Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

81쪽

strum statusque nostri imperfectionem tendunt 3 36s Psia

empirJ. Enimvero actiones liberae, quae ad persectionem nostram statusque nostri imul tendunt, per easdem rationes finales determinantiar, per quas cterminantur naturales, contra quae per imperfectionem nostram statusquemostri simul tendunt, eae determinantur per dixi ersa. g. 49. . a. . Quamobrem quae actiones bonae lunt, per easdem rationes linales determinantur, permiti S dg terminantur naturales malae autem quae sunt, per diversas rationes sinales determinantiar. 'Secundissiliuim Me est in philosophia practica principium, quemadmodum ex sequentibiis abunde patebit. nego quod, qui edit amonem bonam vel malim, non semperie pendat rationem istam finalem sed sufficit , quod per eam de, terminari possit ac debeat , quodqueae. eam determinetur quatenus physice spectatur.

ti , in e mi Atar per divers.s, mala sunt . Si actiories liberae per ea dem rationes finales determinantur, per quas determina tur naturales, ad priseistionem hominis tendunt s. 49. . Adsione bona sui , quae ad persectionem horuinis tendunt s 4. 'sch. empir. b. Ergo si actiones liberae per easdem ratani e finales determinantur, per quas determinamur natural ' bona sunt uod erat in .

Similiter si actiones liberae per diversas rationes μι- Ies detenninantiu , quam per quas natiuales determinantur, ad impersectionem hominis tenduntis. 49. . Enimvero si actiones liberae ad Imperfectionem hominis tendunt, uae

82쪽

pes rationes finales diversias ab iis determinantur, perlias

naturales determinantur, malae sunt erat rerum. Propositio haec conversa prioris est eadem vero saepius utemur. rion licet excime. actionem aliquam posse ab agente ratio ii deterimitari per easdem ration finales, per quas naturales de nutantiar,in hoc non obstante tendere ad

impat monet, hominis, consequent: malam esse ,s6s. min. α- 'velusis qui appetit cibum vitieae tautam cor

seruanda gratia, quem eidem prodesse arbitratur, cumra x adversetur Enimvero determinatio actionis libet cesse pra supponit errorem, huicque debetur, quod mala sit, quae bona existimatur. In theoria autem supponimus, determinati nem esse ab omni errore liberam. Num itur enim, quomodo sese habrant actiones Minariae, si secundum rei veritatem spe--itur omita, quae circa eas consideranda veniunt. Nimurum orta in uno exemplo cibum appetit sinitatis consis vanilin statia, si cum ratione agit, nosse utique debet, est in quem nunc appetit, nou esse sanitati inimi M. filubremiasias aistic, vitiatur per intellectum eis non vitietur per appetitum. Sed

haec ex sequentibus artus elucescent, ubi distinctius expositura sumus, quomodo actiones liberae fiant vitiosae. Hi e sufficit notasse, citra errorem seu ex re veritate actiones liberas

per mi inin rationes Malo mini naruralibita determinari min, ae, nisi cuin naturalibus ejus rumnat ad persectionem homirus tetidant, quivmidmodum sun ante

annotavimus me. s. s . . curritam nobis est, ut non m .i do iacultas appetitiva, verum etiam cognoscit a nullo labor edesectum ue enim ulla concipitur actio humana absque utrius. : que facultatis actibus. Notandum praeterea est assiopes liberas dupliciter spectari posse , scilicet qualetius physice dete minantur, tum quatenus det minantur libera nostra volum

tale Determisi mo a ni liberae physi in ea, quae profi- . . ita ratibertate; Memleministra fieri , tradictionem involvat. Quodsitaque determinatio libera comitius aio 'immimis esse debet fieri ha -ut ρει

bum sanitatis conservanda gratia appetas, qui eidem infestus est, adeoque actio libera cie terminationem istannonia avri Sane

83쪽

Mibri is, Actio dicitur in se bona, quae per deterim nationes essentiales bona est, hoc est, si ex iis determinationibus, Pisis per quas concipitur tanquam actio ab aliis genei eos specie distincta, seu certi cujusdam genta is aux sp ci j d imonstrari possit, quod sui ona.

E. gr. Cibum quendam certa quantitate capere tanquam actio concipitur per actum comestionis, per cibum qui capitur,' per quantitatem, quae V tur, anquam determIna-

nones esset,siales s. et a. 1 3. Quatenus ivxque ex hisce in uuinibus demo ruri potest. Alia mullia iis eb -- mum mi in se Metis est Nimirum bonitas de his actione, se Mastur per ea, quae ad eam necessirio requiruntur. Aes emissinis, actio non est Quemadmodum itaque triangulo in

se competit, quod tres anguli fini duobus rectis aequales pro . ., pterea quod hoc de ipso demonstTatur, ina tribus meis rectis termitratur et cita quoque honitas in se convenit actioni, fi ex iis, sine quibus concipi nequit, demonstratur quod sit

Bonita, ni minimaue eis nabet per modum attributi actio, adeoque in ea, quae umquam esse ilia pia μ

ctantur, determinatur F. 13. παλ Probe notandum est, mio sensu amo in se bona distur, ne deista notionis di. vinctae negetur, quod luce meridiana arius. Inque enim meridiana caligant, qui In notionibus confusis flet obseuris a . quiescunt δέ haud raro terminis inanibus contenti per nou nes e rice 'sib etipiis, alia incautum ominia

84쪽

Quoniam itaque per rationem iussicientem intelligitur, uri quid potius sit quam non sits . 6. to per ea . e qui asini conci i nequit, seu per Germinationes essentiab et accidenis uias ejasdem relligitur, in bonitas antrinseca eidem competat Et quoniam posita ratione sufficiente ponitur id, quod propter eam potius est, quam non est j. rg. Orion opositis iis, e quibas actio concipi nequit, ea determinarionibus ejus soli ιῶν marcide salibus minis 'tur has semus intriuerea. Habes hie notionem directrieem in bonitate assionum in. . inseca demonstranda, probe adeo perpendendam ob ran

g. 8.assis in se mala dicitur, quae per determinationes actis a se

essentiales mala est, hoc est, si ex iis determinationibus, per maia qua 'quas concipitur tanquam actio certi cujusdam Eeneris Vel nam P .eciei, demonstrari possit, quod sit mala. ' ruri

E. gr. Si ex eo, quod cibum quendam certa quantitate - Capias demonstrari possit, actionem hanc esse malam ea itisi mala est. Ἀ-litari hic possunt, mutaris hiulandis, quae de monilnis in vi bonis dinotavim '

eo inpetit per notionem eiuwem, e propter detetmin ira ' u es Mentiales Machid ut iram dem, ku, quod peni' de est quae rationem sussicientem in ius determinationi- diri uetas habet. Quoniam itaque ser rariovem a cientem in . . . inlisiviti cur qui potius sit, non M. F. 6. ocis . 'i m Mis ' Per vererma aram emisse , inti c. Ad quidem tinuit cur malim riminisseca eidemo dicti a quoniam posita ratione sufficiente ponitur id ustod propia eam potius est, quam non est 3. 18. iil ;

85쪽

d oratias postris, pomtur ejus malitia intri re assen e abes hic notionem directricem in malitia actionum in M

Actis is se Actio per se misserens Sicitur, quae perdetemimati isd=,ὸns ne essentiale neque bona, neque mala eit, hoc est, si ex ε. - iis determinationibus , per quas concipitur tanquam actio ratis certi generis Vel speciei demonstrari non possit, quod sit bona, nec quod sit mala.

E. gr. Ex notione deambulationis sola demonstrari ne-h uit, quod bona sit, vel mala. Unde deambulatio praecu c circumstantiis' non attento fine deambulantis spectata -υA neque elisaest, nequentia. Et eatenus si itur in se indisse Prens. Istiusmodi actiones longe plurima sint C indus, . . tamen, ne indisserenita actionum extendatur ultra id, quod in definitione commuiri quam ideo pro h in Gin c

accidentilibus fieri re ut ad eandem non tendatis dii ' i. Quamobrem coem bona sit acti', quae ad , imo Mi nostram statusque nostri externi tendit, se Γ, 'quod perinde est, nos statumquenes m peritatis 3 sq. BZ- a in se indimens si propin dei niuinationes ae . idem

86쪽

tris tes ad perseetionem ntimam statusque nostri externi quomodocunque vendit, bona est, consequenter cum in se esset vidisserens eb hipo sebi, nunc bona evaditi Siiiii liter mala est actio quae ad nostram statusque no se rimperfectionen quomodocunque tendit I s 6 3. Isch. --, . . Enimvero a tali in se ire liliarcias, quae ex sypothesi pr pter deterim natio ius accidentales ad imperscctionem n suam statusque nolui tendit ad eandem tendit a 8. -- ι , Quamobrem actio in te indifferens , si propter rerutinationes accidentales ad imperfectionem nostram sta- utari tendit, mala est, consequenter cum in se

iudieii ae erroribus latae pandantur seres Exomologia atque Logica claret, duplicis generis esse praedicata, qu enti

unicuique conveniunt i alia stilicet absoluta , quae vi dete minationum essentialium, per quas en unumquodque tamquam certi generis, vel speciei concipitur, eidem tribuuntur; di vero, hypothetiea, quae eidem non con eniunt, nisiprin

pre determina ibries duas 4 dentile essentialibus sise venientes. ine his senest iumentia, quae inter propos, riones categorieas atque hypotheticas inercedit' a 3 6.'ari a dem modo bonitas malitia; quaeri actionibus

liberis praedicatur, spectari debet vel ut praedicarum abs lutum, quod actioni tribuitur vi determinationum essenti luim, per quas tanquam actio certi generis aut speciei concu pitur vel ut hypotheticum, quod eidem tribui nequit, nisi determinationibus essentialibus aliis accidentalibus adhuc si1- , Pervenimyriia. unde propositiones, qui enim 'ur,

o maliquam inhemm in priori eas cat ginicae sunt, in posterior hypotheticae. Quemadmodum ain.

rem omni propositioni, sive categoricae, sive hypotheticae, risu inest, vel falsitas, ex notione subiecti demonstrabilis

87쪽

L amonibus clamonstrari potest, ' hypothetica luerit quam . si absoluta extiterit. i. gr. Agnitio Dei actio bona est in se,

& bonitas de ea praedicatur absolute. mictum vero est ante, deambulationem in se esse indisserentem, ut neque bonitas, neque malitia de eadem absolute praedicari possiti Enimvero si deambulatio faciat ad sanitatis conseruationem, quatenus eorpus nostrum ita dispositum est , ut hoc indigeat motu . actio etit bona, sed bonitas de eodem non praedicatur,nisi sub hae conditione, quod corpus nostrum in eo, quo nune est stat , indigeat istiusmodi motu , qui deambulationi inest. Ex adverso si deambulatio fiat eo tempore, quo aliis negotiis si non intermittendis vacare debemus actio erit mala sed malitia denuo de eadem non praedicatur, nisi sub hac conditione, , . quod necessario conjnncta sit cum negligentia eorum, quae a nobis fieri debenti Abunde patebit ex speciali tractatione, quaenam disserentia intercedat inter actiones in se bonas atque i. malas Meas, qua in se indisserentes sunt, propter deteri . minationes vero accidentales supervenientes nunc malae, nunc . . bonae evadunt Theoria enim completa actionum, ubi, thodo demonstrativa conditur, non minus propositiones

ii tegoricas , quam hypotheticas complecti debet, quarum illis enunciatur bonitas malitia actionibus absolute competens; hisce vero bonitas malitia nonnisi sub certa conditione iis- dem tribuenda . Ubivis autem tam bonitas, quam malitia deducitur ex notionibus boni atque mali generalibus, quamvis

aisa Actimes is, ama. itemque in se quidemia eniη- Misserentes, sed 'opter deurminationes accusentiae is bonas irinsecte bonitatem instinsecam habent. Si enim actiones Di se bonae sunt, indete inaIionibus essentialibus i per quas certi generis vel speciei actionΦs cpncipiuntur, demonstrari potest, quod sint bonae s. 360. Et, si actiones in se quidem indifferentes sunt, sed propter determinationes

accidentalea lingas abeunt, ex Oli quidem Atamina-

88쪽

D Dissereniti Amon himanarum ra

tionibus essentialibus, per quas in certo actionum genere, vel certa carundem specie constituuntur , demonstrari nevit, quod sint bonae .6o. cum tamen in bonas abeant, quatenus propter determinationes accidentales es entialibus

supervenientes ad perfectionem nostram statusque nostri tendunt V. 1 determinationibus essentialibus4 accidentalibus supervenientibus simul sumtis demonstrari pot- .est, quod sint bonae. Positis igitur in casu priori determinatiotubus essentialibus solis, in posteriori una cum hisce adhuc aliis, accidentalibus ponitur actionum bonitas, quem-aemodum e natura demonstrationis manifestum est 3. 49. Ust ' i .). Quamobrem cum intrinseca sit bonitas acti num qua positis determinationibus essentialibus, per quas in certo actionum genere vel specie constituuntur , vel δε-lis vel una cum ipsis adhuc aliis accidentalibus , ponitur I s7. , actiones tam in se bonae, quam in se quidem indifferentes, sed propter determinationes accidentales eidem sepervenientes in bonas abeuntes intrinsecam bonitatem

habent.' Si quis bonitatem intrinseram tandummogo tribuere veti . let actionibus in se bonis, eandem vero denegaret actionibus in

se quidem indisserentibus, propter determinationes tamen accidentales supervenientes in bonas abeuntibus, nulla id faceret ra- . tione Etenim cur bonitas intrinseca tribuitur aαonibus in se bori. nisi Sane non alia de causa, quam quod ex notione actionis M.

- nranstrari potest, quod sit bona hoc est, quod tendat ad no- stram statusque nostri perfectionem s. ss4 05 M. empiri . D. Ainimvero es notione quoque actionum indisserentium in se, sta ridentales tuedam determitiationes una cum essentialibus ean-ydem ingrediantur,demonstrari potest, quod fini bonae, hoe est, . quod tendant ad nostram statusque nosti persectionem. Quae-- - nam igitur subesse debet ratio, eur hic bonitas m n. minus intrinseca esse debeat, quam in eas altero. Quod regeras,

inincedere dimnum quod ibi bonitas ex s.lis deteramina

89쪽

minationibus essentialibus , hie vero ex essentialibus Maees

dentalibus quibusdam fimul sumtis fluat concedendum equis an dem est, bonitatem intrinsecant in casu priori esse essentialem. atque adeo absolute necessariam , in posteriori accidentalem, id oti hypothetice necessariam, hoc tamen non o stantes, cum per ipsam actionis notionem , seu ex quae de assione sumuntur , eadem necessario bona sit . utraque i trinsece manet, quemadmodum veritas non minus propos- tioni hypotheticae, quam cathegoricae inest, propter ne G sitatem praedicandi ex notione subjecti fluentem, utut in ca--.i tegorica ea fluat ex determinationibus essentialibus solis, in . . . hypothetica vero ex essentialibus 8 aliis aecidentalibus G ut trinae sumtis Sane non minus immutabiliter bona est deametuo bulatio sanitati conservandae proficua, quam comestio ibis eidem inservientis Quando de bonitate intrinseca quaestio. est, non aliud quaeritur, quam num ex iis , quae de actione

sumuntur demonstrari pollit, utrum bona si necis e Boisn:tu enim intrinseca opponitur arbiti ariae , quae ab arbitricim' ' erioris pendet, ex iis, quae de actione sumum deis

I. 63. . .

t .isam i G actiones se mala, itemque actiones in se quidem in- b, is a Ferente propter determinationes accidenIabs in malas, i,siis . . e ira malitiam intrinsecam habent. Si enim actiones in seti Lis malae sunt, ii, determinationibus essentialibus, per ura certi generis vel certae specie adtiones concipiuntur . de- monstrari potest, quod sint malae f. s8. . actiones in se quidem indifferentes sunt, sed propter determinatio nes accident les superyeniente mala evadunt, cedEterinia

nationisus equidem essentialibus solis demolistrari dequit,

quod uat malae I. o.); cum tamen malae evadant, quatenus, propter determinationes accidentales essentialibus super venientes ad imperlectionem nostram statusque nostri tendunt s. 6 i. , edeteminationibus essentialibus Maccide '

talibus supervemientibus sustu scinti demonstrari lotest,

90쪽

M H sint bonae, consequenter positis in cassi priori dere Mnationibus essentialibus Mis , in fineriori autem una cumine adliud aliis accidentalibiis pqhitur actionum hialitia demonstrationis natura s49 ου με - λὶ oniam iraque intrinseca est actionum malitia, uae posi-sis 4 ninrationibus E Ois . vi adhuc aliis ' rupi no vii us potuin 3 39d actiones nonis,aus in seims rentes, sed propter accidentales deterinlia aes in mainta euntes, quam in stis viae intrinsecatui h

bent malitiani. i,

Quae modo prolixe inculeauimus de inmnseea actionum bonitate, ea Ooque tenenda sim de earundem malitia intrina' seea. Erint fimis, qui nil, nisi in re manifesta nos esse adeo proli x m. Enimvero it -- - amplitas,

. muri intrinuecam ejecit, istramq granutharbitrui un 'ess. Vosui , is arta io superioris unice fluentem , plurimo'que hodie inter nos nactus asseclas honitatem, malitiain 'inionum intrinsecam . antehac a Theologi A Philosophis unanim iter assertamin magno Feruore initio contra I inmisis sum de iam, tanquam impiamin religioni bonisque -- tibus aduersam traduci ab hominibus, qui dicendi autoritate sibi pollere videmur temerario fastu damnantes, quae olim a magistris sita non aec vere tabliam vera. Quam vero se

vis Prasi rio uni isti in

Actis humatis recta est, quae rationem sufficientem Actis diis ..inessentia lauributis hominis habet, consequenter nullictae mina, determinationi essentiali vel hinc pendenti attributo conta recticam. dicitis Astiis, iubem illa, quae determinationi cuidam rem dismali, vel pendenti hinc attributo hominis contra scit

Definitionem actionis liberae recta generalem, quaten semperit omni agenti rationali, ipsique iam Deo, jam dedi-D 9 iZe by orale