Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

261쪽

venit ne perverse intellecta praejudieiis &- litamus in

eum fietat Malum phys eum hie opponitur malo morali. quod actionibus hominum liberis inhaeret . . U4. Pan L Beia. t. Et quemadmodum malum ilhycum in omni sua latiis tudine diximus, quod statum mundi quoad effectus naturales imperfectiorem reddere censetur , quam orer . di alii essent

ε 373A'. t.); ita adhoninimi restrictum appetititur, lis statum ejus quoad inculificationes intemnas . m. utione extet nas impersemorem redditi, quam seret semdem abessent. E. gr. fustigatio erat homini dolorem , ω lor his , quatenus status animae redditur impinemo , quia

eidem molestus, tum etiam quatenus corpori inhaeret , quod molesta perceptioni respondet, huiusque stiuum imperfecti rem reddit, malum physicum elli immo fustigatio, quae dolorem creat, malum physicum appellari potest Similiter squis mulistam solvore tenetur, jus ei quoddam adimitur, quod antea habebat, dominium nempe ejus pecuniae, qua mulctaeonstar Iuris autem onum invita uariis nostriam externum,' quatentis molestiam animo creat, internum quoque

impersectiorem redditi ata igitur malum aliquod physicum.

Ninutum qui sustigatur, qui mulctatur, invitias panxur, non vero Iibere quid agit. Quamobrem nihil hic ex parte ipsus adest malum morales, quippe quod appetitionibus tantum

modo inhaeret, quatenus contrarium appetere debebamus. Quodsi quis pecuniam protiandi , jus etiam aliquot amittit. quod habebat, sed libere cunique jus istud tonservare debeo ret, delectus notatur in volitione, ob quam vitiolus est , torve hie defectus froprie malum morale est, quatenus ob eam quis ipsemet sinitum suum limpersectiorem reddit. Elaee probe nounda sunt, ne quis argutetur , quas m ei, dimalitia actionum intrinseca in superioribus dicta sunt. μium mortile cum physeo confundatur. Notandum praeimis est, nos consulto dicere, poenam esse malum, quod immitture ab eo, qui alterum obligandi jus habet, non vero quod

immittitur a superiore, Videbimus enim suo loco usi niendi etiam competere posse naturaliter aequalibus in aequa-

262쪽

sbi aequalem dorebitur suo loco. Alii dicere soIent, piniam

esse ma- passionis, quod instigitur ob malum actionia. Malum passiorus nomuli physicum malum est, quemadmodum modo diximus malum actionis denotat hie malum morale. Unde sensus hie est poenam esse malum physcum, quod infligit olymesum morale. Enimvero deunitionem hane esse laticiis

rem sis demto patebit suo loco, facile huelligitur, ubi. ad exempla animuin a re e velis.

doniam mala vel unt animi, vel corporis, ve magia mosortunae mala animi ad animam, mala corporis ad cor tisi θυε pus mala fortunae ad latum externum, veluti opes famam, spectant c . 67 Ps γα empir0, nemo autem anumae malum immittere possit, nisi mediante corpore vel iis, quae ad statum externum pectant, mediantibus, quatenus scilicet per ea molestia creatur animae, quod unusquisque in seipso experitur; is nae, homo ming-- - m. Misens mati corpren, vel mati s -- Equidem non nego per poenam intendi animae molestiam

sve taedium; sed id poenae consequens est, quatenus scilicet oritur ex corporis vel fortunae malo, hoc est, corporis e status externi quadam imperfectione g. 6s 3I8,UIcdiem'r. Nemo etiam illam animae, leniam poenam vocat; sed comis muni loquendi ut poenam appellant omnes id, ex quo ista

molestia resultat. Quodsi dicas posse quoque hominem Pu tiri ignorantia, quatenus impeditire, ne ab aliis sve muris, Me , his taribus institui possit eadem redii responso istilicet igit rantia est id, quod per pomam intenditur, non vero id, in quo Wina consilit ea enim coninit in his, quibus impedi quis rerum notitia animum imbuere posisti Ieponimus iam quaestionem de moralitate plenarum, ubi de eo tantummodo sermo est, quod fieri politi, non quod fieri debeat, quamvis in definitione jam rem Verimus mali moralia ex cenarum numero, quippe obligationi erga alios contraria, mnio obligat lcini naturali in genere repugnantia.

263쪽

ob malum morale f. 8 2, consequenter cum malumni tale actionibus inlim eat 374. Part. I. Thestanas. , aetiones vero vel positivae, vel privativae sint j. a 4.), ob actiones vel commillas, vel omissas. Quoniam itaque per

commissionem vel omissionem actionis intelligituI, cur pG na infligatur ea poenae infligendae ratio sussiciens est g. 56. O tot bi adeoque malum, In quo conlittit, cum actione positiva vel privativa connexum est 3. Io, O M. I. Quam obiem actionis commissionem live iriusionem nobis re- pnesentare debemus tanquam malam. Enimvero Epraesentatio niali est motivum n liti Onic s. 89 D. - Fird, ut nolimus actionem, cui poena statuta est, committere, si privativa fuerit, vel ut nolimus eam omittere, conlequcnter ut eandem velimus, si politiva fuerit Patet adeo poe-- ira esle motiva actionum committendarum, vel omittemdarum. Nimirum poena spectatur tanquam stratum, quod ex actione

sive positiva, sive privativa necessario coi sequiniri propterea quod in agentis pote ibare positum 'on est flugere poenam, i actionem vel comm llerti, vel omiserit. Atque adeo actio, quae m.ilum aliquod habet annexum rivulit.uur c ipsa mala: ' quod etaim nostra voluiitate ab ea separabile non est, Id an

quam ad eaodem periinens recte consderatur.

roriγι- ρ lem possini omises ad Mesciam Min ij '--ερ--ue Gi. Etenim poena sunt motivasta dri commix*ndarum vel mittendarum I. agro. Quodsi ergo legi adjicitur poena motivum cum actione ii vel non inutienda, o quenter committenda

264쪽

-nectitur obligamus alios, quando motiva actionuni, sive committendarum, sive omittendam ciam iisdem comitectuntur L i i 8., Patet adeo poenis obligaui pota Mnes admonestamoni iniciendas, quam mimitem

Quoniam poemae initumquoddam simu misomo repraesentatio rivum nolitionis estis. 89 Pnis ovis.);- ius per se non obligamur ad aliquia faciendum, sed tantummodo Mnon iaciendi . mamobrem spae adjectastimoni pri

vativae, privativam omittere, adeoque postivam committere debemus, qui enim obligatu non omitterulum, coma in ore unque teneriar, quod omitere nequit.

Adiectio poenae ad legem positivam dicitur Soctis , -

Moria sit Mes , quaeroficilestur avoluntate olan is μῶ usdam rationalis, Aini Dei, vel hominis, stia, simias.

laniate legislatoris. Opponitur obligatio positiva eodem sensi nanirali, quo ex ponto a lagonanirali opponinari inuriam obligatio naiaturali, ab inimi ac natura hominis oritur , iam , perinde ac lexnaturae s. 36d potava vero alibera voluntate Delvei hominiim pro scitiar, quemadmodum sex potava divin M. - humanas 1 λλ

enim cinctione poenali poena licitur ad legem positivam mi sis 5 89 Quamobrem cum hornis obligentur homines taliam area.. actiones committendas, &omittendas s 880 suactioneti istud. ρ mali introducinii oblisatio. Erumvero poena libere ad tum

265쪽

' iritur degi ab eo, qui alter vin obligandi aliquod jus habet

28s. Quae adeo lanistione poenali introducitur obligatio, a voluntate legislatoris proficiscitur. Quamobrem cum positiva sit obligatio, quae a voluntate legislatoris pro

fiscitur I aso san ne penali introducitur obligatio

Obligatio naturalis non opus habet peculiari actu, quo m-troducatin , cum ipsa enim lage simul oritur, atque ab eadem

inseparabilis est, necessaria dc immutabilis cum ipse, cui inest, . 292. cessus legem Prohibitisam positιυam necessis reqvirata sincylo

- aenalis. Jex enim prolubiliva obligare de heiaci aliquid non m luis agendum siri 6 3. nam ob rem cum in lege politiva obibleterili satio dependeat a Voluntate legislatoris ara.); le-ri μα iislator vero eo ἱ quibus fert legem , ad aliquid non agem

rem dii in obligare nequeat , nisi motivum actionis omittenda stu non committendae clim eadem connectat β. II 8. , necesse ut cham lege prohibitiva politiva connectatur aliquod mo-- tivum aemonis omittendae. motiva action ut omittendarum

. . sunt poenaei .a87. poena igitur legi prohibitiva positivae adjicienda. Quoniam itaque adjectio poenae ad legem positivam sanctio poenalis estis albo id legeni prolata. iiiii positivam necessano requiritur san- poenalis sine obligations lex nulla est, Uppe quae abso ex com Epi nequit AE a 31., ex prohibitiva nos obligat ad non

agonduin i 63. o adeoque cum eadem connectendivn motivum nolitionias 3.138. bitas eum sit repraesentatio mali '. 'cyo. Psis empiri y, cum in lege positiva obligario proficisca- tura voluntate legislatoris β. 9o. , necesse est ut voluntate le- gislatori cactione perpetrata sequatur malum quod per se ex eadem minime sequitur Acilicienda igitur est poena ἔ.a8s. , conlequenter sanctio poenalis , legem prohibitivam positioni iocinario reauiritur. Quod ergo ponatur abesse mi Gorale

266쪽

sarustici poenalis, adeoque nulla legi prohibitiva adjecta sit poenas,. 390 deest motivina nolendi actionem 3 287d, quam ut . . . nolimus vult legislator Sua igitur voluntate nos obligare nequit. Non nego fieri nosse, ut quis nolis, quae lex prohibet,piamsi nulla poena flecta sti Enimvero tum non omittit assionem, quia legislator vult eat omini, sed alia de causu Quando vero lex seri , id agirur, ut obligentiu ad actio nomittendam, qui alias sed eri minime

ren tenvi u lexpositiva prohibet, ne qua actio mir- conmisi tanar, armctione poenali, quae ad eam requiritur 3 6a 'introducitur oblis rimpositiva eam non omittendiis as

Enimvero qui ncm omittere vult actionem, is eam commim e debetis si enim committere non aer, eam omittere velit necesse est Io 3 3. Ontes. Motivum adeo nolendi omis sionem actionis est simul motivum ejus committendae s 887. Psic empir. Quamobrem si Iecpositiva prohibet, ne qua

acti Omittatilr, sanctio poenalis quoque Obligat ad ac nom, qua praecipitur, committCnda III llinc intelligitur, sanatanens poenasem non posse adjici

egi praecep .ivae repugnat enim naturae voluntatis , ut repraestiuatione mali adducamur ad volantium t . 88o. Huch. riar. . . Quamobrem ubi Poenis adducere velis alterum ad aliquid fa

ciendum , praecepto addenda prohibitio actioim privativa, scilicet ne foeticere omittas, quod sistat vinioenalem adjunctam habet. iam enim qui ase satis inionem lege aeceptam omittere non vuli 4 quamus bonum existimat

evitare malini, quod non agendo incumr, motivum adest volitumis , 89o. POMemper. , atque ideo ratio actionem committrae velit, quam alias omittere mallet 8 87. PDen .e tr. Vides itaque, quom cici naturae voluntatis repugne lancti poenalis legi praeceptivae addenda , c quO- modo tamen per eam fieri possit, ut dem inuo Iucaturi

267쪽

ligatio action committendae, mirum s seram lex prohλιtiva actionis privativae , hoc est , si proh theatraec, ne quid non fiat. Sanctio poenalis legi praeceptivae addita contradis iωnem ponit ex nariira Toliintam oririnclam , quae tollimr, si iadem tinsatur prolissimo actionis rivmvae cu sanctione

ium physicum quoddam est Lassos oblimo '

in motivo actionis committendae cum eademit, s. a. Dret itaque in sanctione poenali legislatorem malim quodd cum actione, quae prohibetur , connectere tanquam mom, visa ejus omittenda Ilinerina definiri potest pur malum, quod cum acti uoluiecti legislator tanquam motivum eam omittetidi, vel eum opposita tanqiram motivum eam, quae praecipitur, com- mitte i. Hanc definitionem dedimus in philosophia motiuvernaculo sermone et ita eam retinuit lummum in Iristi. putionibus f 39. διι. Pract. Mmν. Ex definitione itaque poenae supra data haec fuit demonstranda videamur hic alia, dere, suam tu ibidem docuimu

I ramisim .est bontim, quod confertur in alte itim ob' -- actionem ive positivam, sive privativam ab eo , qui ad id μα eoiuerendum eidem aron Obligatur.

Exemplo definitionem illustremus opus .est, ut Mus a me eede appareat disserentia , quam alibi suo tempore definie- imis Ponamus parentem dare filio, qui in examine bene stetit duos tiore nos vel nummum aureum. Dico su florenos velinummum a m eine P aemium diliginuae. Sap-d Gorale

268쪽

pono stium poeuniam reserre in numerum bonorum, immo Remo negabit, nummum aureum accipere grativesse bonum. Pater itaque dans fili nummum aureum bonum quoddam in eundem confert Dat autem ideo, quia in examine stetit bene, consequenter ob diligentiam , quam antea in ducendo adhi-i uia, adeoque bonum. in eum consimi ob assiones positi- vas. Per se patet, patrem non ostiori filio ad pecuniam dandam pro diligentis, qua in discendo usus. Conserturit que bonum in alterum ab eo, qui ad idem conserendum mi nime obligatur Quamobrem patet, praeirium, pio dat pater filio ob diligentiam, esse bonum, quod in eum conse

tu ob actionem postivam a patre, qui ad idem conserendum ipsi minime obligatus Aliter vero sese res habet, si alterido nummum aureum, ut quid faciat, ad quod faetendum Inlia non obligatur. veluti pater praeceptori eundem dat, Etervallo unius vel alterius mens filium instituat in lingua l .

tina. I, enim solvitur ab eo , qui ad seruendum obligatur ex contractu pro opera praestita 'Hem igitur definiri a inraemium agnoscendum Ma mercede distinauendum si i

1--- Praemium enim est bonum, Quod consertur f . in alterum ob actionem sive positivam, ive privativams aicoque ob praemium actionis commissio, Elomis , repraetentatur ut bona. Quoniam itaque boni re praeelitatio est motivum vestrionis Mo. 8 A empiri ;yrannium est motivum actio,is positiva committenax, vel

privativae omittendae. Ita si praemium premittitur discipulo ob diligentiam in dis id adhibendam ε 3us spe ad eandem is addiscitus, s 'que protium motivum diligentiae est. Si praemium promittitur, ubi a ludo abstinueris D praemium est motivum ab sta inentiae a hul O, dum spe ejus aciductus ab eodem abi ines. Ipsa adeo exempla probant, praemia non minus chlonum

onuuendarum suam commisimularum villa vita amicii m

269쪽

tenti, eatenus .ectatur tanquam bonum, quod actionis

commissione, vel omissione sequitur, atque ob id ipsa acti

ni commissio , vel omissi hona censetur, quae alias non ha- . heretur pro bona , aut, si mavis, ipsa actio postiva . vel pri. vativa habetur pro bona, quae absque praemio talis non vide. remr Qui adeo praemium in actionem statuit, is eam M. et bonam judicio ejus, qui praunium ex ea expectat; quem-' admodum oui poenam in Sonem decetmit, standem psficit malam , judicio pius, qui xxx amone sibi metuit ne in eandrini iurati Praemia igitur Apimη eum in finem inventa sunt, ut actiones reddantur bona malae, quae alias ab agentibus pro talibus minime habe mur. Probestiae notanda sunt, ut difficultates evanescant quas nonnulli sibi fingunt circa obib. gationem naturalem, quasi nullius si essicaciae, quod careat coactione extem , qualem deste puram in oblisatione Pota':

--, A. Praemiis -- ροπή -- ad . et Minm lygod is umosis omittemus. Etenim praemia sunt mothra assi ἐπι-- num committendarum ouu - amo, rem qui 'primum a iam mmminenti vel ontinet it ininici morivum ius com undae vel omittendae mira corinectit. Quoniam itaque allexum oblisum actionem committendam, vel ominendam, si votivum commitiadae . vel omittendae cum eadem connectis M. ii 80, evidens est.

praemiis obliseri posse homines ad in Mira omnlinendas,

vel omittens

ita proprie determinari via inta ad actionem, ut tam e imittere velimis que uimodum pomis noluntas, in eandem eommittere nolimur quemadmodum vero nosse omittere idem est, velle committere, ita ex adversis esse omittere idem est ac nolle eo littere. Quamobrem eum priori respectu obligari possimus poem ad ab ones ommittenda , la posteriori respectu obligari possumus praemiis adactiones omittendas ratas adeo pumi proprie lavendo obli-

270쪽

μα is voluntas line ranaen non obstinis modo Mad actiones commondas, Momittendas obligari potam homines. Quonam vero oblisandi modi fit Meridum, ex circumstantiis in dato e si de una ivn, si que loco dabimus, qvie sanati anti . a98.

c asso, nulla necessitate adductus s. 380 au tauo caram te liberrime idem promittit obligatio igitiir, quae per

alium innoducitiarasa. , a liben ima obligantis, luntate proficiscitur. Enimvero obligatio, quae a libera laesitatoris volimine proficiscitur, positiva est aso . 0bligatio itaque, quae pinniorum promissione introdu rur, positiva est '

Haemia eum sim ne non per se sunt connexa, sed connecctuntur cum eadem libera legislatoris voluntata. Non igitur

inde resiliare potest oblisatio necessiria, qualis naruralis est

Ω legislato praemium promittit a nem c istenti antia omittenti bonum caem eadem connecti tanquam motivum faemiis eam commutendi et, omiseendi. Etenim praemium bonum obtigati, quoddam est, quod in alterum consertur .s 93. - am inuodueriobrem si legislator promittit praemium actionem commit- μα tenti vel omittenti bonum quoddam in committentem vel Omittentem confert, adeoque cum ex actione commissa vel omissa intelligatur, cur bonum hoc in committentem ver Omittentem conferatur, ratio obtinendi boni continetur in actione committenda vel omittenda s. s6 onto ), conis quenter legislator bonum quoddam cum eadem conneretio osmoc, animvero repraesentatio actionis commio