Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

491쪽

gatio, passiva scilicet, utpote de qua hic sermo est, eum sit

necessitas moralis sic non aliter agendiis si 8. quatenus obligationi quis fatisfacies, eatenus penes ipsiuin non stetit, lacere aliter, consequenter actio quoad ea, quae inde sequuntur, non censetur liberat h. 49 Ich e ιν ι Quamobrem cum actiones nemini imputentur, nil quatenus ibberae sunt et 80, si quis obligationi suae satisfacit, atrio, ex qua sequuntur mala, eidem quoad haec imputari nequiti

Nimirum si cui actio imputatur, is cauia libera declarana boni vel mali, quod ex actione ipsius consequitur sar. . Enimvero qui obligationi satisfacit, eum id facere necesse est. adeoque per ipsum minime stetit, ut declinaret mesum, quod ex amone e)us consequitur. Ecquis ergo ipsum diceret causam liberam istius mali E. r. Testis ad dicendam veritatem in judicio obligatus est. Quodsi adversus amicum si hi testi. monium deponit, obligationi sua satisfacit. Ponamus iam hoc testimomo inuleni gravari, ut in portiam incurrat. Ne verum dixerit, hoc respectu impurari nequiti Benim ne gravaret alierum, penes ipsum minime stetit, eum necesse essit, ut diceret veritaremis iis), obligarine libertatem -- turalem celandi veritatem, ne gravetur amicus, restringunte. Unde est, quod amico actionem imputanti respondet, quod veritatem dicere oportuerit, manifesto indicio quod se adversus imputationem tueatur non integro libertatis naturalis seu physica usu.

atiio, qua vi leg istori consequum Etenim si quis obligationi suae oblioariona fati Siscit, cum etiam non lati S facere posset libere eidem sit fis satisfacit 493. NIch. empiro. Quamobrem sit ea, ob quae

ad eam edendam obligatur, consequuntur cauli eorum

492쪽

De Imparatione morali, Dolo scit . Is

Eodem vero modo intelligitur, quod etiam sit causa libera eorum, quae vi legis ex actione, ad quam obligatur,

consequuntur. suod erat alteram.

Ita in exemplo, quo propostionem praecedentem illum vimus, testis de veritate facti deponens in judicio, obligationi suae satisfacit. Obligatur autem ad dicendum verum, ut judex de veritate facti informetur. Testimonium verum ipsi imputatur quoad insormationem judicis. Testis enim utique iri causa est, quod iudici constet de veritate facti. Et quoniam libere dixit veritatem, quam celare poterat, siquidem obligatiori sua satisfacere noluisset informationis judicis de veritate aisti causa libera est. Ergo quoad hane actio ipsi imputatur. Quodsi vero amicus, qui testimonio ejus gravatus

fuit, urget malum inde se prosectum, nimirum condemnatio nem in poenam tunc demum se tuetur necessitate agendi . . quatenus scilicet penes se non stetit avertere, quod alteri malum est. Quodn lege praemium quoddam decernitur agenti, hoe vi legis actionem liberam consequitur 3 a 930. Agens adeo recte habetur causa libera praemii accepti s sa 6. ,ade que actio quoad praemium acceptum ipsi imputaturi

si quis bligationi suae non natisfacit, actio ageηtrim quatenus putasti quoad ea, ob qua ad non agendum obligatur, O g oadimputetur ea, quae vi legis inde consequuntur. Ostenditur eodemio acti. .bi do, Quo propositionem praecedentem demonstraVimus. gationi comIta in exemplo anteriore testis obligationi suae de dicendo iraria

vero non satisfacit, si falsum perhibet testimonium. Obligatur vero ad non dicendum falsum testimonium ne judex male insormatus vel nocentem non puniat, vel innocentem damnet. Testimonium adeo falsum imputatur testi, tum quoad falsam judicis insormationem tum quatenus delictum mans impu- nitum, vel quatenus innocens fuit condemnatus Posterius clarius adhuc patebit, ubi de facti alieni imputatione egeri . mus unde etiam plenius constabit, cur in casu oppositio rei condemnatio testi vera dicenti imputari nequeat. Quae enim

facto judicis pendent, eorum nonnisi ratio haberi potest, ubio

493쪽

de imputatione actionis judiei quaestio est Cui enim actio iudicis imputari nequit, ei nec imputari potest a filo propria, unde ista pendet, quoad ea, quae de consequuntur. En m.

vero si actio judicis agenti imputanda venit, propria etiam impuratur quoad ea, quae inde iuere consecuta. dii lege, mi decernitia agenti, luee vi legis actionem liberam eontati in s. Agens adeo recte habenu causi libera poenae, inflim V 264, adeoque actio quoad poenam inflictam ipsi iis putatura, s 7. . Vides adeo in impuratione acute a ' se invicem esse distinguenda, quae ex actione tua per se consequuntur ab iis, quae nonnisi facto alieno mediante ab ea. dem pendent. Vides praeterea non minus acute discernendum esse, quantum , quatenus libertas influat agentis in eam actio. nem, unde immediate consequitur, quod alteri vel ipsi agenti bonum vel malum Qui, hisce non satis acutum leprobat, in imputandis actionibus facile a vero aberrat. Nulli tamen dubitamus-ea, quae de imputatione tradimus, ex

citari acumen illorum, qui principia, quibus nititur Hectam ctrina, probe perjecta habent.b s6. Agens uitendere dicitur id, propter quod agit. Unde rejisti --- agoni est Volirio ejus, propter quod agit, stu vol

iis, qua vult, ut fiat id, vel non fia . propter quod apti

Rati Si quis falsum testimonium perhibet, ut innocens Gmnetur damnationem innoceritis in idit, Minus volum talis, quem uno nomine volitionem dicimus, quo vult inno- eentem damnarii intentio ejus est Similiter qui gladio pereu-

tit alterum animo vulnerandi vulnerationem intendit astus voluntatis, quo Vult eundem vulnerata, intenta ipsius est.

Et quoniam tu alteri rem suam aufert animo se locupletandi. locupletationem sui intendit,is volitio locupletationis estis, tentio ipsius. Qui vero alteri rem suam aufert animo eam

perdentes, ut aegre finiat cis Me aptionem rei alternis 3 dium imis a domino percipiendum mendit intentiora in e consistit, quo velit altatus rem des iere taediiva

494쪽

agore intemωαν. Etenim propter finem Euto aseaua essiciens agiti . 9 a. σοι Quamobrem cum agens agenu is id intendat, propter quod Uit 636. s quini finis ab agente rex ariintendatur, iique V. gr. Vindie aes mi sinis est laedenti, e sacere. Quam. rem eidem aegre faeere intendit. 4Egroti Medicum cons lentis finis est recuperatio ianitatis Quare recuperationem

mi aris intenest. Bibe tuis, dum lili finis est stini resti g. Si 8. t. Iurentio agenti imputarum. Est enim intentio volitio. Diemi ui pia et gens vult, ut fiat, vel non fiat; propter quod agit o. in iram',6 6.). Enimvero anima cum sit in volendo nolendo libera i a PDch. empiri intentio quin sit actio libera, dubitari nequit. Immo idem ex eo quoque liquet, quod omnis volitio libera sit i 3. Quoniat itaqile actiones agenti imputantur, quatenud liberae β. 33 a. quin intentio imputanda veniat agenti dubitandum non est.

Ita si quis aIterum gladio pereatiens eidem vulnus infligere intendi , menta rapi impura ruret etiamsi non actu infligat. Unde videas subinde etiam actionem puniri ob Intentionern

etiamsi id, quod agens intendit, non fuerit consecutus

Duntios maria appellatur, qua ouid ita in ab agente, ut, u nihil aliud praeterea intendat, propter hanc sinimo, se alienim intenditur, ita ut propter hanc viam non abre

. nisi praeterea aliud inten ei et agens i

. De miliatis hae desumta est a deno natione fias, qui eodem sensu in primarium' secundarium dividitur 3 9 a. -οιν Agedum vero distinctionem. intentionis illustremus aliquo excinpla. Si quis alterunt e Minntiis proseindis, ut ejus

495쪽

sima maeulanx inurat, Me facturus, fi praeterea nihil aliud ni uorax; si secta alterius primario intenditur. Ubi vero hoc pra exeas cic ut mi urinam inde reipiat Titius ridem iam non isses, nisi si re eius, quem convit is pro. MUR, Gye vellet, volupi, ran Tini semimviris intendit. Fieri potest, uti inde m unam eati an actionem lu mul intendantur, ut non minin primam, uuam secum a.

-- - δε μα-ρ, uomam propter finem primarium uis

m&- pM m, si nullam alim sibi propositum habere, ob

solum ageret s. 94a tri.) agens eundem M intem si, ut pia erua nihil aliud intendat, propter eam intemnonem 'lam ageret. Sed prunaria estinte