Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

541쪽

Pθcb empiri , quo plura fortiora tibi unt motiva non

agendi, eo facilius tibi erat te determinare ad nolendum, consequenter cimittere actionem , ex ad veri quo plura sortiora tibi lint motiva agendi, eo tacilius tibi erat te determinare ad volandiim consequenter committere acti nem. Enimvero quo tacilius tibi est aetionem mittere, quam committis is vicissim committere, quam miri IS; eo magis tibi imputatur aetio positiva in casu priori, privativa in posteriore 6 68o. . Quamobrem quo plura &fortiora tibi fiterint motiva non agendi, eo magis imputatur actio positiva quo plura aestiora iuerint motivavgendi, eo magis imputatur privativa.

Prineipium hoc longe sineundissimum est in imputandis

actionibus, a notionibus communibus non abhorrens, quem

admodum casus particulares aperte lini untur m applicatione eamen non aditiciis; quem inodini videri poterat. Etenim in deterivinationem actus voluntatis noliuntatis plura influunt, xin vulgo pinatur, nec obrio acumine in earu dato distat. agnoscuntur, quae probe discernenda veniunt, fi de facili. rate vel dissicultate eliciendi volitionenio nolitionem judicium serre volueris, in quo nihil desideretur Praeterea unum idemque motivum non aeque fortiteris et voluntatem vel noluntatem unius, quam alterius. Et quod hoc non fiat, nunc Impintari tibi potest magis, nunc minus, prouti vel a liberis tuis actionibus sive positivis, sive privativis praecedentibus, vel a causis physicis dependet. Subtilior Mintricatior haec theoria est,

quam videbitur illis, qui vel in Psycholain omni sunt Prorius aieni ad hospites, vesicin eadem nonniu perfunctoriam Pe ram collocarunt. me est ouod regeras, eam ab usu soli esse alienam, cum eia xhacimus tuto rem potu erit, nec ibidem ad tantista,tistates descendere licea saepius enim iam monuimus, nos non agere de imputatione riuatenus in sero humano fieri debet, sed qualis est , si in sein in omni sua latitudine spectetur Quic enim usui sericotiveniat, suo loco me tui Minum. Nullum it diamini, quis Deus in

542쪽

. Imputandis amnibus nitul eorrum praeteriniurat, uomit h. benia est ratio vi libertatis, quam animae in agendo non agendo concessit. atra ea mentis nobis esset perspicacia, ut nihil illorum eidem sese subducere posset dubium non est, qui judicium nostrum , quo actiones imputantur , eidem conformaremus Immo quae in genere spectit pro subtilitatibus inanibus reputantur, iisdem tamen in casu particulari

haud rar utimur, etsi nonnis particulariis ad ea pro' mus, prout nunc e nunc illud animo nostro obvoritur, quod a ad excusationem fice . vel imp tionem augere videtur attentionem M acumen .a judicia communia. silinum Reriint, quae sed dixi a veritate non aliena d irehendent. Ceterum ea eicium est, ne in praecipitans

audices ab usu fori abhorrere, quae in eundem recipi non potuerunt, quia ignorantur Sec agedum propostionem prae 'sentem exemplo aliquo illustremus. Si quis dives nec in elar giendis pecuniis parcus homini miser & maxime egenti eleemosynam dare recusat, vel parum admodum largitura magis

hoc ipsi imputatur, quam alteri, qui modicos habet nummosves in iis erogandis admodum tenax est.

A Mim οὐκ cer, id ipsi mimi imputatur, qu ms rima Osis, fisio'. mus contraraa es coitio. Etenim cum motiva'itio, in non agendi etiam deshinantur a dignitate, aetate, pru-νια

dentia, mi auone, quamus agens facit, quod ipsum d decet, quod nemo non admittit, rima omi in motiva nona inli adsunt mm ubi contraria est agentis conditio. Quamobrem cum actio magis si plura sine non astendi moxiva, quam si Gabsint , 68 i. i q'dignitatem uiam. aetatem, prudemiam, Hgnationem dud cet, id ipsum ei magis imputatur, quam si idem sinit, suus

e nuaria est co ditio. Equidem ditatius doceri poterat, quomodo a dignitate, aetate, prudentia ' cognatione petantur motiva si in q

543쪽

ges, praesertim cum principiorum ostiorum & methodi gnarus in casu particulari dato emonstrationes particulares ma)ore luce radiantes ahsque muli negotio conclare possit. Ita viro dignitate ecclesiastica eminenti magis imputatur ebri eas, quam militi. Qui enim dignitare ecclesiastica eminet, non modo populum exemplo suo docere debet, verum etiam

exemplo esse acter pastoribus elati suae commissis, quomodo exemplo suo docere debeant m , quorum anim ipserim' eum committunta, non minus illum, quam hos adnoriam Verbis Apostolii Estote imitatare mes, quemadmodum ego Christi in ipso opere demonstrans, firmo assensu sese iam. plecti assertum scriptiuae quod qui ebrietati indulgent olim

vitae aeternae participes minime snt evasuri Fortissim is, tu ipsi sunt motiva ebrietatis vitandae, quae militi non sunt. Aeeedit quod scandalum praebeat suis multo majus , quian miles, ut ebrietas ipsum magis dedecere videatur, quam militem. Taceo alia, quae ipsum magis, quam utilitem ab ebri tate Vocare poterant. Sui adeo multo magis obliviscitur,

viam miles, ubi ebrietati litat. Similiter deliba camist igiti ut intur seni, praeses a grandam o, quam juveni, qui earnis illecebris mam hilatur, quam senex, ut iis dissio tui resulare queat. Homini Didenti magis imputatur ps Mim exagitet, deridendos propinet, quam juveni petulanti, tum vanitatem voluptatis exinde percipienda rectius re cere possit, quam huic datum est. Et incestias pati i, quem erun

nii tenerrimae aetat eommittit, magis imputatur quam stu-Prum cum foemma extranea commimam. Rati nes In pro tu sunt, modo in eas Inquirere Volueris, ut earum recenis

non prolixa non sit opus. Nemo non sic judicat, etiamfi. ' omni theoria fuerit destitutus. Iunt enim homines solerem&satis acuti in investigandis rationibus, quando de Mus P reus movent, ne videantur iniustio.

544쪽

merit actionem quandam committere, Vel malam omittere,ficultare impedimentum aliquod vel plura impedimenta adella de-eteriis bent ante superanda, antequam actione ut committere, vel non omittere possis Quamobrem non modo actio a libertate situ dependet, quatenus ea in OlIm4 litis, vel omittis, rum etiam quatenus Impedimentum vel mpedimenta plura,

quae tibi objiciuntur, superas I. 941. Dch. empiri . D sendet magis igitur acti tua sive positiva, sive privativa ibertate qa, consequcnter magis libera est, quam si agendi vel non agendi nulla adfuisset dissicultasis i ad Enimvero actio tibi magis imputatur, quo magis libera fuerit I 'o6 IEigo quo iniucilius tibi fuerit actionem quandam commi tere vel malam omittere, eo magis tibi inputatur in cassi priore aetio positiva, in posteriore privativa.

Nimirum uhi agendi vel non agendi dissicultas locum ha. bet, plures actiones liberae ad agendum vel non agendum reis quiruntur . quam ubi illa abel Pro earum igitur numero magis in actionem tuam sue positivam, sive privativam n.'

libertas , ut adeo amplior fit hujus usus, quam in actio . subus non adeo dissicilibus. In easibus particularibus inulto magis id pater, ubi fingulae actiones partimilares , quae adactionem quandam dissicilem concurrunt, in oculos incurrunt, ut ne no non eas vitisat praesens propositio interribtiones communes locum suum tuetur Quoniam gradii, is putisonis dependet a dissicultate agendi, vel non agendi,

praecisa morsitate per se patet, propositionem praesentem valere in imputandis a&onibus quibuscuhque, ve moraliter honae tuerint, sive mala: Sed demus exempla. Furi magis imputatur furtum eum violenta essi a filone conjunctum, quam fi ex apertis aedibus&aperto conelavi ea abstulerit, quae mense

erant impolita. Etenim in casu priore dimisi serat rem ab ten auferre suam, quam in posteriore, ubi aderat impedimetis tum ante superandum, quam sumam ommim Essii stendae erant res Hauta, tangendae erant me, Mi

545쪽

liberae eoneurrunt ad surtum eum violenta ess actione eoniumctum, quam ad alterum, ad quod ipsa occaso eum invitabat,

Non iam verba facio de aliis, in turtum is ius modi violentum magis imputat dum Veniat quam alterum, cujus Committendi commoda lese offerebat occasio. EtenIm una eademque actio non una de causa minis imputatur, quam alina rec

putandum vertit ob idem committendi dirumiliaten L Quodsquis omittit sui rum, ad quod ipsum invitabat occasio, cimi strerum alienariis cupidus p omissio fidem dissimo existi.

matur quatenui cupidinem rei alietis vincere debet, ante quam idem committere nolit. Qiramobrem non modo libera requiritur actio ad cupidinem rei alienae supprimendam,

quam occasio Oblata suscitata, ver verum etiam ipsa omissio actionis libera et Atque adeo denuo libertas magis. nfluit in aftionem hanc privativam , seu furtum non committemdum, quam ubi placide m committendi dissicultas te deterret,

ruo minus committas. Vides adeo, ne in applicanda propintione praesente a vero aberres, probe distinguemlum in inter dim statem actioris committendi,&dicultatem eam omittendi si enun actionem omittis propter comminendidissicultatem, omissio facilis, non vero dimcili, tibi videtur. Ipsa enim committendi dissicultas est eam omittetndi motivium Ast ubi omissio difficilis est, motivum committendi actionem,

qua omittitur est eam committendi facilitas. Similiter squis beneficium tollocat ira inimicum, he nescium ipsi magis imputatur, quam si idem contulerat namicum. Nemo enim non agnostit, quod suo loco apertius doce hi tur dissicilius esse benefacere inimico, quam amico , cum mulla sint quae te ad non

beneficiendum inimico invitent, quemadmodum e contrario multa sint, qua tibi bene uin ina cim, collocamium pela Ladent. Enimver ubi non hoces inmite, vim nocere Pos

ira, aio privativa mam tibi imputabitur, quam si nocere

nolis homus, a quo tanquam hesus m. Dimessius vero est, non nocere inimico, quam nonnocerealteri, qui te nunquam malo quodam assecit Plura sint, quae ibi lassionem inimici per ' suadent, cum ex adverso plura sint quae dis demissionem v quo nunquam Uxivum suu

546쪽

actionem quandati inminute et omittere missae a inlaetam crationes, me tibi aestionem, πι- mmittis, omittemdam, vel quam omittis, committendam suadere potera cons uenter in casu priori nullum est actionis commitem , in posteriori vero nullum actionis o mittendae impediamentum Quoniam itaque inpedimentum nullum superandum, intequam in alii priore a nemcommittas, vel in posteriore omittas; non tot actibus liberis opus est, ut actionem' mitra , vel omittas, quam in cassi opposito, consequenter bis tam pinu , quam privati miniis libera est i. I h. empir. . Quamobrem cum actio tua tibi magis imputetur, quo magis liberari est

6 ood, adeoque tanto minus, quominus libera fuerit quo facilius actionem quandam committere, vel omittere poteras , eo minus tibi imputabitur actio positiva in casu prior'

privativa ii posteriore. . . Si beneficium beneficio rependis , Acilius hoe fieri potest,

quam beneficium conserendum in erum, quinunquam bono quodam te affecit, Vel qui te antea laesi. Minus ergo tibi imis putatur beneficium in henefactorem collatum , quam in alte rum , a quo ante ne minimum quidem accepisti, quod in honorum numerum referre posses, aut in eum , qui aere tibi secerat. Unde Christus amorem inimicorum commenaarimis

nihil singulare esse pronunciat, scili benefacimus, qui nobis bene unc. Movent enim beneficia ab. accepta orem, in adeo eius determisistio omni dissicultate Grevin east beneficii ab altero non e pti desit hoc motivum, re in eas mali ab altero in nos proseli adsit motivum beneficii non conterem'. Similiter si quis et e facere recusat bene sa-

μω suo, vim hoc ipsi imputabitur . quam in aegre facere

547쪽

noluerat ei, a quo nullum unquam beneficium aecepit, vel a quo ante damnum ipsi datum t. Etenim iacilius est non aegre iacere benefactori, cum id dissu ideant beneficia ab eo. dem accepta, quam non aegre facere homini, qui nihil um. quam boni in nos contulit, cum hie desit motivum istud non Dedendi, vel non aegre facere inimico, cum hic adst mori. . . . . um laedendi Hinc mimulaudatur, qui benefactori aegre facere recusat, quam qui aegre sacere detrectat homini, cui

nullas debet gratias, vel inimico, a quo multa damna perpessus fuit, vel qui ipsi aegre faciendi prono est animo. Simiis Iiter iurium minus imputarur bri, si ipsi occasio ait idem committendum invItabat , quam ubi dissicultas executionis eum ab eodem deterrere poterat minus autem imputatur, omissio fiuri in eas 'γsteriori, quam in priori Sunt ea, quae diximus, judiciis quotidianismum imperitorum consimo e mea, ut propositionem praesentem ad communesmotiones , nonum ex amri resine suasmis suo Imrai fortisra imi genti motis agen γν-- ι-- non agendi, eo minus act/ocim utatur 46. ρυορε ρομα arulatro a in posteriorιμνιυativa. suo enim tibi plura fortiora sunt amorsur de motiva agendi, eo facilius tibi erat determinare voluntatemtra σεν. ad agendum s. 93 a. 88 9 Poch. empir. . at similiterqiis plura fortiora tibi sunt motiva non agendi, eo facilius tibi erat actionem Omittere 3. 6.cit. . Miloniam itaque actio tam positiva, quam privativa tibi tanto unus inputatur quo secilius illam committeres, hanc naittere potem 684. i actio positiva tibi eo minus imputabitur, qu plura ortiora tibi sunt eam committendi motiva, privativi imputabitur eo minus, quo plura toruina tibi sunt erunoauriendi motiva. Eicto pia, quae dedum propos non praecedentem ill luaturi, praesentem quoque illustrant, ut adeo superfluum videatur alia in medium a fi Non tamen ideo eris maiulum est, pro suonem e

548쪽

prorsus eandem etenim su ea nonnisi comprehinclitur per modum casus particesaris sub universui, praecedens vero I .

ius patet, cum agendi metari facilitas eri in esse posse ex parte facultans iocornotivae, seu actuum exterriorem, 'uibus propostum exequimur. Ceterum quae supra monitimus, eum inculcaremus, actumem postivam vigis imputandum esse, ubi plui ain sortiora agenti sunt non agendi motiva, Ac pristativam magis imputari Gebere, ubi pluia destiora sunt agendi motiva mi , 684. hic quoque repetenda sunt,

sive saecunditatem principii, sue applicationem eiusdem, vedentque theoriae subtilitatem spectes fine qua applicatio fieri nequit, ne quid in ea desideretur. Nine vero etiam discimus, Cur ali lones malae minus imputentur gentilibus, quam chimstianis cum his fortiora sint atque plura omittendarum motiva, quam illis; quemadmodum ex propositione interiore 3 6830 intelligimus, cur actiones bonae . genuit uri esuistianis 4rque adia magis in ipsis imitan turin eo fine allegentur, ut in ruborem dentur christiani easdem omittentes, cum homini gentili dissicilius si virtutem

colam, quam christiano, siti sunt 3 sertiora virtutis

motiva. -

-- μή sei mimo imputatur, qua, si , em sarir, vel Minas gavisarem, fari . cujus coatraria es condito. Suppono, quod jam inaratem. casu simili suaesiimus 68α. , dignitate, aetate, prudenti privioni

ει cognatione desium posse motiva agendi, non agendi, aris, Qua consequenter plura fortiora agendi non agendi, OtiVa risum. esse ei, qui facit, quod dignitatem, aetatem , prudenuam cognationem suam decet. vel non facit, quod dedecet, quam ubi contraria est conditio agentis. Quamobrem cum actio positiva nunus imputetur, hi plura fortiora sunt agendi motiva actio autem privativa minus imputetur, ubi '

549쪽

positiva minus imputatur, sit quis ea facit, quae dignitatem,

. , aetatem, prudentiam vel cognationem suam decent, irivativa minus imputatur, si ea non facit, quae dignitati, aetati, prudentiae cognationi ipsitus conveniunt, quam miraria est agentis vel non agentis conditio.

Ita si vir, qui dignitate eccles astita eminet comem aesaeilem se praeber allic id minus Ips Imputatur, quam militi.

Unde hie magis laudatur, ubi id facit, quam ille . . Si ille ab ebrietate abstinet, minus hoc ipsi imputatur, quam huic, & donuo hic magis quam ille laudatur. Ita se minus laudi duci. tur, quam juveni, fi circvinspectit se gerat conservatulo cum . aliis minia laudi duritiar, quam bive ii, si reriam novinim non sierit cupidus similitur mimis laudatin in lumine pr. dente, si nimiam suntliari rem vitando in ovet a contemn quam in aliis, quibus omnia accurata lance ponderare danan

famiaua l. non facto. Etenim cum imputationis tam actionis propriae, quam alienae principium sit libertas anilatim j. 328. 33. ἐ actio aliena tibi non imputatur, nisi quia imputatur propria, qua ista dependet Quo magis igitur actio propria tibi imputatur, eo magis etiam imputatur factum alienum, quod ab eadem dependet, & vicit Iim quo minus tibi imputatur actio propria, eo minus quoque imputatur iacuim alienum, quod ab eadem dependet. Equidem principium hoe adeo manisestum est, in proba. tione non ingigeat, sed instar axiomatis sumi possit, urimo principio hoc, quod actio aliena haec nobis imputetur, qua πω Propria, imo eadem Venuet, a utatur, Munde

550쪽

veritas propositionis praesentis perspicitur, quam usi sumus in demons rationibus superioribus ς consultum tamen duximus redem hic locum concedere, ut pateat, quomodo ea , quae ' ' '

de actionibus magis vel minus agenti imputandis demonstriis vinaus, etiam aphlicentia ad imputationem ficti aliis ope nimirum propolitionis praesentis per modum corollarii inse in licet, piando idem si ni alienum, in quod mem actio nux influit, tibi magis' mitinus in tandum veniat, quemadmo- ex Muemitias apparet

g. 688. Quoniam sitictum alienum imputatur jubenti cisus =634. , praecipienti Sc suadenti I. sis 6. , conisnsum requisi cirieritum adlubenti f. 67 . , adauvantiis. 67 ad laudanti Ἀχprobant s. 6 et 3. consilium dantiis. 674. quo magis tibis urara res, quod auerum facere jusseris, quod raeceperas, quod Daberis . quod consensum requisium ad abueris. Iuod a juveris, quod laudi deris Cy approbaue ι , quod conisium aede D eo metu tui ctam aue in ingui

ri: Qui ad exeimpla anteriora animum advertit, ea ad coroIIarium praesens illustrandum Deile aptabit E. gr. Si pater jubet filium turtum committere, magis hoc ipsi imputatur, quam si Iubet allus quieurique is furtum a filio commissum M i ux3tur gidon, quam extraneo, aut alicuicunque a

E. gr. Si pater proaviat, me situs die dominio fieri, tersi, magis Me ipsi impintur, quam ii set alia, acri ipsi quoque magis quam alii vetanti imputatur absentia lami