장음표시 사용
141쪽
Liber quintus ethicorum .XIIι .VI. III.
Bis igitur dictum empsum. B. Quare si.B.
his positum fuerit:quatuor erunt ea quaecos Parationem subeunt rationum. Est autem &ipsum iustu in quatuor minimis: de ratio easdem est sunt enim seium similiter & quibus di quae. Erit ergo ut est.A.terminus ad. B. terminum:sic.C.terminus ad terminum. . Et mutato ergo ordine: ut. A. sese habet ad.C. ita.B. scia habebitad.D. Quare & totum ad totum:quod quidem distributio ipsa coniungit:& si ita compositum fuerit iuste coniumpit. niunctio igitur. A.termini cum.C.6:B.cum.D.iustum est id quod ab distributio. nem accomodatur:&est medium eius quod comparationem rationum non siilat.Quod enim subitipsam mediu est . Iustuaute lubit.
142쪽
vinatus primus To IL NIII. Achilles Munus Achillis
Talem autem rationum coparatione Mathematici Geometricam uocat . In Geometricanam fit ut de totu ad tota pinde sese heat:atet, ad utruo sese habet utru*. Non est aut cocis nua haec coparatio rationu:no enim fit terminus unus numero cui:& quod.Iustum igitur hoc in coparatione rationu cosistitiiniustum aute est id qla coparatione rationu exorbistat.Filigis aliud plus aliud minus:quod quis dem 6e in ipsis actionib' accidit . In bonis eniqui iniuria facit plus habet: qui iniuria patieminusan malis autem contra. Boni nassi rastionem subit minus malum ad dies'matumrminus enim malum magis il maius est expestibile. At quod ex petitur bonum est:& quod magis maius.Haec est igis una species iusti. Capitulum AIII. r Estat id iustum qi fit in emendaa. dis comeniis:ta iis quae sua spore I . .. . faciut holas illis quaeinuitis ipsis
143쪽
Liber quintus ethicorum efficinnti hoc aut aliam habet speciem a prurare. Iustu eni dii tabutiuu eois quae comunia sunt indicta semper coparatione rationu cossistit:na si e pecuniis publicis distributio fiat;
eade erit ratione qua habent inter sese ea quae in republica sunt collocata:& iniustum quod huic opponis id est:quod a coparatione rationum exorbitat. Iustum aute quod est in commertus est quide aequum quoddam: de inius m iniquum:sed non illa coparatione rationum: sedarithmetica. Nihil enim refert si p*hus prauo detraxerit:an prauus probo: ne s adulteriit probus an prauus comiserit. sed ad differentia nocumenti lex respicit tantum utitur ut aequalibus: si hic iniuria facit ille patitur:& si hic nocuit ille est lesus. Quare iniustum hoc cum sit iniquut iudex aequare cossnaturetnam cum hic quidem percussus est aut occisus: ille uero percus it aut occidit: passio atq; actio diuisa est in ptes non aequas:sed adaequalitatem auferedo lucro damni respecti nititur redigere iudex . Dicutur enim haec in talibus absolute dicendo. AN quansi haec nainina quibuscia accomodata no esse uidenturi
ut ei qui percussit lucrum: de ei qui passus est damnu cum mensurata tamen fuerit passio hoc damnum illud lucrum uocatur. Quare
aequum qujde inter plus st minus medium
144쪽
est Iucrum autem atq; damnum plus sunt&minus:contrario modo plus boni di minus mali lucrum:contrarium autem damnu:quorum medium est ipsum aequum:quod quide dicimus esse iustum. Quare iustum emendastiuum medium est inter damnu 6e lucrum. Quapropter de controuersiam habent ad ius dicem ipsum confugiunt Ire autem ad iudiscem est ire ad ipsum iustum:iudex enim ut iu stum est animatum suapte natura: du quaeruliudicem medium. Et vocant nonnulli mediastores:ut ipsum iustum assecuturi si medium iustum consequantur . Medium ergo quodGdam est ipsum iustum:siquidem &iudex modium est. Iudex autem ad aequalitate redigit:
Se p erinde atop si linea duas in inaequales partis diuisa: id quo major pars dimidiu excedit abstulerui: minoriq; addiderit pli:cuqptorii diuisum fuerit duas in partis aequales:tum suum aiunt habere cu aequu acceperint . Equuautem medium est inter maius & minus in Arithmetica comparatione rationum: nam
si sint duo aequalia:& ablatam ab altero quantauis partem addideris alteri:talibus duabus excedit partibus altem: si enim ablata fuisset 5eno additamna sola parte excederet.Excedit ergo mediu una 6e ipsum mediu exceditid a quo est ablatio facta una. Hoc ergo cognosce
145쪽
i Liber quintus ethicorum mus Nequidnam auferendu ab eo sit qui plus habet: de quid addendum sit ei qui minus hasbet Id enim quo medium excedit addendum est ei qui minus habet. Id aute auferedu a maximo est quo exceditur medium. Sint aequasles lineae tres. AB.CD.EF.at F ab. AB. pars auferatur. AG. de addas ipsi linear. EF. Sitet illa.HE. Quare tota linea.HERexcedit.GB.lineam parte. HE.ec parte. E.excedit ergo meo diam.CD. lineam. HE. parte.
Est autem hoc Δ: in caeteris artibus: etenime medio tollerentur nisi agens ageret 6c quam tum 5c quale:de patiens pateres hoc di tatum dc tale.Nomina autem haec: damnum inqua de lucrii ex iis cotractibus quos sua sponte fasciunt holes tracta sunt. Qui enim emedo uesdendo caetera* agedo quae lege Nncessa sunt
plus habent et suum: ii lucrari . Qui minus et in principio:ii damnum pati dicune. Sed quinet plus ne* minus habent sed sua per stipa
146쪽
sa sunt facta:ii se sua inquiunt habere: &neu danu pati:neq; lucrari. Quare iustu mediu elater luctu quodda&danum quae fiunt inuitis hominibus. Equale inqua de prius de posterius habere. c Capitulum. Idetur nonnullis di ipsa repassiou simpliciter esse iustu:ut Pythagos
rici censuerunt: qui quidem abs lute definientes iustum repassi nem esse dicebant. Uerum repassio nec ad dis stributivum iustum: nee ad emendativum accommodatur. Quana eam ipsam de Rhadas manti ipsius iustum asserunt esse. Si quae fecerat: haec etiam patietur & ipse. Iudicium fuerit perrectu atq; exitus aequus. Persaepe eni discrepat: na sius magistratu grarens percusserit quepia: no decet eu repercusti. Et si quispia eu qui magistratu gerit pcusseritiis no solum reinutiedus est veru etia sup*Plicio afficiendus. Praeterea multu inter se dif
cit.Sed in Qcietatibus co merciois tale iustae repassio inqua:per coparatione rationum duno per aequalitate cotinet ciuitatem. Civitas mi lucoseruascu retributio fit ut coparatio sagitat ronuma holes aut reddere malu quaerunt:qd ni faciat seruitus esse uidetur: aut restribui sibi bonum: quod nisi fiat actus dandi
147쪽
Liber quintus ethicorum beneficiunio non fit. At ciuitates his consenuatur. Quamobrem & gratiarum templum in ciuitate media condunt: ut retributio sit:
hoc enim gratiae proprium est nam is qui se i
scepit subministret uicissim ei qui munus coatulit:& ipse rursus incipiat conferre oportet. Coiunctio autem quae per diametrum est fa' cit eam retributionem quae per comparatio nem rationum efficitur. Hoc modo sit Edincator quidem. A.sutor autem.B. Domus in C .Et calceus collocetur in.D. Edificator Sutor
.C. .D. Domus Calceus AEdificatorem igitur a sutore accipere opus illius se ipsum illi suum dare oportet. Si igie primum sit id iussum quod comparatione rationum est aequu:deinde repassio fuerit: erit quod dicitur: sin minus no erit aequum ne constabit societas . Nihil enim prohibet uniaus opus alterius opere praestabilius esse.Hare igitur ad aequalitatem redigatur oportet. Est autem hoc bc in caeteris artibus.Etenim e medio tollerenturmisi agens ageret Ne quantum& quale: bc patiens pateretur hoc & tantum de tale. Non enim duobus ex medicis fit societas:sed
148쪽
vaetatus primus 73tas:sed ex medico atq; agricola : & ex diuersis omnino ac in aequalibus et uerum hi redigans ad aequalitatem oportet. Quapropter ea uniuersa quorum est sermutatio inter sese coma. parabilia quodamodo esse oportet:pro quo mus in usum hominum uenit: dc fit quoadammodo medium . Metitur enim cunctarinare 6c nimium at p parum. Quod nam calcei domui uel uictui sunt aequales. Oporaret igitur quod est aedificator adsutorem tot pro domo uel alimento calceog esse. Quod si
hoc non fueritmon erit permutatro neq3 sos cietas: hoc autem non erit si non aequa quos dammodo fuerint.Oportet ergo aliquo uno mesurari cuncta:sicut re antea diximus. Hoc
autem est reuera quidem indigetia ipsa:quae
omnia continet:nam si no indigeant: aut nosimiliter:non erit permutatio:aut no eadem erit . Nummus autem ex instituto factus est
ut pro indigentia sit. Et Ppterea nomen hoc habet:quod non natura constat sed lege:& in nobis est situm ipsum mutare atq; inutilem facere. Erit igitur tunc repassio cum redacta fuerint ad aequalitem:ut quod cst ad sutorem agricola:id sit opus sutoris ad agricolae opus. Oportet autem in figuram comparationis
rationum ducere cum permutare uoluerint:
si minus alteru extremu plus in se habebitide
149쪽
Liber quintus ethicorum minus.Sed cum habent sua sic aequales & soscii sunt:quia haec aequalitas in ipsis fieri pota Atq; sit agricola quidem. A.& alimentu.C. sutor autem.B.& opus ipsius quod in aequa*Iitatem iam est redactum. D. Quod si hoc pacto non es et repassismon esset sane societas. Agricola Sutor. Alimentum Calcei Ipsam autem indigentiam continere ut quid unum hocsane declarat. Cum enim aut amota sese non indigent mutuo aut aliter: no fit permutatio sicut fit cum eius quispiam indisget hoc habet ipserui uini pro quo dat ille triticum exportandum.Oportet igitur haec rea digi ad aequalitatem.Quod si nunc non indiagramumus intercedit pro permutatione futura ipsam si indiguerit fore Liceat mi oportet hunc afferenti accipere. Patitur igitur ide& ipse:non enim semper aequale potest attamen magis ipsepersisteresoletadcirco definitae sint praecio res omnis oporteti sic enim erit permutatio semper . Quae sietitsocietas eritidiumus igitur ut mentura res ipses me;
150쪽
tiendo redigit ad aequalitate.Etenim ne soscietas fuerit sine permutatione. nel permua ratio sine aequalitate et ne F aequalitas sine coimensura. Alip re quidem uera fieri nequitruteaquae adeo differunt conueniant communi mensura: attamen indigentiae ratione fatisseri potest. Unum quid igitur esse oportet:at
hoc ex positione:quapropter nummus uocatur.Hoc enim facit ut omnia mensura conueniant:mesurantur enim omnia nummo. Sit
domus quidem. A. Unciae autem decem.B. ωectica collocetur in.C.At*.A.quidem dimidium sit ipsius.B.si praecium domus quin unciae sint aut aequale.B.ipsi.C.autem: id
est lectica sit pars decima ipsius. B.Patet inequot lecticae domui sui aequales:sunt.n.sint. Domus Unciae decem Lectica
Hoc asit modo pmutatio erat anteail esset namus:nihil eni iterest siue lecticae quinq; siue incium quin* lecticas detur pro domo.Dicta est istitur quid nam sit iustum a iniustum. CFlis aut determinatis costat iuris actione mediu inter haec esse:agere inqua ac pati iniu