De ligno sancto commentarium

91쪽

gustui suaviores sunt, & ad graveolentes , ex proportione inqua ad sapores , qui a mali ioribus magis minus v e recedunt. Quamobrem ex odoro,

quid ad tempera metorum notitiam colligi possit, non ita facile vir prudens,& doctus iudicabiliqua-do tam calida, quam frigida odorem spirare vi

deantur . Et licet Gal. lib. q. sim p. iacui. c. et 2. quae odorata sunt omnia calida esse proferat, quod co- firmauit Thoph. lib. de causiS Plan. I. cap. 27. &demum ipse Arist. lib. I a. problem. Ia. Contrarium nihilominus veritate coactus videtur etiam velle Ga l. lib. 2. simp facul. cap. 3. ubi aperte scribit, non omnia bene olentia esse calida, afferens

exemplum plurium refrigerantium, bene tamen olentium,puta violarum, rosaria, ni mphaee & alio rum, quin imo ipsemet Gal. lib. de odoratus instrumento cap. . & 6. in cerebro ex solis exustione a secto,laudat rosarum odorem, & lib. I 3. methodica p. at . in phrenitide, iubet odores, & certe tantufrigidos naribus adhiberi. Quam controuersiam nisi quis per substatiae aetherogeneitatem dirimat, utiq; tollere im nossibile es , imo quin ex ea veritas impugnetur euidenter prohiberi non potest, posteaquam re vera odores aliqui calefaciunt, aliqui vero frigefaciunt,ut docet experientia . Verum odores omnes dices esse calidos , quia odora bilis res, quanto nascatur solo calicii ori, tanto

odorabilior sentiatur, quanto vel o frigidiori an to in odorabilior sit, quippe frigiditas odoribus duersetur, Aris . de sensili cap. 3. Theoph. de cau-

92쪽

fis plant. 6. cap. as. attamen ob frigidam sibi annexam praedonat autem aetherogeneam substantia, frigido scilicet praeditam temperamento, rem eam magis, aut minus frigefacere . Quidquidst,ego sensum sequutus, N. naturam, tum calidoS, eum frigidos odores esse censerem, ut & sapores sunt, quibus ipsi respondent odores; Neq; in hoc pudet Gal. a manifesta contradictione non liberare , quando sciam plures sectarios reperiri Medi- eos, qui in conciliandi S auctorum aduersis senten. iijs plurimum insudant, ut merito his libere relinquendus labor videatur. Licet enim ego Hi pocratem, Platonem, Aristotelem,& Galenum, quatuor naturalis sapientiae lumina summae sempersm veneratus, credidi attamen semper rationi,& l ensui attendendum esse magis, quibus perinde nisi aperte consentiant hi, vanam esse eorum auctoritatem putem , .unde neq; in praesentia veritatis dicendς causa, horum ego,& aliorum uterer testimonijs, nisi cum viris agerem, qui, leguleiorum more, vel iure, vel iniuria, nimis auctoritati tribuunt , quales inquam semper damnarunt viri fa-piente S, ut praecae te ris damnauit ipse Gai. At quod frigus aduersetur odori, faueat autem calor, utiq;

non est quia frigidum sit in odorum, illud quippe

cum saporem faciat, faciet necessario etiam odo rem; sed est quia cum res odorabiliS per eua po-

rationem calore eductam reddatur odora, procul

dubio ambienti existente frigido, res ipsa condensatur, constipaturq; nimis, nec evaporabilis reciditur s

93쪽

tur, propterea in odora; contra ambienti existente calido,rarefit,& attenuati , Cuaporatq; facilius, Meuidentius odorata apparet, quod solum voluit Arist. & Theoph. locis citatis. Atq; hinc certe fit, ut cum non facile calor, vel frigus per simplice odorem secernatur etiam si odor, auctore Avicenna,ex calido, vel frigido, acutuS, vel mollis appareat ideo iure ultro effectus odoris obseruandi

sint omnes, qui si frigidi per se suerint,omnino frigiditatem arguent, sin vero calidi, caliditatem . adeo quod si res unde peruenerint, alijs euidenti. bus notis, calida videatur, & rursum valde odoret, verissimum erit rem illam esse calidam, calidum q. odorem esse, contra si rem alias se habere planum fuerit. Restat odoris siccitas, vel humiditas, in

quibus etia non parua videtur controuersia,qua

do Arist. odorem sicci esse aperte testetur, a. d anima cap. q. de sensili cap. 3. ea potissimum experientia ductus, qua patet sapida, quae sicciora, ea temper odora esse, humidiora contra, quod etiam confirmauit Theoph. lib. de causis plantχ. cap. 2Φ. eo exemplo, quo ipse inquit fructus agrestes odoratiores urbanis sui generis, quia sunt agrestes vrbanis sicciores , quamobrem ut quς sapida sicca sunt, veluti sunt amara, ita ea odora magis, imo, vea heoph. lib. 6. de causis plant. cap. I 3. initium boni odoris amarum est, odoratumq; quin sit amarucomperi est impossibile, quod ibidem longe satis, & aperte probat, & veritatis exemplum est in ro

94쪽

tissima sunt, suntq; amara expresse. Verum ex alia parte Gal. lib. q. sim p. facul. cap. 2 2. manifeste contrarium profitetur, dum ait, amarum nunqua odoratum esse, quoniam non vaporabile, qUippe non humidumJed siccum sit nimis, odor aut e per eua porationem apparet sensibus, quae evaporatio per humidum fit, etsi coctum, & sapidum cum sicco mixtum. Quapropter cum amara ad evaporati nem sint ob siccitatem inepta, ea merito nunquam erunt odora; Qua in re cum multi multa loquuti sint, horumq; nullus adhuc pro controuersiae vera concordia aliquid attulerit; Sane nos quoq; , qui bus, ut neutiquam Aristarcum facere libuit, ita in sedandis auctorum controuersijS, Oleum , & opera perdere voluimuS nunquam, Ut puta qUorum Verbis expressis ficta inesse recondita ridiculum siem per opinati simus, laboris ideo huiusce palmam differentiarum conciliatoribus adipiscendam relinquemus , qui pro Arist. Vel Cal. continuo mordicus certant, & solum more nostro rei natUram is per sensum perscrutantes , rationabiliter pronuntiabimus,odore ex se nec omnino siccum, nec omnino humidum esse, quod siccitas summa eua po- rationem no permittat, qualem falso semper GaI. putabat in amaro, atqui lium iditas sun ma insipiditatem faciat, ex qua nu US Odor, non autem humidum sicco permixtum, quod Theoph. loco citato doctissime exprimebat, dum quasi diceret, o iorem ex sapido fieri, X humido scilicet fatis concocto, vel siccitati scrmixto, ita ut quanto in sapido

95쪽

humidum magis tale fuerit, tanto tale sapidi imodoratius, contra quanto humidum minus tale siti, quia magis crudum, & aqueum, ideoq; saporem is habetans , ideo inquam minuS odorum, quod ex presse experimur in multis ; Quare ex odore si rei temperamentum quantum ad siccitatem spectat assequuturi simus, certe reS odora non prorsuS sic ca est, nec prorsus humidataea humida siicca, nempe humiditate concocta,& qua dantenus exiccata, donata, unde res quanto odoratior hoc modo, talito siccior extimabitur. Itaq; haud tuta res csi ex odore de sensibilium temperatura conij cere, perinde ut ex sapore. Et ut bene Gal. lib. q. fimp. cul. cap. 2 3. rei huius maxima potissimaq; causa est, quia cum in odorabili sit substantiae aeth ereo

genetiaS , sane non aeque omnes parteS illiuS eua-

rorant, odorabilesq; sunt, nec proinde omnes si mul sensum mouent, sed ille tantum, quae sunt te nuissunte,& in halitum subleuantur, cum tamen ii gustu omnes gustabilium corporum partes s mulati linguam incidant, cunctaq; sensum moueat pro sua natura, ac proinde sapores in significandis rerum naturiS certiores sunt; plusq; veritatis obtinent , deinde odsreS. Ex coloribus equidem valde minus agnoscitur

Coloratae rei temperamentum, imo nec ex consi-

sentia, ponderositate v c rei eiusdem, illud tuto coni jcitur, quando haec totius substantiae modum potius insiequantur, quam temperamentum , MO dus autem nihil supra cutitatem addit, ut certuM

96쪽

est; Haec illa vero sub contrariis temperamentis integra, S meliora frequentissime reperiuntur, nec ita unius sunt propria, ut alterius esse nullo modo possint, quemadmodum veritate ductus di cebat Gal. lib. sim p. iacui. a. cap. 3. & lib. ψ Cap. 23. siquidem cum dixerit Arist. lib. de sensili cap.

q. colorem esse terminum pers p cui in corpore definito, seu terminato, quem videmii facultas per Oculum medio lumine percipit, ita ut ex Uaria miscella perspicui cum opaco euiderer color fiat, haec autem miscella variam sequatur partium substantiae consistentiam ,ex qua demum consistentia leuitas oriatur, & pondus, propterea cum Con

sstentia ipsa substantiae ex similibus, & dissimili-hus fiat, puta ex calore,frigore ve, vel aliunde, ut longius Arist. 6. metheororum docebat; Sequitur ideo necessario colorem, consistentiam, & denique

ponderositatem in rebuS, non ex temperamento

uno,& eodem nasci ded ex vari)s; unde nil mirum si haec in uno 'pe talia,quae in contrario etiam similia sunt, adeo quod licet ad rei integritatem,& bonitatem agnoscendam,hςc maxime facere planum sit, ut prudeter nos docuit Ioannes Mesues lib. suo de sim p. soluentibus agnoscendisiad temperamenti tamen cognitione fere nihil praestare videntur, quod perinde solum praestent, atq; ea, unde ij, qui lex imagine,aut ficta, aut picta cognoscere quem- lpiam volunt,cum ipsum aspicere denegetur, quem iagnoscere cupiunt.Itaq; etsi hinc quoq; de praesen- iti rei bonitate coniectura fieri quaeat, tamen se cmoni

97쪽

moniadijcietur, optimum esse per discretam experientiam eiusdem temperamentum inuenire, in hoc enim falli non possumus, quamquam priusquam experientiam seceris,gustus pleraq; indicet, paucula aprobante ipso odorc.

CAPUT VIII.

Ex prae is spatim demonstratur im

Ientum , lignum nempe Sanctum , alacan ve verum pecte, oena- iura longe disserre a ligno novo, --

per scilicet in italiam, s Romam

porsimum delato Sumpto etiam principio ex utriusq; ligni colore ,

asec tu, demum ex Odore, tertio

ex apore, s ultimo ex ta Uus qualitatibus proprys.

T QVE his ita praemissis , quod

pseudolignum hoc a nostro Guaia can,Sancto ve lieno,n5 maiori,miis nori vo bonitate,siue praestantia so

lum differat, sed adhuc quod nos contendimus & specie,sive natura, & forma, ita

98쪽

vt nullo modo lignum Sanctum sit, nisi arbitratu suo quispiam illud tale esse e iungat, esseque velit. Sane comparatiS ad inuicem singulis, quae seni ni igno utroq; palam sentiuntur, deductaq; ex his

omnimoda constitutionis, tam similaris, quam disia similaris differentia, euidenter dc monstra ieco cessum est. Verum hic, si vel unquam, mentem,&scnsi s non bibosa amarulentia deprauaros, pituitosa ve oppressione ObrutoS, hebetes'; , & supilios redditos, nec demum Attrabitari acrimonia in iurorem adductos, illis, qui dicendorum iudices esse volunt, inesse desideramus ted sanos duntaxat, integros, sobriosq; , quale S virum sapientem ingenuerorum naturam contemplantem cecent, illos ha here summopere e XΟpta muS, quando tota rei propositae determinatio LX solo fere sensu primum ducat originem. Atqui quoniam ex sensatas in utroq; ligno repertis, Veram, ut dicebamus, ii se rentiam nos diuino fauente numine demonstraturi sumus, fortasse quispiam, ipso statim comparationis exordio, ignorata plantς imagine eiusq; so I ijs,soribus . di fructibus, quorum sane presentiari tra dissicultatem quis omne lignorum specificudiscrimen vel digito indicat, impossibile nos vera

eorum discriminis cognitioncm consequuturo S , mordicus contendet; quando planum sit lignae Plura ex diuersis plantarum speciebus cassii valde

esse simillima, ut puta sunt, ex Ioanis Baptistς Volani Egano agri Veronensis, cx palma Conlatui in Anacricis, ex apud nos cognita Λna gyri, Buxo, &

99쪽

stiis, quae tu ligno Cua iacan multum conueniunt. Adeo quod niti cuiusuis ligni, tum plantae effigies, tum folia, flores , fructusq; sint conspicui, impossi 'hile omnino videatur specificam eiusdem haberi posse differentiam. Sed etiam si verum sit, quod Corpora multiformia , eaq; integra et si inter imperfectiora collocentur planta: P propriae formae occasione, variam lmprimis habent partium componentium disposition zm, per quam dein vario S, oifferentesq; producunt effectus, ita ut ad agnoscendam corporum horum specificam differentia, minimc fui sit frustum quod uis eorum ab alio frus o diu ei sum s i aeoculis habuisse ; sed ultro integra

totius dispositionem, constitutionc m Ve, cum propriis inde manantibus e flectis, sum cienter pramowsc' lit Opi s ; po Leaqu. m pd coi nc sci res ita se is habeat, ct & adesse illa proficiscitur , in eoq; stat. Attamcn quod an praesentia nos integram planta plante neutiquam comparem US, ut utriusq; noti viam perquirentes, speciei insimul earum, & li

Enorum, ac eorum Onan Ium , quae cuiusuis harum

plantarum est proprium, similitudinem, disii mi-titudinem ve alsequamur, Sed frustum ligni solum ignotae plantae frusto ligni alterius plantae, etsi notae, duntaxat opponamus, ut ex horum diuersitate,s militudineq; in speciei plante similis, vel differentis, unde peruenerint haes, ducamur, quo adferi possit, cognitionem ; quod non nisi ex sensatis his, quae in utroq; lignorum frusto reperiuntur, assequi concessum est non ideo plantam pra nouisse con-G uenit,

100쪽

uenit, ut ligni frusta per speciem agnoscamus, cum potius ex ligni frustis plantae speciem ignota perquisituri simus. Et quamuis diuersarum admodum plantarum ligna sibi plurimum simillima videantur , ut manifestum est , in aliquibus nihilominus , atq; praecipuis erunt differentia, & in tempera mento praesertim, quod in plantis corporibus licet dissimilaribus , quia tamen imperfectis, maiorem ideo dispositionis ad formam habet partem , ac his quq ex temperamento proueniunt . Atq; quantum ad efiigiem eorundem lignorum spectat, si non omnimoda insit dissimilitudo, nec adam uia sim tamen omnimoda inest similitudo, quin ab effigie viri usuis frusti eorum, tanqua a notiori sitam piis scientiς nostre initi js, lignum Sanctum veruma pseudo ligno, saltem plus quam numero,differre confiteri liceat; ne ad pauca respicientibus nobis idem quod pueris .rsiam eueniret, qui ex communi nimis hominii percepta imagine , omnes homines patres, S Omnes tamina S matres nuncupate S,

deinceps meliori donati prudentia palinodiam is canunt. Itaq; iam praesto sit utrumq; lignorum frustum , e su a caelum planta, o planta inquam suis integrantibus coua pacta partibus, quibus illa iusta

adepta magnitudinem vivat. In utrisq; autem semetiem propriam , quae per partium construetionem inditamq; illi consistentiam, atq; colorem re presentatur, diligenter expendamus . Et imprimis

frustum ligni Guaia can, quod Sacium dicimus, adsit; Id porro tercti figura donatum suo obtegi