장음표시 사용
131쪽
Liber quartus ethicorumtione usuant:multumq; ob hoc peccent a uorecundia prohibeantur delinquere. At plaus damus quidem eos iuuenes qui sunt uerecundi.Sed nemo ex eo seniorem hominem laus dabit quia est uerecundus:nihil enim eorum ipsum oportere censemus agere:pro quibus emergere uerecundia solet. Ne* enim homini probo uerecundia competit:quippe cum pro rebus improbis fiatmo enim sunt res tastes agendae. Quod si quaeda reuerar quaedam opinatione sunt turpes et nihil refert: neutraenaeti sunt agendae. Quare n est erubescedur sed improbi est de talem esse:ut aliquid turpe agat.Probum autem ideo quepiam esse puσtare:quia ita se habet ut si turpe quid egerit uerecundeturiabsurdu est sane. Uerecundia nasm fit pro iis quae sua sponte quispiam facit: sed nunqsua sponte uir honus res aget tura Pegeterit autem uerecundia probura suppositione:nam si egerit uecundabituri hoc autem in ipsis uirtutibus non est. Quod si impudentia & quempiam no pudere res turpes agen σtem improbuest: nihilo magis ob idipsum
probum ericiquempiam res turpes agetem erubescere. At verone F continentia uirtus
est:sed est quaedam permixta. Ostendetur autem de ipsa post paulomunc de iustitia dicasmus oportet. Finis libri quarti.
132쪽
Liber quintus ethi Tractatus primus s=C Incipit liber quintus ethicorum. UTractatus primus. Capitulu.LE iustitia iam 5e iniustitia cosiderem' oportet:circa qua les actus uersentur:& qualis . d nam mediocritas sit ipsa ius stitia:& inter quae iustum ipsum mediu est:atu; haec consideratio eundem seruet modum doctrinae quo antea dicta consideraui mus.Uidemus itaq3 omnes tale habitu dices re iustitia uelle:quo homines apti suntad res iustas agendas:& quo ius agunt de uolunt ius
sta. Eodem modo talem habitu de ipsam insiustitiam dicere quo iniurias agunt homines reis uolunt iniustas. Quapropter & nobis haec primum ut in figura subiicinntur: non enim in scientiis & potentiis atq; habitibus res sese habet eodem modo. Eadem nan potentia scientiau contrariorum est: sed constrarius habitus non est contrariorum.Nemopea sanitate sana dumtaxat de non contrarialiunt:dicimus enim quempiam ambularesaane: cum perinde ambulat atq; sanns. Saepe Nitur contrarius habitus ex contrario cognosciturisaepe etiam habitus ex subiectis:nam si bona corporis habitudo sit nota:&ipsa masu corporis habitudo fit manifesta . Et ex iis
133쪽
quae bonam habitudinem efficiunt corporis ipsa bona habitudo fit nota:de ex ipsa rursus ea quae faciunt ipsam:si enim habitudo bonast spissitas carnis de malam habitudinem raritatem esse carnis: de id quod efficit habitudisnem bonam efficere spissitatem in carne neo
cesse est. At uero pleru* sequitur: si alterum pluribus modis dicatur de alterum pluribus dici:ut si iustum de ipsum iniustum. Uidetur autem tam iustitia uiniustitia pluribus mos dis dici:sed quia propinqua est ipsarum aequi uocatio latet:& no ita ut iis quae longe distat est manifesta:multu enim talia differunt forma. Patet enim clauem aequivoce dici:& eam quae sub collo est animallu: & eam qua ostia claudunturissimatur igitur quot iniustus discitur modis.
Aor uidetur iniustus esse de qui a legibus
exorbitat:de qui plus capitatu iniquus. Quare patet de iustum esse eum qui legitime facit: de eum qui aequus est . Iustum ergo est quod est legitimum de quod est aequum:iniustu uero quod est contra lines de quod est iniquu. Cu aute iniustus de pluris sit auidus:non erit ipse circa omnia bona: sed circa ea duraxat in quibus cosistit prospera fortuna atq3 aduerasa:quae simpliciter quide semp sunt bona:alia neci uero no semp.riotes aute illa sibi optam
134쪽
ractatus primus csar I Psequuntiat no oportet.Sed optare quidem ea quae sunt simpliciter hona& sibiipsis esse bona:expetere aut ea q sibiipsis sunt bona oportetimiustus autem no semp plus sed minus etia expetiti iis quae sunt simplicia mala. Sed quia uidetur de minus malu quodamodo
ne esse:& plus habendi mpiditas ipsius est
honi fit ut pluris ob idipsum uideat auidus esse.Est aut iniquus:hoc enim cotinet & est comune de lem tra ressorihoc enim Iegu trasegressio : id est iniquitas omne iniustitia con tinet:& est ad iniustitia omne comune.Cum autem legum trangrestar sit iniustus:qui uearo legitime facit iustus:constat omnia legitima es e quodamodo iusta. Ea na* quae a fas cultate ferendarum les sunt definita legitisma sunt:& horu unuquodq; iustum dicimus es e.Ipse aute leges de omnibus dictant:consiectantes aut comunem omniu utilitate:aut
optimoru aut principum:uel uirtute uel alia quo alio tali modo. Quare uno modo dicismus iusta ea quae follicitatem eius. partes societati ciuili efficiunt decoseruat.Praecipit aut lex & ea agere quae ad uirum ptinent forte:utno deserere locum in acie:no fugeret no abiiscere arma. Et item ea quae sunt temperantis: ut non comittere adulterium t non libidine uti . Et etiam ea quae sunt mansueti: ut non
135쪽
Liber quintus ethicorum pulsaremo conuitia dicere. Et in caeteris ideridem uirtutibus atq; uitiis alia iubens:alia uestans. ecte quide ea:quae recte posita est desterius autem ea quae inconsulte est exarata.
C Haec igitur iustitia perfecta quide est uirutus:at non absolute:sed ad alium:atcp ob idipsum iustitia praeclarissima psaepe uirtutu esse uideti& neq; est Hesperius itaq;:neq; Lucifer admirabilis. Et puerbio dicere cosumimns. Iustitia in sele uirtutes continet Omnis. At*perfecta maxime uirtus est: luia perissete uirtutis est usus. Idu; est ex eo quia no ad
se solum sed ad alium etia is qui ipsam habet uti uirtute potest. Coplures enim in ypriis quide uti uirtute possunt: sed in iis quae sunt ad altu nequeunt. Et propterea sentetia hianstis illa bene sese habet. Magistratus uiru ostea det:ad alium enim est:&in societateiam ipse magistratus consistit. Ob id autem ipsum de alienum bonum ipsa iustitia sola ex omnibus virtutibus de habetur &est:cum sit ad alium. Agit enim ea quae alii uel principi:uel res
CPessimus igitur est si ad seipsum &adamicos utitur prauitate.Optimus autem no qui
ad seipsum:sed qui ad altu utitur ipsa uirtuter hoc enim est opus difficile. Haec igis iustitia .no pars uirtutis:sed tota est uirtus. Similiter
136쪽
Τractatus primus 67di iniustitia huic contraria no uitii pars sed totum uitium est . Quid aute interestiter hanc iustitiam de uirtutem ex iis quae diximus inanotescit:sunt enim idem: est e autem non est
idem . Sed quo quide est ad aliti est iustitia:
quo uero talis est habitus simpliciter uirtus. ε Capitulum secundum. Uerimus eam iustitia quae uirtusq ris est pars:est enim quaeda ut diximus . Et item iniustitia eam quae pars uitii quaedam est. Esse autem hane iniustitiam hoc indicat signu:qui nanu caeteris uitiis operatur iniuriam quide facit: at non plus capiti ut qui clypeum timiditate Proiecit:aut qui conuitia ob iracundia dixit: aut qui non attulit ob illiberalitatem per peσcunias opem. At cum quispiam tape plus capit: nullo tum eiusmodi uitio is operae et nec etiam uniuersis:aliqua autem prauitate . Ut luperamus enim illum atq; ob iniustitia. Est
ergo alia quaedae de iniustitiaeut pars totius iniustitiae quaeda: bc iniustum itide quoddam: ut pars totius:iniusti:quod quide est praeter legem praeterea si quidam lucrandi causa fascit adulteriu at sp pecunias accipit:quida ero gat damnul patitur obcupiditatemhic quidem intemperans potius il pluris auidus:ille
aute iniustus:sed no inteperans esse uidebiti
137쪽
Liberquinius ethicorum Patet ergo talem illuuideri:ga lucras . Insus aliae quiae omnes iniuriae ad aliquod semp uitium rediguntur: ut si comiserit sispiam adulterium ad intemperantia: si deseruerit in acie
socium ad timiditatem:si pulsaueritquempia ad iracundia: sed si lucratus fuerit ad nullam aliam prauitatem:qad iniustitiam ipsam res fertur. Quare perspicuum est praeter totam
aliam esse quanda iniustitiam ut partem unis uocam: quia definitio genere est in eodem. Ambaena*id possunt:ut sint ad alium.Uearum haec quidem circa honorem uersatunus pecunias:uel salutem:uel si quo uno nomine plecti haec uniuersa possumus: & circa uos luptatem quae fit a lucro . Illa uero circa om nia ea in quibus studiosus uersatur.
Iustitias igitur esse plures:& alia quadam esse praeter ipsam tota uirtutem pspicuu iam euasit.Sed quaena sit & qualis sumamus deinceps oportet. Determinatu est itaui iniustuquide esse:quod est cotra leges:& quod est iniquum.Iustum aure quod est legitimu:& qacit aequum. Iniustitia igitur antea dicta est aqua proficiscitur id iniustum quod contra Iesges dicimus esse. At cum iniquu & plus non eadem sint: sed alterum sese habeat ad alte ut pars se habet ad totum. Omne nan. plus
est iniquum sed non omnelniquum est plus
138쪽
Iniustum etiam de iniustitia no eadesunt sed diuersa ab illis:& harcsunt ut partes:illa ut rosta. Haec enim iniustitia totius est iniustitiae pars . de iustitia iustitiae simili modo. Quare de iustitia quae quide est pars: dc de iniuiti similiter est dicendum de de iusto etiam de de iniusto.Ea igitur iustitia quae perinde a 3 tota uirtus est ordinata & ea iniustitia quae acti uersatur illi:quarum altera uirtutis:altera ui tit totius ad alium usus est omittatur:& iustuid de iniustu quod ad has attinetipatet quonast modo definiendu . Etenim plaer legitisma ea fere sunt quae a tota uirtute aguntur. Lex enim iubet uniuscuiusq; uirtutis uiuere ratione: de uetat uitii cuiusuis uiuere modo.
Nemo legitima quae ad publica ptinent distiplina rasunt quae uirtutem tota efficere possunt.Sed de singuloru disciplinaequa quidem vir bonus est absolute utrum sit ciuilis an ad aliam facultate pertineat determinabitur postea. No est enim ide fortasse uiruesse bonurdi ciuem bonu. Iustitie aut eius quae est parudi eius quod ad ipsam attinet iusti una quide . species est ea quae in distributione cosistit aut
honoris:aut pecuniarur aut caeteraru rerum
quae inter eos diuidi possunt:qui in eadem cis uili soc etate uersant. In his enim fit ut quis. piam non ος aequum habeat ad alium et di et
139쪽
Liber quintus ethicorumam aequum. Alia autem ea quae in commeritiis est hominum emedandis:cuius sunt duae Partes.COmmertia nach quaedam sua sponte faciunt homines:quaedam inuitis ipsis efficisuntur.Et ea quidem quae sponte faciunt talia sintruenditio:emptio:mutuatio: uadimomaum locatio: depositio: mercede conductio.
Atup propterea sponte haec fieri dicuntur Pprincipium ipsorum sponte procedit ac agratur.Ea uero quae inuitas hominibus fiunt aut damdestina lanciut furtum: adulteriummeaneficiumlenocinium:seruorum seductio:caedes cum dolo:falsum testimonium. Aut uioalenta: ut uerberatio: uincula: mors rapinaezmembrorum captio:conuitium: columelia.
Uminiustus sit iniquus:&inimc stum iniquum: constat & ahqcrmedium esse iniqui. Alip hoc est ipsum aequu. Quo enim in actu plus est 6e minus: in eodem est etiaaequum. di igitur iniustum est iniquum: iustum est aequum. Quod quidem de absq; ratione patet
Omnibus. At cum aequum sit medium: iustumedium quoddam erit . Ipsum autem aequa
in minimis est duobus:necesse est igit ipsum iustum de medium esse di aequum:& ad alio:
di quibusdam. Atq; quo medium quidem est
140쪽
Tractatus primus hoc aliquorum est: quae quidem plus sunt &minus. Quo autem aequum est duobus est.
At quo tuitum est quibusdam est . Ipsum erago iustum in minimis quatuor consistat nescesse est. Homines enim quibus est iustu duo sunt:& res in quibus di ipsae duae sunt. Atet eadem est aequitas quibus at p in quibus: nam ut sese habent ea in quibus:sic sese habent & illa: si enim non sunt aequi:no aequa habebunt. Sed hinc pugnae nascuns di incusationes arquaerelae.cum aequi non aequa: aut aequa non
aequi habent ac potiune.Id ita esse ex eo quod pro dignitate fit constat.Iustum eni quod in distributionibus est:oes uno ore pro dignitate quadam oportere esse dicunt et ipsam tamedignitate non eandem oes inquiunt esse: sed populares quide libertatem. Pauci uero postentes opulentiammonulli nobilitate.Optumates uero uirtute. Iustum ergo rationum
quandam coparationem subit.Comparationem nau; rationu subire non absoluti numeσri solum:sed numerabilis etiam omnino progyrium est.Etenim coparatio rationsi aequat, ins est rationum r& in quatuor minimis estidi seiuncta sidem in quatuor esse constat . At uero cotinua in quatuor est: uno na termia