De ligno sancto commentarium

101쪽

fur cortice, quo & tota planta ab externis tueatur iniurijs, colore quidem praedito quasi cinereo, S fusco, impermixtis attamen ultro quodammodo viridibus quibusdam maculis, ut Consaluus re se rebat, intus contra ad pullum vergit. Et in hoc fatemur nos , vel ipso sensu coacti, pseudolignum

aduersariorum cum nostro Sacto vero adamussim conuenire,quin imo ut unius aetatis, ac ambientis

iniuria in nostro id varium est, ita in ipso varium saepe est. Verum quod ad eiusdem corticis pertinet tum crassitudinem , tum consistentiam, nulli dubium quod uniuersim pseudoligni cortex crasisior est, at nostri veri tenuior est; praeterea illo nostri ligni veri haud valde densus est, sed tamen immodice durus; At ille pseudoligni non modo rarus, & spongiosus est, sed quis quis ultro illum proprijs dentibus contundat, facile duritiem in eo intelliget paruam; quippe facile admodum conteratur ; In nostro autem osseam semper ob summam resistentiam iudicabit. Nec fingant aduersari j illum sui alicude esse ex itinere plus nimis alteratum, puta aqua maris, nostri vero nequaqua; Quoniam qui fieri potest, ut tanta pseudoligni cOpia non semel, nec ab uno ad nos delata, semper eX aqua maris detrimentum sit passa hoc enim vanissimum est , nec admittunt mercatores. Vnd notatu dignum pharmacopolae putant,lignum nostrum,quod recenter caesum fuerit, corticem adeo firmiter herentem habere, ut vix serro separari

quaeat, licet postmoduex seipso ille temporis pro-G a gressu

102쪽

I oo C A P V rgressu prompte decidat. At in pseudo ligno, quod

aduersari; , ut a calumnijs euidentissimis seruent, faciunt recentissimum, non solum non firmiter haeret, sed facillime potius ex seipso separatur. Et haec Omnia de utriusq; ligni cortice sine difficultate , quilibet, qui utrumq; lignum habeat, sensibus proprijs poterit experiri. Iam ad totius ligni substantiam deueniamus, etenim ea ligni nostri veri, que cxtrinsecus Universum ambit, ad subflauum, vel bu1 cum vergit, quae vero interior si quando fuerit quam meditullium dicunt, nigrescit ad fuscum, atq; sane id magis, minus Ue, quatenuS magiS, minus ve lignum fuerit unguinosum. Verum in pseudo ligno, ut longe minuSpinguedinis es ita ad album pullum externa parS vergit potiuS, interna contra obscura, non ad fuscum, sed ad viride euidenter inclinat; Adeo quod ex aspectu, lignum hoc cam qua si prae se ferre illius

videatur imaginem , quam in ligno quodam adulterino iam pridem ob unam pernitiem, experimentis certis non semel agnitam damnato, sapiente v Medici Florentini in suo Anti Gotario diligcti cura animaduertunt. Ad haec lignum nostrum Sanctum pinguetudine scatet non pauca, imo ut Fernelius,& alij multi, ita ego non sic mel apud a curaratum pharmacopolam , eius frusta in partes dissecta vidi, quae multis in locis gummi concretunon parum habere obseruaui, quamobrem tum ex aspectu tota substantia citas unguinosa est, tum illud pertractati unctuositas eiusdem fit manifesta se Camili

103쪽

namq; recenter in scobem redactum resilit, ipsaq; scobis si manibus a praehendatur, comprimaturq; sere sistit in unum; Et ultro magis patet pinguedo, . si uratur, vel inflammetur, quoniam inde semper gummi multum profluit ; Pseudolignum contra tu ex aspectu. tum si conteratur,in scobem ve redigatur , ariditate m indicat maiorem, & illud demum si quomodolibet contemplemur, nunquam quale lignum nostrum extima bimus, imo adhuc si accc- datur, inflammetur ve ex eo paucum admodum . gummi emanat, emanat certe aliquid, quod in so-. Jidis,densis'; lignis semper pinguetudinis copia adsit, eaq; maior in densioribus, quam in rariori- . huS, tenuioribusq; m omnibus enim lignis pinguedo resinosa , u oleaginea residet, ut pluribuS per xperientia probat auctor Thesauri artis distillatoriae,qui Euonimus philia ter dicitu'atqui si cum illa ligni nostri veri caeteris partibus compares, numquam tanta erit, lignum namq; nostrum den- . sissimum,& soliditissimum est, at pseudolignum minus semper tale est . Quamquam autem pseudClignum in aqua sub-sdit, ut nostrum verum subsidit, leuius illud nihi-

Iominus uniuersim est, per certam effuse aquae re- gulam,qua,ut refert vitruvius, furtu a coronae a

rear fabro commissum Archimedes detegendum s ptime nouit; neutiquam ramen ita desum, sta s didum illud, ut nostrum est, quippe nostrum tanta densitate viget,ut sere summa lenitate praeditiun Iideatur, lautoq; duru, vi vix ferro superari qu δ t

104쪽

at pseudoligni substantia, praesertim exterior, quae albior, est in quolibet frusto rara valde, nec lenis, sed aspera, atq; porositatibus referta euidentisii

mis, quae vero interior ad viridem vergit, ea certe

densior, sed densissima,& solidissima est interior ligni nostri veri, perinde lignum nostrum verum duritie robur omne superat, tum prςdurum est, Vt quam minime hiet, neq; facile videas, quod rimas notatu dignaS, profundas ve traxerit. Pseudolignit contra ob eius raritatem nunquam ita durum di.

Ces, quin imo n5 raro si ituris expressis, profundis'; hi ascens,atq; fatiscens obseruabis, indititi euiden.tissimum maioris aquositatis, minoris autem Pin guetudinis, qua illud ipsum compactum, ut nostrupersistat,& unitum longius duret, quia scilicet difficillime resoluatur, exicceturq;, ut illud facillime, ideoq; promptius contrahitur. Atq; ex omnibus his plane euidentissimum es quam loge distet nostri veri ligni Sancti effigies ab illa pseudo ligni aduersariorum; adeo quod etsi in

de neutiquam liceat specificam utriusq; arguer differentiam, licet saltem magnae varietatis facere coniecturam, & eo praesertim magis, quod non in uno, vel altero uniuscuiusuis ligni frusto solum ob seruetur omnia haec, sed in omnibus,& singulis semper,& Perpetuo ; Quatenus igitur propriae specificae differentiae veritas ellice sicat iam deinceps ex

temperamento deducamus ; quoniam per praemi se a certi sumus, ad dili imitaris, minUS tamenta,

perrecti corporis, formae educitonem, qualis illa totius

105쪽

sotius,vel portionis plantae est, qualitatum prima-a rum temperamentum imprimis fore necessarium , , licet adhuc partium componentium concentus, - qualiscunq; fuerit, non negligendus videatur ; Itae enim vere, ne ligna haec in uice maiori, aut minori - . bonitate solii, siue praestantia,an mauis omnino for- ma,atq; natura distent, uidenS erit. Quae vero reit cuiusuis mixtae proprium arguunt temperamentui tria sunt,ut dicebamus,odor, arpor,& tactilis qua- i litas, ergo ex his quoq; ligni utriusq; temperamentum perquiremus neq; enim in utroq; aliud eui- dentius reperitur, ex quo de temperamento liceat apertam facere coniecturam Ab odore autem Ordiamur , ut puta a quo primum post colore sensus moueatur. Equidem ex ligno nostro vero, dum adhuc integrum est, si illud qua dantenus pertractgtur, Odor manat longe a communi lignorum Odo

re diuersus,etenim suauis ille est, & olfacienti vere gratus, veluti quilibet per seipsum experiri potest; Atq; odor hic illi vere proprius est, nec aliundi impressus, quoniam semper, & ubiq; inest, etiam os non semel. sed saepius conficiat0r, elixetur,vel ac cendatur,seu inflammetur. Ex pseudoligno autem contra, tractanti ipsum nullus Odor occurrit, quod si inter ipsum exurendum, vel elixandum , Odor quadpntenus spiret, utiq; si attente observetur, ille non nisi quid fumidum ligneu est, & licet ob quandam adnatam resinoseitate, ligni nostri veri odorem quodammodo aemulari videatur, re vera ta--men fragrantis illius , quam lignum nostrum veru

106쪽

spirat, suauitatis omnino expers est. Itaque hine iuxta praemissa nemini dubium, quin ex de Odore enarratis, lignum nostrum natura sua humidum sit magis, quam pseudo lignum sit, quippe vapor bile magis videatur, odor enim per vaporem Communicatur, qui in rebus valde siccis vix modicus patet; humidum sane dico non fluvidum aqueum, sed unctuosum,quod ideo a calore suffcienter elaboratum est, ac sicco permixtum, Zc eo porro cem

tius illud tale censendum est, quo pateat ligni nostri odorem non fumidum tantummodo ligneum esse, sed fragrantia sapidum ; ita ut plane constet per vaporem humidi confecti , & elaborati vaporabilis, non simpliciter humidi, unde proprie insi-pidum fit, & inodorum, communicari; hoc ipso

aute simpliciter humido aqueo extraneo, Crudo,&ine laborato scatet pseudo lignum euidenter, quoniam si longius sub sole permanserit, quan citissime exiccatur,contrahitur, atq; valde fatiscit, quod nostro ligno vero, ut puta humido vni' uoi, ac substantifico plurimum reserto, non contingri, sed . compactum,& omnibus suis partibus eque uni tu, licet etiam longius sic terit sub diu , cossistit verpe - tuo. Quod si interim queras gradum humiditatis, utiq; cum solum per demonstrationem indicetur, primum illa gradum non excedet. Veruo post haec ex hoc ipso odore, exq; eius pramentia, aut defectu , utrumlibet lignorum calidum, vel frigidum sit, certi sumus colligi poste neutiquam, nisi via, ero ex sapore, vel tactilibus qualitatibus conicetu

107쪽

tam longe meliorem aliam aliquando secerimus ;Interea saltem ex odore sat sit plurimam dista tiam pseudoligni a ligno vero necessario colli .gi, quando nostrum euidenter gratum odorem per se spiret, illud vero nullum sere, perindequeo nostrum praeter effigiem , substantiam etiam habere tempcramento praeditam valde diuersam, quod non paruum, sed maximum est naturae, vel formae , ac demum speciei differentiae argu

mentum I.

Accedat modo sapor,ex quo,ut dictum est, euidenter quod querimus indicatur. En ligni nostri veri sapor degustanti statim sapide amarus est, deinceps vero sub acredine quadam, quae ama ritudinis est propria, palatum , & fauceS compungit, nec ingratus est ille cuiquam, sed mavis. cuiq; degustanti iocundus, ita ut semel ipse degustatus nunquam interagnoscendum lignum erram aliquem sinat. Atq; quod non accidenter, sed pense talis ligno nostro sapor insit, non solum attrita , levigataq; eius docet substantia, sed pluries elixata adhuc, ut quilibet ex se potest ad libitum expe-.riri. Pseudoligni autem sapor dum ille gustu integro, nec corrupto, vel supino sentiatur) velint

nolint aduersari j, primo quoq; gustu quomodoli- tbet degustetur aut nullus, seu insipidus est,& qua - is lentore linguam, & palatum oblinienS, verum paulo post acerrimus est, & ad instar pipcris acu risiimi,os,linguam, fauces,& palatum serit, pugit,

vi mo estissime solvit, quin imo qnod notatu di- .

108쪽

gnum est eousq; mordicat, ut puluis illius sternuo

tamenta moueat;& equidem hec adeo sibi censenda sunt propria, quod dum magis, ac magis ultro conficiatur lignum, semper ea augentur potiusquam diminuantur, ut quilibet ex se facile cognoscet. Itaq; hςc cum ita sint, amaritudo vero caliditatem arguat,eamq; gradu tertio terminatam, ut demonstratum est ; iure lignum nostrum verum tertio Calidorum gradu collocari necesse est, atta. men ex quo amaritudo, quae leni S solum, circa tertii gradus principium duntaxat calorem esse arguit, quae autem media medium tenet , & demum cum maxima fuerit, finem ipsius gradus ultimum omnino attingit; Nostri idcirco ligni amaritudo quae placida, & sapida est, nec utim, extrema, vel magna, merito circa terti; calidorum gradus principium lignum nostrum collocandum ostendit. Atqui quantum ad siccitatem pertinet, ob sub acredinem modice palatum, & fauces mordicantem , illud paulo supra terti3 siccorum gradus initium sedem habere opinandum est, posteaquam scilicet amara calida minus quam sicca Cal. q. sim p. fa-Cul. cap. I9. & ΣΟ. iure censenda sunt.

Pseudolignum vero quoniam citra amaritudi nem acre tantummodo est , ex valenter mordicans, eius ideo fautores, illud , ipsa veritate coacti, in quarto gradu calidum esse fateantur ne. cesse est . Etenim ut acris sapor , ab exircino calore fit, ut dictum fuit, ita quae cum sint calida vere, & per se acria , quale hoc pistud oligi ii

109쪽

est, in gradu quarto calida estimanda sunt. Neque autem est: quod illud subacre solum dicant aduer' farij,quod scilicet acredine amaritudini congrua, non autona simpliciter, praeditum sit, ex quo nompe illud nusquam ut dulce degustanti suave est atq; iocundum oblectans, sed mavis contra ita dulci ex aduerso opponatur, ut gustum ipsu somnino perturbet, veluti sine dubio pseudoligni huius sapor cst, qui cuilibet degustanti non parum ingratus est ; Etenim noS hic non amarum x,

qui directe per gustum opponitur dulci, ipsi pseudoligno denegamus, quando certi simus illud esse gustui ingratissimum, sed cum de amaro hic inteldamus, qui proprie amarus est, quippe qui originoducat a calore cum siccitate longe mediocritatem excedenti, Ut explicabamuS, qui inquam amarus, exemplo eorum,sed proportione habita, quae vere,& summe amara sunt, ut puta sunt Aloes,& locitatis, in nostro ligno Vero repraesentatur, qua lem neutiquam in pseu uoligno suo audebunt ad .

uersarij sensu seno confiteri, & quidem si sublatoecortice foJa eius substantia quomododibet degustetur, quia Omnium sere arborum cortex cum sim

te nimis cosectus sit, idcirco amarus est; vere equi dem dicent acerrimum illud primo gustu sentiri λdemum autem ingratu, & iniocundum p nitus es se, quq ingratitudo quandam veluti amaritudinis. speciem priesefert, at non vere amarum ; id porro acris saporis simpliciter proprium est ; nisi forte . in re aliquando aetheroeenea ille consistat, ut elos anter

110쪽

ganter docet Gal. lib. . simp. facul. cap.rg. ubi ad huc videtur ostendere, quod in vere amaro dum Crescit acrimonia, crescit etiam illi respondens amaritudo, & merito cum eade in utriusq; principia sint,adeo quod si pseudolignum amarum esset,

cum sit valde acre, necessario responderet acrimonte amaritudo, contrarium tamen in eo quilibet

sani sensus semper iudicabit, ut certe comuni consensu cum Doctoribus medicis, diligetcs pharmacopolς in dignoscendis medicamentis exercitati sismi non semel iudicarunt, in eam potius deuenientes sententiam , ut cum Pheno nigro per saporem hoc illud pseudolignum coueniret, quando utriuianis decoctu, huius videlicet pseudoligni, atq; Εbeni indifferenter degustantes, non licuerit ipsis vlla sentire diuersitatem, At post colorem, & osseam consistentiam cum alijs multis, quae Antonius Gallus enumerat, sapore potissimum differt Ebenus a ligno Sancto, cluat ac an ve ; Sicut enim ut eiusdem Galli aduersariorum ducis inuicti expressis

verbis utar 2 Indiei ligni color ab Ebeno dissidet ,

ita etiam ibi eum hoc inguriiu non conuenit, quo ego causae meae Armamento uti deerrui, nec eniim adhuc depraehensum, nec a quoquam, quo clam, ktteris proditum, lignum hoe Sanctu acri, ac mor-

.aci sapore e sed ingusu eam ahqua ad ricti

spe amarescere, certo cognoscimus experimento. Pseudolignum vero acerrimum est, ct nullo prς-ditum amarore, ut dictum est, ergo pseudo lignum hoc calidissimum censendum st-in quarto calidorum