장음표시 사용
601쪽
is, qui rapinam pasius m. msiue in bonis eius id i in dominio eius, siue non quidem in dominiO,sed tamen flum ex bonis eius sit: locum hibebit actio vi bonorum raptorum.Et huiuscemodi quidem sunt, quorum UR domini non sumus,se dquae infacultatibus nostris sunt v eluti, tendum ab aliquo accepi,aut conduxi seruum, aut quum mutuum dedissem accepiplnn aut apud me deposita es: sicut mea intersit eam rem mihi noauferri.Ita autem contingit, si quum dep Mimacciperem pactum iecerim, ut ex negligentia tenerer. Quoniam pacta , quae intercoi:tr hentes fiunt,natura contractuum mutare flet. Ecce enim ex eo quod internos conuenit, depositi. mecum agetur,nonsolam doli nominesed etiam
diligentiae. Sed O si bona fide quid possideam,auς
.umfructum habeam in re aliena , aut ius aliquod aliis veluti v ,ut mea intersit, rem raptam non esse: recte dicimus in ,s omnibus ei qui rapinam pasius est, aftionem Vi bonorum raptorum competere.Et haec quae di ta suntlceor, ex si i dominio eius nosin sed latu infacutiatibus . :
habebat:quonia eo p rapit spoliature, is si i restituitur.Et generaliter dicedu e:quibus ex causi, furti nec manifesti actio datur re cla amota,ex iisdem causis omnes habere actionem ut bonorum
602쪽
A R G U M. Legis aquiliae capite primo is tenetur, qui serua
alter uiri,aut quadrupedem , quae eX eorum est nu-n ero quae gregatim depascuntur, nullo iure occidit , ad id, quanti eo anno, quo quid eorum occi-1xim est,plurimi Perit, condemnandus.
E damno alteri dato Eratuit lex K Aquilia eum qui damnum d dit,puniens . Sed constitutio eius Omnis ; tVia capita diuidituri Etl primo quidem capite de pecude .ugerit : Sic enim ait: Si quis alienum seruum alienam ve quadrupedem, quspecudum numerosli, iniuria occiderit: quanti id quod occisum est, eo anno, quo occisum est, plurimi fuerit,tantuniis, qui damnum dederit domino, dare condemnabitur . Interpretemur verba legis, quae nonnihil obscura videtur Ue.Et quide quod ait Si qs alienu femu iniuria occiderit, in expedito est. Qwve
ro dixit, Alienamve quadnupedem: nec eo contera fuit, ac ne' indistincte loquuta est aut abrupte sed addidit, quae pecudum numero siς, id illo spefiat. tasi indesinite de quadrupedibus dixij
set,non adiuncto,Vt pecudum nume o sent, futuri, mrat, ut primum hoc caput O adferas b filias ad me pertinentes ad canes traheretur siquis ea Occidisset. Sed de his loqui lex noluit. Debs enim Istis cauetur, quae proprie ct gregatim pissi solent. suod genus sunt equi,muli, bouehφi eis curae.Desuibus quo, idem placui quonia
603쪽
sues pecudsi appellatione continentur.Et eos.n. gregatim paschin confessum venit, quum id , O Poeta Homerus in Odysi ea doceat, sicut Aelius Martianus insuis Institutionibus refert, hos ex illo versus adducens: Δηεις τονγε σνεαρι παρημενον, οι γαρ νε- μον Γαι , Παρ, ορα ς πῆ τρη επι τε ηιον φεύο υ uidest, Assidet is suibus, quorum grex magnus in agris Pascitur , ad Coracos petram , fontems crethusam. Quod enim ait νεμοιTma idgre
A R G V M. Iniuria is oscidisse,quo ad legem Aquiliam dici
tur,qui dolo aut culpa occidit, non etiam qui cust,cuius beneficio excusatur occidens.
Ρ0οο quod in lege dicitur, Iniuria occiderit:
sic id intelligemus, παρανομ.ως,idssine iure. Itaque nisi quum nullo iure caedes facta est,is. qui occidit, extra periculum est, nec erit huic legi locus. Ve uisi Siseruum tuum latronem occiadam, lege Aquilia non teneor. Sed tunc demtim , quum dilatum mihi ab eo periculum aliter euitare non potisse quam vulnere tyi a me illato . si quum effugere postem,eum occidi. lege Aquilia teneor. At ne is quidem lege Aquilia tenetur , qui fortuito ct casu occidit:dum nulla interuenerit culpa aut negligentia.Quoniam non minus eulex ulciscitur, qui per culpam occidit , quam qui g.Iniu
604쪽
sol INSTIT. LIB. III. qui per dolum. Quapropter , si quis dum iaculis
ludit vel exercitatur seruum tuum transeuntem
traieci si quidem is,qui hoc fecit miles est, ct in campo id fecit, aliove quo loco , ubi se militer
exercitare solent, occis r non tenetur. Sin autem paganus est,quanuis in eodem loco occideris,quonia tatu paganos in armis exercitari receptu noesi, lege aquilia tenetur is,qui seruum traiecit. Idem ct in milite dicimus qui alio in loco quam vibi milites exercitare se consuectertint, tale ali
quid amisit. Nam ct hic in legem Aquiliam
incidet. Si quis quum arborem putaret, deiecto ramo seruum meumpraetereuntem percussit'occidit, lege Aquilia tenetur.Id autem dicamus, quAmmia publica aut vicinalis suberat. Exclamare.n. debuit, ut omnis qui transiret,suturum rami la- um caueret.NIm quum hoc non feceri negli- sentiae seu culpae nomine lege Aquilia tenetur. Sed si quum ive exclamasset , seruus id contempsit, extra crimen Omne edi culpam sputator. Et publica quidem via est, prae et Militaris dicitur, apud Grscos eασιλικυ, qua omnes homines in diuersa loca euntes utuntur. Vicinalis vero est , quae in vicos ducit, dicta a vico, quem Graeci κωρον vocant .Per hanc enim transit omnis, qui in vicum abit. Si quis tamen feorsum a via , aut in medio fit forte fundo ramos caedebat etiasi non ex clamaueri quum id eo loco factum sit , vibi nulli extraneorum ius erat versandi, non tenetur occisor.
605쪽
Qui ostentata artis peritia serui curationem susceperit,eunque deserit erit,aut imperite curauerit, Aquilia tenetum perinde ac mulio,cuius imperitia, aut imbecillitate mulus seruum alienu occiderit: quod ad aequitatem quoque porrigitur, si eius equus alienum seruum interemerit, quorum uterque Aquilia lege obstringitur. .
MEdiciti quidam , qu .m seruo meo venam fecisset,curationem eius defla uit, modituus est seruus. Lex Aquilia aduersus medicum competit.Quoniam autem diximus,eum,qui culpa occidit, lege Aquilia teneri ,sciendum es Oimperitiam ad culpam referri.Veluti , quumsemedicum qui 'iam profiteretur, per imperitiam
seruum tuum occidit , quia aut medicamentum, quum nihil opus esset,ei dederit, aut non μο tempore dederit. Sed mulio, si quum in vehiculo esset, ex impe- g. Imaritia mularum impetum cohibere non potuit, O potu. alterum seruum occidit, ut ex culpa tenetur lege Aquilia . Visin etiam si per debilitatem mulas retinere non potuit , quas tamen alius firmior cohibere poterat: tota res culpae mulionis adscribetur,ct locus erit legi Aqui tae. uae de mulione dicta sunt, cist ad eum , qui equo vehitur,tra
herepsumus: si quum impetum equi per debili
tatem aut imperitiam cohibere nonposiet, alienuseruum occidit. A R G V M. Actio legis Aquiliae quoniam ea pqnalis est, adhaeredes minime transit: in ea tamen, quanti plurimi res eo anno fuerit, aestimatio sit, neque quanti ea res fuerit tantum, sed & quod extrinsecus interesse possit,quandoque spectatur. Inter
606쪽
g. Hic serpretati sumus prima legis verba, dica- auxς - 1 ct de erteris. Ait lex : Quanti id in eo anno plurimi fuerit,quid sibi υο lunt haec υerbae Eu dicimus iis verbis hanc sententiam exprimi: m: si quis alienum serumn,quum is claudus esset
aut luscus,aut macus Occiderit, ct is in eo anno, quo vulnus accepit, integer ac ideo maioris pretiis fuerit, Iudex rem retro legendo aestimatione elus ineat.Et si forte seruus, qui occisius est,integero sanus ante nouem decem aut undecim menses fuerit, ct ideo maioris pretii: gstimatione ad
illud tempus relata reum condenuet.Ex hoc aut
efficitur, poenalem este legis Aquiliae actionem: quia non tanti quisq; condemnatur, quantu danni dederit: sed etiam aliquando pluris.Vnde iuconfessum venit aduersus hyredes actionem hanc tanquam poenalem non transimitti. Hamsi tantiquisq; quati m damni dedisset, obligaretur,haud
dubie cthgres eius eadem actione tenetur.
f. Il- Et haec quidem ex verbis is sis descendunt.II-li d. lud autem ex interpretatione quam legis sentet tia exprimit, placet: nousotiuem pe= emptiserviae limationcm secundum ea quae dictas:nt,habendam esse: hoc est,retro se reserente Iudice:sed et, siquid aliud ob peremptum corpus damni nobis illa um fueris,ct hoc simadum est. Veluti, Seruum meum aliquis moricini,sredem scripsit: poteram huic iubere , .ut haereditatem adiret,eaque mihi acquireret. Antequam id a me fieret: seruum hunc meum aliquis occidit. Quoniam accidit ut ego O h editatem amittam, nonsolum condennabitur is, qui illum occidit, ad corporis aestima-
607쪽
aesi nationem ut iraedictum est, sed etiam ad haereditatis , quam amisit. Simila quidda edi ex hae specie ea nit. Iugum at quis habebat mularum, quae sibi inuicem similes Crant, O ideo maioris quo , prel: ac si quis ambas et, pretium earum ducentos aureos coirigebat : sin singular, quin Vaginta aureis una quaeq; ipsarum imabitur Si quis ergo una earum occiderit, non eius tantum,quae perenuptae est climationem pristabit, sed etiam quanti presium eius quae superes minutum est,nempe cetum aureos. Ide' est si quis dirigam equorum habeat, ali is eum , qui ex iis Optime se haset O toti quadrigaepretium concialia: Occid t: aut si quis cογηrdum huius hisbeionem habeat, quum histrio hic comoedum inst mea et adiuuaretq; ,el semper ei in ludis ictae rens omnibus i tam admirandum redderet: ali quis hunc histrionem perimat: in utras hac sp ci Occisor non eius tantum aestimationem, qui occisus est,sed etiam qu nil pretium eius Pisup res,minutum est,praesta it. - A R G V M .' Legis Aquiliae actio& ciuiliter dc criminaliter intentari potest nec mota ciuili,publica extingit tun, C terum quantum ad secund um caput pertinet,in praesentia nullo modo in consideratione est.
Liberum es quiem domino occisi serui, O g. Lis priuato iudicis agere ex lege inquam ' bem . Aquilia , O ita damnum sibi istatum persequi
Faciet etiam ad haec: sublici criminis reum cx lege cornelia de sicar . di eque enim pris xa assione mota ublic accusatis istinguitu
608쪽
os, INSTIT. LIB. IIII. Huci rue igitur primum caput cbtinet. Porro cundum in usu non est. A R G v M .
Et legis Aquiliae capite tertio, competit amo , nonanibus alijs danmis, quae xii amortis it latione data sunt: in qua rei ,stimatio a 3o. proxime dieb. collapsis qualislurimi res fuerit, fieri het. In quo , autem primum caput cum hoc conueniat: aut contra,in quo differa h ic sacile locetur .
TErtio capi ' de caeteris quaestionibusperira
fiat lex. Itaque si quis seruum meum, Geleam qisadrupedem,qur pecudum numero est, uul neraureis: aut eam quadrupedem, quaepecudum numero non est,ut cainem festamuel est m, ursos aut leones aut Iubos Occideris vel vulnerauerit, in tertium hoc legis caput incidit. Sed O in caeteris omnibi ani=halibus,item in rebus, qui anima non habent damnum domino illatum, hoc capi te resarcitur. . est enim leae : quicquid enim ustu, an ruptum,ά- , Elimi fueris,afrio ex hoc capi
te constituitur . Ex abundantia autem videtur
lex duabu, illis dictionibus V m O Fracta usa esse di m sola E pii pestatio, omnibus his cau- sis significandis saxis erat ac commoda . Ruptuse e, mintePli tir quod quoculisse modo corruptu est Unde non solum qu vHasunt aut jacta, sed set scissa vestis,aut costi a vasi ue, et: aliqui d; est,n ricliti ντα,ides, Ollicata quid n ea emantoaut etia usum v num vel oleu, vel si qua talia, o quacuq; ali' o modo corru pia pe rem ta,aut deteriora a sunt , sub rupi signi catione commentur Qu. propter si qbis ii, minu
609쪽
quum id optimum esset, aut in oleumquod excelienti simum erat,tale aliquid miscuerit inie
ceritque, quo ea lyircarentur corrumperentur : ex hoc tertio capite ob eo res tenebitur. Illud autem in confesio est quemadmodum ex pri xno capite ita demum quis lege Aquilia tenetur, quum dolo . aut culpa alienum seruum aut lecudem occidit: ita ct ex hoc capite , Ob dolum aucculpam quemi de dammo teneri. In hoc igitur utraque capita conueniunt. In isio plane disserunt, quod primo capite deserua aut pecudibus occisis agatur: oc vero caput Pod olim tertium erat, O nunc secundum est,ce catoris omnibus damnis tractet. 2 que rursus in hoc tantum differunt, verum in isto: quod ex primo capite Iudex adia num retro se eo erat . in vero quae ex ter .
capite procedunt, cid triginta dies. Sed ct siue adiecta es dictio,Plurimi,hic autem omissa est. μα liberum sit Iudici ad eum diem ex triginta die bus aestimationem referre, quo res minimi pretii . fuerit : O ita hanc re' gratiamfacere: aut ad eum diem quo plurimi fuerit, ct actori fauere Sed recte , ait Sabinus, perinde habendam esse .
Uimationis, rei'si O dictio Plurimi, fulsi
adiecta. Plebs Romana, eo ue quo iter Plebe do Patres erat dissensio, quilis is luc Tribunus Plebis estato hanc legem rogante, contentas it i
Legis Aquiliae actio directi, tum demum c5petit, cum a corpore damnum corpori illatum est. 2 uero '
610쪽
uero a non corpore corpori,utilis non directa da tur.Quod si ex non corpore in non corpus damna
datum sit, iocum sibi in factuni actio uindicabit .: Aeterum generali aliqua rota conclu is dendum est , quando directa actio in lege Aquilia , edi quando utilis competat. AH, i Pudis, imis sciendum est,tunc legem sese dare , ei Itunc locum se,quum corpus laesem fuerit. Sed si eorpore datum est damnis veluti nudi orte manibus meis aut ligno,lapide vel alis quouis instrumento percupum occidi aut vulneraui di, Aia competet actio ex lege Aquilia Sin autem Lesum quidem corpus es, n' ramen corpore da tum es damnum, tumet utilis datur actio:ueluti,Sernum aliquis meum aut pecus tandiu inclusit, ut semeterirent: aut iumentum meum ita egit,ut tantum iter non ferret, sed rumperetur:aut ouem mea uel
bouem ita turbauit, ut in praecipitia fugeret, es ibi periret,vel in aliquo laederetur:ast seruo ali quis alieno persuasit, ut in arborem ascenderet, vel in puteum descenderet , non ignorans diu ci
lem O periculosim ascensum vel descensum esse, deinde se ui ascendens vel descendens qui mira eum fasieret,aut extinctus est,aut aliqua parte corporis laesius .Quid ergo, si quis alienum seruude ponte, vel de ripa in 'unien deiecerit , ii iis aquas collapsus u focatusfueristat directam hieri lege Aquilia antonem dari oportet. Qui useruum impuli is corpo/e suo occidit. uodsi neque corporesso quis dan dederit , ne' corpus sit quod lesum est, O damnum tamen datum sit . unum Odirecta aritio cesset, quia corpore non ii si