Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

531쪽

Quae ' propositionem praecedentem de atquipossentiaeabulariim tignorim Mimam idem istificat tirum in dees, - -d mus es de declaration duoque dissensu renenda sunt. E. gr. si raritor quati it ex vendit ne, num prorretio, quod ipsi Mest, mercem tradere velit ex levi rapitis agitatione hue illucve in latus iam non minus intelligitur,

j ouam si, ondeat nolo, vel non, ut neutiquam. Disserusum itaque non minus sintio isto quam verbis hisee declarat. Ita sinuis audit, quid alia facere decreverint, eadem capitis agitatione indicat, se hoc minus probare, adeoque situm tam aperte declarat dissensum, quam eum verbis declarare potem. . 669.

tariis bis, signo quodani alio indicare debet, utrum heri veIit,

an nolit id, de ii quaestio est, siquidem expresse contentire vel dissentire velit 3 66o. 66r.). Quod si neutrum laci nec III lato Vula tacet; nullum praebet indicium, inde

colligi possit, quod id, de quo quaestio est, num fieri debeat, displiceati suoniam itaque anima quid non vult, quia ipsi displicetis. 93r. Jel empis.); hinc colligitur, quod, dum

non mutato Vultu tacet, non nolit, consequenter quod,

lit, hoc fieri, de quo quaestio est. Quamobrem cum conse riat, esu fieri hoc vult, quod fieri vult alteri 638. , qui vultu non mutuis tacet, ubi consensim aut disienta suum declarare debet, is 'soluti

Nimirum quoniam eonsensum ruum aut dis sum tuum ves verbis, vel signo aliquo externo sussieienter indicare debes, . hoc ipso, quod taces, gnificare vis, quid velis. Enimvero ex eo solo, quod aera, nec consensus , ne dissensus colligi potest, eum tacere post Qqui consentit Qqui desentiti Ratio igitin habenda quoque ei vultus, ut exinde olligatur,

quanam de cauti taceas, an scilicet taceas, quod nulla adesse videatis ratio, eis consentire non discas, an vo ideo,

532쪽

quod tantopere distiterat, ut quaeremem ne qui ni

sone dignum existimes. hi nulla vultus mutatio accidit, zai; prius uti. colligendum. Unde ex eo, quod vultu non m rato taces. Intelligitur, quod consentias. Et in hoc casu tam

Rur Euse fum4 is dissentit. Etenim ii quis consensum suum zzzz

aut dissensum declarare debet, is sussicienter indicare tenetur, num velit fieri, quod vult alter , an idem fieri nolit c . 638. 39. . . Quoniam itaque affectius molesti in aversando consistunt 3 6o9. I Dch. emp/r. D ubi vultus indignabundus vel affectum quemvis aliuni molestum spirat, ex eo lassicienter intelligitui, quod factum, de quo quaestio est, aversetur, consequentur quod nolit fieri, quod ut fiat vult alter 88i. Dch. emptri Quamobrem cum dissentiat,

qui idem fieri non vult, quod vult alter S 6s9. qui vultu indignabundo aut assectum quemvis molistum spirante Meet, ubi consensum aut dissenta suum declarare labet, disicivit.

Nimirum ex vultu hie intelligitur, non aliam esse taeenssa rationem quam quod adeo aegre serat id, quod alter fieri vult, ut nulla resposione opus esse existimet oti dissensum facile praevidendum. Quodsi ad affectus Particulares, qui vultus mutatione sese produnt, arumum advertere libeat ex

hae non inodo disitauis mellisituri, verrum etiam coIligeredinu, quale ipsi vide tu. - . ad quod emismisin suum iridemin amus olligatur disiissus minime aurem doctri

debeat, quo modo in rationem inquiramus, eur qui tacet dissentiat, nee consentire velis, ut in tantas ambages descendamus opus non est. Ceterii in hoe casu sallit, quod vulgo di iris ram, innum videri Nimirum 'sulis linc nonnisi Diuitiae by Corale

533쪽

Huius patebunt, ubi ad specialem tractationem desceluserimus tui lis theoriam, tum qua Harim

Facti iam Factum alienum imputatur non vetanti itemque --- non 'rohibenti ubi verare ac prohibere potero. Etenim si quis meratare o fieri non vetat, quod vetare poterat agenti voluntatem

- 'his suam significare omittit, quod scilicet nolit hoc ab ipso fieri be--- strio, nec in ejus arbitrio positum relinquat, utrum id, -- quod facit, omittere velit, nec ne s. 983. I in L Theo . at Quoniam igitur Minos tu hon agendi motivum esse potest, ubi tua penes alterum est aliqua autoritas ves sitiem excitare attentionem agenti . ut animum ad actio mreflectat agenti dare motivum omittis, quo orsan a prinposito suo abstrahi poterat,in attentionem ejus ad id, quod vult, probe perpendendum excitare negligis, conisquenter ea omittis, quibus factum alienum ex parte tua impedire poteras non factum Utur tuum in cauis es, cur hoc secerit alteri . 8a cuuio, consequenter caesi aliqua libera censeris eius mali, quod agenti, vel aliis ex eo in resiliat. Quamobrem cum factum alienum tibi imputetur, si causa iura declararis eius, quod in alterius actione consequitur, & vel agenti, vel aliis bonum aut m sumesis. 6 9 quin fictum alienum non vetanti imp tandum sit, ubi vetare poterat, dubitandum non est. Quodsi prohibere potes, ne alter agat, ipsum obligare Potes, ne agati . 98s. Part. I. Theoc nas . Quarno rem cum obligatio positiva in prohibitionibus sanctione poenali constituatur 3. 9r. poena metu ab agendi Pr posito deterrere poteras agentem. Multo igitur clarius, quam in casi priori aetet, te esse causam aliquam Iibe-

- mali, Modia statis alterius resultavit, cons

534쪽

quenter sectum alimum non probi tu imputati m

Multa a Mid propositionem piaesentem perpendenda sunt

ne vel nimium extendatur, nec armoribus ancellis inelud tur, quam fieri debebat In casbus enim particularibus multa concurrunt, quorum habenda est ratio, Qquae essiciunt, ut non vetanti non prohibenti nunc magis, nunc minus imis putandum fit factum alienum, immo quae non vetantem ab omni prorsus imputatione liberant. Praeterea cum factum alienum a tua volimrate tuoque judicio nonnisi interventu,

iuntatis ae judicii agentis maendeat desuum plerumsu est.

an vetasio vel etiam prohantio tua quicquam profecisset. In eas tamen dubio omissio ejus quod a te neri poterat, multo magis ejus, quod fieri debebat, te non exositi Iniis putabitur tibi factum proprium privativum is tenus ab

eodem dependet factum alienum postivum, imputabitur alienum. Ut vero haec singula clarius perspiciantur, theoria praxi in cognitione speciali imbutum habere animum praeis sat Sed demus exemplum. Si ex senestia prospiciens vides aggressorem armis instructum persequi fugientem vetare

potes, ne hoc faciati Imputabitur tibi flentium tanto magis, quo vetationem non onMuno irritam iuisse Muram findent rationes plures mini autem imputabitur, ii nullius suem ninnii existimetur, immo plerumque non imputabitur. Multo magis vero ab imputatione 'bsolveris, si vetatio nihil profit tuta tibi fuisset damnosi, quatenus eam ggresso injurisdiloeo habet, quam sibi mdicandam esse arbitratur. Immodantur easus, in quibus eadem est prohibentis, quam vetantis eonditio,is ubi prohibitione magis irritatur agens, quam ut eidem aurem praebeat. Nemo non videt accuratam horum omnium discussionem a circumstantiis particularibus pendere. ob ouas multa concur ant, quorum collisone legitime facienda exceptio resistati, sto. -.M. Non negamus, daret istorum omnium theoriam generalam; sed an ea instituto oraesenti conveniat 3 num de tempore se, alia quaestio evi Nondum ea disciplim assuist lux, lue inhorias adeo abstram ar,&smiperutilam m. in aetheoriis Dei, Rr a roti

535쪽

Fatius generales m memoriae adjutorium, quam ut generales praemittantur in usum demonstrationis specialium propriis sibicationibus majore aritate eVIncendar ulti.

6 6. putationis vin vetanιλ Etenim Lumpliciter vetare potes, nullum jus ex differen- habes alterum obligandi, ne hoc faciat g. 89 P. Part. ctia eraιιμ Theoι nar.). Eodem igitur modo patet, inionem alienamnis non prohibenti magis imputandam esse, quam non vetanti, μιιums quo ostendurius cam prohibenti magis imputandam esse, quam Veranti j. 637. . Nimirrum non vetantia non prohibenti imputatur sinim assemini, quatenus vesariones prohibitione permoveri pomrat alter, ne faceret, quod fecit, quemadmodum ex propostionis praecedentis temonstratione intelligitur 3. 6 s. Enimvero ubi adjus alterum obligandi a rumus advertitur, quale est prohibenti, nullum vel O vetanta 3 89 .Part. I. Theo nas. ἐnemo non videt, ubi alter tuam sequi de hei voluntatem, prohibitionem plus ponderis habituram, quam vetat onem , di

teri, paribus. Magis adeo tibi imputabitur, quod prohibere, --quod et ne omisis Accedi in alii priori abusus juris, aut, s mavis, non usus juris tibi competentis, qui in altero abest. Diximus vero jam ante, quo magis tibi impin tanta est actio propria, eo magis quoque imputandam alte. nam, Qui ab eadem depondet, nemine dissentiente, ad

notiones communes respicimus in imputationibus, quae vulgo fiunt, Oh servandas. a. er Si pater non prohibet, ne fisus iniuriam sibi illatam vindicaturus alterum gladio percutiat, quem id facturum novit magis hoc ipsi imputatur, quam salius, qui te hoc facturum novit, non vereri

536쪽

tr. . ac eo igim intelligit, tuo iudicio malum censeti is iuri. - β. 89 a Poch e seo isquod multo magis liquet, ubi rati me addit, cur ita iudicet. si itaque di μdere iotigit, cum posset motivum actionis non commi tenda sit minime praebet, quod dare poterat β. 89o. V

empiro, quo te permovere poterat, ne siceres, aut saltem duorum reddere, num facere debeas, ut accuratius perpen

das, quid facere vel Causa igitur censetur ejus, quod, ex ne tuo resultat, mali, quatenus forsan impedire poterra i. inuri Quamobrem cum factum alienum im

putetur, si causia libera censearis ejus, quod ex actione es terius consequiturin agenti vel alteri bonum aut malum est β. 49 ); factiin alienum utique imputandum venit non dissuadent l, ubi dilsuadere poteras. Muodli adeo dissuadere nolis, quod ab altero hoc fieri velis malum, quod ex alie .rius facto resultat, intendis β. i 6.), quidem dum non dissuades, cum posses, directe s. 624. Quamobrem cum imputetur in te ivio I. 6t8. 4 in hoc etiam casu non dilIua .

denta Imputandum venit factum alienum. E. r. Si vides alterum in arborem ascendere Velle, cujus ramos putredine laborare nosti, nec iussuades dum vero ascendit, fracto ramo in terram decidit, statistis cruribus sis

ctum ali m tibi imputatur. Quodsi ideo non disiades, utlericulum sibeat multo adhuc magis imputabitur. Ast Meiscrimen manifestius evadet per ea, quae de linerenti doli ε culpa dicentur paulo post. s. non impedi factum sterius, quod immare , Misis

rerat ei fisum abenum mpuratur. Etenim si non impedis, quo minus alter hoc faciar, cum OsPS, nemo non rie eo Maeoti actionem hanc privativam te in caula esse agnoscet, quod is , imp

537쪽

potius generales, memoriae adjutorium, quam ut generales praemittantur in usum demonstrationis specialitan propriis sibicationibus maiore ciuitate evincendarum.

, 676. -- - , Ma prohibenti ma ιsumpurasu factum alienum quam parasimis a. veraηιλ Etenim si umpliciter vetare potes, nullum susexd eren-hahes alterum obligandi , ne hoc faciat s. 89 P. Pare. tia vitatio Theoι. M.). Eodem igitur modo patet, actionem alienam nisi non prohibenti magis tinputandam esse, quam non vetanti,

D.umm quo ostendimus eam prohibenti magis imputatulam esse, quam vexatitiij. 63 7. . Nimirum non vetanti non prohibenti imputatis

alienum , quatentis velarione ohibitione permoriri poterat alter, ne faceret, quod fecit, quemadmodum ex propositioim praecedentis demonstratione intelligitur,6 s. Em- vero ubi ad ius alterum obligandi animus advertitur, quale

est prohibenti nullum vero vetanti f. 89αμινι.Lageo uae. ἰnemo non videt, ubi alter tuam sequi debet voluntarem, Prohibitionem plus ponderis habituram, quam vetationem . Ceoteris paribus. Magis adeo tibi imputabitur, quod prohibere, quam quod vove omis . Accedit in eas prior abusus auris, aut, mavis, non usis juris tibi competentis, qui in altero abest. Diximus vero jam ante, quo magis tibi imputanda est actio propria, eo magis quoque imputandam alio nam, quae ab eadem dependet, nemine disi entiente, sialnotiones communes respicimus in imputatibilibus, quae vulgo fiunt, ohservandas. a. g Si pater non prohibet, ne fiIius injuriam ,hi illatam vindicaturus alterum gladio percutiat, quem id facturum novit magis hoc ipsi imputatur, quam salius, qui te hoc facturum novit, non Veret.

Dahatiraris μυ--. Etam si clinii dissuades, ne quid faciat,

538쪽

eidem significas, nolle te ut hoc faciat s. 98 3. - π α νώ - igitur intelligit, tuo judicio malum cenistri vis r Q. factumi, 89 a nychemis.' id quod multo magis liquet, ubi rationes addit, cur ita judicet. Quodsi itaque a sim

dere negligit, cum posset motivum actionis non commi tenda tau minime praebet, quod daret nerat 89 , quo te permovere poterat, me siceres, aut sutem dubium reddere, num facere debeas, ut accuratius perpendas, quid facere velis Causa igitur censetur ejus, quod ex si cito tuo resultat, mali, quatenus seria impedire pote ratis. sic in I Quamomem cum factum alienum imputetur, si causa libera censeatis ejus, quod ex actione es

terim consequitur Masenti vel alteri bonum aut malum est sectum alienum utique imputandum venit non dissuadenti, ubi dissuadere poteras. Quodsi ideo disium iere nolis, quod ab altero hoc fieri velis inalum, quod ex rius uictoresultat, intendis 'i6. , inuidem dum non dissuades, cum posses, dimis s. 6α1. . Quamsirem muni utetur intentio s. 6 8. 4 in hoc etiam casu non disiua

denti imputandum venit sectum alienum.

E. gr. Si vides alterum in arborem ascendere velle, cujus

ramos, redine laborari nosti, ne diffinde, dum vero ascendit, stacto mi in neur m decidit, stam cruribus si .ctum ali num tibi imputatiar. Quodsi ideo non disiades, ut periculum sabeat multo adhuc magis imputabitur Ast hocaiscrimen mamismus evadet per ea, quae de di tentia doli culpae dicentur paulo post.23 mn impedit factum steris , quod αν eae re, sisti poterat; ei actin ab ea am mutata'. Etenim si non im- ADHpedis, quo minus alie laoc faciar, cum posses, nem non .ae doti actionem hanc privativam te in catis este agnoscet, quod , , D.

imit

539쪽

niis mali, quod ex se alienormitari Quoniasti ita piessectim alienum tibi imputatur, si causa libera existimaris ris quod ex onealterius si positiva, sive privativa consequb tur agenti vel alteri bonum aut malum est 3 6 9. .faucium alienum,' iod impedire poteras, non impedienti imputatur. .

E. gr. Noctu prospiciens e se estra vides incendiari μ' ignem adilibus alterius subjicientes. Eos vociserando in s gam coniicere, ves acciurendo ignem extinguere poteras, ne

in fla fiam feralem erumperet. Neutrum cum ieceris, tricenis dium ratur, quo aedes consumuntur. Tibi non impedienti incendium, cum posses, imputabitur incendium. Quodsi in rationes inquiramus, cur impedire nolueris clarius patebit,

quantum tibi imputari possit. Sed de eo, quemadmodum jam ante monuimus, nobis non jam quaestio, quantum imputari debeat, neque erimn ad quis impii dum tantummodo irum imputari ψόα s. 679.

'tatio Factum Hiram imputatur reticent , ubi non retis facts ιι cendo imperur poterat. Si non reticendo impedire potoras,ur, quιare- ne alter faceret, quod fecit, tamen reticuistia factum rura alienum non impedivisti, Cum impedire posses. Enimvero factum alienum imputatur non impedienti, ubi impedire id poterat g. 678 2. Quamobrem etiam imputandum venit reticenti, ubi non reticendo poterat impediri.

E. gr. Tibi constat, quod quis venenum propinare cib. creverit alter Quod noc non reticeres, quo minus proinpositum suum ex ueretur impediri potαat. Enimvero quia reticium, veneno e medio tollitur is, cui propinatum tua

Factum venenum propiminus ian imputabitur micenti. γε--- a quis facilis actionem quam committi . mis-

μοι V Ia-ρώριιών. Etenim quo facilius tibi est omittere ataonem, quin committi i eo magis penς te stat intonum, quam

540쪽

uitis, omittere, eoinquenter magis a libertate eri meri, dependet, quod eam omiseris empiro in Variam . tuam igitur talo tibi eo magis imputatur, quo magis adiabertate dependet s. o6. actio privativa tibi eo Mupus imputatur, quo milius tibi sint eam commvere sis

Eodem prorsu modo ostenditur, quo ficilius tibi sit omittere actionem, quam committi eo etiam magis tibi imputandam esse actionem positivam. Euodem acie .

Prop tio praesens notioni communi reo et tam da obvia loquuntur, quod nemo non in imputandis actioiu-,iis secundum eam j licet. Ita si alteri auxilium deneges, quod eidem ferre tibi admoclivae iacile erat magis tibi imp

tabitur, quod auxilium denegaveris, oumnsi tibi hoc iacere scierit admodum difficile. Nee alia est ratio, cur hoc fiat, quam quod penes te magis stetisse censeatur, ut serres a L

lium alteri quod dissicultas te absterrere non poterat, quo munus velle , c ripis facilitas motivum ferendi auxilii praebere Poterat, ut tanto iacilius voluntatem determ nare potuistes ad '

actionem committendam. Quilibet nimim in ieipso experitur, esse militatem agendi motivum actionis commine , - ex adverse dissicultatem agendi morim actionis omiserendae, ae sevirilius voluntatem ad agendum deter nare in casu priore, quam in posteriore. Quamorum cum imp rationis fundanientum quoad agentem nemo non agnoscat aliud nisi libertatem in volendo nolendo quae saeile fieri possunt, ea magis a libertate voluntatis tuae duendere Masi mandu quam quae dissiculae facere liceti 68 .ptara e fortiora agenti uerim moriDa non Gradus imis age F vetagenae, eo magιs in casu striora ariti ροβιυa, ινρ pararaonis seriora privatιυ imputanda. Etenim cum Voluntas &-ω ex disseren-luntas determinetur permotiva I. 93 a. Poch. mparo, ita ut m ---

sine motivis nulla det inanima volitio, nullanolui Lis --.