장음표시 사용
151쪽
Liber quintus ethicorum riam. Alterum enim est plus habere alterum
minus. Iustitia aute non eodem modo quo priores uirtutes mediocritas est. Sed M m dii estriniustitia uero extremorum. Et iustitia
quidem est qua iustus dicitiaetiuus electione iusti at* distributivus:& sibiipsi ad alium:ae alii ad aliummo hoc modo ut comodi quide
plus sibi tribuat:&yximo minus:incomodi aute econtra:sed aequi ql ex coparatione rastionu exoris:&alii simili modo ad allu: initio stitia aute cotra iniusti. Hoc aute est nimiu de paru:comodi uel incomodi cotra coparatio, nem rationu. apropter iniustitia exupes ratio est 5e defectus:quia est exuperationis &defectus. In se quide exuperationis eius ql e simpliciter comodum:& defectus eius qa est inco modum. In aliis aute totius quidem sto. m Iliteri eius uero quod a comparatione ratisonum exorbitati ut contigerit. Iniuria aure
minor quidem est iniuriam pati:maior auteiniuriam facere.De iustitia igitur aciniustitia quae na sit utriusq; natura:sit dictum hoc mos do. Similiter & de iusto uniuersaliter at p imiusto. Tractatus, AL Capim A. Vm uero fieri possitui iniuria sis.. c piam faciandi nodum sit ipse instinus: quales nam iniurias quisa - . , pia faciens unaqua* iniustitia ia
152쪽
Τractatus secundus est iniustus:sur inquat uel adulter: uel latro. An hoc modo nihil intererit.Etenim fieri potest ut quispiam coeati muliere sciens cum qua coit:sed non ob electionis principiu: scd ob affectu. A iniuriam quidem aginsed iniustus no est ueluti ne* fur: furatus e tamernet adulteriadulteru tame fecit:& eodem de caeteris modo. Quomodo igis sese habet ad ipsum iustum repassio dictu est antea. portet autem non latere iustum quod nunc quarηritur id esse quod est simpliciter iustu: ipsum
inquam iustum ciuile.Hoc autem est inter socios uittiui sitsufficientia liberoruat 7 aequas lium aut in comparatione rationu cosistensi aut in numero. Quare in quibus hoc non est;
inter eos ciuile tuitum non est: sed quoddam iustum & per similitudinem quandam: in iis enim est iustum quibus inter se ponitur lex. Lex autem iis poni solet in quibus est iniustistia. Iudicium enim diiudicatio est iusti am iniusti. In quibus uero est iniustitia in iis est etiam iniuriam facere:sed no in omn ibuses iniustitia in quibus est iniuriam facere. Hoc autem est plus quidem ex simpliciter bonis:
minus autem ex simpliciter malis sibi tribueore.Iccirco non sinimus hominem dominari
sed rationem:quia sibiipsi id facit di fit tyransnus:magistratus auare custos est iusti. Quod.
153쪽
Liber quintus ethicorum. filum&aequi:atq; quia nihil sibiipsi plus ti
huendum esse censet si est iustus . Ex simplici, ter enim bono plus sibino tribuit nisi copas
ratione rationum sit ad ipsum accomodatu:
ideo alii no sibiipsi laborat. Atq; ob idipsum
alienum bonum inquiunt iustitiam esse:sicut di antea diximus . Merces ergo quaedam trishuenda est ipsi:honos inquam de praemium: sed quibus haec non sufficiunt ii sunt tyram. Herile aut paternuin iustu nolde: sed his est simile: no est enim iniustitia ad sua si sim.pliciter.Id aute quod possidetur de filius qua diu sit paruus de no separatus: ut pars ipsius est patris:se uero nemo uult ledere. Quapropter non est ad seipsum iniustitia. CN ergo iustum ne* iniustu ciuiletest enim Iegerari; in his est in quibus lex esse postest. Qui quidem ii sunt quibus inest aequalistas imperandi a tua parendi. lacirco magis ad uxore iustu esse uidetur il ad filios de ea quae possidenturiliocenim est rei familiaris iustu.
veru de hoc aliud est a ciuili. si Capi. ILIuilis iusti aliud est naturaicialiud e legitimu . Et naturale side est qcr
a principio ude nihil refert sic an aliter haheaticu uero positu fuerit refertiquale est mυ
154쪽
na captiuos redimi:uel capra diis sed no duas oves mactarei& etiam ea quae de singulis leam iubentur:ut sacrabrasidae facere:& quae publicis decretis instituuntur . Videntur autem quibusdam omnia talia esse:propterea φ omne quod natura costat obileem& uim eamdem habet ubi*: sicut ignis hic & apud Perssas urit.Iusta autem moueri uident . Uerum
hoc non ita sese habet:sed aliquo modo.Atu apud deos quidem nihil ullo modo forsitan est quod ita sese habet . Apud nos autem est
quidem aliquid etiam natura constans mutas hila uerum non omne. Attamen aliud est nastura:aliud non natura.Patet autem quidnam
eorum quae possunt & aliter se habere natura constet & quid non:sed lege ae instituto si atri ho mutari similiter possunt:& ad caetera eadeaccomodabis definito:dextra nassi manus ualidior e leva na:& in fieri potrut oes evadant apti ad utendu manu sinistra pinde ac dextra. Iusta aut ea q ex instituto sunt & ob utilitate similia sunt mensurismo enim Oibus in Iscis aequales sunt uini tritici* mesurae:sed ubi quide emunt maiores sunt:ubi aute vendunt minores.Simili mo&eaq no naturalia sunt sed humana Iusta no eade sunt ubi*r na ne respu.sed una tm ubi* secundu natura estipsi optima. Unuquois aute iustum& legitis
155쪽
Liber quintus ethicorummum uniuertile sese habet ad singula. Eteniea quae aguntur sunt multa:unumquodq; autem illorti est unum:est enim uniuersale . Inaterest autem inter iniuriam & iniustum:& inter ius di iustum . Iniustu enim est natura uel instituto . Id autem ipsum cum actum fuerit iniuria est antea uero Q sit actum nullo modo est iniuria sed iniustum:pati modo di ius. Vocatur autem magis iuris actio ipsum coe:ius Rutem iniuriae emedatio . Quae uero ociquot species uniuscuiusq; ipsorum sint:& circa quae versantur considerandum est postea.
Capitulum.III. Um autem iusta sint & iniusta ea ς quae ducimustiniuria quide quispiam facit ae ius agit cum ea sua spote agit. Sed cum multus non iniuriam facitnael ius agit. Agit enim ea quibus accidit ut sint iusta aut iniusta. Iniuria autematin iuris actio tunc est cum a sponte agentefit:tunc enim uituperatur 5c simul tunc initis
ria est: quare erit quid iniustum quidem: sed nondum iniuria si non a sponte agente sit fa ctum. Equidem id a sponte agente fieri dico: queadmodu de prius est dactu: qi quispia in se situ sciens agit & no ignoras:ne que ncquonam; gratia cuius:ut que pulsat di quo de gratia cuius; di m uois illoΨ nR3 per a
156쪽
Tractatus secundus 77cidens neq; ui: ut si quispiam ut mouens ma; num ipsius alium pulset . Sponte enim ipse eum sua non pulsat: quippe cum non sit in se situm. Fieri etia potest ut qui pulsatur sit paα tenipse aute sciat quidem illum homine esse: uel aliquem eorum qui adsunt et ignoret auteesse patre. Idem dicendu est di de eo gratia cu 'ius agitur & circa totum etia actum. Quod igitur ignoras aut no ignoras quidem: non iest autem in ipso situm sed ut fit id omne agi
tur ab inuito.Et eorum enim quae nobis natura competunt complura scietes agimus at Patimur:quorum nihil aut nostra sponte aut
inuitis fit nobis:ut senescere aut mori. Est autem in iniustis ac iustissimiliter id quod per accidens dicimus:na s suspiam depositu inρuitus 6c ob timore reddiderit; no est dicendia hunc iussu aut ius agere nisi p accidos. Sist est dicendu & eu iniuri sacere alui injusta per accidens agete:qui cogi e alia' inuitus no rcddit depositum. ruaute quae spote agimus aliata et ectione agimus alia sine electione. Ea in
electione astimus Quae antece ssit deliberatio. Ea lane electioe quae no antecellit delitaratio.
Cum igitur lesio sit in societatibus triplex tunc sunt cum ignoratione peccata cum quis 'piam egerit aut circa que: aut quod: aut quo aut gratia cuius agere non putauit; nam au
157쪽
non percutere:aut non hocaut non hunciaut no gratia huiusce putauit: sed accidit id cuius gratia no putauit:ut no ut uulneraret sed ut P ungeret taut non quem: aut no modo hoc. At cu extra rationem fit lesio infortunium est cum no extra ratione sine tamen uitio peccatum .Etenim peccat uuide Quisvia: cum in ipso est principiu causae. Adversa uero fortuana utis cum est foris.Cum aute sciens quider sed non deliberatione praemissa quispia tedit iniuria est.Cui' genetis ea sunt uniuersa quae per ira efficiunt aliaso animi plurbationes quaecu* necessario uel natura hoib' accidui. Haec enim iniuriae sunt:atq; ii qui ob haec noscent ac peccant iniuria quide faciunt: tamen nondu ob haec ipsa sunt iniusti uel praui:non enim nocent ob prauitatem:sed ae nocet eleuetione iniustus est at* prauus. Quapropter perrecte ea Quae proficiscuntur ab ira:non dis Iudicantur ex prouidentia fieri. Non enim is incipit qui iacit ira: Ied is quorouocauit ad
iram.Praeterea non fit in talibus controuerssia si factum sit nec ne: sed si iure sit factu. Irana* ob apparentem oriri iniustitia solet: noenim de facto perinde atq; in comertiis constendunt:ubi neces e est alterv improbu esse si non id faciat obliuioncised de re covenientes iure an iniuria sit facta disceptat . Qui autem
158쪽
fecit insidias no ignorat.quare alter putat imiuriam pati:alter non putat. Quod si electio ne nocuerit iniuriam facit:atq; his iam iniuriis est iniustus qui iniuriam lacit:cum com2M' rationem rationum aut aequalitatem tralareditur pari modo iustus etia est cum ius agit electione. Ius autem agit si solum sua sponte agit . Eorum autem quae ab inuitis fiunt alia sunt uenia digna: alia non sunt uenia digna: nam ea quae non selu ignorantes: sed ob ignorationem etiam faciunt ignoscenda fiant: sed ea quae faciunt non ob ignoratione. sed ignorantes quidem ob affectum non naturalem: neq; humanum non sunt uenia digna.
Capitulum.IIII. Mbiget autem quispia si determisa natum sit satis de faciendo patiendo piniuria: alipsi ita sit ut Eurispides inquit absurde dicens. Quaeris parente quomodo occidi meam
Sermo est breuismon exitus longos habet. Uolens uolentem: uel uolentem non uoles.
Vtru mi re uera sua sp6te quispia iniuria pastias an nemo:sed oes inuiti quemadmodu 6e s qui iniuriam agunt sua faciunt spore i Et utra oes hoc mo:an quida sponte quida inuiti Similiter &cum patiunt holas iust na oes cum ius agunt sua faciunt sponte. Quare con
159쪽
Liber quintus ethicorum sentanesi est rationi similiter opponi eos qui iniuria de qui ius patiunf:ut aut sponte patiatur aut inuiti. At absurdu uidebitur si oes etiat ius pati sua sponte dixerimus. Nonulli naa non sua spote ius patiune. Enimuero de hos quo quispia dubitauerit:li Ois qui passus est iniustu iniuria patias. An ut in agendo sic rein patiendo res sese het . Eteni fit ut ad utru*per accides ipsa iusta accomodent: de eodem modo iniusta. Non enim est idem iniusta agere de iniurias agere:neo iniusta pati de iniurias pati. Similiter de in agendo patiedo p ius. Fieri enim non potest ut patiatur quisu iniuriam:nisi quis iniuriam faciat:autius patiati . nisi ius quispiam agat. Quod si simpliciter iniuriam facere sit sua sponte quempiam laedes re:de idipsum sponte inquam laedere sit laedes
rescietem dc quem de quo a 3 quomodo. In continens autem ipse sibi sua noceat sponte:
ipse nimirum iniuriam patitur sua spote:fies rim potest ut sibiipsi iniuria faciat. At* hoc etiam ipsum unum quid est eorum quae dubitantur: si fieri inquam possit ut sibiipsi quispiam iniuriam faciat. Praeterea fit ut sua sposte quispiam ob incontinentiam ab alio sponte nocente laedatur. Quare fit ut sua spote aliquis iniuriam patiae. An definitio dicta non
recte sese habet:sed huic laedere inquam sciem
160쪽
Tractatus secundus 79tem & quem de quo atq; quomodo:hoc est addendum praeter illius uoluntatem. Laedis igis tur aliquis sua sponte patitur atq; iniusta:sed iniuriam sua spote patitur nemo:nemo na uult. eua incontinens ipse:sed praeter uolustatem Virineq; enim ullus id uult quod non existimat esse bonum: incontinens autem id agit quod non putat esse agendum. Qui ue; ro dat sua quemadmodum arma Diomedi glaucus deditrui dicit Homerus. Pro Inoue centum pro ferro tradidit aursi. Is iniuriam non patitur.Dare naua est eollo catum in ipso: sed ut iniuriam patiarurno est
in potestate ipsius situm: sed is sit qui iniuria
agat oportet. Patet igitur sua sponte nemine iniuriam pati. Insuperex iis quae proposiam mus haec duo restant deincep s dicenda: uter
iniuria faciat: is ne qui plus praeter dignitate tribuit:anis qui illud habet. Et si fieri possit ut sibiipsi quispiam iniuriam faciat. Etenim
si sit illud quod prius est dictum &qui distria it no qui plus habet iniuria faciat si quispia plus alii u sibi tribuat stiens spote*:quod quidem moderati holes faciunt Bonus enim&aequus minora sibi tribuere solet) is placio si Nipsi iniuriam facit. An neq; hocsimplex est. . Ex alio nain bono plus forte cosequit ut glo nam tautalablute honestu . Soluis praeterea