Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

361쪽

supervacaneum existimari debet, quod hane elim vim per- perulamus. Jeris enim est, qui nesciat, inutari vineium, i noris emergenti is reumstantus, vis quas in sine Mic a ,-nisi ita in seriamus, rivi non sieme finiare noliti propo ninins , vel non seriaimis, quod fiere deeroer mus, imitam in eo evimus. i. siemem ' o plura hinc pendent non levis momenti in praxi murali, quaestolaeo minima evadenti

s Ny I Denique si iudicium de mone Mummittenda, ves

V m omittenda fertur, dum appriit sensitivo ves aversetione sensitiva in contuariam partem trahimur, vel affectuum im-

petum eandem abripimur , Con enimn vocamusseram νέ' vero extra hunc statum coiistituti sudicam es

Conseientis antecedens plerumque libera est,quando ulla adhuc agendi occasio adest ast serva, quando agendi occasio inertur unda: ntingit, eam in casu posteriorieti erroneam,

qu3 in prio' sit rem. consequens ut plurim libera Est, ut aula, nsumtur My in nondum facta prosamur.

, Distinctio igitiueonscientis in liberam atque servam maximi momenti e in praxi. Si conscientia fuerit serata, appetitus sensitivus civersatio sensitiva influunt in judicium id quod metuendum non est ubi fuerit libera Sed bate in philos, Phla morali clariora evadent, etsi per principia psychc Mea satis mantiori mum e perientia comproba

362쪽

sitioni arbet, in i muri iussitium deae iis Misitare Vel maliva, cons uenter os D

. v. νά-ε--rae, perspicere M intimis in simiainua virium aliter potest, vin em habesuit aliis se perspica .rio ut, qui per se bonum a malo discerarem nequetuit. In eo autem casu conse in Urixur fide, quam habent alioruin vitis, atque adeo eorum sons via d videt ab iam scin .

nam, vel malam i=ropter autoritatem dicistis; is credit υμ' eam esse bonam, vel malamis. 6ri. Di quia sibilersu, det, quod veritas alteri sit peripecta, seu, quod is certo norit, eam esse bonam vel malam s. 6i 3. Log. id quod nonnisi ob rationes probabilas fieri, nemo H dubium vocii Enimvero si probabiliter saltem noverimus, quod alteri, ritas ejus, quod narrat, fuerit perstaeeta fides nonnisi probabilis est g. 63 4. et . . sui ergo sumit actionem aliquam esse bonam, vel malam, propter autoritatem dieen tis is nonnisi probabiliter novit eam esse bonam , veli Iam consequenter ipsius de actione judicium ratione pro habili nititur. Quare cum conscientia probabilis sit, si dicit de actione patranda, vel patrata nunnisi rationes pro- habiles habeamus Io. ' si quis nimit actionem aliquam esse bonam, vel maIam propter incet ei dicentit; 'iconscientia nonnimprobabilis est. - ιἀNon est suo excipias, posse aliquem esse eertum, quod ter emon Lictioneni, de qua strino in, S malam

363쪽

ra Me est, ut nobis constet, actionem istiusmodi seu istius

generis vel speciei esse bonam, vel malam, mos ad eam committendam , vel omittendam obligari, ut hinc colliga mus, aetionem nostram esse bonam, vel malam , commisetendam vel omittendam. Quoniam itaque ratiocinamur, si ex duabus propositionibus terminum communem habent

lagis elicimus tertiam' o. Q. , judicium autem discursisevum est, quod per ratiocinium elicitur sa. Log. 4 jussi. um de acitone, cujus patrandae occasio offertur, vel cujus a se patratae recordamur, utrum bona sit, an mala, utrum commixtenda, s omittenda sit vel fuerit, discursivum est:

Iudicia omnia vel innutiva sent, vel discursio. In Νῶ- eii, innutivis subjecto non tribuimus praedicatima, tu si quod inade ejus contineri deprehendimus 3. II. Log. . Enimvero ictionis bonitatem intrinsecam vel malitiam, conformitatem . . vel liis Irmitatem cum lege sive naturali, sive positiva, Mob. ligationem ad eam committendam vel omittendam non intuemur in idea actionis, quam vel sensui offert agendi oee, fio data, veli teritae memoria suggerit in gr. Idea ODtim in uxore, item 'bo G min, ad quam allici batur Dis repugnauitiam cum volueuitaterio , Ut a i ---- 4- π - Atque a seor tet judicium Iosephi, quod coitus iste sit volimrari avitis: adversus, millime ἀμ-vurn rudis. Eratis que dis nasivum,

supponens quippe hoc prinWpium generale coitus eum uxore alterius, seu aaulterium , oluntati divinae adversatur. Unde simul liquet, quod supposuerit notitiam legis divinae aut, quod perinde est, legis naturalis ad ejus autorem Deum talis se, quemadmodi Vult propositio praecedens. - a, V . . .

364쪽

-α Conscientiae in pidiciunt de actione patranda, vel patrata, quo nunciatur, utrum sit bona, an mala, utrum committenda, ves omittenda ir , Enimvero

iudicium hoc dimitavum est aoo, consequenter cum iudi discursivum per ratiocinium elicianiris i. d.

y errati nium elicitur. Ratiocinando exduinus pro γλuonibus terminem omninem habentibus Annamus tertiam combinando terminos in utraque diversisso. o. reta Quamobrem judicium de actione nostra vel patranda vesnon patranda, quM scilicet sit ,γna, ves mala, committe da, vel omittenda, inserendum est ex duabus propositoniata terminum quendam communem ha tibus, in quibus actio data de quod sit bona, ves mala, committenda, vesomitiinda praeter istum terminum ommunera continentur.

Quoniam itaque conclusio est actiorum est Mna, adeoque committenda, seu mala, adeoque omittenda propositiones,

ex quibus eliciuntur, erunt sequentes 1 amo haec est talis talis actio est bona, vel mala committenda, vel omitis tenda. Priorem esse minorem, posteriorem majorem patet q. 34o. et . Nec minus liquit, propositionem majorem esse legem, cujus notitiam conscientia supponit. Quoniam itaque syllogismo ratiocinium distincte proponitur 6 33 a. . . actus conscientiae in dato quolibet casu explicabilis est per syllogismum, cujus major est lex naturalis aut alia quaedam, minor faciam seu actio vel patranda, vel patrata; conclusio denique judicium de bonitate vel malitia actionis inor inde obligatione ad eam committendam Vel omittendam. E. gr. Iosephus, minini eum vi-κκ' liaris heri sui

di invitanis judiciitat, eum esse voluntati divinae adversuit, sol peccatum in Deum. Iudicium hoc discursivum erat explica. bilem ne syllogismum, Gostus, ad quem invitor, est uirus

eum uxore alterius. Sed coitus cum uxore alterius voluntati di-

365쪽

vinae adinsu seu peccarum in Deum. Ergo coitus, ad quem invitor est voluntati divinae adversus, seu peccatum in Deum. Unde apparet, conscientiam non minus supponere legem divi, nam de non committendo adulterio, seu non celebrando corii' iuniore Hierim, quam notionein actionis, cujus edendae oc- ea ossis rur. Immo iam, Ioseptrum injusta a Miu, ---φλ de Onissione sint judicium tulisse, utrimi rem id omiserit necne eodem Me stilogismo idem explicari potest, immo debeti vilite asseri. mus, iussi quod' Ni 393.394. fis..timo J, ULeienter fuit explicatum , quomodo scilicet eontinuatio risi erceptionum explicabilis per syllogismum. quae igitur M.

em annotavimus adtollendas dissicultates quae nonnullisse, oriri poterant ea relegenda sunt Relegenti autem patebit, cur non dixerimus actum conscientia esse istiusmodi synodismum, qualem in propositione indigitavimus sed tantum.

'modo eum explicabilem esse pes syllogismum, ubi distincte, statui mentis mi ,-δ-sainfuit, melligere volueris. 'errum hi prose notandum M ad Olmian cistum desini tivum sepius, i Hon data non pera iniri nisi praemiis alii .plurib- inter se coheatenatis , quemadmodum ex iis intentagitur exemplis, quibus alias luce εὶ post orico

inus modum continuationis seriei perceptionum, ut adeo haec susus in praesenti persequi non si nostri instituti. Proposno itaque praesens tantummodo agit de ultimo actu conscientiae, , quem potissimum eidem tribuemus 3. I . , insuper habitis Hiis pramis ad eundem ducentibus, s qui dantur, sive nune timum estinantur, sis jam antea diverse licet temporibus et,

in per modum tamen mi immeritoriam in praetentem influant qui Psychologiae herit' minime, obseura sunt.

μου in Philosophia practica nos si pede progredi voluerit,

principiis psi enologicis probe imbutum in eam agro: animum neque enim fissicienter intelliguntur, quae non in

in essentia inatura animae rationem sussicientem agnos t. nisi hanc habueris perspectam saltem aposteriori, ut necim rentur, quae per essentiam & naturam animae insunt Oetam rem suo tempore plura, quibus idem abunde confirmabinatis misitur oscitantiam, matrumin obscuri M accusent, si

366쪽

i euar assime hospites ae re gruit in rata oria o si ruerint, .Philosophiani ira eam animum appellent ea se Ussime Moant in iis, quae demonstrantur.

tice petistica vero actioneniis dum 'ectatis elicumstantiis suιὸ is singulatibus esse minimitendam vel omittendam 4 ,- - ,, ὸς toriam lati actionein consideramus,nquani moraliter Arumam vestitiam. Gonem impiam commmendam omitte am speetamus, quatenus ad eam committen oves omittendamulo, obligatos agnoscimus, quemadmoduni

anterioribus abunde intelligituli si actioinem iudicium

bonam ves malam eam legi commem, is disso em esse pronii viami Quodsi enis 'eam inni sede bonam ves inlim eis missimamus, eam legi natii. conformem in ditarinem esse assi amus os ciues. Ata lex regula est, juxta quam iniciae noctius dirigere obligamur s. in id. Qui itaque judicat aetionem esse legi

conformem , is judicat se ad eam patrandam esse obligatum, seu eam esse committendam. Etristi judicat actionem esse legi distimem, is judicat se ad eam non patrandam esse o

Mgatum, seu eam esse omittendam. Quamobrem cum j dici practicum consentiat theoretico, si adtio committeri . da declaratur, quae pro bona venditatur, vel si actio omis. tenda statuitur, quae pro mala habetur, cum appetamus naturaliter quod bonum cognoscimus, aversemur quod main tum esse arbitramur s. 893 89 a Pockem ιν. ideo eri dens est, conscientiam theoretice practicam cum theoretinter consentire seu nunquam eadem repugnare. Propositio raseris non aliud insinuat, quam quod ME

367쪽

obligara, quando eam confideramus tanquam lege praeceptam: ex adverso pio actionem spectemu tanquam eam, ad quam omittendam obligati sumus, quando eam tonsideramus tanquam lege prohibitam. Conformis enim legi actio est,

ae eadem praeeipitur vis mis, quae prohibe t. Quam obrem propa nis Iraesentis veritatem absque ulteriori in harum adminet, qui notionem legis praeceptiva in minis vae mirio compenensam tenetis. 63.a 6 d.

quod antea appetebamus, nunc aversimur; quod a m nur, nunc appetimus, adeo re commitimus inionem, quam alias dicaveramus malam, Momittimis actionem, quam adias iudicaveramus. bonam. Et similiter quia με. dirimus, quod judicatur melius 3 8'8. Dc emis. si ob ciministantia snsulares non siciendum judicamus, quod antea faciendum iudicaveram in contra, denuo committimus aetionem, quam non speetatis circumstantiis, bonaae iudicaveramus, omittimus actionem, quam judicaveramus malam j 89Hω empiri Enimvero conscientia ineuntica es, Mae assiopem bonam, st. lnaim esse lu-

368쪽

dieat g. 423. . Patet itaque nos agere eontra eonscientiam theoreticam , si ob rationes a circumstantiis singularibus desumta malum judicetur, quod antea judicabaturis num contra, vel si melius judicetur, non fieri quod ante faciendum esse iniic Minoagis μέ mu

eam agat, qui ob rationes a circumstantiis singula ribus de .iginitas bonum judicat, quod antea judicaverat malum contra, vel qui melius ob easdem rationes judicat non fieri, quod alias sulendum esse agnoverat contra, per em μAram; quin idem conixa coninentiam in imilae, , i asai, dubitatuliani non es God eran-- . .

Nimirum ob circum tua snsulare pro bono iubenitis, quod malum alias judicave vis, propterea quod per eo exi ad me consequuntur , quae nobis utilia sint vel volupinem

creant aut consequi saltem putantur 6 36 I. Poeb. e m. . Et vicissim ob circumstantias lingulares pro malo habemus, quod alias bonum iudicaveramus, propterea quod per eas exactione eonsequuntur, quae nobis damno sunt Vel quomodocunque

molestiam creant, aut consequi saltem putamur s. 73.Pώβ. x r. Immo quamvis cognostrinus, actionem, cujus edendae oecasio indietur, si bonam A eam comminere vi iis ci es tino lucri, ves nintus danis ac dieam vitam . Et vicissim utut certainius, assionem, misse patrandae ooeasu adest, esse malam eamque o Ore velu. . a *es tamen tueri, vel danini evitandi ae taedii effugiendi nos permovet, ut eam committamus I. it. . Videmus

adeo meliora probamusque, sed deteriora sequimur. Unde liquet, uod homo non modo contra conscientiam theoret, eam scilicet ac practice precticam, agat verum etiam patet

369쪽

terminori ni in Unde videas in praxi vim moralitatis intrandecav etiam sese merere in iis, qui eandem rejiciunt. Haeterea probe animo recolenda sunt, quae de legum collisione superius demonstrata sunt Laio. e Rq. . Conscientia enim praetice practica penis et a legum collisione. Huic itaque doctrinae mulium affunisi de lucem theoria juris naturalis, ubi haud ins equens erit col.

o lepimi tum etiamfulos bis moralis, quae

fraenaiam agis ins Etenim ii conscientia suerit serva judicium deractice actione committenda, vel omittenda fertur, dum appetitu name sentitivo vel aversatione sensitiva in contrariam partem tra . ,-- himur, vel affectuum impetu In eandem abripimur a 6.). Quam brem patet etsi alias agnoscamus, actionem aliquam este bonam vel malam, adeoque committendam vel mi tendam, immo etsi in dubium minime vocemus, quod sub hisce etiam circumstantiis ungularibus committenda vel didit 'tenda sic quatenus tamen animum advertimus ad appem tum sensitivum atque affectus, id faciendum judicamiit, ad quod eodem trahimur affectuum impetu abripimur, comstquenter contrarium ejus facimus, quod faciendum esse alias judicaveramus, committentes quod omittendum &omittentes quod Ommittendum etiam sub circuitistantus singularibus praesentibus agnoVeramus. Quoniam itaque

conscientia theoretica judicium seri de bonitate et tilliii inorali actionisi . 4 3. practice practica con leta de ea. Bem committenda vel omittenda si circui,sititiis singvi laribus omnibus as contra conscientiam murae prauicam completam agimus, si ea fuerit serva.

Appetitu sensitivo ae in eodem residentibin asini a se. amarioru ἀπ- - - - perinentibus

370쪽

Geniani agant homines. Qiando vero agitur contra con sesentiani tractim practioni completam eonua istius judicium agitur, quod juri naturali inprimis consentaneum exbstimamus etiam spectatis omnibus circumstantiis fingularibus. seu non pluribus attentionem nostram in se trahentibus, sive verrum sit istius judicium, sive fusum. Agit enim etiam con- tra conscient am, qui contra erroneam agit gr. Si quin

existimet squae nonnullorum incetinio), nodienum christianis aliter ictum esse vesci carne anu tam lata amnis; quin ejus eoidcienti si erronea extra dumis vitistimamui. tamen is carnem istiusmodi comedat,

contra conscientiam utique agit non minus aeriue, qui vinita me cupidine abreptus damnum inser ei, a quo se laesum ar- bitratur, etsi in dubium non vocet, vindinuini omnem legi. naturali ac praecepto Christi esse alliseriam no adesse causas ngularea, quae ipsi Vm4, in permit ni, ut jum da 3 nu . ' 436.

Contra constiantia pristi υρυβα- compotam bo/- minis agere equit, fuerit libera. Etenim si conscientia practuce eo. , -- practica suerit completa, judicium de actione committendat misi . vel omixtenda in dato singulari casu fertur, ratione habita cir cumstantianim omnium si gularium sJ, dic ' innis , .. s. ex hac parte emergere potest ratio, ob quam judicium mu-xe M. . . in ergo et a tueri aibera, ne appetit i sensitiit.' i' partent motrariam trahimur, neque ane tuum mi petu in ean lam abripimuris 4 6. . Nael igitur etiam ex parte appetitus inuitis subest ratio, cur a rationali seced mus Quamobrem cum sine satione sumiente nil quicquam 'ar o sototo nec fieri potest, ut contra conscientiam '

prae e privsticam completam homoria silibera fuerit

. Nemo non videt, conseseritiam incompleti m Maeri pro completa, si plures circumstantiae singulares a nobis dei sinequeant, utut plures dentur elix hoc casu contra emis