Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

511쪽

rmmo proprie se dictam imputationem physeam, e Ioeus est, quando impi' moralis lacum nonduφα, . Qua distemis r. a.

Physicam, non o moralem; iuri modorepetenda sitne,qu viso .a, propositionem praecedentem ann etiam eogitandum est, dari ea , in quibus, urigit M actionem, quae physicam imputationem iecipit, non ramea agenti imputari posse. spectat huc, quod superius demon

stiavimus, de non imputanda actione, qua satisfit obligationi, quoad mala, quae inde sequunturi 3 6x3. , velut siquis est, monium deponit contra amicum, quo eum ad poenam gravat M., eis. Dicendum itaque in hoc casu, eandem amomnquoad idem agenti physice imputari non imputari debere: - quod quam si assonum, nemo non viam irebalia benebit minui, issem' legem natur: dc obligationem tum . . cim quae him manat , sibinere in hyp - - - : issatis ' 'isi. M tegi naturae confremes Miformes in

actionum imputantur quoad praemia positiva diuina usta pareas quoad ρτια positivas diuinas. Quae enim vi nexus reru in hominibus mi O pae eveniunt bona , qui actiones bonas committunt, pruirri

si amisenuis divinis recte habenturis 3 30, quidem positivis si . . Gimiliter quae vi nexus rerum hominibus accidunt

mala plusio actionibli di petemus pro Maus divinis

512쪽

recte habentur 3 so8. ,δε quidem positivis F. Quo

. . iam itaque praemium positivum divinum est bonum, quod a Deo in agentem consertur ob actionem sive positivam, sive privativam s. a 9s. , cum actione ista voluntate Dei . connectituri j. 3iz. poena autem positiva divina est malum, quod a Deo ob actionem agenti immittituri j. 8s. , cum actione voluntate Dei connectitur j. 3o7. , praemia sunt

bona, poenae autem mala, quae ex actionibus ipsius conse. . quuntur. Enimvero actiones homini imputantur, quia excipiis sequitur per se, quateiaus scilicet actio aditur, quidpiam agenti boni vel mali Quamobrem actiones leginaturae conformesin difformes homini imputantur quoad prae- mia positiva divina& quoad poena positivas diVlnas. . . . .

Solent quoque homines aliis imputare actiones quoad poe. nas divinas positivas iraemia divina. inde si vi nexus rerum retrata male agentibus obtingunt physica, Munt, eos sibi imprutare debere, quod mala patiantur, quia vitam pessimam egerunt.' Immo qui ipsos actionibus suis mala ista promeruisse pronunciant, eas quoad poenas divinas ipsis imputant. Equidem cum mala physica, quae vi nexus rerum homini actiones

bonas committenti, malas omittenti obtingunt poenae non

snt, sed saltem actionum committendarumis omittendarum motiva 3 3I4. , non nego temeraria saepius esse hominum iudicia ad ea tamen hie provocare licet, ubi ostendendum, quae a nobis demonstrantur, esse notionibus communibus conissentanea. Nec est quod excipias, vulgo non agnosci mala ista physica, quae poenarum nomine compellantur vi nexus rerum consequi susscit enim, quod habeantur pro essectibus causarum naturalium ex intentione divina ob finis ab ipso praestitutos agentium, cum hosce vi nexus rerum consequi Deo sapientia sua determinati 3. 666. Pan L Theot naryceristum sit 3 34 μοι Christus inpostoli alia adhuc commemorant praemia positiva divina alias poenas positivas divinas, quae homines manent post hanc vitam. Ex demonstra. tione propositionis praesentis intelligitur, quoad hae etiam oo a praunia

513쪽

tonam i in tantur quoad raemio positi i aenas ostrea, tau positi enim poena positivae sunt mala phylaca, quae a legislatoreis eris agenti immittuntur Ob actio Smoraliter malas I. G0,49' voluntate ipsius cum actionagus illi connectuntur g Icis . : di ornatam p Inla Vero positio sunt bona , quae a legislatore conse mutasti runtur in agentem ob actionem motaliter bonam j a s s. di ipsius voluntate cum eisdem Connectuntur s. 3Ia.). vi niam itaque actiones moraliter bona sunt, quae legi conita messunt, ni oraliter autem malae, quae eidem difformes sunto a 44. politiva praemia dc pinnae sunt bona atque mala, quae ex actione per se, hoc est, quatenus musmodi actio editur, consequuntur . Impurantur autem actiones, quia

ipsis per se sequiturinusidpiam', quod agenti bonini vel malum estis sya . . Quam rem actione legi positivaeco, formes4 eidem difformes agenti imputantur quoad praetiva. 4 sei in poenasio si lyas ' Demonruatio propositionis praeseimsivum ilissima M.

monstratione praecedentis A. 64M . Etenim lex ruiturae abit in postivam divinam seu eidem saltem aequipollet, quandomu praemiis is aenis positivis, quibus solis obligatio posti a vi. dio ei potest 3.3ox. . nos obligat ad actiones oldem conseris aes ommittendas Meuiem ditarmes ominendas so L. 'Samobrem lex nanarae quoad poenasin praemia positiva di.

- haberi potest pro ' i, post, in quatenire tanq--γα retinputatio actionum deni runserinium atque di vitan, quoad mi irmita posei a divin evincisim

dicta alia Facta, quibus vi Qι obligarione contrahuntur mina.

514쪽

Etenim si vi legis lacto quodam alterioblinis ad quidpiam, qu-MI

gr. ad quid dandum vel faciendum; Mei, cui obligaris,gati ei obonum est adeoque ipsa obligatio resertur inter ea , quae . alteri bona sunt Quamobrem eum vi legis secto tuo alteri obligaris, exactione tua sequitur, quod bonum est alteri, Menus ea legi conformis est Similiter cum jus, quod ratio tuo acquiris, tibi bonum sit ex actione tua bonum consequitur ex parte tui, quatenus ea legi consormis est. Nec absuntli modo patet, obligationem, quatenus tibi on rosa est, ea parte tui censeri malum quodpiam. Actiones

homni imputantur, quae legPH-rmes sunt, quoad , mala, quae inde consequuntur moraliter ,ssa. apo. Ergo Rura, quibus vi legis obligationes conuabunturin lib. in acquinuitur, quoad bast viil uiones, jura haecce ii

Q i in Gnonitari mi nummis, sicile a ovousi eonem tur, sin autem o οὐ larius patelaint, ubi de obligationis bus, quae contrahivina, R de juribus, quae aequiruntur, re

rimus. Ponamus te promisisse Titio Ic aureos. Constabit suo loco, quod hac promissione contrahas obligationem eidem ro aureos solvendi. Haec obligatio hona est quoad otium, ruoad te vero censetur mala, non quidem moraliter , sed phyinee. Et sane obligariones, quibus aliis tenemur, haud raro

sunt molestae ubi eisdem si eri debet, id ut iis suisfinem nolit, essistem aegresti iaciat Uiuis remurioniali in Rius tu enerali non rictuin adeo tibi imputatur quoad obligationem tum , stitui, cui censetur mala rum rest in Titii, cui bona mmatur. Ex promisso tuo Titius aequirit jus a te exigenda

Io. aureos. Nemo dubitat, hoc in numero bonorum extem

norum esse s 636. Hi M. M ur. . Imputatur adeo tibi promisi ' sum etiam quoad hoc jus ex eo acquisitum. Sane si obligario tibi molesta est, quando eidem satisfaciendum, ut de eodem ---yra non affirmat, in ubiimputare debem

515쪽

ν - quod aceepturiis sit Io aureos; tibi i iurat, quod habeat m. teriam gaudendi minis quando promisso ix o sis Th. Eo ad dandum Do aureos, cause libera evadis non minus A. ligationis a te contractie, quam juris ab altero acquisii Α, unde igitur patet, actiones legi consormes imputari quoad obligationes inde contractasin quoad jura per easdem lueta.

Eodem modo idem patet, quovis exemplo alio. g. 649.

M uiis 2 FH alieni imputa/is est iudicium, quo quis decla καλι,---- in libera ejus, quod ex actione alterius sive positio

Polim' mar te Titio persuasissς ut vulnus instigat Sempronio iniuriam ab ipso illatam vinaicativus. iacturi Tita, . tibi imputatur, non modo ab ipso, verum etiam ab Ilis qui de cauta uiueris audicium ferunt. Unde si Titium famis E. nitet, de te conqueritur, quod ips persuaseris id, a quod fac, . - encio erat alieous, Malii tibi indignantur, quod hoc feceris.... i Enimvero nec Titius de te conquereretur , nec elii tibi indignD

s. so. viamo, Factum assenum ras imputatur my-oducunque ad H,- a tale obera dependet. Etenim si fictum alterius H--- quomodocunque a voluntate tua libera dependet ratio, minis, cur hoc fecerit alter, consequenter ut edita bonum vel Murar tum inde consecutum, iliqua in voluntate tua libera com ainetur , 833. Ontos. . Quamobrem cum causia efficiens sit,

cujus uisatio existentia alterius I. 886. O DL , Caul, que iis libera, quae librin agit , sa 60 tu utique causaribbera es , si non uniis, an ut i vel boni, quod ex a oneviterius conmuit . Imputatur nobis aevo, sive ri sitiva fuerit, Ne motiva, quando declaramur causa libera ejus,

516쪽

aliis β hi . . Patet adeo factu' Menum tibi imputandum si quomodocunque volumite uia libera lammiet.

Habemus hic principium generale imputarimi actionis alienae, nimirum hujus dependentiam a libertate voluntatis tuae. Et hoc sufficit ad demonstrandam imputationem facti alieni in casu quocunque particulari. Ceterum per propositionem praesentem patet realitas desinitionis imputationis facti alieni etentii per eam constat, factum alieniam nobis imp

tari γ' in significatu proprio, mulituo ex demonstrationei latis si imputii libiti, sint in eis nessi14 siiiiiii L.

r actionis alterius a voluntate tua tot etiam dantur casus Put,

eo mini tibi impare. q. Boiani enim alienuni ritu inpub-'rationista x, quatenus a voluntate tua sependet s. 6so quae issi inc

amo itaque a volui tale tua deperulat aeuo a ius eo M. Quia Uitanda venitimi em de input Hon salii in in .est in viri est

, est inpure inn,iniimmo a mi μὴ re tu idem dependeat, . . ne judicium a veritate abbo - D. iiii odia' em -- . . dentia secti alieni a Muntate rua, mi r m qnnis sit adluuie ae*iciendum est .-- main ad in immias Vehus, ob quas in easbus diversa ab eodem actu volitionis mine magis. nune minus eadem alterius actio dependere potest sane nemo qui nesciat si alter plurimum tribuit judicio tuo, nudam approbationem iacti plus apud eundem valere, quam operosi persuasio in alio, qui tanti judicium tuum non facit. Iem pulosus haec inquirenda sint in Moralibus si ita, quod sera numina istiusmodi ' talia es inseper rubiruit, quinini me

517쪽

Eo ad dandum ib. aureos, eausa libera evadis vanimis M. ligationis a te contractae, quam juris ab altero acquisit M. I, unde igitur patet, actiones legi consormes imputari quou obligationes inde contractasin quoad jura per easdem quassi

Eodem modo idem patet in quom exem plo alio. - . g. 649.

,-QH, Facti alieni imputaΦis est iudicium, quo quis decla-

, tum causa libera ejus, quod ex actione alterius live posit os: sive privatio coinquitur, agenti vel asteri bonuo

Fimam' e gri te Titio persuasisse ut vulnus infligat Sem ironio injuriam ab ipse illatam vinclicaturui. Factum Tiru Psi imputatur, non modo ab ipse, verum etiam ab aliis, qui de tauta utiteris judicium ferunt. Unde fi Titium facti ἄ- nitet, de te conqueritur, quod ipsi persuaseris id, a quod fas aeri3o erat alieous, Malii tibi indignantur, quod hoc feceris. Uimvero ne ri itius de te conquereretur, nec elu tibi indigna. . . . r ritu , nisi Laum Hienum tibi imputaretur.

Mati,is Factum asse/- ιιιν imputatur m -od eamque an molisntate tua libera depra des. Etenim si lactum alterius quomodocunque a voluntate tua libera dependet ratio,i,Mui hoc fecerit alter, consequenter ut rostat bonum vel malum inde consecutum, aliqua in voluntate tua libera Con- arietur 6 8 sa. Ontoιδ. Quamobrem cum causa efficiens sit,

cuius So,st ratio existentia alterius I. 886. υM, QUEM meis istaeo, quae libemuit sa60 tu utique causa Ibsera es , etsi non misi, missi AH boni, quod ex inone viterius cotisequitur. Minputatur nobis sive sytiva erit, sive privativa, quando declaramur cassi libet eius,

518쪽

allic I xi . . . Patet ideo factum alienum tibi imputandum Ese, si quomodocunque a voluntate tua libera dependet.

Habemus hic principium generale imputationis actionis: Ammon majus dependentiam a libertate voluntatis

Et lio su i ad dem miri is, imputationem facti sitim ei quocunque - - Q in i per proposi

alieni etenim per eam constat, factum alienium nobis imp tari posse in unificatu proprio, simulque ex demonsti atione' patescit, imputationem facti alieni recte a nobis definiri f. - 449. Quodsi casus particulares AEderes, in quibus alienum factum tibi recte imputatur, inquirendum tantummodo est in diversos modos quibus actio alterius a voluntate tua pendere potest. Quot enim dantur modi divers dependentiae

actionis alterius a voluntate tua tot etiam dantur casus parti muros imputandarum astionum alienarum

tatur, quatenus a Voluntate tua dependet s. so. , quananaiasieri. semper liberam esse constat s. 94a. Ocb. empiri . Quo magis itaque a voluntate tua dependet atrio alterius, eo in intili imputanda venitimi ergo de impinati su uniaimo incidini semeste inquirendum, quantum a voluntate tua idem dependeat, ne iudicium a veritate abhorreat. In aestimanda autem depe . M a ficti alieni a voliuntate tua non tantummodo ad hane respiciendum est, verum etiam ad circumstintias agentis, ob quas in cafibus diversa ab eodem actu volitionis nune magis, nune minus eadem alterius actio dependere potest sane nemo

viminat, si alter pli vim in iijudiciorum, nudam approbationem semidiis viiii e-ens Vrire. quam os ema perstasio in alio, qui tanti jάδ nium non stati seriμ' villos lime inquirenda sint in M. alibus iis ita, quod a humana istiusmodi besista es insuper botruit, quamni nec

desto asio cita vitiinden, o oueat 1 utiliter habetur is

519쪽

sero Testa inutile nenda sunt, ne judicitam deproperet hqui meritatem fibrinondum perspectam aut cognitu sue dissiet, Iem, sue molestam sub praetextu inutilitatis damnant. Prodest etiam ad Psychometriam condendam, ut constet , undenam dependeant gradus imputationis actionu alienae quorum ialis rite determinandis habenda se ratio. Sed luc nonnise longinquo jectatur.

V e go malam vel bonum fiteri majus majoris utiquesboru'R mali causa libera es Quamobrem cum tactum alienum tibi non imputetur, si quoad bonum vel malum, uod inde te. sit i , mam utique Inputari debet. 6 maju bonum vel natauin ex facto alieno emersit ub imputando, quam fiminus ex eodem resultat. Ecce igitur tibi athid adhuc unda.

quae celari debebant. De veritate it inueropo oni aurasi uilisthenio dubitati

520쪽

conduceretur Dependet adeo factum ipsius a volimtate erconducentisis 3 6 8 si Onιοι. Quam obtein cum iactunare πι -- alienum tibi insputetur, si quomodocunque a Voluntate tuas παναι. dependeat β. oso. qui lactum ejus, qui ad faciendum a te mercede conductus fuit, tibi inputandum sit, dubitan, Him non ei suod erit primum.

Eodem prorsus modo ostenditur, quod factum iblius tibi sit imputandum, quem praemiis inducis ad facilem dum alias ident non iacturiis, nisi luet iiii a te accipereti ad inerat alterum. Nemo non videt simonem hic esse de minimusi actio .

nibus, vi in imputabilium numero sunt, consequeliter o

quibus seqintur, quod vel agenti, vel aliis honum aut malum est F gr. Ponamus te mercede conducere CaJum , ut Semo pronium inter sic sat Quodsi hoc tecerit, homicidium tibi imputatur. . Hoc tamen minus obstat, quo minus demin. CMo ipsi imputetur Erit enim iecerit ideo, quod mercede eum conduxeris ad Sempronium interficiendum secit tamen libere, quod non sacere poterat, consequenter ipsi imputatur actio propria , is a. . Midiim atruo minime contradicio, ut una eademque actio imputerii Magenti, quatenus propria, ac tibi, quatenus aliena, quia non minus a vinitione tua, quam a volitione agentis, adeoque a libertate utriusque in agendod'hender Quod si dicas vi pro postionis praesentis aistionem

tuam egi contormem etiam imputandam esse quoad esse- ctum bonum, quem habet, legislatori, qui te ad eam committendam praemus in luxit lubens id concedo. mmc enim est, quod laudem mereatur Ob legem prudenter latam, qua bonum promovet,' quod eidem convenienter agens gratias

ipsi debeat, quod hane tulerit legem. Abiit, ut quis dicat, .

nos imputationem ultra suos limites extendere Nedue enim nobis jam resin de imputatione civili, quae fit in 'ro numamuct arctioribus utique limitibus coercetur; sed de imputatione.

uualis obtinet vi legis naturaein per naturam minue, in omniina latitudine spectata. Cur enim in Ero humano sicuti alia bene multa, ita etiam imputatio plurimum restringatur, suo