Ethica Aristotelica Ioanne Argyropylo interprete

171쪽

Liber sinus ethicorum id quod ii ipsa na* bona actio finis estidi huius est appetit' Quapropter electio uesintellectus est appetitus uel appetitus intellectivus:&tale principiu est homo. Nulla auteres lacta est eligibilis: nemo enim eligit Iliuexpugnasse enim de eo quis a consultat

quod factum est:sed de futuro ac contingens trifactum autem non contingit non factum

esse. Quapropter recte Agatho dixit. Hoc etiam ipse deus soloq; carere uidetur. Infectu ut faciat quod factu est atq; peractu. Opus igie utrius* partis intellectivae ueritas est. Quare sibus habitibus maxime pars utra

erum dicit:ii sunt ambarum uirtutes.

Tractatus secundus. Capitulu.I. E ipsis igis rursus dicamus opor

a tet altius initio sumpto. Sint itau ea sus uersi anima dicit affirmando aut negando numero quin P. Haec ala sunt:ars:scietia: prudelia:sapietia:intellectus.Fieri etapoi ut falsum existimatiosne opinio neue dicat. Scietia igitur quidna sit hinc perspicuum est si exacte dicere oportet di non similitudines sequi. Omnes enim pu/tamus id quod scimus aliter sese habere non Posse. Quae uero possut aliter se habere post conleplatione latent si sint an no finit ipsum ergo scibile necessario est et ergo est aeternum.

172쪽

Tractatus secundus Quae enim necessario sim pliciter sunt aeterna sunt omnia. At aeterna ingenita di incorrupti talia sint.Praeterea omnis scietia doceri di scis tale disci posse uidetur. At ex antea notis ut inresolutivis etiam diximus fit omnis doctrina nam alia per inductiocm:alia per ratiocinationem efficitur.At p inductio quidem pricipia est ipsius uniuersalis. Ratiocinatio autem est ex uniuersalibus.Sune nim principia ex quishus ipsa ratiocinatio constat:quorum non est ratiocinatio.ergo inducto. Scientia ergo dea monstrativus est habitus:& caetera quae in res solutivis determinavimus.Tum enim quilopiam scit cum aliquo modo credit &sunt ipsi Principia notaesi enim non sint magas u consclusio nota p accides helat scientia. De scietia Uissithoemo determinatu. s Capym.II. Orum quae aliter sese habere posse sunt e & aliquid quod sub eflectionem aliquid quod sub aetioem

cadit.Diuersa uero sunt effectio at

sp actus.De his at ipsis & exteriotibus sermonibus credimus. Quare di habitus qui cu rastione activus est diuersus est ab eo habitu quicum rationeest affectius ne P alterum ab alto rocotinetur. Nequae enim effectio actus est: nequae actuseffectio. Atqui cum extruendas

edium ars quaedam sit ac habitus quu

173쪽

Liber sextus ethicorumdam faciendi cum rone:nullaq; sit ars quae n5 sit habitus faciendi cum rationemec ullus h latus talis qui non sit ars:fit ut idem sit ars araui habitus faciendi uera cum ratione. At uero circa generatione ars omnis uersatur:& inuestionem contemplationemve quonam modo

fiat eorum aliquid quae de esse & non esse possunt:& quorum principium non in eo quod

efficitur sed in ipso est faciente. Nam ne eos rum quae necestario sunt uel fiunt est ars neu eorum quae sunt secundum natura. Haec.n.in seipsis hiat principiu ipm.Cu aute effectio atactus diuersa sint: arte effectois ee no actus necessee. At*circa eade quodamodo uersae ars & fortua:quemadmodu &. A gatho dicit.

Quippe ars fortuna fortuna* diligit artem suis ut diximus habitus est quidam facie

di uera cu ratione. Contrariu auteartis habit'

est faciendi falsa cu rone circa id quod sese alis ter habere potest. Capitulum. III. Eprudelia uero quaenam sit perci d piemus: si contemplabimur quosnam ipsos prudentes dicimus G. Videt iracp prudentis esse bene cosulcre posse circa ea quae sibi sunt bona ac pro sunt:non aliqua ex parte:ut quaena ad sanita tem uel uires:sed quae ad bene uiuedum Oino conducant. Argumento est idita esse:eos et q

174쪽

Tractatus secundus 86 circa aliquid uersantur prudeles dici: cum hei

ad fine studiosum aliquem excogitauerint ea quo ulla est ars. Quare& omnino prudesis est qui ad consultandu est aptus. Consultat aute de iis nemo:quae aliter sese Iire non pnt: aut de iis quae ipse agere nequit. are si sciestia quide est cum demonstratione:quorsi aut

principia aliter sese hre pnt eoru no est demostratio citctam enim di aliter sese hre pnt ne

Mas quae sunt necessario cosultatio fieri potest:ipsa prudentia profecto ne scientia ne ars esse pol. Scientia quide quia subactione cadit aliter sese lire pol. Ars autem q, aliud actionis:aliud assectionis est genus.Restat ergo hahitum ipsam esse agendi ueracu ratione circa ea quae sunt bona homini atq; mala. Finis eniaffectiois est quid aliud praeter ipsam affectionem. Aetionis uero non semper.Est enim ip. 1a boua actio finis. Quocirca Periclem & uis ros talesarbitramur es e prudentes:quia quaesbiipsis & quae caeteris hominibus iunt bona perspicere possi.Esse autem eos tales putas, mus qui ad rem familiare at* ad rempublita. cam administrandam suntapi. de A te perantiam conservatricem prudentiae appel

lamus. Conseruatautem talem existimatiosnem. Uoluptas enim & dolor non Oem existimationem corrumpit.Non enim hac et trian

175쪽

Liber status ethicorum guIum tres angulos aequales duo rectis Mahere. Sed eas quae circa id habetur quod cadit in aetioem.Nam principium quidem rerum agedarum:idest gratia cuius sunt ipsae:enima uero qui corruptus est ob uoluptate aut dolo i lrem cotinuo non uidebis principium ipsum*nec huiusgra a pler hoc ipsum expetem muniuersa aru ageda. Uitiuenim principii corruptiuu est. Quare prudentia habituesse agedi circa humana bona uera cum rone neceuein.At uero artis sidem est uirtus et prudentiae uero no est.Et in arte sidem qui sua spote pec/cat magis est ex tedus:circa uero prudetiam min':queadmodu di circa uirtutes. Patet idePrudelia uirtute quadam essemo arte. Cum aut duae sintaiae partes ronem hiates:alterius erit ipsa prudelia uirtus:ipsius inqua opina/tiuarma de opinatio circaid uersaeql aliter

sese hre potest:&prudelia ipsa. Atqui ne* habitus e cum rone sotu. Huius aute indiciu est:

talis quidem habitus obliuionem esse:prude tiae uero non esse. Capitulum . IIII. Vm autem scientia existimatio site de uniuersalibus & iis quae necessario sunt:sintq; demonstrabiliu scietiar omnis principia est eni ipascientia cum ratione principii rei scibilis nec est scientia nec ars nec prudentia.Scieria quia i

176쪽

Τractatus secundus 27psim scibile demonstrabile est. Ars de prudetiarquia in iis uersatur quae sese aliter habere possunt.At neq; sapientia est:est enim sapientis de quibusdam demonstrationem habere. quod si ea quibus uerum dicimus & nunq falsum in iis quae possunt aut non possunt aliter sese habere hare sunt:scientia:prudentiar sapietia:intellectus.Horum autem trium habitua nullus esse potestiat sp tres dico:prudentiam: scientiam sapientiam. Restat intellectum GPrincipiorum. C Capitulum. . Apientia in actibus iis tribuimus

s qui in ipsis sat exactissimi. Phidiaees sapientem stultorem lapidu dicimus:& Polycletum statuariu itidem sapiente. At p hic p sapientiam nil aliud intelligimus si ipsius artis uirtutem. At quosdam etiam es sapientes omninomon aliqua ex parte nec aliquid aliud u sapientes arbitra/munut in margete dixit Homerus. Diuu is muneremec fossor nec durus arator. Nec sapiens alia ulla nimirum extitit arte.

inare constat exactissimam scientiaru ipsam sapientiam esse.Sapientem ergo non solum scire quae ex principiis cognoscuntur: sed et circaprincipia dicere uera oportet. Quaresipientia:intellectus est &scientia:& ut caput habens scientia rerum earum quae summis

177쪽

Liberisextus ethicorum arcisitur honoribus.Perabsurdum est enim fi quispiam facultatem ciuilem aut prudentia studiosissimam esse putetisi non sit homo e rum optimum quae sunt in mundo. Quod si salubre quidem ae bonum aliud est hominiabus:aliud piscibus.album autem & rectu semper est idem:&sapiens omnes idem profecto

prudens uero diuersam dixerint esse quod.n.

circa seipsum recte singula perspicit id prudetiam habere dixerint:& huic ipsa commiserit. quapropter & nonnullas beluas prudcesiam habere dicunt munu in sua uita prouidendi uim habere uidentur.Constat igitur eandem non esse sapietiam & facultatem ciuilem. Nasi eam facultatem sapientiam esse dicent:quae circa comoda propria uersatur:multae sane sapientiae erunt.Non enim una circa omnium

animalium bonum:sed alia at* alia circa unuquodsp uersatur nisi de omnibus quae sui:una

sit be facultas medendi. Quod si homo praestatissimum esse caeterorum animaliu diceretur

nil refert.Etenim homine sunt alia longe dis uiniora natura:ut ea manifestissime ex quies ipse constitit mundus. Patet igitur ex iis quae diximus sapientiam scieptiam esse & intellesctum eorum quae honorabilissima sunt natus ra.Quapropter Anaxagoram& Thalem de similessapientes quidem at non prudeles ia

178쪽

Τractatus secundus egquiunt esse cum uident ipsos propria commda ignoraressit superflua quidem cic admirans da die difficilia cognitu diutaq; scire ipsos. Sed inutilia dicunt:quia non quaerunt bona humana:prudentia autem circa humana uerlatur:& in quibus habet consultatio locum:prudentis enim hoc maxime opus dicimus esse bene inquam consulere.Consultat autem de iis nemo quae aliter sese habere non possunt & quorum non est aliquis finis. At* is bonum agedum:is autem ad bene consulendum est simopliciter aptus:qui coniectura quod est homini optimum eorum quae cadunt in actionem

excogitando mente capere potest Neu pr dentia est uniuersalium solum:sed singula et oportet cognoscere. Est enim activa di actio circa singula ipsa uersatur. Quapropter de nescientes nonulli magis si nonulli scientes idonei sunt ad agendum de caeteris si qui sunt exsperti. Nam si quispiam sciat leues carnes facis

e concoqui ac ee salubres:quae uero sint leues ignoretmon emciet sanitate. Sed qui scitauiucarnes leues eeatin salubres:iis efficiet magis Prudentia autem edictiva. Quare utran cognitione aut hanc potius habere oportet:fuerit autem quaedam de haec architecturae subies

rationem.

179쪽

C Libersextus ethicorum T qui ciuilis facultas & prudentia. a idem est habitus:esse tamen ipsaF , non idem est.Eius autem quae t clauitate uersaturiea quidem quae est ut architectura prudentia legum est ferenda' rum facultas.Quae uero in singulis uersatur: ciuilis nomine cois uocatur.Haec autem e activa deliberativa.Decretum enim in actionem uenit ut ultimum. Iccirco rem ciuilem hos solos gerere dicunt.Hi nan* soli aguntiperinde atq; ii qui suis manibus artis conficiunt opus Uidetur autem ea maxime prudelia esse: quasibiipsi quispiam uni quaerit ac prospicit boa.

Atin haec ipso communi note prudentia nuncupatur. Illarum autem alia gubernandae rei . familiaris:alia ferendarum legu facultas: alia ciuilis uocatur. At I huius alia e deliberatium alia iudicialis.Cognitiois igitur quaedam species fuerit ea quae bona sunt sibi scire.Sed magnam differentiam habet. Atq; qui sciunt ea quae sibiipsis sunt boa:in illis* uersantur priadentes esse uidenturiciuiles autem negociosi. apropter re Euripides dixit. Qui nanu; prudens rum:negocio sine. Licebat inter milites cui uiuere. Equamve partem habere cunctis ex bonis.

Quaerat enim quod sibiipsis est bonu: & hoe arbitrantur esse agendum.Ex hac igitur opianione est

180쪽

Tractatus secundus gynione est ortu prudentes hos este . Et tamen proprium uniuscuius* bonum non est for/tasse sine rei familiaris gubernatione alui ciuilis. Praeterea quona modo sua ciuilisui admi stranda sit res:non est manifestumat* considerandum est. Indicatur id quod dicitur illo signo.Geometrie enim iuuenes de mathematici ac sapientes in talibus fiunt:prudentes autem fieri no uidentur. Causa autem est quod de singulariu rerum est ipsa prudentia. Quae quidem per experientiam notae fiunt. Iuvenis autem non est expertus. Experientiatimaim temporis efficit longitudo.Nam &hoc quispiam considerauerit: r puer mathematicus quidem fieri potest. Sapiens autem aut naturalis non potest. An quia mathematica quiadem sunt per abstractionem.Horsi uero principia experientia inolescunt:& haec quide adolescentes no credunt sed dicunt.Illoru autem definitoes no sui obscurae.Praeterea pam qd fit incosulendo aut circa ule circa ungulare fieri solet.Ιgnorare na* quispia pol ut omnes aquas ponderosas esse prauas taut hane ponderosam esse. Prudentia aut no esse scientiam patet:est enim ut dictum est ipsius exue mi.Tale enim id quod caditin actione:oppo' nitur igitur intellectui: hic enim est terminorum ratio quoru no est. Haec aut est ultimi cis