Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

51쪽

cespitant, extra potestatem hominis collocantes, quae meadem sunt. Consultum igitur est, ut probe pei pendatur, qviruliniam imaginatio a libertate animae dependeat 3 eius adeo iniis in emum actionivria amni veniant.

Meri, is, finis acti uiserii. Erminis vocabuloni ope pha tam aliquod in te excitare studes vel per operationesinentis elicis ea, quae ad constituendum aliquod phantasina concinere debent ejus productio a libertate animae pendetis 3 et 348. Phis rei ). Quoniam itaque libera inctio, quae a libertate anima pendeti* ad lactus quoque imaginationis liberis actionibus accensendi, tum si vocabillorum ope phantasina aliquod in te excitare silides, tum si per operationes mentis elicis ea, quae ad constituendum esse quod phantasma concurrere debent.

Nimirum hic liberae nostrae voluntati tribuendum, quod imaginatio hoc potius agat, quam aliud, seu hoc potius phantasma producat, quam aliud ipsum non productura, nisi velles. e libertatem adeo animae intelligitur, cur imaginata hoc jam agat, seu se phantasina producat, consequenter in eadem Muttinetur rano, cur c agat s. 6. -ο , Quinniam itaque actio anime a libertare ejus dependet quatenus in hac continetur ratio cur agat .ssi. tot) incaui praesentea simaginationis a libertate animae pendet. Unde liberi ius actionibus aecenseri debet. Quot modis vero fieri possit,

ut vocabulorum ope imaginatio libertati animae subiiciatur, patet ex demonstratione principii quo hic usi sumus in Psychologia rationali est exhibita. E. r. ponamus tibi oculum

in librum aliquem apertum eonvenerui ominere vocabulum vim ae rei idem mentionem dirigere, ut sistites idem vonitar illis triendi. Uthaec miniumtuu Abear, - - no

52쪽

no a te pendet, non modo quatenus attentionem sponte invocabulum, quod legis, dirigis in eodem conservas, verum etiam quatenus certam quandam ideam vini a te hausti prod

cere intendis Exempla in casu posteriori, qui in propositio . ne praesente continetur, jam dedimus alias nor. g.I S. FA

Si horam repraesenta rem sensi libere percepti imἰ - Casas inias eproductu adhac aestanibus liberas accensetur Eleium itire assim phantasma repraesentat rem sensu libere perceptam ejus quo que re productio etsi non libere tacta, adhuc tamen a libemtate pendet g. 349. Ista rat. Quoniam itaque actio omnis libera est, quae a libertate animae pendet g. ad . qui phantalmatis quoque rem sensu libere perceptam repraesentantis reproductio adhuc acti albus liberis accenseri debeat dubitundum non est.

Etenim phantasma istud praeter voluntatem tuam tibi non occurreret, nisi antea libero animae decreto ad rem eodem re

praeseruatam sensu percipiendo te determinasses Quamobrem finiueris rationem, cur tibi occurrat ad eam quoque pertinere liberum animae decretiim animadvenes. Atque adeo patet pendere ab eadem actionem imaginarionis non quidem proxime, sed remote. In praesenti autem, ubi actiones

liberas a naturalibus discernere tenemur, sufficit, ut quomod eunque actus imaginationis a libertate petula .u anuTae queminadmodum ex sequentibus elucescet, quorum Patin haec Prin

mittuntur.

Si quid memoria mandamas, vel dis eadem retinere Actas m 'ademus, ut ejus mile memιntse, non autem Abuisti possimus; moria aris memoria actionibus Oeris accensendi Etenim si quid quando Remoriae mandamus, Vel diu eadem reti lute studemus, pro acti licerta facile inmunerim , non autem oblivilopositarius, a liberis ct habenda.

53쪽

ctus merosae a libertate animae pendet aso. I. LA

Quo a itaque actionibus liberis accensenda, quae a libe late anima pendet j. 2.9 actus quoque memoriae aetionibus liberis accensendi sunt, si quid memoriae mandamus, vel diu eadem retinere studemus, ut ejus facile inea isso,

non autem oblivisci possimus.

Repetenda hic sunt, quae ad propositionem praecedem rem annotavinus id quod de sequentibus notanaum.

g. 4. Actum Actio positiva dicitur , quae actu editur : Primatre auisnsima stem est cessatio adtionis essentiae ac naturae entis alias con- pravat a venientis. Quodsi actio suerit Iibera, positiva actam com- iusserentιὸ missi ii negativa vero Factum omimnis appellatur. -- Et quid sinem nimirum committere dicitur, qui, cum ab ea abstinere

factam posset, eam edit o rure autem, qui cum edere posset, ab commissis ea abstinet. nis atque Digestio ethi in ventriculo actio postiva est. Quodsi vero

misi is 'tiacunque de causa ventriculus uerit depravatus, ut cibum

infestum digerere nequeat, digestio non facta actio neg thia appellatur. Etenim per essentiam, naturam tam ventriculus determinatus est ad cibum digerendum, atque adeo lure actio essentiae a naturae ejusdem conveniat. Quossis ergo quacunque de causa cesset, actio cessat essentiae ae --

turae ejus conveniens. Atque adeo vi definitionis actio pruvativa est haec cessatio. Equidem in physeis distinctione haecarere poteramus; sed eam in Orat,bus non esse negligendam, quod actiones privativa a libertate animae pendere qumant, etiamsi positivae nulli moa eidem silaiciantus . patebito insemis remo strandis. Quo ui quis viminiimmodicelinis. rit, cum etiam nullum bibere, cum modice bibere possit. actionem committere dicitur, c vini immodi s haustu, ctum eommissionis est. At sinu crinum bibere recusar, cum bibere posset, actionem omittat, actus hibendi cessatio sactum omissionis est vel si quis vinum modice bibit, eum imis modi

54쪽

modice haurire posset, omisso haustus inmodici denuonctum omilionis es dimine qui Hieriam intreficit,4 misidium committis, est pie a licidiim fictum commissi olim, qui vero inimico non nocet, cum posset, acti nem omittit ejus omissis factum omissioni est. In mralibus non minus faistorum omissionis, quam commissionis habenda est ratio, ita ut quae de actionibus liberis in genere demonstrantur de utroque facto accipienda snt,in factum omissionis sub facto si 'iciter dicto subintelligatur, tanquam steries sub si genere. Ita sinum Hiemi nobis non modo unput si quod suademus, ves ad liod herum instiginius; verum etiam on dissuademus, vel alterum ab eodem hortari negligimus, ubi idem S deme, ver alteriim ab emdem dehoriari debebamus. s. s. Si a Mideas, quarum rer actis, potestate tua est, uatea imo tempore reproducere nolis, vel attentionem A Ajecto, quod oblimio

precipis. tim avertis, cum eam in eodem retinere posses, et et e- amodusias, quod semel stercepisti , ideam reproditi ere negligas cum repro liseris ac- alacere posses: Hriuo actu nibus libens accensetur Etenim in incrassim

mniivpollici propositionis praesentis oblivio a libertate anima pendet q. si asa. 6Arat.). Miloniam oblivio consistit in impotentia ideas reproductas recognoscendi M. at issch. empir. δε includit impotentiam reproducendi id

as rerum antea perceptarum s. et i 6. mich. empir. y eidem tribuenda est cellatio ac tuum inragi irationis . 92. Psich. νιν.), atque memoriae T s. sch. empiri, consequenter ea utpote a libertate pendens e demonstrata est factuni omissi

ius Quamobrem cum liberis actionibus accensenda sit, quae a libertate pendi. a. oblivio Oiloque in hypothesi omni propositiois praesentis actionibus liberis a

censenda venit. Nimirum quod esset a simaginationis atque memoria

, o misi sit oblivioni tibi uiuuere debes, quatenus in a potest

55쪽

potestateruaerat efiicere, ne cessaret. Sane si quia sibimet ipsi digitos amputaret, ut ad castra sequenda esset ineptus nemo non agnoscit, cessare actiones ad functiones militis obeundum neces artas volumite libera, atque a labiliora in vim in omissi item etsi necessariam, san pectentire, liberis actionibus a numerandam esse, stupro iactis omissionis liberia recto haberi f. Quidui igitur etiam actus imaginationisin mem ria in se spectati necessarii areonibus liberis, seu fictis omissi ni liberis annumerandi, ubi imaginationem & memoriam libere ineptam reddis, ut funetiones suas in dato ea obire minime queant ' Oblivio plurimum influit in actiones hominum liberas, ct magnum montentum in eo snun est, ubi de in pu ratione agit , ut constet, quandonam illaim libera lassienda. Nemo igini per uisat inanes esse subtilitates, qua de obluvionis a libera voluntate dependentia inculcantur. Doctri- ma de imputatione in Moralibus ardua esto utilitatis maxima quemadmodum suo loco patebit. Quaecunque igitur acteam intimius inspiciendam cognitu necessaria sunt, non minus momentos atque utilia haberi debent.

inbui, m a m a. . Etenim si imaginationem' memoriam eriri risis tendere negligis, cum exercitio extendere valeres in pol memuria. Me in positum erat incere is actus imaginationis atque mei riar in dat casu cinarent. Cessint igitur libera tua vo-

miuium cessariora sint actiones privativa liberae, cons quenter ficta omissionis s. 4. quin inus imaginationis methoriar ea de Gyum cor testat actis niussionis accen-

di dubitandum nes in

Eadem hic valent, quae ad propositionem praecedentem an notavimus. ii iudicatu tamen hic difficilius, num extenso imaginationis atque memoriae fuerit in potestate ejus, penes' ' quem, inde pro stentos cessant: ia o pr e nota

56쪽

dum, ne is applicinia propositionαν biles la

Ignaros est absentia notionis, sive rei simpliciter vino iu prehendendae inservia sive judicio cincta resipolacteati sit.

E. p. s quis nunquam vidi Mnaon in mi quoque

ideam, nullam notionem enis habet, consequenter nec in eam attentionem suam convertere valet ac ideo heri nequit ut eam simpliciter apprehendat 3 33. Log., IoniuTu porro eum nee vidisse unquam, nec ab aliis audivisse, quodpsiliatus acha-rovescatur. Deestruitur ipsi notio Midea quae huim opo-stioni respondet minem siclinio vestinis, eo . tio abest, quae rudicio vero respondet 3 sao L. c. In easu primo orare dicitur, quid si psittac-- gravianiavis γtaei nomine indigetetur in casia altero autem ignorare, quod itacus acharo vescatur. Iuni qui ignorantiam definiunt per sesentiae negationem. Viae Goelemus in Lexico philosophico. Duravere vocabuIum scientia tum sumitur laxori sentu pro

casibet notitia. Quamobrem cum ridem smisitatim strib rem tribuerimus , s94 L n), inscholis Philosophorum remptum ab eodem quoque temere non discedendum fiat x a. Dise. - λ ac idem in philosophia quoque practis

ea retinendus f. 43. Disc. Praemn.), praesertim cum nullanecessitas nos adigat ad eam immutantium. Enimvero qui ignorantiam per scientiae negationem etaiunt idem tamen nobiscum sentium, in Verbis discrepantes, in re contentientes.

Etenim negant in exemplo dato, eum, cui deesse dicunt sesentiam psittaci, vel quod is achar vescatur carere non ne psittaci, qua audito vocam eundem sbi tanquam μα-

sentem repraesentare valeret; vel carere notione complexa, qua sibi psittacum tanquam sacharo vescentem repraesentare valet. Quodsi equidem vi imaginationis sibi psittacum tanquam sachar vescentem repraesentare valet phantas mixtum combiis natione 'Lis a Poch. piri)ς abest vero nota veritatis prois

snon res, demis, seu possibilitatis illiu notionis ignorattamen, num proposita haec vera si psittacus haro,

57쪽

seitur. Nimirum aliud est ignorare aliquam promtionem, asinivero ignorare ureum prunosui aliqua ora sit, nec M. In eas priori notionem, quae ἀlam respondet, lam et natae. Quodsi quis propositionem enunciare audiverit, Avidis morint,n intelligit, quid dicatur in posteriri die me otiuidem intelligit, sed non novit, utrum recte anu--tur an negetur, quod assirmatur, vel negatu . Differem Hahaec probe notanta est in philosophia practica, quemadmodum ex sequen hu elucescet. Quamobr- eam in cam

cesse erat. Quatulo scilicet in definitione moram diminus, ahelle notionem judicio responderami r positioni intelligen in ram quammmo militam Q simi intellis r.

απ 6 41άς - i. si vero est, quam evitare non possu

m iam--mus, vel non potuimus

ῖli distis si quis ita Academia studiistiterat operamnam es ita seis, e traduntur rerum mathema arum. ' , imuin imbuerevalet, modo Iesit supPQnim non deesse illam aptitudinem, quae ad Mathemata capi- inda requiritur. Quod ergo illorum tractationem negligit, ut Mathematum prorius impretius discedat eorum ignoram tia qua laborat vincibilis erati Enimveros quisnec inscii lis nec in Academia incidit in Docto m. ' Mathemati eorum demonstrationes docerip erat, nec librorum uico meopia ipsi fiat, quibus conspectis Matheseos addistendae cupido suscitari posset hujus ignorantia, qua lati

Mimo invisicibili habenda. Multa ab nomisHhus lunt prois uter ignoramiam , quae recta non sunt; non tamen ideo ex- sanda, quod ignoramiam evreare poterant , immo des Gariti

58쪽

- δεν - Etenim si quis morantia ejus laborat. -- ρονκπωjus in uato casu singulari nenumsse cibebat, i non . ,ristas est, ut QMdem mentulerit. γ- essem ne asinintribilis, andem. Hilare potuisset, modo volitaetri s); iam cons ienter quca non melitinerit, a voluntate diu . 1-- α liberam e constar ' P empiro, pende so 8si. σου. igitur ignoramtia vincibilis actio privativa libera O J, adeoque in casu singulari a navis tiberis

recte acae tauri Nimirum cessant operationes intellectus in dato eas si gulari, quod nolueris eam tibi comparare notitiam, quam poteras. odsi enim hanc acquirere studuisses ejus, mor de re Haesente judicium non omisisses, quod delectri eri Hri ad judicandum nee si ii jam milium est, Cessario

audies actio privativa est ' a . . Ggat autem voluntarerim, quatentis volumate tua tibi deficit; in ium , sine quo judicio locus .esse nequit. Qiamobrem cuit in volando I. ber sis 3. 9 a Pseb empis.) actio illa privativa lithera est.

Probe notandum, ubi inquirimus, utriam in actiones nostras sve postivas, ve privativas influat lihems, nec ne , non sufficere, ut animus ad immediatam actionis alibertate depe

.dentiam advertatur, sed habendam quoque rationem Maeniam . e quantumlibet remonae. Unde sontestiginar, haud mimine opus esse, ait inionis praesertim privati m di idem tiam a libera voluntate detegas. Abinaunem, ratem inanubiis subtilitatibus lin M, quae taetemota actionum mn tiis nimis libertate depen8emia dicu muri atebit in dei ceps ubi de imputatione agetur, quae maximi momenti est in omni Volit, ne peccatorum numero eximantur, quae in eodem stati et is in istanti tanquam uictionis iri auri M-hen

59쪽

henda ratio est, ubi actio editur, quae cessare poterati vel vire,ersa cestit, ubi edi poterat, nisi quis ignorantia laborasset. aut etiam quae edi poterat a rectitudine deficit, propterea Plini ' ignoras ea, Que nosse debebas aliter acturus.

rii visi iuri r re is, qui evitari potest, modo us resimilarius: -- ω vero est, quem evitare non possimus, in ιο, ves non potuimus.

Seholis iei errorem ignorantiam e positam Upoll/nx. Qui enim errat, propositionem falsam pro Vera habetis. 6a 3. adeoque ignorat, quod si propositio Assimist, quoa erat neemulum; negat, quod afluinam in erat Iolorat intur assirmandum esse, quod negat negandum, quod Mimat. Abest igitur notio veritatis prci sitionis, consequenter noti ne deum principiorum , per quas perspicitur veritas illius.

Vnde error multiplicem ignorantiam involvit adeoque ni obstat, quo minus pro composta habeatur. Ceterum hinc quoque patet, cur distinctio ignorantiae vincibilisin invinci-. bilis ad errorem quoque applicari possit ac debeat, quia sci licet sub isnora a continent error tanquam sub genere si eis . Consultius tamen visum filii communi magis In di riore errorem ab ignorantia distingui Meundem in vincibu tim ac invincibilem dividi.

Amisci, i Et erita si quis errorem fi Vet, cummans assi et, quod eratia, hiari neganduna nego quod erat assimandum εα . J ii, Heresi, casu dapo singulari non verum, sed seisium fert judicium , is,

g, . Quamobrem ii semivi bilis, eum evitare potuisset,

riodo voluisset, osci od, consequenterquod fessum sua, diru m, adeoque erret s. 6ρ 3 ιε'δ a voluntate j quamlibe

60쪽

quarnobrem cum libera. sit actio , quae a libertate miniae pendet s. ra. i error vincibilis in casii singulari actionibus

liberis accensendus. Nimiruit labitur intellectus in ut eas angulari, quod notueris veritatis tibi compune cognitionem, quam acquirere potero. Quod enim eam ac parere studuisses ejus

memor de re praesente verum iudicium tulisses, quod appli-eato principio falso falsum evasit, seu erroneum f. 626. Log.).

Falso autem judicas voluntate tua, quatenus voluntate tua erin

roneum tibi est judicium, juxta quod judicas. Quamobrem cum in volemi s liber s. 9:. Poch. - r. actus illejudurandi liber M Repetemu hic sunt, quae de ignorantia vim cibili ui dato eas vi gulari acti ovibus liberis accensenda arsen rimis a . . a. Uramnes inteluctus innumero actionum liberarumsunt, operarisaes adna ex decreto anima se . anima obnte ebciuntur. Etenim si Multicta, ab anima volente eliciuntur, ideo, gr. judicas,Vel ratiocinaris, quania quod judicarcivel ratiocinari vis. Quamobrem cum anima libe .ne M M. rasit in volendo 04 a Ps h. empst.); libertas animae rationem continet, cur jam judices, vel ratiocineris f. 36. Onrol.), On

sequenter judicii vel ratiocinii actus a libertate animae e deis. 8 si Omo Atque adeo liquet, operationes intellestis ira numero actionum liberarum esse, quando ab an,

aea volente eliciuntur. Absit tamen, ut hine tibi persuadeas, intellectum esse libe. vim in judicando ratiocinando, cita judicare ac rari senari, proin jussem, vitis neque enun in intinliberto est, quam in nranu, dum ad matum minis mhoe est, milia Libertas non competit, nisi voluntati acti ne ceterae anime tales sint, quales a facultatibus suis esse permittuntur,is motus organorum corporis ii sunt, qui permechanismum eorundem perfici possunt. Sunt autem illae acto a liberae anime ad hominis, qualem non Ponuntur,