiienit orbes pati inter se intentio'. raliter Ppter lumen in eis recepisse et refirmo id ssolitus sum dicere: mulsas scil3 formas uvesse inten tionato ducere effectus reales ripatet de 'arie et lumne. Et fissa dicat. Contra:si celu3 ageret in bectim seriora: passu3 sibi assimilaret. Dicocelu3 assimilare sibi passii laclido passum tale in actu:quale erat celum in virtute: et tanti in subcelestiae potuit celum causare difformitate: metipsu3suit dissormem mottu:lumineri aro et denso. Sunt et orbes inter se fulvstantialiter ditarmes: qb' intellece buman' stibicit indirecte rp.c colligitia qui ricii uirib senstiuis.
qr imui mam qui sortiter mouet: et moe em essescis3 suu exi edit ad aer : stelle at dicte sm si nidi Myp calori summio aeris igniri dicunt ex motu aeris c put stelle nobis appropinquari s a nobis remotae/n in respectu ad unitb sine orbe eccentrico:nem latmagis appropinquat puncto Ora ceruru: sed pumctoqbest unlib.
adppendicularesqr toc radius duplicas: uradu sgregant:vi experietia speculi recacui tu heseueriarati incerto puncto ignem generitis: et loca umbrosa sunt frigidaret media aeris regio frigida esta rest ne radi n5 vexata.
motus localis stralesactin' cu 11 Lut videt et non: tum generatio in
iuslibet forme est ab uniuoco: tii 3 qr calor causal a calore ergo no a motu: tM N aqua mota frigefit: et fia bellatio restigerat et post motu rem et bo frigidusatu3 qr motus localis est ens respecuuur respeci' alit no est Mnes. In oppositum est Aristoteles. Solutio questi ultimatae: calefacit localis motus qii mobile velocius mouet Q si moueret nauter pies mobilia distrabido: dissoluidoret raresacudo et coterido:motu itaq3 calor psemas et generat n5 pse et univoce uequoce et maxime motu celestist cdparatus celo est vera vitarcu fit operatio intelligine: sed in relatione ad Me iseriora est quasi vita: qiratenus eo ale et ope/rationes viventiu colaruans. Ad primu n5 oportet substanas implactas et accidentia a sibi simili generari: et ita soluit scom et quartu:qr motus localis per se terminas ad ubi :coseculiue ad raritate et calor .Sd ternu semp motus calefacit ubi n5 cocurrat potestoria ad infrigidando3ssi sit motus ad calefaciendum.
ritualiter in medio:m3 qr .ia corpora celestia calefacerent. in opposita est Averrois dicens calorE conisequi lumE.Solutio ἐ:pot forma intentionalis xducere effecisi real ret corpora celastia tis calefaciunt intense iii et remisse: sunt. n.noctes in plenilun*s calidiores et n6 ingredit frigidilao opus nature. Et finuis dicat. Contra: Ocu et frigidum essem per acci dens in uniuerso.ste sorma substanalis terre e per
se intenta a natura ergo et eius dispositdes que sunt frigiditas et tacitao. Dico celu3 conseruare elemeta gida motu et lumine: motus. n. celi factus in tanta
136쪽
litarie et pprio motu iceli cima hune mademo nuprio motu est moueri no ad motu alterius: ut quoebbet altero uescente nibit minus ipsum moueanari.
Quiescere pro nuc est no moueri moni orto tarie et seorsum: movebunt ergo stella ad motum sui orbis cui sunt infixcisi ut molo bola mouens parteo insemus eius: et mota nam clauus iii xus nam: ita astra G iransferunt nisi fim translationem celicuiuatimi pies integrales: bec est ista butus viis generν ii Sentelia avt. a talis est: occillata nde psis ntur omis et occasus astrorum et terra gelat in medio ero ira uescunt celum et astra. dicit primo: qm declaratu3 est: M v. 'stelle sunt paries rotundi et vestimpossibile ut stelle moueis localiter per se: quonianua ei ut mouerens recte inius est: si stelle mouerentur per se moturprio et solitarie: mouerens moetu recto:ro est: m no mouerens motu muto:cM fintempora simplicia: nec motu circulari simplici: cir n5 mouent circa centru3 totius ergo motu recto simpli citet paulopost ait: astra vident moueri r sensu3:et celum pexistimatione: est nim celu3 sensibile quaten' subitis luci insorinanti sensit3 visus.
bent duos motus.Lex oriete in occidere et ex occidese i ortitia et boc ipossibile e nisi ut altero ouop motuu fit pars moti totius mota. Sensias emplanete dicunt bie duos motus:quia ipsi n5 ita cito
circuut sicut firmamentu:celerius.n.apparem deffocuis planetaru o firmameti: ut dixi supra.3s. et sunt Planete quasi pies istius ait:* totum celu3 e quasi
ditate stella; n5 apparet boc quod
.apparet de motibus earsi ex occidente et retrograda ume et x essione emi Sensus est: nd est de stella id qb apparet de ripa fluminis existenti in naui morta inquinie: ripa3 scilicet moueri motu organimquo fit visio. ita ua et id aliqua apparent moueri Upter spiritusi oculi vertiginem: sed dato aede quiete lene dubitaretur adbuc planeta* coiuncides et op positiones motu celi indicant. . .asiano possunt celu3 et stella mot- ueri proprus motibus:eodem enim tepore astrum et orbis perficiunt circulatione ergo mi
nori corpori daretur motus equalio motui maioris
corporis:et transponant stelle ad intellectra saluatio orbibus:tunc stella velocius moueret orbe aut econtra: nem a casu est equalitas in motu celi et stelle: min celo non est casus: quia ibi non est materia. Item stelle maiorum orbium velocius mouerentur stellio minorvvsed in celo maiori cotingit esse stella3 minorem: ergo minori co ori concederetur velocior motus ii ituraliterret stelle firmamen inequalis sunt magnitudinis: quas quidem oportet babere motus naturales equales: et id Q Averrois dicit: dictu astro nomoru3 nihil est intelligo sic: matbematici faciunt saturnu velocius moueri et tardius circueret lunam tardius moueri et velocius circuerer sed boc ni bilet M planeta velocioris mos e velocioris circuit distenedo planeta n5 moueri nisi uno simplici motu:et
qb dr. 4s.cssectu castrati no here cani intelligit non babere iam intendentE ilia effectu Contraritim
Mus apparet sint illare et boc non est ex distantia erago est ex motu stelle trementis.Solutio emtalis donantia tn cdparatione ad parilitate mercum est calvo spmercviuua partistitillare.su corporii pericis debet motus circa illorum centrumestelle lanisperice:ergo.Solutio est: corporibus spericis per se existentibus totalib'bebet mole circa riu centrum .3teru si stelle no berent motu Ipriu: tuc baborem ii uteremansimiamque est priuatio motus:corusequens est salium m qinesceno no mouet in tre in quo pdt moueri.6.pb corum. 3o. ergo cu stelle n6 possint moueri motu a,rio: no quiescunt. Solutio est: stelle ut siescenti motus pol inesse: n5 aut inqua Ium tale quiescens est: constat ergo ex bis in astra n5 mouent motu rprio:na eo sint minora o nil orbes et eiusdem speciei cum illis et eque velociter moueitur cum suis orbibus:quod a casu euenire non poticorporum inplicium eiusdem nature que magnitim dine maiora sunt:non essent velociora: ergo ista γpositio est impossibilis: spere celestes et astra mouentur proprηs et peculiaribus motibus.
ιιι 3 dicendu3 celo quiescente astra moueri: quia si sic: stellaru velocitat eo sumerent fimcirculos quos suo motu pertransirem: ut que mouerentur fini equinoctialem celerius mouerentur: que citra aut ultra tardius:quia be in equali tempore ininus:ille vero matuo absoluerem inacium ergo non seruaretur stellarum fim suas magnitudines proporno et velocitas: nam comperium est stellas maioris magnitudinis eE in circulis minoribus et minoris inmnomali: et aliquas equalis magnitudis i nitorii circulio et eqnoctiali g d maioris rent molis tardius mouerent et q minoris veloci':castro; eulis molis aliqua em velociora: alia vero tardiora.mi E si celio sescen astra moueant:aut mouent extra orbe stas fi sic: in celo eri vacuupsastra mouens: aut moluentur itra orbe: ut piscis itra ima et auis i aere et si sic:oporteret astra diuide suit criti aut celi dimetaeo penetrare:ergo relinqt ista xpositio c5clinuda:celo moto astra qescut:et cd suo celo serrunt: Sc. n.cura cetra maiora corra velocemovebunt e miora tardiιus:nd oportebit quom celu3 diuelli et distrabi ad sui stelle m6 ad ortu: mo ad occasum transieriint.
dine circla*ab oriete ioccidese:esimo ueritur planete ab occidite i oricte:nd moueret maior orbis v loci' minori: imo tarde: rpterea plano non 6 E assignadus nisi mos ab oriente in occidem
M o stelle mouerent et orbes mi OLLU LUM . la Hiiedplerit stella suas reuoluideo in eode iste casti:qr accidet stellis bire velo.
citates et pultate cimulo : iq existutem n5 mouerent stelle veloci' et rara
erit stella orbi fixa fi tano grauior dr n e apta recipe motu rectii: nem violiternem niu: qr si reciperet moliter: sciret si si illi'moeque violent recipiebat.
tinet et V E ure ureret mmetator adiungit limitationes trabetes dicta spositionci ad corpora celestia in quibus tanta, vesci magnitudo corporis: quant si in recus
137쪽
retus motis numitudo spatβ perircsti: ne vult
aeristotelas omnes orbes equaliter circuere: in vult orbes maiores velocitas circuere et velocius moueri orbibus inferioribus ret quia boc est verum tantum de motu ab oriente in occidentev iccirco stellis non
satiar alius mos: binc patet error Alberti magmaecentis opinione Blpetrasu nullaten' esse ad meme stotelio et iteru3 lallani est planetas cdplere suas circulationes cum pruno moti m inalbematuos et sm Alpetragium. rect 47.Celmi nos 'divisibile nisi r desi, μι piationem:ideo non est diuisibile: et un' motus cotinuus dure in uno moto connuon5 l morare in ptibus eludnnuatione: et colligit ex boc c6 Heio aggregatu3 ex olbus celis no moueri uno minimcu tale aggregatu n5 sit unu edtinuum.
, circunguando: na3 corporaque circuprant: semp in eodem loco permanent: astra aut n5 sem manes in eodem loco: sed modo in oriente: m5 in occidente pspiciunt ergo astra n5 circungirans: τ aut sol otimo et occidens videat se an cuprare boc tio est qr vere circugiret sed oter no stri visus debilitate: que ex longa rei vise uenit distantia:nobis sic apparet sicut stelle firmameti qr permagni distantis vident apparent sintillare et tremulo lumine micare: planete nobis protimiores no vudent sinultare:m breuiore videtur radior nem astra circvuoluuiur ut globus p superficie terre decutrio quia in his que circvuoluutur no semper eade appa/ret superficies: sed mε una: md altera: quod fisi 'est, diuersicolor facila sensu dignosceretur: in stellio aut semp eadem nobis apparet supficies:nd quod in uno astro pspuit: rationabile est in ath o cosinuliter inuenim: in uno aut astro ut luna eado nobis sempapparet supficies: ut ea que difformis est: et piri una clare lumine plau3: alteri vero niln'ostendit:nd. in luna tum uniformet sed maius in una pie et miles in altera et maculosa facies dicitur.
Pori Q. Dico primo: astra n5 mouent motu cirrugiratois: qr irasserunt ab ori item
occidite:et iste monio n5 apparet in cibus: cu in de heret appere:cii ola astra sint eiusdi spei et nae analogice.sterii dico ob visus debilitate ocurrite distitia obiecti et claritate eiusde3 appet in stellis multis lutimor et sintillanoret sicut bot circii rato velociter amparti circustitia mouerum appet soli rotari circa avprili cetru pp ores et spus ut filios calefactos et morus.ate multitudo vapo* cades inter sole et oculo DE Gle apper maior Eripsum moueri motu saltat dis. 4'. primit bsemidM: lumen inim na a pareo nὁ est resserutili ad exterio m mpficie lune: imo recipit in substantia lune: qr dena luminis reflexi a corpore sperico est solii ad angulas terminatos renexionE fieri: cui' oppositu appetem tota terra sm pie illi' exposita tune radias: cI itam imagnis apparens in luna nd est motis:aut mare reuerberatu: id est ex diuersitate partiu lune diuero mode lumen recipi Eiiu:vn nd est luna totaliter putanem est reflectis iis :* tunc tib spargeret lumen pteria: sed in determinato loco uniret: sed prolandat lumen in luna usq3 ad cert4 illius plena. sci Eda est. Avicena tenuit corra celestia, differre spE et ed eiusde generis: pp. s. dii uersitati motuit et cruor dira: corra celestia eretpposita ex mae sorma et iant gnabilia e torruptibilis et eint alid corra priora celo t vfi vult Comitator colis esse alio coegenus analogum non uni vocum: et que sum eiusdem meciei unium materialia sunt: que sunt eiusdem spei analogice: veluti existunt celli
Territ, considerandum est.ydem centrum est
locus materialis omnium orbiu a quo quidem orbes recedunt: unus ad maiorem distiuualtero:et subiungit Averrois: motum leviab causam esse diuersitans:quare scilicet sol diutius moratur in uno signo ib in alio:et est motus leui ab monas unus simplicissimus: regularis et uniformis:et si loca orbi um essent multa et opposita.Similiter et locata conιtrariarenturiet ita essent sub eodem genere uni uoco. Et si quispiam ambigat: unde est q1 celio diuersis: nibilest comune uni vocum: et similiter celo et inferiori bus: si enim boc est: quia materie celorum sunt alterius rationis:et pariter materia celi et borum inseri riam: sequitur genuo sumi a materia: contra id quod sepe dixi:omnia scilicet predicata qui ditatiua sumta torma ultimata substantiali. Mespondeo: univoca tio generis non potuit sumi ab aliqua forma substannali: cu3 sor me substantiales nanirales in nulla fulvstantiali forma conueniant:sed lampla d a principio materiali eiusdem rationis in omnibus corporibus subcelestibus: licet ergo genus non fit materiar sessorma sub esse imperiecto: tam/ vniuocatio generis
est a materia: et bre est causa τ Comentator dicebat apud Dorpbmum in capite de specie substantiam non esse genus sed corpus videlicet rae ad corpora
sublunaria tantum: et propter boc dicebat Averrois in primo capitulo de substantia orbis:corpus analogice predicari de celo et corpore subcelesta: quia disserebant specie diuersitate se tenete ex parte materie. ii militer diuerso celis ni bil erit commune unius eum: tu qr intelligentie in nulla sorma cdi pueni utrtu m omnes sum alterius et allerius rationi stet. ro.
meim bysice. n.diciu E illa genere differre: quoru3nd e cois mi: boc m pricipiu generis vii loci erat matuti que simi eiusde generis habeat pumire i ali/ouo principio eiusdem rationis: ndin formali: quia pectea sunt alterius randis ergo in materiali: boenotabili multe gravissime sentine Averrois bicide
intelligentur. .etar.Si astra mouerrear orici motu clinem Dianir: nem voluitur:ergo videbunar ipsa orediri olare: natare aut repere: quet admodum alaba ii a seipsis mouEtur:* fi ita moveri nata essent: natura ipso dedisset organa ad buiusmodi moturygressione: volationeret natatione et reptione apta:sicut catalib' dedit: non . n. glexisset natura astra id pst mora alaliae subcelestiae: at nanira fidedit astris organa et instriamenta apta ad bsic motu pagendu:cu ipsa verica sint:ergo nem nredi situri volant:natant:et reput:quare nec orio motu seruntur: 'ad motu sui orbis: Mut clauus fixus ad mota nauio: psequitia e Tristotelis talis existit inanira
nullu3 organu3 dedit stellis ergo stelle u babent proprii uirtute motiua . Contra: grauia et leuia organio iid indigent ergo nem celi si stelle orginio u indiget ut localiter moueatur. Respodeo Tristotele it redum xisse bicrone di quosdi dicentes stellas bie vimit motiua ' eas no exire in actum sm illam propter organora desectu: vel introducas ratio sicinon dabent
138쪽
s molatia ergo nemininum motivam: et tilaad. oscimuli aut Mauranos indigent: stelle autem quia sunt i litarentes ad esse in oriente et occidite adeo emient organis: sicuta alatia terrestria egem: in/nimata ut ad viraim positionis disseritia3 moeuentur :propterea n5 egerut organio:et si suissent data instruintia pp melius G oportuisset in instrumentis esse rpuas virtuteo mouetes: sicut si fuissem com cetra ps necessitate . obseruadu 3 ς non fuit bicrbatio circularis rL qi fuit per viri a media: fateor eni3 ego regresium sed n5 demonstratione circulare:vt sepe dictrum est Amplius spera moues sin partes non m totum in materia3 sed fim formam moues fini partes et mrotu3: relinquo ea que dicit sanctus Ebonias de animatione celi:costat em3 cellam esse vi uincu eius for ma substati alio sit alarintelligentie eni3 abstracte avtribuutur corporib 'celemb'fmg aia attribuitem porti8.meibadbrfice virio:est quom celu vera alata .capitulo de substitia orbis:est et aiat intellectivumetronale sine discuris no liberu: cum libertas nascat ex discursu:et cu intelligetia det ed celorum' dicim' celu intelligere et amare S intelligenas intelligere et amare: patefacta est itam deccbclusor astra no movens solitarie et rmio motu sin celi cimitum. n.us uad.s7.psistit in baccdia ulu ιιιι .clusionerno recte dixerat antiqui corpora celestiarii mouent: sonu et barmoni efficere: nem difficile est emroes soluere: i primis celin4 sum eiusde3rbnis oecor piae in moriae: et adiuice tib colligunt. Itriam albunt imagira multitudie et magnu die et velociter mota: n6 efficiat ni sonu: mnd satissam uelocitas mo ad sonu eausandut 8op3 corpora que mouent adinmia vehemeter collidi:mo astra no collidunt adi nuria snsup cosuetudo G impediret en adbibita intenti de audios sonia a celestia et posset puer in principio sue natiuitatio illstsono Forς.Ite corra celestia cusim tarn vaste mamidis si onu3 efficerem sensus aiahuSinterimeret:α13aben celleii sensibili corrsipii seristis: n5 siciliter cor celestiarum mouent sonsietasonitumi. w.au: uni creator possint eas processit via qua conseruarentur omnia que sint dici monim si essent mote per se ee.Sensus est:si stelle essent more perse cessario corrumperent ea que suntbicrpatet consequentia: quia si per se moueremur: recte moueretur vel simpliciter vel coposite ergo minimsi accederent vel recederet a nobis: nem exboc loco inseratur deucognoscere bec inferiora et si babeat curaue de istis in/ferioribus: neque item stelle sivit lacte: sed bene sunt pedetes a deo in genere cause finalis. Et in stellis priuatio ligamenti aut ligamentu3 est causa soni aut
priuationis sunt. 7.et. 3. corpora celestia visci L ni rex Estronomia ordies iter se babet determinatu: motus primi mobilis velocio simus est: quo motu orbes viciniores primo celeri' mouent: orbes vero inseriores motu proprio mouetur: et qui sunt proximiores primo mobili tarde cus uni proprio motu.ci P eri Comenium. 7. . Aest pumitus aduer; uri iendum: astrologustasiderat de figuris stibus astrorum et corporum celestiit in qualitate
motitii et Im velocitate et tarditate: qrtunopsiderat celu inquitii est motu et nὁ declarat sis modo mo
tuli est possibilis in celo et qualis non: proptereari astrologus psiderare abstracta fim rone tin natis uoro cosiderare causas que sunt cum materia: prio motbampsice. I .cosiderandu3 est.Uidetur Huerrois. s.
, , consentire matbematicis dicentibus manetis moueri pliaribus motibus reipsa disticus cpis rum diurnus est velocior in superiori planeta lactis superpolis mundi:alius est ab occidentem oriesue super polis 3 3diaci qui velox est in minora planeta: tardus in maiori:quo tamen n5 obstante dico τ e conuertuntur tardissime circuere ab occidente inorientem et velocissime circuere ab oriente in occideristem: et ideo planete quia citio suos pandunt defeci' cum tarde circvant ab oriente in occidentem dic frur moueri ab occidente in orientem:et illud sit tbematicis facit motus re distinctus:sinsucit nobis diuersitas motus :propter qua quidem motus diuerstatem multe sementie Averrois hinc inde Melliguntur.Unde celu3 mius non mouetur tot mero
ratibus motus sicut cela3 minus: stelle nanae in planetis suptori Mn6 ita eleuant sicut in planetis inutrioribus: et bec e causa τ spire descripte a stellis smperioribus sunt respectu suoru celonim minores ospire descripte a stellis inferiori M. obseruandum est.Sol est supra venes rem et mercurium et tarduis deficit ab una spira m venus et mercurius:ideo non est verum solem velocius moueri ab occidente in orienter et dato gi Aristoteles voluerit solem esse supra venerem et mercurium:ipsumq3 velocius moueri ab occidente in orientem et per consequens citius deficere illis adbuc salitat Averrois Bristotelem dicens cprouenire propto abundantiam intelligentie solis inpra intelligentias ueneris et mercum.Ab Alberato adignannar cause cur venus et mercurius non ecupiant istemmam quia sunt propinqui solutu ex paruitate corporu eoru:tu quia si xdibo radios laures ad nos venire:cu G sint eo* corpora opaca veluti t
purim inperior in nimitempore peragat suum circulum: non propter tarduratum motus sed propter magnituduid circulaevam licet tardius circuat:ram velocius moueatur: quia tunc oportet ornon magninadis saturni ad magnitudinem uine esse fim Nortionem .3o. annorum quibus saturnus perficit vel cadit ab utra reuolutione ad mensem quo luna deficite O non videtimuinquit sanctus Thomas. Concludo q1 intelligerina superior est maioris intellectus ergo maioris desidem ergo maioris virtutis monue t ergo mores pro prius productus ab intelligenna suerim est velo cior:ergo intelligentie mouent ab oriente in occiderem. Contra si planete tantum babeant unum mo/tum ab oriente videlicet in occidentem: et cu illo moni omnes stelle in eodem tempore suas perficiam cireulationes:supra. .ergo nunt apparebit defeci' planetarum a suis reuolutionibus: c est ratio Abberti magni contra Alpenagium.Solutio est: noest verum planetas et sumamentum mora diurno equaliter complere reuolutionea: imo firmamitu veloci' circuit et mouetur ceteris orbibus in qM E v locitas
139쪽
pparatas suis orbib' equaliter cum circialis suis cincuemita*vnsiquodq3 astruest eque velox circulosin quem semir: quam propositionem volo esse absolute vera3:licet Comentator tam limitauem ad moetum diurnum.
spica fisu ra ineptissima est monii progressuo: tum quia quod depudendis in uno astro: idem est in ath s: at luna est spmca: quia incretinenta luminis recipit circularia:semer et decremen ta nam aliquado in plenu3 circulu3:aliquando mmaiore3 circuli portione: interdum semicirculum: mox illuminat Pin minorE portione circuli et et quado sol patitur eclipsin ob luna interposita soli et nostris aspectibus: luna aliqui solis parte sua opacitate mltaris: altera3 parto solis extra tune extremitates apparente abscindit marcuales figura3: ut id solis . od nobis pspicuu relinquit arcuale videat: et boenera n5 posset: nisi luna esset sperica: mbit. n. ab alte ro arcurim figura3 abscindere potest: nisi ipsum ab scindens circulare et spericum fuerit ergo luna estinerica ergo eoia astra debent iudicari esse sperica. an aduertendu3. Quando luna incipit suam cir culatione3 primo die est penitus obscura:et dicitur noviluniu: sex diebus sequetibus illuminat mminor circuli portione: septimo die fini semicircu lum:sexatho diebus illustras fim maiore circuli portnonem: decimoquarto die copletu assecuta est increi mentum et di plenilunium:deinde paulati3 decrescitus vad noviluniu3.
inducant iidnulle difficultates: in primis suit xposita bec rpositio:astra sunt eiusdE nature cu celo in quo fixa mouent: sunt in orbes celestea alterius et alterius ronis. Contra: stelle illustrant a sole et n5 orbes: nem ore stelle fixe sunt eiusdἐ sbei Pp virtutes quas biit diuersas: biit nim substantie eiusde spei virtutes osmiles. Ite stella api in bee inferiora: est luminosa: est sensibilis: no aut orbis: δstella n6 est eiusde nae cu celo in quo est infixa. Mursus: orbis celestes fi rant eade figura:mouent eoides moivi locant eode loco:g sunt eiusdE rdius. Ite
aggregatu ex olb' orbib' est una alal g est eiusdi roinis in toto et pub'Solutio est:inter stella et orbe est diuersitas acciditatis n5 essentialis:cii astru et orbis rade insor mens intelliςctiari aritas. n.et de istas dis uerstate inserui acciderau:noeentiale.Ampli': figura celoru3 diuerrificat: si naliter sumat: mai dematice
sumpta e eiusde renis in olbus. ItE mos valde fimiles inueniunt in alati diuersa; nam3.stera ad duuersitate celou sufficit m celi recedit a ceto: u3 in ad maiorEdistana altiso.'insup dico maggregatum ex olae celis n4 est unu3 sal:' est quasi unu aiat. tie et alia xpd talis. Astra no mouent solitaries exprio motu fim celi circuluMCdtra: astra sunt corpora simplicia:J mobilia motu simplici. It Estelle erratice suis orbi plague mouens p se et lautarie in suis epiciclis et n5 ad motu toti'ibere: nam luna valci motu circa centru ortu in epiciclo: na es ipsa moueas ad motu sui epici cli et fit aliqu in sui periori parte epici li: aliqu in inseriori: opporteret mmaculati apparet in luna aliquado apperet euertia: nisi luna moueret circa centrum proprium motuχὶ
opposito scilicet c5tra motu3 epictaiz unde aliter ravidereo se cdmode saluari luna3 babere epiciclocmaculam que apparet in luna semper consimili mo do nobis apparere:nisi dicio modo ponereiurium moueri per se circa suum centrum proprium. hytioe.Dico primo:corporibus simplicibus totii libri non partibus illorum debentur motus per se. Dico secundo: non dantur epiricli: macula.n.lune proue/nit ex opacitate corporis lune:quoniam circa paries medias centrales luna illuminari n5 potest: sicut circa exteriores parteo illuminatur a sole: quia igit meundem stum imprimit luna in oculum in ortu et occasu: ideo fim eundem modu3 apparet imago. Dico tertio: datis epicitiis:astra que suis orbibus pii aiunt mouentur per se latitane in suis epiciclis et uad motu3 totius fuere: boc tamen non est fim celi circulum: sicut clarius in naui non imobiliter infimo bene posset moueri: ut verti aut volui i suo loco manens: non tamen de littore ad littus nisi per nauem transsem. Simile est de oculo qui bene mouetur in capite: ut clauditur et aperitur: sed non transserturivi de recentiores dicunt: si luna babet epicicluvmoVuetur per se circa centrum proprium conira molunt quo mouetur in circunferentia epicacius:et ratio rerquia aliter non possit saluari: in illa macula d ap iraret in luna aliquando apparem euersa: sic scilicet m si modo apparet caput supra: et pedes instar postea
apparerEt pedeo supra et caput insta: nem talis motus lune est frustratorius et ociosus: imo villis ero diuersam inquentiam causandam in ista inscriora:5 de digressione. bCSuma Septima Sectat de ceso.
Commenti.6o. v ad.72. claratur hec propositio: altior orbis pautioribus motibus mouet.Setentia aute .co.talis est.Questio
pria introducta ab Aristotele pro ponitur sub boc titulo. Cur celorum motus n5 multiplicantur eo numero fim que a primo celo distant: vn qr oem intelligentia superiore inferior intelligit iccirco quanto arisbmetice plures intelligenas intelligit una ibalia: tanto plurib' motib'd3 mouere: invides oppositu:qr luna et sol infimi sunt a lanete et pautioribus diuersitatibus mouitur . superiores planete.Uel ratio Aristotelis est ista: dato * ipse te/nuerit solem esse in medio planetarum.Sol et luna quorum unus est in medio: alter e infimus test nimi una sub marte: sole venere et mercurio: 3 bec si dera nonnuno occultet 'autioribus motibus mouetur is ceteri ergo non est ordo in recessi, a primo aut approximatione primo mobili pin multitudin motusi aut paucitatem. 6r.Secunda questio est. Cur firmamento primo mobili in ueninir tanta stellarum multitudo: in planetis aut duntarat unumst astrum: a quo quidem celum notmen sibi vendicat:vt in celo lune sola lunarin celo solis soluo ses: et sunt introducte pres at equestiones Garrogantie aut temeritatis causa: sed modesti e et di/scipline gratia.venim in soluendo questionem in '
140쪽
inestipponit corpora celama esse vita et animata anitara intellectiva. Est natam celum animatum: quia omne diabens figuram terminato et motum in loco est animatu :corpora.n.smplicia que non ab anima mouent: mouentur vel a geli erite : vel a remouente obibens et ab extrinseco:celum aut est ingenerabigmotus eius no pol impediri: et b3 celu 3 figuram terminata.Amplius:oenobilius arato est aiatviceluatato est pstantius: ergo et di celub babere aiam re appetitu existente in eo et motu localem. Contra: colam non babet virtutem progressiua3 ergo no est animat: quia omne animal babel virtutem progressima supra. o. sq. Solutio est: propositio becestialsa:omne animal babet virtutem progressiuam tam de am
mali celesti m desti elem: li Aristoteles supra sup Ionebat stellas esse animalia persemet ipsas no pore moum circulariter:et propterea sequebatur iplas moueri motu recto: e babere virtute proRessiuam. stem aduertendu3 est: motus ceti no est nitis: m n4 est a ni que fit aia:cu3 quo stat ipsum esse natem: auilem et volutariu sm sp intelligetia dicitur natura ala
et voluntas.cr. Dumquemo terminan dex similitudine animaliuque sunt bic: quo* queda3 habent sanitate abscis aliquo motu sola nature dispostide aducia: alia ut sanutat babeitvno egit motu: viambulatoe:alia ploribus:vt ambulatione: luctatoe et palestre exercitio: sunt et alia que sanitatem nullo motu consequi postiunt semper egra:aliquantulum tu meliorem disponem acquirere possunt.
as i dicinillud quod acquirit placta3tauut Mira nobilitato fine actione est in rei
veritate illud cuius actio est sua iubstana scilicet imtellectus abstracius. Sensus est: dicit intellect' abistractus cuius actio est sua substantia esse fine acnde idest esse penitus imobilis: cum quo stat intellectu3 abstractum mouere effective orbem celestem: et errat moderni existimantes deum mouere propter aliud non propter se:gnimo primaria interione agitet moeuet propter se: secutaria propter allud: supra. I7.et zi .gtem opinio Ptolomei stare non poterat: tu3 mconcedebat eccentricos et epiciclos naiure repugnates: tum quia no seruabat ordo celoru in nobilitatem magnitudine3 sed pm ordinem in minibus: et ex ebmento presenti colligitur non esse multiplicidos motus in uno planeta: nisi quia uni planete dantur plures orbes partiales ex quibus tota spera plantite integratur ergo cu3 C5mentator uni planete concesserit titi unum celum sequit platiciam moueri tantum uno motu.
M Ll, L talem una operatione facilius acquirite nobilius est:ergo corpora celestia erunt pisectiora corporibus subcelestibus.Contra: in corporibus celestibus G est facilitas aut dissicultas: cum motu ibi non resistat motori. Soluit Averrois rorbis resistit intelligentie: quia est talis in potentia qualia est intelligentia in actu virtuali:non resistit: quia in iclines in motum oppositum illi quem dat sibi intelli sentiat nastis enim successio motus ex resistentia: et talis resaeua celi nὁ inseri satigatione et causa enim vigationis est quido motor mouet quando mouet s. scorum. 83.unde cum materia celi fit maloiam actu: quia no est variabilis de una sorma in aliam formam: sacit illa actualitas ut orbis celestis pentresistere:cum fuerit potentia in loco formali: i quo intelligentia cupit ipsum esse in actu: pdl nanae orbis celestis propter sua qua babet actualitatem ei subiectum imediarum accidentiu terminato*: et cu3 varia ubi sint accidentia terminata:poterit illis orbis labstemi:et quia non potest simul subici conirarus ubi riccirco propter hoc refistit suo motori:est itaq3 intel/ligentie ad celum proportio indivisibilis et ex parte intelligentie que penitus liberata est a celo : et meri te corporis moti:cui si aliquid addatur: vel fi abi aliud auserat: no mouebit celu.
areni Averrois contrarietas que e iter m
torem et rem inciam que mouetur pluri bus motibus ergo arbitratur ab uno motore plures motus prouenire posse: sed constat ab una intellige ua unum tantum motum prouenire cui quidem possunt accide diuerstates in velocitate et tarditate.Ir. melbapbrfice.4s.ergo cu3 unitate numerali motus stat diuersias motus:et ita ruit imaginatio doctor M viator.
ait:quoniam fiesset in magnitudine
corporum et motuum multinidine et velocitate motuum esset possibile inuenire motu n5 in tempore et corpus motum infinitum.Sensus e: si Deus esset infinitus in vigore: motus esset in instati et corpus motum esset infinitum: quia mouet naturaliter et fimvltimum sui posse: c. tr. metbapbrficea dicitur substantias abstractas mouentes excedere se in nobilitate fim ordinem et magnitudinem corporum .Et illud quod dixerunt alu n5 satissam Cd mentatori:videlictim si Deus esset in magnitudine moueret fim ultimum sui posse:non tamen existens extra magnitudinem:quia apud Auerroim Demouet de necessitate nature siue sit in magnitudine De
Harili itidi attractides bominis n5 sunt peram ii Uriu secte nobilitans:cum actio et'fit aliud ab eo:illud autem O E persecte nobilitatis ei
substantia eius est actio. Sensus est: bomo pluribus actionibus acquirit finem ultimum qui est cognitior ei per essentiam Dei: que actiones non sunt persecte nobilitatis:quia amo eius e aliud ab eo: si actio
illius quod est persecte nobilitatis est sua substantiai. nuno intellectio qua intellectus bumanus intelligit in ipsit intellectus: cum intellectus bumanus sit pura potentiale in genere intellecisu: sed bii intellectiones quibus intelligentie iuperiores intelligunt se sunt ipsemet intelligentie. ait: primus sermo apud me est in
si . t corporibus celestibus et cetera. Senius est: consentiendum est Commentatori lacidii duos distinctos ordines de naturis diuersis: quia si esset unus ordo tantum vi credidit Themisti' posset quis existimare aliquod celum paucioru3 actionat vilius: sicut boc contingit in animalibus subcelastibus:et aliquod celu pluriu actionu3 et nobilius ut rade bomine: bec de.6 o. 6 6s.66. Deus qui omnium rerum est, suapte natura est eternus: primum celum sempiternitat cm acquirit uno motu:alia vero corpora distantiora a primo pluribus motibus obtunent sempiternitate3:alia sunt corpora si sempiterno e et iid possunt: que ergo sunt Deo xximiora sunt incitora: liuidiora: priora: que vero simi remotiora: