장음표시 사용
81쪽
1 ε DE PRINCIPIIS occultare, nequesigna mi itσ.uram, aut timeris abolere, sae nobis usui fuerint r. ' . .
v I. Sed posset hic quaeri, quosnam hic mines no
mine proximi designemus. Nos omnes EOS, qui aut ope, taut opera nostra indigent, intelligimus, juxta explicati Dem Scrvatoris ,. Non iri tantum proximi nostri credendi
hos nobis gradus sangmnis jungit, sed proximi nostri credendi
sunt omnes homines naturae nostrae participes Non desunt ta- men inter eos gradus, quos in omni officiorum genere 43- servare prudentiae est. Neque enim par es .equalem curam
- μωri Iro externis, S pro amicis v, sed hos gradus tantum attigi sie sussiciat; Perfectu liberalitas, fide, causa, loco, tempore commendatur, ut primum opereris circa domesticos meiae . . Plura hac de re apud alios, imprimis vero Ciceronem invenies V. . . VII. Est & at tera generalis lex,quae aequalitatem in omG-bus fervandam, & ad aequalitatem omnia redigenda 1ubet ; Nam ad eam inter liberos servandam parentes lex hortatur L Tum ctiam ex ipsa ad aequalitatem i omnia reducit .
Unde & siepe occurrit, quod aequa lance aliquid fieri di
citur, cum ultro citroquin sic observatur proportio, ut alteri nihil adsit cum detrimento alterius. Sic aequa lance servari b: Item bilios una eademque lance trutinaris: Ambo Peniant
82쪽
Ju Rrs NATURALI s. 73nium lance ad5Hese rem β: aequa lance mares, ου fumis vocentur ς aequa lance di idere haereditutem. Quae omnia aequalitat' in omnibus rcbus humanis quam maxime desiderari , elidunt ; shd nullibi id clarius apparet, quam
in materia contractuum. In contractibus natura aeqvilitatem perat , S ita quidem, ut ex inaequalitate jus oriatur minus ha-- lenti. g Plura ad hanc pertinentia apud autorem Commen
tarii de Jure Belli & Pacis dicto loco, inv rs est, quae
. nos brevitati Budcntes hic omisimus. , . V. Ex illo fonte promanat vulgata juris regula: quod locupletimi nemo debet cum alterius injuria. h Ratio est : Nam hoc natura aequNm est vetavim cum alterius detrimento fieri locu- pytisrem, i unde ex tali inaequalitate nastitur actio , nimirum quae ex bono S a quo introducti, quia alterius, apud alterum , sine causa, deprehenditur , revocare con- --γὰ Quid ni λ cum etiam dicat Jurisconsultus PMalus Pideri quem, dolum malum facere, qui ex Hiena jaflura lucrum quaerat. - Accedit hac in parte J urticonsultis Cicero, ita scribens: Contra naturam ias hominis incommodo suum augere commodum. Et alibi: Illud natura uom patitis , ut aliori spum no bras faciatates, copias, opes augeamus. Estque hujus dicti tanta aequitas, ut multa hinc extra praescripta
83쪽
Iegum definiri testetur, & exemplis probet, auctor Commentarii de jure Belli & Pacis. Q
VI. Hinc ortum etiam habet non minus decantata Juris Regula, quae lucri X damni eandem debere esse naturam dictat, quam his verbis effert Iurisconsultus Pomponius, ut amnem priori faciat S aequo non conveλιὰ, aut lucrari aliquem cuim dinno alterius ; aut damnum sentire per alterius lucrum. p Et idem alio loco: secwι n naturam est, commoda cuiusque rei eum silui , quem sequuntW incommoda q. Iurisconsultus vero Ulpianus m est, ut culus quis paseriti Uit lucra , participet w damnum. x Unde & Imperator J ustini anus negat firmison et , qui lucrum quidem amplectiatur , Onus autem ei annexum contemnit. . Quomodo autem
& lucri, & damni ratio iniri possit optime nos ex Mutio Scaevola docet Paulus, dicens neque lucrum late tur nitimis damno deducto , neque domum nisi orari lucro deducto x Eandem autem utriusque naturam esse vel hinc patet, quod alibi dicitur: umbentit onus, sentire debet commodum, se contra. u Caeterum longe inter se distant lucro probiberi, & damnum sentire, ut enim recte ex Proculo Ulpianus scri- . bit: Non debet Hideri is dimnum facere , qui lucro, quo ad caleb. itur, prohibetur, Λίiatumque intem , utrum iam in quia facta , an lucra , quod actuc faciebat, uti prohibeatur. VII. In
84쪽
VII. Innititur & huic fundamento generali pervul
gatum illud: Non debet alteri per alterum iniqua conditis imferri.y Nam meliorem q uidem conditionem alterivi facere licet v, quia id cum beneficcntia quam hominem homini debere
diximus, satis congruit ' Deteriorem Pero facere nimquam permittitur. RIgi tur ante omita animadvertendum est, ne conventis in alia re fam, aut cum alia persona ; in alia re, uiliave Iemhona , noceat, b Et generaliter verum est : Inter alios reumst , aliis non posse fraejudicium facere. ς Rationem si quaeris, audi duplicem: Neque enim debet nocere factan alterius . qui nihiἰ fecit 4 Neque ex aliena mali itate alienum damnum debet emergere. ' Semper enim iniquum judicatur, ut alieno odio alius prae ad tur Quod eatenus verum est , ut nec id fieri possit cum alius commodum inde sentit. Itaque
sinon potes subpeuiri alteri, nisi alter datur , oommodius es
neutrum jurari, quam alterum. g His consequens est
Regulam hanc locum habere in absentibus, & ignorantibus, ideoque per factum alterius , se absentis S ii Orantis non demetatur. h Maxime vero id obtinet in poenis; Ibi euim debet esse mia, ubi ses noxia est , cs Peccata suos debent tenere audiores, quia non est in aliena potestate, conditionem meam, niihildelinquentis, deteriorem facere. λK 2 CAP. IX.
85쪽
I. A D reliqua ordine pertexenda ducem sumem Imperatorem Justinianum , qui in principio Institutionum suarum sic loquitur: Praeceptaseris haec'unt: honeste , diem, alterum non Ddere , suum cuique tribuere, t quae nos singula paulo latius examinabimus Est ruitur inter . praecipua juris naturalis praecepta , honeste vivere, cujus vim ut percipiamus virtutes, ου actiones Ῥirtutibus corimentes: si quicquid ita universum est suapte natura per se expeten rivi' honesti Perbo complectimur. Id alibi Cicero filii sic inculcat . A te , mi Cicero, peto, ni mihi concedaε, nihilpraeter id suisMnestum sit, essepropter be expetendum: n Imo & ipsa honesti contemplatio noli parvam homini assert voluptatem, ut est in Tragoedia Graeca
Pars doctrinae magna vereri , Et iata animo gaudia praebet, Placidis secum viavere curis,
Lones honesti , qua parte litM. vet. Maxime Vero in omnibus nostris adtionibus honestitatio habenda cst, unde &subinde jungi videmus aequitatis S i esti rationem P, Et generalis est regula ; semper in contractibus non solam qκid liceat consederandum est, sed S quianestum
86쪽
msum βι idemque & in conjutustionibus locum habet δὲ
. Et generaliter non vetat lex, hoc vetat fieri pudor. 3. Concipitur vero hoc praeceptum non assirmative, sed etiam negative, ut nobis ab omni probro, Sc turpitudine ra-Veamus, .id est, ab onmibus iis, quae contra mores fieri di .cuntur, qui enim hoc non faciunt re ina . opinione tiamianum non UFugiunt infamiae notam. Adeo ut nec jmscendumst ei qui obtentu paupertatis turpem vitam egerit. δ Sic litemredimere contra ianos mores est, Sc propterea merito sti jicitur, quod hujusmodi Oincia non sine reprehensioue busicipiun- . r. Sic stipulatio poenalis , nuptiis adjecta, diciturnina secundum bonos mores natet posta, quia inhonesum Ἐisum est vinculo pumae matrimonia Osrinxi. y q. Denique quicquid contra bonos mores fit, etiam de jure est irritum ; hinc conditiones quae contra bonos mores inseruntur , remittemia, pro non scriptis habendae sium :1 Hi ne etiam Pacta quae contra bonos mores fluui nullam vim habere, S
reperenta4se R dicuntur ; Et generale est praestantissimum hoc praestantissimi Papiniani cstauim ; quae facta laedunt pietatem, existimationem, verocundiam nostram, S c ut generaliter dixerim contra bonos mores fiant , nec facere ins posse credendum est. Plura de hac materia qui desiderat, legat do-
87쪽
ctissimi Belgae Anonymi epistolicam dissertationem det Principiis Justi, & Decori. Ubi multa egregia reperiet.
II. Sed ut penitius praeceptum hoc introspiciamus, videndum, quid ad honeste vivendum homo sibi ipsi debeat, Sc quid aliis hominibus : Iterum alii isti homines
aut gener .diter considerantur, aut cum certa aliqua relatione: quae Omnia in scquentibus explicanda veniunt. Et primo quidem homo sibi es debet, ut jec dum Pirtutem K-vat, omnes κές suas operationes ita dirigat, ut in iis virtutis perae radii elucescant: quod quia soric nimis late patere cuiupiam videbitur, nos potiores tantum partes his delibabimus, reliqua ad moralem Philosophiam reiecisse contenti. Homo igitur cum eX anima, Sc corpore constet, quomodo se circa utrumque habere debeat, considerabimus. νIII. Et quidem ut animam intus bene constitutam habeat, ejus trai utilitatem parare sibi debet homo: ut vero extrinsecas actiones bene dirigat, prudentiam. ' I. Tranquillitas animae vel maxime consistit in compescendis, & domandis Emibus, omnibusque animi perturbationibus , quod quomodo fieri debeat, Philos phi optime nos docere possunt ; imprimis Seneca, MPlutarchiis, quorum ego lcrinia hic compilare nolo; hoc solum indicabo monitum: 'frenet imum libidim, sper
nato mist. dissert. de Prine. 7um di Decori.
88쪽
IURIs NATUR A s. nat Piluptates, iracundiim teneat, coerceat avaritiam, caeteras
animi lues repellat Ufide & Poeta
quid Imre tranquillat, ianos, an dulce lucerum secretum iter, us fasiensis si ita Litae. fet . Ad res gerendas Priu m maximum assere momentum, nam fieri non tes, ut qui qu*n vere probus finem-.dentia audiat. g Et ut breviter dicam, . rs Vivendi es prudentia; ut medicina valetudinis ' Quanti ea facienda sit, vel ex hoc Servatoris nostri praecepto patet: Mote prudentes sicut serpe iura, Ssimplices scut crimia. Vocatur haec& alio nomines vita neque enim hic scrupulosam -- cum distinetionem moramur de qua sic Satyricus
Paulatim Pitia, atque errores exuit omnes,
prima, docens reclum, sapientia. λQuae optime periculo alieno adduci potest, unde Comicus
pericliu ex aliis facito, tibi quod ex usu siet. iEt alius: Ex Pitio alterius sapiens emendit suum. Sed & de hac plura nobis & meliora stippeditat sacer Codex, Sc praecipue in Proverbiis Salomonis. Π
89쪽
. IV. G. pus ipsum quod attinet, in eo curando non debetcse nimius ; ideoque invictu debet esse 1 r , in . voluptiuibus obtemperans , & sic deinceps. I. Sobrietatem quod attinet, hanc ipsa commendat natura, cum ea paucissimis sit contenta, & superflua non inectet, Cavendum igitur a duobus maxime vitiis gula, Sc σapula; Vituperandi igitur illi.
.accipe visae victus tenvis, quae, quantaque. hecum ferar, imprimis vale M bene. PSin colpus nimium oneraveris, cave, ne
seruis Pitiis an um quoque prae vel una. qCrapulam vero omnem ut fugias, audi eundem Poetam quid non ebrietas desivat' operta recludit, Spes jubet esse ratas, m praelia trudit inermem. Et perpetuo hoc tibi Comici infixum menti maneat. Non vinum homissius moderari sed vino iaminesselene, sim quidem probi sunt. sUtrumque conjungit Martialis Con*Elus facilis, sine arte mensa, Nox non ebria , sed soluta curis. t
90쪽
heme assoluptates, nocet empta dolore dies tas. R Neque minus ici tum hoc: E cupiditatem , runsm est γνωσα Imprimis cogita quam ea sit non sincet a que adeo nun est sincera voluptas, Milichum7ue aliquid iatis intervenit. y i Tum etiam quam ea sit fluxa ,& mutabilis Dolor s voluptas invicem cedunt, brevior voluptas
V. Haec, & similia sitnt, quae homo sibi ipsi debet, ut honeste vivere dicatur; Caeterum, ciam Sc quaedam D
PMuptas omnino siritu ,, consistensin ea cons latione, quae inter virum & foeminam est, quam nos matrimonium appellamus, Sc vel maxime ad honestatem Vitae pertinens,
x ipsa postulare videtur , ut & de ea hic disseramus. Maumn ea colu, latio maris S faminae quae ea constituit quasi fui oculis, ου cistodia maris, ' ad quam ineundam Natura non tantum jus dat, atque ita eam facit juris naturalis concessivi, sed etiam instigat, imo Sc acribus stimulis impellit , utpote sine qua propagatio generis humani non recte procecit. Nam Venus vaga svescortatio, revera non est ordinata ad conceptionem prolis, in ca enim, quae sitnt prostitutae pudicitiae, Vel maxime abhorrcnt. γVI. Sta quaeritur an iuris naturalis praeceptivi sit, ut vir una tantum uxore debeat esse contentus ; Nos sicut id L Christi