Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

571쪽

aliae idem suadentes, veluti si ipse gemmam adulterinam aere. peri pro Vera In imputatione adeo morali dolum ex propo.

sto, dolum me re commventes nias eo nais ivli sini ioco. Quodsi dicis dolivi ex re perperam ita vocari, ei .non minus conmilitatur ex proponto , quaminis doliis, proposito appellatur tenendum est, philosbphumpar risu licitum esse, utrum appellatio sejom eniens, nee ne modo si us eceptic Non haeret in verbis, qui veritatem, scrutaturi . . . s. et i,.

Dissererena mis eland sinus seuom ma in dicor, quia νώ -i- commimtur a simulante, seu a ne simulata. Maiis fis p πρ appella M.quia non simulante committitur. - - E. gr. Si qui animum habetoccidetulialterum, blandiseim

compellat verbis,in animum amicum simulat, ut tanto centia vulnus lethale eidem infligere possit dum nihil tale cogitis. tem e medio tollit, non manifestum seu clandestinum dolum committit. Enimvero u aperta V aggreditur alterum xv is atque factis animum occidendi prodens eum internin ejus manifestus est dolus. Nemo non in casu priori dolum ciandestinum magis imputat, quam in posteriori manifestum.

in adeo in imputando colo hujus di entiae habenda sit ratio. lata est, quod dolum non manifestum magis detestemin, quam manitestum, William committenti magis, ain obnoxio indignemur Rationes parti laribus nolimus clario res sunt ouam in gehere tamen in genere osten dere, quod actio doJo non manifesto commis magis in P tanta veniat, quam quae dolo manifesto editur.

I iis. i. - infe i mi 'tuur, quam Aman, δι misisses Dolus enim manifestus conmittitur a non simulante. Hii , , iam manisestus alimulanteis. 7330. Quoniam ratio aliqzi a,s . simulationis adesse debeo .. o. σα , per quam intelligitur, cur dolum non manifestum comitariens aliud intendat.

572쪽

De Impinatione morais, Dol scit . m

quam ut cenius consequatur dolose agens, quod intendit. Magis adeo vult istud malum, quod ex actionedolosi resiis. iv, quam qui dolo utitur manisesti, comequentur actio tosta voluntate io magis dependet s. 8si. Ἀωδ, ideo maris libera est 4 i a G. Praeterea dolus, non manu stus magis deliberato committitui animo, quam non mania festus s. 6oi Quamobrem cum actio agenti eo magis imputetur magis libera suerit s. 6o60, quo magis deliberi infuerit actio, eo magis impure 'or. aiaoe dolo non mamis magis imputatur, quam actio ex dolo manessesto, consequenter dolus non manifestus magis imputatur, quam manifestus s. o 8

Propositio praesens ex eo etiam demonstrari poterat, quod dolus magis impuletur, qui deliberato committitur animo, quam qui indeliberato committituri, ros. .eonsequenter eo

magis, quo magis fuerit Miberatus Atque hoc vit, quod , in i inputatione doli non mamini dentur . proutinnimiario nisiorem Hii mitiorem desiberationem requirit, cons, ouenter ipsum dolum emit magis, ves mu- deliberatum. Qii si demonstrationem prisentem ad Gemplum modo

Propositum not. 3.7x s.) applicare volueris:quae de smulatione cliximus, quod ' majorem libertatis abusum, rem oremi

liberatione' arguar, clarissime perspicies.

'aini eis dicitur desectus rectitudinis actionis ci*a in quoad intellectum vincibilis. Et hanc in posterum inteliboecu A semus, quando vidim simpliciter dicemiis. De culpa ver a. p. in in genere intellised sunt, quando. rem culpam posthacmisu μα-

eulpa in genere sub se dolum & eulpam in specie se dictam eomprehendit, adeoque omnis Aparat dolum, Mini amin peeie se dictam tanquam genus fias specta commetis uinctium si culpam in genere dicamus omnem culpam.

573쪽

queina linodum iam supraseimus 6qq. hoc ipso tollitis

cuntiis in loquendo ambiguitas, etia nomen generis imponatur etiam speclet, ut adeo non opus hi in terminis receptis quie. . quam immutati id quod temere fieri non debere constiti, i 7. 738.

His μι- - fu dicitur, iram agens culpa siua coin N,- - it, sive ea positiva sterii sive privativa vides Fadam Non factum culpasiam vocaturi *----rere distur, qui culpa sua quid facit, vel non ficit.

Ita actio culpos est Medici, qui medicamentum proj

nat aegro, quod ipsi nocet, propterea quod in Academiis eae. . . Pus inutiliter trivit, quod arti salutari addiscendae impendere poteratin debebat Et culpa parentum liberi fiunt improbi qui ipsis educandis eam non adhibent curam , quam debebant. Nimirum in casu prior Medicus pecc t ex ignorantia vinci.

bili, in posteriori peceant parentes, quod birema a se negligi non perpendant. Utrobique deis 1 actionis a remita in Foad intellectum deprestenditis in neum quoad volumi rem Neque enim Medicus intendit nocumentum, quod assere aegrotanti medicamentimi, sanitatis quippe recuperanda alia praescriptum nee parentes intendunt improbitatem liberorum, quae negligentia ipsorum debetur Abest igitur

tam a parentibus, quam a Medico dolus culpa autem non carent, cum apud Medicum stetisset, quominus noceret aegro, eam, quam poterat, operam arti salutari addiscendae impen

disset stetisset etiam apud parentes impedire, quo minus liberi evaderent improbi, siquidem eorum majorem curam habuissenti invisi sior actio culpos positiva est in posteriori privisiva s. a J, quae a nomimis negativa disrur. Mamris privario conveniemnas voceriir. . t f

0. - si actio culposa fuerit actio positiva, Culpa vocanumit i cul a commissiori si privativa, cu0a omis s.

σ-mio. Ita sindie imperitus medicamentum dat aegroto, quoauis. nocer, cui in conmissionis 'si,uro paren nries en

574쪽

liberi silant improbi, culpa est omissionis. Nimirum dustinctio factorum in facta commissiolus on issimus sipra tradita hi a J applicatur ad culpam.

ha horologiopaeus construit horologium desectu quo dam laborans, quem evitare poterat, sivead sciens volesisque faciat, re ex negligentiaci culpa commissionis eum stactio positio defectu quodam laborans. Enimvero si dives eleemosynam denegat egeno, cum hic actio privativa, nempe non datio eleemosynae, desinu rectitudinis laboni, culpam ussionis es .

similiter ωμι -- ino est, si a m dolosi si mia, serit positiva, Din. -- - μαι, si actio dolosa sit primmisio is

Ita alterum si qui sciens volemque interficit, dolus com missionis est; si quis vero alteri atqui submergendo Mauxulium ejus imploranti opem serie nin vult, ut submer gatur, dolus omissionis est Nimirum quia culpa in genere vel est culpa commissionis, vel omissionis 3.72o. dolus vero teulpa in specie sic dicta sub culpa in genere tanquam species continentur dolus commissionis is culpa commissionis in seecie sic dicta sunt species culpae commissionis in genere so dictae, & dolus omissionis atque culpa omissionis in specie siegina sinthecies culpa omissionis in senere se dictae.. Iaa. 'a in specie se dicta agenti imputatur. Etenim paratio eulpa in specie sic dicta est dethctus rectitudinis actionis,lpae iaciuoad intellectum vincibilis β. 717. . Verum enimVero dese-iperi si eous unusquisque rectitudinis actionis cujuscunque hasibilis vii

575쪽

agenu imputatur . 6930. Em etiam culpa in Urie M

Adta agenti imputatur. Ostenditur etiam hoc modo. Culpa in specie sic dicta consistit in desectu re udinis actionis quoad intellectum vincibili g. ird , consequenter ciun culpa in genere sit desectus rectitudinis actioiusvincibilis s. 696. , culpa in specie

' hic dicta culpae in se e species quarisam est o Enimvero culpa in genere sic dicta agenti impuraturis et hErgo etiam culpa in cie sic dicti agenti imputanda venit

no non videt, imputari non minus culpam omission quam commissonis, eum imputationi locus ni non minus is actionibus privativis, quam positivis 3. 27o, seu uon minus in factis omisionis, quam commissionis 3 a G. Ita non mi nus imputatur parentibus, quod eorum negligentia iliret e a serint improbi quam Medico imperit , quod Inedicamenta parum conveniente nocuerit aegroto. Quoniam propter imp

rationesne loliis eoiisderatur, Minadmodum Holus in amaratiusinquir nilum, nein iis, adaabenenum Iustis ea diosa mala es. Etenim ainio citi posia ex culpa actio. θ'ε proficiscitur so 89 Oamobrem cum culpola aditio a re. o. etitudine deficiat quoad illi ellectum I. T T. , ad actionem vero rectam requiritur ex parte intellectus notio actionis sufficienter deterni, nata ciudicium verum de actionisi, nitate Malitia si liarum illam ad hoc requiri coamstat g. so 6 LE. 3, adito culpos supponit judicium falsi ut bonitate Malitia actionis, consequenter qui cam comniit. ti bonam esse judicat, cum sit malain conitra o T. Log). adeoque bonam omittit, malam e nuxtin I, 94 P - Est igitur mala culpost aetio. E. gr. Si Medicus imperitus medicatrienturn, quoδ noe aegrotaliti praescribit aut id facit ex ignorantu, quod sibim

576쪽

'nimi amentum, aut quod morbum, quo laborat, noLagno in Utroque in casu falsum est Iudicium de mecticamento -i praescribendo. Et eodem seducitur ad idem praeesseribehdum. Malam autem esse actionem Medici, qui, cum opem ferre debeat aegroto , medicamentum Praescribit quod nocet, ne. alio non fateriar, c notioni mali convenienter fateri tenetur

3 363 FIβαλ αππ.). Similiter si quis venenum miscet imitato sies inim esse ruaris ritu iudicium falsum est, quod au ieri non noceat, sciustulum hoc ipsi dederi adeoque actio.. nem inadam'rotum mala, immo pro bona habet .m adeo ex eulpa committit, mala actis est. Evidentius multo haeci tebunt ex iis, quae de causis deficientis rectitudinis ex parte imitellectus mox demonstraturi sumus. Neque enim iam per mnes ea sus ire licet, ut appareat defectum judicii veri de acti ne vel committenda, vel omittenda actionem Eicere malam Culpa Deum habet tum m actum s , in ageηtem ipsum re pie/uur, rum inors, qua req/ci νης bos, euis etiam c. committituris, agens non modo ad fus alios, uerum etiam cetur ma emussinum. Culpa enim est defeetus actionis cujus mori. m. cunque a rectitudine quoad liuellectum i . . omnisque 'actio culpos mala est a 3i, Quoniam igitur non minus ad io deficere potest quoad intellectum, quae nobis mala est; quain quae mala est alteri ad evidens est, culpae locum esla non modo in illis actionibus, quae respiciunt alios, seu aliis malum quod dat afferunt, sive positivum, sive priva ri hum , verum etiam in iste, quae nosmetipsos res ciunt, seu los mali cujusdam participes eddunt, aut bono D dam carere iubent. itide cum culpa committatur ab eo, qui culpa sua quid facit, vel non facit et i 8.)i culpa iummodo adversus alios, Verum etiam adversu pis coniis

intuitur. Quae supra suo, o de dolo annotavimus, ea etiam ad culpam trahenda. Nimirum Iuris civilis alitistites scopo suo e nivenienter culpam non. considerant nisi in iis actionibus.

577쪽

ribus laediti alter, nec suum ipsi trihuitur, liratenus scilicet tWi vel sumitum stit', Quod reParaiulum est, vel ii alterum

inqui in . ut poena vii, i in si delictum. Inclute au 'tem naturali Wilpae inuenta est omis amplitudo qum ha- here potest, ad que in omni sipemnia est activitibus, in ovibiis locum habet sed eum de culpa actionibus, quae re-

. Micrunt alios, inhaerente nemo dubitex, ejusque exempla amoederimus t. 3. a 30 Lagedum exemplum demuscia muiniones agentem respicientes inficiuntur. Si quis preti sic, quas habet, non bene custodit , ut ea ips surripiantur; culpa spectatur in actione, quae ipsum agentem respicit Damnum enim, quod inde emergit , ipse sentit, non alius.

Unde de furto conque ni respondetur, quod ibimetipsi a putare debeat iram in custodiendo negligentum a R., Actio cutstos reniat ad imperfectionem agentis, vel al--- ἀ-terius. 3 er etionem Iutur sve externi, IIυ interat ue agen is, 2 et alter s. Est enim adti culpus mala A3. Quoniam itaque malum est, quod imperi et loreae reddit hominem statumque Musdem sive internum, sive EX- ternum s 6s I h. empiri in culpa non minus locum habet in talonibus, quae agentem respici lint, quam quae ad

alios reterim tu ilia a 4. ι actione culpos vel ipse agens, vel alius quidam, aut illius vel hujus status sive extemus' sive internus ini periectior redditur, adeoque actio culpo tendit ad imperfectionem agentis vel alterius, aut ad imperietatonem stati; sives tenti, sive interni vel a iam

derantur, nisi quatenus status externus alterius Gestur impe fectior, vel corpus alterius laeditur aut imperfectius efficitur,

ne se quidem in omni sua latitudine spectantur, sed ad da. M. civiles reparantia , aut ad poenas vi illarum iube-da restringuntur veniadmodum R de dolo an in

578쪽

vrmus moi po6.4. Maior est rigor es atra naturalium, cu omnes omnino uibjacent hominum actiones, quam civilisun

Quoniam quae a nam ain talum ej- faciunt, italainnin insu quae corpus is, ii xum .ishraim imperfectioni obnoxium reddunt, mala corporis , quae de nique uiri mairimun iniquiseetio Maciunt, mala se tum 'L 16 . ηορα - aetio autem cuipia ad impe sterionem agentis, vel alterius, aut ad impersectisnem si His siue externi, sive interii vel agentis, 'estaterius tendita es m a quia mal--πι-, ιι mi, vel minin sinitas intelligatur. viii uis rorat culpa, aliquot exempla in medium protente lubet is quis docentium num mero se inm it . qui discenti m subsellia incupaue debebat,

incautorini animos falsis opini ibi simperitus imbuit, cum ea in malorum animi censum veniant, culpose agit, ubisbi videtur, qui non est. I alsenum rebus tuis bene consulentium eonsitum improbans solidam veritatis cognitionem acquirere n*gligui, cum malum animi tu , vacuum ab ea pos sidere animum culpose agis. I imperitus eclicus medic mentis parum convenientibus febrim curat, sed aegrotum in

tita vel in hydropem conjicit, cum morbi mala corporis tint, culpos agiti si quis euri tate allectus ligitum findes. vult 3c pedem vulnerar, cum vianus malum corporis si, cub pose agis si pretium justi, majus pro merce seisis imprisedens . eunt verrum doceti ab aliis fictile potuisses, quoniam 3 stura nummorum ad fortunae mala petetinet, culpos asis. Ex

eadem ratione patet, tutorem culpos agere, si in administran-

579쪽

..uc consistit in desectu rectitudinis actionis quoad intellectum ri, Qtiare cum actio culposa mala situ a 30 λ ubi in aetione ecparte intellectus nihil desiderari, adeoque desectus rectitudinis nullus adesse debetis is i. , judicium verum requiratur de actionis malitia et ad si culpa com

mittitur, aut iudicium deminus culp*- quilim γῆ - de ficit,aut selfuin est

quod nocet; per errorem judicat, pium tore salutare . aut saltem sibi persuadet non nociturum. Falsum adeo est de actione culpos , quam commiliti praescribendo judicium. Si famulus vitrum pretiosum, quod in mensa collocare volum rat eidem impingit, ut rangatur et de vitro rarigendo nequidem cogitat. ' Cessat igitur eo in casu judicium de inali,

iam, num Unde amicus imperitas fimam extas ait, uod non putarit, hinie sere messi tamenri emuni, cum rasam ali is uepe fuerit usi, iam is sero idem facturus negasi emitasse , quod vimini menta talis si

ipsi n- desit principium, vi cujus verum de actione sujudicium serre poterat idem is en ut ierat desinite, tione actionis satis determinui Leg. , limo si parum animae repugnat, ut locus se

580쪽

dicio I. 16 . M h. empi Deficit adeo de actionis culpo malitia judicium, si agens non habet actionis sua notionem

sufficienter determinatam erat rimum.

Quod ii agenti uerit notio actionis suffcienter sterminata, patet per demonstrata eum nosse, talen esse actionem suam. Quodsii vero ipsi defuerit principium, vi cujus constat, ex tali actione tale resultaturum, aut saltem resultare posse malum eodem qu ante, modo patet, fieri mi-inime posse, ut ex hac sua actione tale malum resultaturum, aut saltem resultare posse judicet Deficit itaque de actionis culpo malitia judicium, si agenti deest principium, vicujus judicare poterat, ex istiusmodi actione tale resultaturum taut saltem resultare Poes Wal R. iiii s 4 3 rq δε- Quoniam deficere debet judicium de actionis culposae malitia , si agens aut non habet acitionis sua notionem sufficienter determinatam, aut deest ipsi principium , vicujus judicare poterat, istiusmodi actionem esse malam per

demon irata neni non per se Videt multo magis judicium istud deficere deberes, si agens nec actionis suae notionem sussicienter determinatam, nec principium in promptu h, et vi cujus judicare poterat, actionem, cujus patranda o ' O. casio, rtur, esse falam. et Σi; i ii Judicium suo adesse debebat, ut abesse eulpa, quod

vero tum abest qualido culpae locus est, discursvum est, hoes Ilogismo explicabile r.etiari,' Bunpie factum tale est, ex eo sequitu rhoe malum.

-ost Aliqui hoe factum iiii es. Deo ex hoe IIIo ei Iutti. so malum De conclusone non cogi as, s animum tuum non subeant praemissae, Vel si altera: ra praemissarum animum tuum subire

i, nequit , Etenim quemadmodum nonnisi ope praemissarum elicis conclusonem; ita nec eam inferre potes, ex unica non il