Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

371쪽

nisi iam practam tracticarii 'scompletam . sed liberam M. N agere nequit. Ex hactenus demonstratis abunde parer,

. - . . quanaonam homo contra conscientiam agere possit, 'uam donam contra eandem agere nequeat. Ex aecisione autem

. hujus quaestionis elucescit, distinctione eonscientiae paulo ante allatas non esse nullius utilitatis etenim absque hisce distin. mollibus non liquet, quid ad eam quaestionem sit respondemi dum num homo contra constientiam agere queat cumine. que lariis, neque negati adesi in I. 37.

serim contra conscientiam agere suevit practice pra. 'men .cticam, etiam completam, quia serva homo altius coasii HUM; an otiaeacia: . Ast qui conua conta num ageres quamnalia vult. Urientiosus vocatur .Heansti Facile intelligitur ex praemissis, quamam disse miti iniu

Eomittera conscientiosum' minime conscientiosum hindat. Etenim qui conscientiosus est, actionem omittere non vult, quam in se bonam, vel voluntati divinae aut legi naturae,. aut etiam positivae conformem agnoscit, nec vult eommittere actionem, quam in se malam, vel voluntati divinae aut leginaturali, aut euam positiva repugnare existimat, quacimque

ramisi iucunditaris,es utilitaris Dese blandiarii actio oppo. sit , et quodcunque tandem periculum adesse videatur, sactionem eam committat, quam legi conserinem, eam vero omittat, quam eidem taloimem reputat. Est igit a. silentios,onstans impetua Numa nil quicquam Gntraeonscientiam agendiis ro6a Part. I. TH nat . At vero est animus illius, qui minime conscienciosus est. E ficis apio. scat, actionem esse moraliter bonam, seu legi naturali, aut voluntati divinae vel positivae legi consormem, adeoque se obligatum ad eam committendam spe tamei lucri aut voluptatis cujusdam percipiendae, vel metu mali aut molestiae alberius se adduci patitur, ut eam omittat. Similiter etsi certus M, seu mi esse ideatur, actionein aliquam Voluntati divinae,

372쪽

impetu Ad modo dicta qua animum advertit, conicienti 'sos a minime eonscientios facile distinguet, nec conscientiam statim denegabit ei, qui contra consti*ntiam theoricam ves Moretice practicani agit. -- - - . -

isses. Etenim si conscientia practice practica theqrege 'practicae contraria fuerit sub circumstantiis singui vibium e si conuiuis posse videtur, piod alias lege piohibetur, & mx--- ascis omittendini censetur quod alias lege praecipit rei tatari Qui igitur secundum conscidii binoe ii retice practicae minariam agit; eici mus non agendi contra conscientiam rati rediendo legem utilitatis in sim vel jucunditatis gratia. quamobrem omi conscientiosis eo non desinat, qui non miratteiri non agendi contra constientiam 4 3 7. i qui secundum conscientiam practice practicam theoretice practicii contra nam agit, is ideo non desinit esse conscienti

Facile videmus, contra conscient ni Potius astutum euin,

mi mallet agere, quod vim spectatis fingularibus circii L si uitiis agendum sise agnose a quam quod sub hisce ase Lim esse eertus eae iniim issetenta nctitat sib hisce iiivinatui, hoc esse agemiuin mi igitur dictamen Onscien Hae nidis vult, Me agere debet. Aliter vero sese res habe . a ratione a 4iministari iis lagula suadeant

agere contra conscientiam e quae cum eo in casu serva fit a6.), casus hic non siil, propos ne praestes , sed anterium

s conficiensi

373쪽

redinis, --. Etenim si quis constientiam habetis, s roneam, ejus de bomtate vel malitia morali judicium theo

retieumin de ea committenda vel omittenda practicum ab suo est f. i9. . Quam igitur actionem legi consormem, ideoque committendam judicat, ea eidem vibrmis, adeoque omittenda est, & vicisis quam actionem legi diffodii es, adeoque omittendam judicat, ea eidem consonius est, adeoque committenda os. Log. 63.16 praa. iin, inmobrem si secundum χonscientiam agit, actionem committit, quae vilegis erat omittenda, vicissim eam omittit, quas vi te os m ter assiones sitas contraria tautae determinat, quam suxta, legem determinari debebant. Enimvero qui actiones suas contraria ratione determinat, quam juxta legem deterini,

nati debebant, legem transgrediturissis 39 Transgressem adeo legem conscientiosus, si secundum conscientiam erroneam intuiti legis praeceptivae, ves prohibitiva am

Enimvero qui sti undum conscientiam erroneam agit, ideo actumem committit vel omittit, quod ubi persuadeat, vi legis eam esse committendam, vel omittendam,

consequenter animum habet actiones tuas luxta lagem deter- minandi. Enimvero qui juxta legem actiones suas determinat, eam servat s. 38. . Quare qui ecundum conscientiam erroneam agit, animum habet servandi legem Eam vero transgreditur conscientiosius, si secundum conscientiam eseroneam intuitu legis praeceptivae, vel prohibitivae agit per r Urata Patet itaque conscienti Osium, si juxta conscien- iam erroneam agit intuitu legis praeceptiva vel prohibitivae, legem transgredi anim eam servandi. Maerea rite . Non adinsimit esse inicientiorum, sed curandum est ut conscientu se recta e certa. iuntur plurimum, qui

374쪽

Mant, ut mimae rectum reputent, quo rimul raro eontingicut homines conscientiosi ni uino liquam qui nullius sunt conscientiae, ubi errone utuntur comscientia, siquidem potentes fueris vel penes potentes autor,tate philem. Videant itaque,tquam noxia sit eorum dod uis, qui rationis imperio conscientiam subesse nolunt.

rices m dicitur actio legi ianuae ac divinae con Peccatum uar . . quid sin

Nimirum actio dieitur peccatum in relatione ad legem n turae, quam esse divinam supra ostendimus 3 et 7. , addi 'vinam positivam, verbo ad legem, ut responclens obligatio Deum habet autorem Unde pereata- ommiuat. MDeri ε

Mems N - -mam, Narram ad e-Iervum- ον-- tamen praemonendum sin, ne definitio pereati insitan ira hatur. In genere dies nequit, actionem legi contrariam esse peccatum. Dantur enim leges humanae, quae naturaliis pugnant, ac ideo nullam obligandi vitillat entis. 13a ), ur,qui contra eam agit, non peemhae civero, qui sireundum e mdem agitis 442. mentia α ρωπα --3moriam rer--- λα- Gaiam vu/ra et rex OH πο- ΑΘ o ingrarere qui θωπ -ου - , λη ortam e eam is, peccat. Etenim conscientio e---ιώsus secundum conscientiam erroneam agens intuitu aegi Mn age praceptivae, ves prohibitivae, legem transgreditur 3 4 3 90, secundi in genere ocem, quo idem modo patet, quod legem transgrediatur qui serundum conscientiam erroneam in dato cassi agit. Enimvero qui legem transgreditur actionem suam contraria ratione determinat, quam juxta legem detese debebatis. 339. consequenter cum in doctis de onscientia legis naturae vel divina potissimum habeator, Mo. 39 333 , Mirin legi naturali vel divinae .

375쪽

Quoniam itaque ecat, qui actionem Iegi naturas vel di--- contrariam pinat b. conscientiolas secundum conscientiani erroneam agens in genere qui secundum conscientiam tironeam agit intuitu legis praeceptivae, in prohibitivae, Amure adeo, quain se ne

miti servare vesicaminutri, ut rationem excola, neque miti Ne, ignoret, Wiacta rite discernens in applieanda, iege naturali a vero miniine aberret si.). Omittimus hic ut in aliis, quae ex Scriptura sacra docent Theologi Philo

Dphi enim non est committere σαβασο ις αλλο γει ac, camportune sese ingerere iis, quae lumini rationis Imperula sunt. Ubi Philosophus definit, ibi incipit Theologus superaddem , quae in philosophia desiderantur. miscrimen hoc incub eat D. Uomar, prima secunda quas. 7 . n. s. com fi dicens:

376쪽

Nimrunt unum idemque est, sue dicas peccatum esse eon tra legem iuxtime, Me conis voluntatem sivinam, nisi qui, l voluiitas divina latius pateat, quatenus etiam,omplectilis γ' luntatem revintinx, Philosopho qua agi ignotam. Unde qua

Volitio peccati'pereatum es t ea peccare velle pecca- peccarerum es. Etenim qui vult peccatum, vult actionem legi na- velle sirturali vel divinae conuariam Ad 44o. Lexinos obligat adpe διώ- committendas vel omittendas adtionei β. is a ), consequenter cum actionem, quae committenda, committere VelimuS, de eam, quae omitteoda, omittere velimus necesse sit, quod per se patet , etiam nos obligat ad volandum actionum commissionem, vel omissionem. Quoniam itaque volitio apionis legi contrariae eidem contrariatur, aetio autem legi

contraria peccatum estis. 44o. volitio etiam actionis legi Contrariae, adeoque peccati peccatum est, constituentia peccare velle peccatum est '

Nemo miretur, quod volitionem actionis legi contrariae peccatum dicamus; etenjm peccatum primario inhaeret volu . rati, nec imputarein peccatum homini, nisi quatenus a libera Voluntate proficiscitur, quemadmodum deinceps videbimus. Unde homicidium non imputatur furioso, tu rationis ussi

destitutus non libere agit, sed brutorum instar appetitu sens , ovo lai sim ad actiones sitas Mus nanira nos vitisat a amomini reamidinem s. isy. . in recti tae amnis ratio eritan habenta estam solitis Unde factiosedeonis aeria esse non debet, nec isti vo ovis eidis corum rietur necesse est.

377쪽

i Absti--dem comminis teorat. Etenim qui actionesti legi natim vel divinae contrariam judicat, etiamsi non se; eam pro peccat habet, Ο Quae e si eam hoc maobstantes minittit, peccatum, mittere vulti Enimvero

peccare veste, catum est 4 40. mi igitur acti tui

eidem conformem mavult, quam idem contrariam .hjudicat, peccati . Niminimis, parte agentis perinde est, Me actio, quo

committit, legi revera repugnet, an saliem repugnare videatur, cum eandem committeret , etiam certo seiret eam leti etiadversi ast adeo pii contra legem agendi constans volum

i , quae quod fit peccaminos quis dubitet '

c. scienti-enum qui conscientiam erroneam habet, is judicat, actio am Hr--nem neclegi naturae vel divinar contrariam, quae non estam agens s. 4390. Quodsi ergo contra conscientiam erroneam agit, μαια eam iuionem committit, quam legi naturae vel divinae o. trariam iudicat , etsi eidem conveniat vel uliem non sopugnet. Enimvero qui actionem legi naturae vel dirita contrariam judici x, quae eidem ianvenit, A saltem non repugnat, hoc non obstante eisdem conlinittit, emi

3 De qui contra conscie tiam nostram sit,

peccati contra conscientiam erroneam agit, semper peccat, quia semper agit nil in precandi. noniusio acestime est, quod .ata externus non se contra issem Ast non se σactus eminus peccaminosus est, si quis secundum consere tum erroneam agit una actio aliqua potest esse lege semissa, quam eidem conformemueldmo em judicat, in. adeo ipsi liberum sit committere vel omittere actibnem, quam ideo committit vel omittit, quod ad eam committendam vel orib. tendam se obligatum existimat' Unde superius peeeatum se AEundum conschemam agentia erronem rcitanaumus ad legus Disjligod by Corale

378쪽

prohibitivam 3e praeceptivam s. 3, 44r0. Nimirum qui se i

cundum conscientiam erroneam agit is non peccandi animo

agit 3. 439.) Quamobrem es existimet, se ad actionem

omittendam vel committendam esse obligatum, quae lege naturali permissa 1t error in praxi miniane influit, ut adeo nec actus externus a rectitudine deficiat.

s. 447. su i a Noria Mia vir pericu levem traπσυ-onscien dis Iese committit. Etenim qui conscientia dubia a t,tia dubia is dubitat, utrum actio legi sit contraria, an eidem conve-arauis 3 illa 4 4eto. adeoque ignorat, num eidem contrarii sitariolain. an conveniat g. ret Pan. I Thein nato Quodsi ergo n- scientia dubia agit, tam iacile accidere potest, ut actionem legi contrariam, quam eidem consermem committar, stuu adtionem suam contra naturae legem, quam juxta eandem determinet. Quamobrem cum legem nantediatur, qui actiones suas contraria ratione determinat , quam juxta losem determinari debebat , 39d evidens quod legem transgrediendi periculo sae committat, qui conscientia dit linia agit.

Quemadmodum periculo errandi sese eommittit, qui an sensum praebet propostioni, de qua dubitat, utrum vera, an sali si ita periculo quoque legem transgrediendi sese eis ponit, qui actionem coninutrix, o qua adHaedubitat, utrum vi legis naturalis, vel divitia sit eommittenda, vel omittenda. Und. appa et a stionem juxta conseientiam dubiam sese ha. bere ad muniat 1 tremadmodum assensis dubius ad imtellectum.

sa constrauia dabia agit, peccat. Etenim qui zon δε eossi scientiam dubiam habet, de veritate ludicii sui, quod est .isit. Abiade actione committenda vel omittenda, adhuc dubii. s ages ριο- 429M consequenter glIOrat, an actio ea sit committenda,'

379쪽

ram committere vult, ves cuius committeriis occasio o stuc, vel num actio se omittenda, quam omittendam ege. v. gr. suadent alii l. 4ir. - I. Thoc irato. Quodsi is, vir hoc nono Maote agit, actionem committit, quae nexi legis naturae vel divinae omittenda sit adhuc veretur, vel eam omittit, quae ne committenda sit metuit, consequentre actionem .edere vult, etiamsi contingat eam esse te. λωtrariam. Quoniam itaque actio istiusmodi peccatum est o. necesse est ut peccatum velit, periculo legem rem grediendi se libere exponens s. 4 et Enimvero velle pe care peccatum est Quamobrem qui conscientia dubia agit peccat.

Non est quod excipias, tunc demum peccari, ubi contin git conscientiam dubiam esse erroneam, cum tum demum edatur actio legi contraIta, sue privativa fuerit, sue postria. Neque enim lite actus externi habetur ratio, sed voluntati si cmiliantam, in qua haeret malum morale, quod actionem esicit peccatum manilo ossicia erga Deum demonstaturi i. min, in clarissime patast, semper pereulini,

fies contra conscientiam en oneam 3c conscientia dubia agitur, violato officio erga Deum vici earumin Deum eum sit ab actione quae contra conscientiam erroneam incolistis adubia editur, inseparabile actionem alias legi comementem inficit, ut in peccatum Veneret.

olifassit,Pone enim conscientia dubia agentem esse conscientiosivn. Di iam Quoniam qui conscientiam dubiam habet dubitat, num agi con a uo sit committenda, an omittendat . aoJ, consequenterfuentia. ignorat, an actio sit legi consormis s. 4i7 Parr. I. Theoι. Mi); in agendo non sequitur situm de actionis consormi, tale cum lege judicium consequenter secundum consciem

ii ianuissime abis, leto mamobrem cum c scientio las

380쪽

contraconscientiam nunquam agere velit L 4370, adeoque non nisi e cundum eandem sat qui consit uadubia agit,

conscientiolus non est Conscienti Osus motivo utitur consormitate actionis eum lege, nec aliis motivis determinat voluntatem vel noluntatem, alias enim in agendo non rationem haberet conscientiae. Qua dubiam habet consesentiam, consorinitatem illam ignorat

uo, nam nivac iri παυ--., consequenter per eam voluntatem noluntatem Mimnino nequit, sed per PB M. Minis. In agendo igitur conscientiae rationem habet

enim conscientiam hominis conscientiosi non esse liberam. Quam Quoniam conscientia libera est, quae non est serva β. 4a6. Id. o conscientiosius habebit conscientiam servam. Enim herois,A L serva est conscientia, ubi appetitus Waversiatio sensitiva iudicantem de actione, utrum committenda, vel omittenda, in partem contrariam trahit, immo affectuum impetus in eandem rapit β. 4a6. Conscientiosus itaque, dum acti nem vi Iegis committendam , vel omittendae in judicat, vi appetitus sensitivi, vel avertationis sensitivae in partem -contrariam trahitur, immo affectuum impetu in eam rapiritur, consequenter aetionem omittit, quam animum ad I gem advertens committendam judicaverat, vel committit actionem, quam judicaverat omittendam, adeoque contra conscientiam agit quod cum sit absurduin cothstientiosum liberam ui constientia opus es , eliditur etiam hoc modo. Ponamus honum concstientis,is non eo conscientiam liberiun, sed servam l. 4a60. Age i tur contia coninentiam non m to theoreticam,rum etiam praetice practicam, eamque completam s. s. Xκ Quare