Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

431쪽

Qui perpendit multiplicia illa taedia, quae ex actionibus is

a naturae contrariI conlecuta animum occupant, coniciem

' tia sese exerente is non dubitabit, quin actiones istae vel ob - i .diaste solas sint omittet ae , etiamsi noti alia daretur anim . -ittendat ruri ratio vicis qui ad animum revocaqua conmentia altatum eti

ehendit; mi Rur operus si ii virum ieci isti, taediis, qui dientis is non susitiset, uita astiones deo natiuae eonis

ne snt committendae vel ob tofolas ratinnes, exta nulli 3 alia daretur actionum illarum com ttenda um ratio. Nemo itaque in dubium vocare potest . quod conscientia hobis sup eo pedaret motiva balida actionum legi nathra conveluent miles h comminendarum Meidem eoiisariarunt ousit Siaarum ξυ quis ergo. Obligationem conseientiae ad servandam natiuilγasim in d j ge' obit, nisi do notionem obligationis ata

si aquilianis1.4 ubi res iiiimim obligimur ad ij, ad quoq. I g nanus obligamir dissereritia legum non in diri, suae s . . Irrateriae, sed obligationis conssimia. Quamobrem erus

432쪽

gatione naturali divina atque humana diversam nullum suis peresse potest dubium , quin eodem jure ob hanc obligatio mi nem dicatur lex naturae lex conscientiat, quo legem humanam eandem dicimus ob obligationem peculiarem ab hominthus prosectam. Equidem cum ea, quae a conscientia hominis uendent, a natura ipsus ortum trahant, non nego, obligati nem conscientia sub naturali esse comprehensam constat ta- men eam esse peculiarem quandam hujus partem, ad quam communiter non respicimus, cum de obligatione naturalit 'quimur, quippe quae ex intrinseca honestate ac turpitudine actionum fluit, quemadmodum ex demonstrationibus supe- rioribus facile intelligitur 3. 28. Isa. . elegenda hic sunt, quae supra annotavimus nox g. I so.). Conscientia supponit legem naturae esse cognitam 3. 4a90 scilicet per rationem , as 9. , nec ante actus conscientiae rectae elicitur I. gr. . Ubivstro agnoscimus quid sit legi naturae consorme, vel distar- Q; Obligatio etiam conscientiae sese exerit, quae a conscieristia fluit, quatenus resti certa est

agere obligam seramdum crascientiam rectam, quatis. N. B ipsa inscreauia eum πον obogar, is ara fecundo rectam .hilario agai. Etenim obligatio, quae a lege naturae Venit, necessa eonsilea . ita Mimmutabilis est g. 34 π. , adeoque impossibile est, ut ine. detur obligatio ad committendas actiones legi natura comtrarias Ad omittendas eidem consermes s. aT9 aso. ro Quamobrem cum conscientia recta dictitet, quid legi naturali conveniat, quid disconveniat, & quaenam per eandem actio sit committenda, quaenam omittenda s. 439. 4 3 id; homo agere'bligatur securium conscientiam rectam. Quod

Enimvero conscientia nos hon obligat, iis ad acti

433쪽

nee conscientia nos obligat, nisi ut secundum rei lana aga.

mus. Euod erat alterum. Manet itaque ex naturae norma actionum humanarum etsi ad eidem actiones nosti a conformandas nos obliget cona

seientἱa, nec dici potest, conscientiam esse istam normam. Quoniam enitet consci ntia erronea esse potest 6 4r9. , dicismpliciter nequit, hoc esse faciendiun, quod conscientia Deiendum esse dictitat, sed dicendum est cum restrictione, Deiendum esse, quod conscientia recta dictitat . esse faciendum. Nee est, quod excipias, ne sesquidem regulam fore satis tu. tam eum rectitudo conscientiae dissicillime dijudicetur. Quo. niam enim eonscientia supponit legem naturae s3 429. , ut actus ejus eliciatur 3. 43 I. a non major dissicultas est in re.

tudine conscientiae agnoscenda, quam quae in discernenda a legis naturalis veritate elicitur. Error circa legem naturae ad. missus conscientiam erroneam efficit, ita ut error conscientia

ab isto unice pendeat. g. 23. OGGraiis onscientissius bigationi conficientis satisfacere uineatiscieno tW Conscientiosus enim agere Vult secundum conscienno iani non contra eandem I, 437. . Necesse igi' est, ut . . si ociat ad quod conscientia nos obligat, non verriaciat, ad quod non faciendum nos obligat. Quoniam itaque o, ligationi satisfacimus, si agimus vel non agimus, ad quod agendum vel non agendum obligamur s. riso. necesse est conscientiosum obligationi conscientiae satisfacere, adeoque eidem satisfacere obligatur seu tenetur s. ara.

Uides adeo quam parum sint conscientios, iii fecit, gum conscientiam quidem agunt, de eo autem satis solliciti, Cnon sunt, num ea faciant ad quae conscientia ipsos obligat. lostis iis μ' i conscientios fecundum coincientiam rect m agere Onsicien Lenetur. Etenim satisfacere debet obligationi conscientiae

434쪽

Conscientiosus adeo sibimetipsi contrarius est, dum serun- dum conscientiam erroneam agis, praesertu ubi errorem eu, mraxe poterat. Videtur tibi, qui mine Qui peccatorum contra constientiam commitarum; scienti praesertim gravioris cujusdam sibi conscius est --- bona sicuntiam Babere dicitur. Ex adverso autem bonam risere mala . e scientιam dacitur , qui peccatorum contra conscientianu commissorum, praesertim gravioris, sibi conscius non est. Nono hominum est qui nulli M sita eonsciua stie ericolae perini arum illud P eare humanum est. .d η non

omnes contra conscientiam agimtin gravioribus peccatis eo, tra eandem conscientiam onerant Quod conscientia mala homines mordeatis quomodo eandem torqueat, animumque eorum dejiciat, ex superius demonstratis abunde intesti gitur Quinam vero sint fructus bonae conscientiae . non nus patet. Unde maximi omni thesauri lος habenda con--

scientia bona. et mea est hominum comtiri nisi bonam, in aliis malam h ibeant eom Emim, contingit, ut animum in bonam panem conminente φmorsus, Lemu laniant, quibus cm is quei . Non . . usu multa, quae de mescientia dici poteranti sed instituti ratio non fert, ut in has ambages descendamus, S ut i

435쪽

eommuni loquendi usu abhoirent i ex desinitioni aeristationis, quam Proserunt, ea deduci nequeant, qu eadem Ambestianta sunt. Patebit autem ex sequentibus, quod ex nostra definitione eadem veluti sponte sua fluant quae adeo imitato nostio convelutin saecundam se probat.

Imputari nequeunt actiones sisterae. Etenim si ad Io quaedam alteri imputatur, causa boni malique tam sibi, quam alteri ex actione ena ergentis declaratur s. a Τ.ὶ Enimvero causa libera eorum, quae ex actione resultat esse,nequit, nisi qui libere agit f. sas . . . Patet itaque non posa impinari actiones nisi liber s. Atque hoe primum est actionis requisitum, quod Grit,

ut ea imputari possit. Continetur per modis axiomatis adesinitione imputandisci distincte tamen nuneiandum tuit, quod eodeni utamur tanquam principio in demonstrandis ii, quae ad doctrinam de imputatione pertinent. Realitas defini tionis per se satis patet, ut non opus si eam demum emust

mari. Etenim hominem libere agere constatu 942. θ. . Ex actioni clibuis fluere, quae agenti& aliis μή m usuit, rimis uix laminar exempla pavio antis ni sti J, iid . Hobis . Noni turdubitari test, quin y iis libera eorum, quae ab actione ejus pendent 3.sa 6.n ινεα--88r. -M . Quod vero judicium,quodUyratur, eum esse causam liheram boni malique mi Vel aliis actione sua emergentis, imputatio dicitur, arbitrium a Suffcit itaque id, quod vocabulo Mnifieatur, esse po ς, ωhoe a posteriori cognosti, dum istiusmodi iudiei, knmu

Neque abhorret fgnificatus a communi usu loquendi Quando enim alteriinputamus actionem, dicere solemus t tu es casi

ora, quod mihi contigit v. gr. quod inebriatus fuerim, quidem ad potandum nos compulit Solent autem hominu' i vimini actionibu sibinde aberrare a vero, ubi nos p elidunt, utrum in potestate alteriusium, nee M. γ

436쪽

non pota imputari hornini. Parctitarim Miticeps, quodctione quadiu libera supera emente imputari queant. Ex a ridente igitur est, quod, quae per se imputari noni g. sso.

Matras impurari nequeun actιones Etenim bruta cur ratis destituuntur voluntates noluntate libera L 763 P Ich. imputararat. adeoque actiones eoru ii liberae non sulit. Quamob- nequeant rem cum imputari nequeant actiones nisi liberae I sa 804aaioηes brutis imputari nequeunt ipsorum actiones strum.

E. P. Si equus te calcitret pedemque concutiat; actionem hanc ei imputare nequis. Si enim imputares declaras eam pro causa libera tumoris pedis , set . , adeoque liberam trimbueres actionem L, sa 6., id quod a veritate abhorret 3.763 P A ras. . Ipsi adeo imputationis notio reclaniat, si bruto, ex cuius actione sequitur, quod tibi malum est, imputare,

- . Nemo non novit, rebus inanimatis nullam competeremaAtinati in agendo libertatem, adeoque actiones earundem imputara

E. gr. Si ventus de recto dejicit regulam, quos ut et laeie vulneratur actio haec eidem imputari nequit. eam modo de actiointra brutorum annotavimus Q. F. s3o. 'Djsiligo b Corale

437쪽

ea etiam de rebus uiniani ,alant. Absurdum igitur ense. tur indignari ventu, quod tegulam dejiciens ubi vulnus, aerit. Unde ridetur merito, qui hoc seci ,

T Etenim murimo inputatur, is declaratur causi libera boni

Causa vero libera est, quatenus libere agit, hoc est, libere

actionem edit, in non edit o sa6 igitur MEMimputatur, quatenus liber A

tau dum amo homini imputarur . in accepi, restinu num vel malum, ei Mi ex actione iis fuit ciminorum , s et . . Hoc autem ut seri possit, necesse est,ut O. Mi in steterit, mini actionem committeres, an omiserere volvierit. Alias enim absonum foret, eum vel laudare, vel reprehendere, quod hoc fecerit Murgere, ut rationea reddat cur iecerit. Unde videas, homines plebeios ipsin, quando ipfis imputatur actio, ex quo mali quidpiam consecu tum immo pueros ipsos, ubi exquirina rati, ad hane con fugere excusationem, quod pene ipsos non stetent, in nost facerent, Min odem velim erumpere, ubi meusant alio ,

.nnii factum ali i Mi imputatin Assi tu subinde ram nra, cur penes agentem non steterit, in faceret, ut quod malum ex actione consecuturum praevidere lum potin . tim. Unde facile liquet, hominum animis quasi naturi ita tum esse hoc principium, ani e imputari acti neni, si

quatenus libera, hoc est, neminem teneri de eo, quod actione sua consecutum, nisi quatenus ea fuit 'thera Funis mentum adeo Imputativitatis actionis in eo eons stit, quod si libera , seu quod dependeat actio a libera volui tale vel O Iuntate g. ra Unde liquet, nos usui loqueruli conver in te imputationem explicasse s sa7. Djsiligo b Corale

438쪽

iuruinperimputativitatem inimis . 'iod morti ho Asi, hine suo Mit quoi nem, in imput ri pota Quonian itaque amones homini imputantur, οι remis sui liberae s. 3a.), imputativitas in alio consistere nequit, nisi in dependentia a libereat aram rid, se eidem tam in volemis, quam in nolendo eo erit 6 9 a.

inducunque a libertare hominis dependensu eaedem homiri imputara ρυμον. Etenim si actiones narurales a libertate '' hominis quomodocunque dependent, eatenus liberis accen- ' se a stant a. a. Quoniam itaque adtiones homilii imp tantur, quatenus liberae sunt Scisa. actiones quoque, quae in se spective naturales sunt, si quomodocunque aut ibertate hominis dependent, eidem imputari possunt

E. V. Cibos digerit ventriculus inaee actio naturalis est. Quodsi male digerit cibos, unde deinceps alia incommoda consequuntur actio haec homini per se imputari nequit s. sas. .

Enimvero si crapula contraxisti imbecillitatem ventriculi, ne cibos, prout Par est, digerat quam evitare ioteras, debe hac, actio ventriculi cibos male digerentis a liberiate volunt

iis dependet, quatenus eadem abusus es, atque hoe pacto dia moesta est tibi imputatur assimirum cum penesteterit abstinere crapula penes te etiam stetit impedis ne . ventriculus male digerat, M. Tibi itinii eum impurari' ' iterapula, dige quoque e 'inino vicem vestiriperitissimos hominum in hoc e amo inem ventriculi imputare homini crapulae dedito ob rationem, quam paulo ante allegavimus noti, s ad mine quando de mala digestione conqueritur, diere solenti nullam ipsi esse conquerendi causam, eum aliud non voluerit. In vernacula dicere solemus: qu habe es nidit bessor Mi ivgem Actiones brutormae honis, Nisaam , quatenus eas i es

439쪽

Ρ----moenum dictis. Issim ominitasti, --φa n m quam edere potem vi. 9 . ομι- avi, μα- rem si ex actionemus consequitur actio bruti, undes πω sequitur quod ipsi vel aliis bonuin aut malum est Deipsum ex actione ejus libera consequi censetur, cum iuri ponatur, nisi posita actione ipsius libera, adeoque pro cita libera ejusdem re cte habetur is sa 6. Qvqniam itaque ipsi imputatur acta privativa , unde pendet actio tam νsar. quin actio etiam bruti ridem imputanda veniat, Lbitalidummon ANimirum quod rutum faeit, ipse secisse putandus est, quatenu non impedivit, ne laceret, cum posset Principium hoc Decundissimum est cum plures casus particulares sub sire priani, cum quotidi

vi eamus, homines etiam imperitissimos actiones brutonia ire, utare hominibus, quae ipse imputari nequeunt 3 3M ubi penes alios stetisse norunt, ne agerent inita, et olim ne agerent' tempore iocoue. Sy. Si quis noverit, castra esse mordacem, eumque libere per urbem vagari emitrii

ipsi imputatur, scis mordet puerum Similiter inscium alit quae suavi suo cantu demulcet aures vicinorum ipsi m putatur cantus avium quemadmodum ex adverso in putatur latratus canis, qui noctu molestiis est vicini , ne somnosii dulgere queant.

ullo modo a rendeatii. si et F. empiri, hamobrat .m nulla adsit actio homnis, quae ipsi imputari, si , J, 4, in Ἀω bruti quatur nulla a rati catachis it eidem imputetur Fniam itaque absque ulla

440쪽

- Nimirum quando honAactione m- tiva, sive positiva ad actionem bruti concurrit inuo initi spectatur quin ipsius amo, ut ipse egisse videatur, quod

et brutum. Enimvero quando nulla actione ad actionem bruti concurrit, nec actio bruti censeri potest quasi ab ipse profecta. Cessat itaque in casu posteriori omnis imputationis . . ratio quae datur in priori Sive adeo tuum sit brutuni, alienum, quoad actionem ipsius unum idemque est.

s. 37. Mones ιν---M-m imparantur, quatenus ala eas alia raris assimis uti abera, cures. --Wit. Ostenditur eodem cur imm'orsiis modo, quo ante ostendimus, actiones brutorum rentur ho- homini imputari, quas non impedit, cum impςdire posset. -- acti

Nimirrum actiones brutorum homini imputantur, quate me frui nini, actione ejus libera dependent, seu nonnisi lis positaramuponuntur Quoniam vero imputativitas consistit in dependenda a libertate animae in volendo& nolendo j. 3 quo . ad imputationem per incle elles, sive positiva fuerit acti, sive privativa, si non quaestio fuerit nisi de eo . an imputanda,eis niat. a. r. Si quis mitigat canem, ut Iruat In puerum , attque is eum mordeat actio canis instiganti imputatur neque

enim cinis momordisset pueriles, nisi instigat in . Actiones rerum nanιmatarum omιm imputantur quoin quatenπs eas uel earum efectum inde pendentem non meri a πον vir, cum impedire possi Demonstratur haec propositio eo rum tria

dem modo, quo paulo ante ostendimus β. , , actiones maristam brutorum homini imputari, si eas non impedivit, cum homi i , nocit. Humam

Actiones rerum in animatarum non minus naturales sunt, .u . quam brutorum, nec rebus inanimatis imputari pollunt acti

ne suae 3. 33. . quemadmodum bruti non imputantur si g. 33 a. . unde quoad hominem utraeque sese hebent ut actio. nes, quae naturales sunt i agenti suo imputari nequeunt. m. putauitur autem homini actione Rurum propter epe