Philosophia practica universalis, methodo scientifica pertracta ..

91쪽

Inus in Theologia naturali 3. 9so.Part. I. Tibrid nari , eum Iure Dei in creaturas ageremus Quoniam tamen actionum rectit limaximi momenta est in philosophia practica, omni-

o duri doctrina hic eam in specie ad actiones hominis li- - ire iuruit, ne aliunde supponatur, quod propriam tactionum hul narii in motu uri druit idem hic uberitis Mituri sinis, i in ritelligarun, i, nee desint sirincipia ad 'tim ἀ relegenda sunt, inori non gelii: talem uin ι νε- --- neum lusce dicitur actio, quae iis, iis stes sinis Mimorem si lantem agnoscit, consequenter per dari e -

mill se in re nidineactionis defectiis, plura requi nantiar, quam vulgo pumtur. H quamvis

Piniani a Ioa ficultatela coi. --- tendamus brachium, quod ex loci, uno iii progrediamur.

Mutus liberi corporis Πη γ' mi ira rei appellantur.

92쪽

pore non datur in unisi minis volent hibere sim reaedis eum se imuinisAnimus, omini dubitati . - postin est, im umquam sanus eos unquam in dubium

. .. olim ,- rinis mustinatu stus id quod ex diveris syste. in explicandi commercium, quod inter animam atque coris pus intercedit, in Psychologia rationali explicatis abunde im telligitur , In moralibus nullius is,st usus suffieit enim N pendentiam esse manifestam, quemadmodum ad generatio. nem prolis nil confert, ut distin idi spicias modum, quo ea generatur, ita ut nec error m. -- 'irando admissis o ut

si generationi. Neque adeo opus est, ut in p. - a --milis illum recipiatur Ohenis a stematis explicesidi commercium interanentem in philosophia practio nil quicquam immutandum os . sas.

.Pνε rat. anus igitur eorum metus est qui verentur, - - per istiusmodi systema damni quidpiam patiatur philoso phia moralis vanae quoque sunt illorum querelae qui alta πο- vociferantur, quasi per systema har niae prael tabllitae toto Mur omnis morali Pactionum. Id ipsum enim tum deni

aleret, si libertas animae ac Mie idenda tristinim in core u si eo volui tam negaretur. As - llire sunt actiones hominis Hera. motus enim ustuales saeri non filio, nisi anima Volente g. 67. , consequenter EIisne sine

cum anima in volendo libera sit s. 94a. Ista empiri , --liseria libertate antirua pendent s. s6. 8so. Iol. . Enimvero cum libera sit actio, quae a libera hominis voluntate dependet f. i ad quin motus liberi sint actione liberae hominis dubitandum non es .

Motus, quos liberos dicimus, non liberi dicuntur respectu eorporis, cui libertatem motus quosdam producendi nenio sanus unquam Nibuit, ne n ibuere potest; sed respectu animae quatenus ea motus istos libere vult, nec iis in eo ore D siliZ oste

93쪽

S loeus est, nisi posita libera animae voluntate. 4 Unde costendi : nequit, quod sim actiones liberae coq)oris; sed, quemadmodum habet praesens propositio, actiones liberae hominis, tan. quam substantia ex animain corpore constantis neque enim anima sine corpore, nec corpus sine anima homo est, ut adeo actio humana constet. Ii ex actionibus internis animae, ex motibus externis corporis vel quarundam ejus partium, tanquam composita ex pluribus actibus. Unde actio humana libera est, quatenus eam ingreditur actus liberae voluntatis, nec absinque ea libera concipi potest. Si quis in somno brachium exten- dit, anima ignorante, nec Oetam decernente nemo extenso- nem brachii liberam vocat, propter quod eam soli tribuitico se pori. Immo nequidem libera dicetur, si vel maxime vigilans brachium extendere supponatur, anima ad motum istum non attendente, neque eundem decernente non alia sane de causa, quam quod asii ista non involvat actum liberae voluntius.

s. 69. sitari hae M 'No aliquis in caetore cesse , anima e -- solem re, tessario maius es actio era Motus enim , qui anima volente locum habere poterat, si cessat, cessatio eius actio an privariVa est g. 4. Quoniam gatur cessat anima notem tepe hq ih cum ea. in noletido libera sit 3 942. 'A -- r. , cessatio motus a libertate animae pendet s. 36 83 . to Enimvero libera est actio, quae a libertate animae pendet g. a Quare motus cessatio, anima eundem nγ lente, abi libera est

E. gr. Si quis brachium extendere non est, ideoque mintus hic cessat, cessatio ejus seu non extensio brachii actio pri vativa libera est. . i

di ollas. Actio tam is ex actionibus intellectas , volaniatis vel, Biba actis no6νηtatis atque facultaris loco riva constar Actiones enim hamana con externa sunt motu Volitionibus ac nolitionibus animae r

sis spondςnῖς , quibus ea exequimur, quae allima vestin non

vult.

94쪽

tiones ac nolitiones sint et One Internae. s. 367. Para. I. Neoc t. si actionem humanam constare ex actibus facultatis locomotivae atque voluntatis vel noluntatis constat.

Enimvero anima in volando ac nolendo libera est I. 9 a. Ocb empir. . adeqque eligit, quod ipsi placet g. 94i Phch. φαιν. si quam actionem vel quidvis aliud appetereves aversiari debet, id ante cognoscere teneturis. 9a9. 93o. ροψ empiri Quamobrem eum volutones inolitiones redistincta boni malique cognitione oriantur β. 88o. ροβ'pra Hempir. , adeoque ab intellecti proficiscantur ars. 6A. empir. actionem humanam quoque ingrediunturatius intellectus Atque adeo patet, eam constare ex actibus imellectus volimrutis, vel molli sit. --ultatis

In liberis adeo actionibus hominis Hu-lii tui neu in fano Mactoum intellecta . voluntatis arnolun- ,- fa- evitatis Ioeomotivae Singuli illi facultatum actus, ex quibus

'' eonstit actio, quatenus tanquam aisti hominis consideratur, atque ideo humana appellaria; perpendendi veniunt, ant quam de ipsa actione judicium minime fallax ferre potueris in moralibus. Quoniam in anima hominis facultates inferi res continuo miscentur superioribus, ideo habenda quoque

imis ratio nevitaris cognoscitis eappe -- sems in scilicet imaginationis aeo moriae appentin se uoae aversationis eativae. Ast huc in prinusi fletaulum est, quando desectu quodam laborat a m libera, quemdmodum

ex postea dicendis constabit. Ceteriam hinc inicet non adeo facile esse de actionis moralitate judicium , ut mirum non sit, multos sibi videri, qui non sunt, multoque magis falli in alii dijudicandis Ex hoc tamen sonte deducenda sunt, quae ad actiones humanas intimius inspiciendas faciunt multumquei omni praxi non modo morum, verum etiam juris usum

habenti Doctrina de eulpinis nae utilitatis Lo Juri se

95쪽

lentiam liniversam sed illa videtur meatior 3 quae main,

gis absconditiis habeat ratione qua de e imputanda, a m regulae, dimilem Finant appinaturi nin foro. Enum. vem --- sv d cul- -- ui e est , quod non situ perpendantur sngi tractus, quibus acti. humana constat. R. ut quae φ sngulos notanda risiunt distincte ex icenvis. Patebis autem is es itassee philosopliti,

oracticae, quantum adjumentum ad eam asserat Psychologia.' Nullae autem utilitatis hic est disputatio utrum facultas loco , motiva insit animae, an corpori r sufficit enim experietiit sindubia constare eam in lamonibus liberis subesse impctio an, mae, non secus acri anima in eorpus influeret , 337. HIM,

n), ut 'o in is liberi qiximus hi in . , inani Rhoetatu disi mimmir um Nasis actinia, si ireter taeterm a dicitiar, si eas continet determinationes, ex quibus demonstrari potest, lutrum bona sit, an id la.

Niminim notione actionis distincta opus habemus ne in judieio de actionis bonitate ac militia serendo haesitemus ves aberremus. Id*ae o fieri minime polle, nisi actio eontineat in eas determinationes ex quibus demonsti ari potest, eam esse

vel bonam, vel malam, nemo non videt. Is Misenim, quae de a me sumuntur, miri in noti meni rius ingrodium iuridem modum esse iuriim bona sit, an mala, di -- latam, qui imodum demonstrandi perspexit β. si. sqq. , DIJ, μ' primis salieni labris Geometri uri Himentarem M.

stavit. . Atque adeo pater, cur notionem actionis sumisiserer determinatam tum demum dicamus si eas continet deteraminationes, ex quibus demonstrari potest, utrum bona sit, an mala. Omnis et a theoria actionum humanarum,Famrrademus, abunde loquetur, non consilire, utrum bona, an uala sit actio, nisi de ea sumantur quae bonitati vel malitiae

demonstrandae sumiant. Unde per separe porro ci acti nem in casusngiuari principium ex iis Misi laus applicari

96쪽

hun 3 89 a P, h. - . , judicium de bonitate vel mali-hainionis 3 3 3. Usen 63 Ara puro. Quodsi ergo quoad bdi um ex pane inte lite ii nihil inderati debet, necta mulino est ut, quan is agens pulicat, actionen esse b*.

di , quo bonam vel malam onem affiniatur, si bona, vel tarii estis so6. , suamobrem pate actio-

ω si ram reviri j j judicium vi coit te vel malitia

Verum est judicium, quando praedicatum determin

aer per notionem iubjecti s via consequenter cum praedicatum e notionem subjecti determinetur, quando eidem ideo tribuitur, quia de eo assirmanda veniunt, quae in notione lubjecti continenturio ras Onul. , judicium de bonitate vel malitia aetionis verum est, si ideo bona vel mala sit, quod hae non aliae determinationes notionem acti ius ingi ediuntur. Quamobrem si quoad notionem actionis ex parte thtellectus nihil desiderari debet, in ea contineam tur necesse est et eminationes omnes, ob quas actio hora, vel irata est Enimvero ex ipso modo demonstiandi liquet, ex istis determinationibus num demonitiari posse,

97쪽

tur intellectu, in acti memesi reci---inionis continens eas determinatione . . quibus desnonsae 'μtest, utrum bona sit actio, an mi . . Notio actionis iumenter latenninaincst, si eas comino determinati,ines ex quibus demonstrari potest, utriun bona. sit actis, an mala s. ad. Ad actu,nem igitur ii uim requiritiu ex sane amita rumo actionis stificienter retininaui v t, ψ ψ, Quoniam pri inpium generese in illi detito,imc turiet mesociuium is aetas. ia a 4. g. , ubi judici idistis: si ulani testitu s. si . . , ratiocii ii in legitinium ess debet, de 'ii Logicae gnarii liniit, dubitati . 13 et Ied si judicium mittis de bonitate ruisi litia actioni stoli verim, in ratioci*o quoque rvit .

Tres eum sint intellcelissoperationes tio judicRig&ratiocinium as .asch. empir. ubi circa notionem, judicium ac ratiocinium ex pane liuellectus nihil idcfide et usi nil prorsus ex parte intellactus desiderari potest. Enimvero ubi agens aetionis notionem habet detei minatam suffclestiter, verumque est judicium de bonitate vel malitia actionit nec quoad notionem, nec quoad judicium , nec suoad Disocinium qiricquam elideratur per demon ata. Quare gin actione libera nihil desiderari debet ex parte intellecti Iagensin notionem actionis sufficienter determinatam liabean verum ejusdem de actionis bonitate ac malitia sit judicium

supponere notionem actionis suisci ter aeterminatam rime qua verum judicium de hsa ferri nequit. Rimissim ratioei. nium generale, quo elicitur Judlehitii tu est Almo dat, essissiusmodi. octio istiuam Atest bona, Momata Ergo Actio

98쪽

data est hona, sive mala. Minor propositio agnoscini an mum advertendo ad actionem, cujus patranche occasio osse tur,in tormando notionem sufficienter determinatam Proposito major ex theoria actionum demonstrata petenda. Lque igitur praesupponi notionem actionis, cujus patrandae meas, Artur, susscienter determinatam , antequam uataesum ver x de eius ruinitate, vel malitia si ri possit ut vero mum deactione, qualis se, agnitaJudicium seratur, primophim generale de moralitate istiusmodi actionis nobis peris spectum esse debere. Fieri adeo potest, ut notio inionis sus.

ienter determinata sit agenti, nec is tamen iudicium de bonitate vel malitia ejus ferat verum, quidem desit principium de moralitate illiusmodi actionum verum Quoniam itaque ex parte intellectus in actione libera notatur desectus vel cirea notionem sufficienter determinaram , vel circa principium generae, veritatem propositioriis de acti is istiusmodi b, initate vel malitia in genere; in propositione Et tu te intelle. , requisivimus, ne quid desiderari possit, ut agens habeat actionis otionem sussicienter determinatavi, & ut judicium, quod de , fert, si verum. 73

reri, ---ών. Etenim ii in actione libera nihil deiid sim iis rari debet, ex parte intelle, requiritur judicium verum de bonitate actionis s. a. . Quoniam, o 'olimras orbivrex biis λω boni repraesentatione s. 88o 'νι empiri); iudicium de bonitate acti is verum non dia de cauia r qui itur, quam ut voluntas in se generaliter determinatae ad -n appetendum sa 'L, M , ad bonum ve- . .

i in appetendum determinem . Actio uitii in quam o

tur voluntas, bona sit necesse est

99쪽

Ei quia repraesentatio boni distincta est nuditioin vo litionis s. 8so. 0 h. em in , quo tanqu)un ratione ejus sinficientes s 88 . VAemia ', sexa, ponitur volitio ij cis. quin voluntas de mari uel eat per ipsam bonis aetionis dubitandum non estis. 33 in σου Quodsi se ipsi in Mi inius bonitatem determutanda ραι-ms ara per 3 paret, embami uere per rationes, ob U- Movin veniat reptiesbitatur tamquam

apparens. . .

Quoniam itaque actu voluntatis determinato exta te ius nihil amplius requiritur ad actionem liberam, quod per ue patet si ex paris ejusdem nihil desiderari debeat in actione libera, actio, in quam stetetur, dimisit necesse est ipsa vero voluntas determinandi bonitatem a ni minime vero per rationes, ob quas bonum verum tanquam

apparens repraesciitatur.

E. p. sub ostendetur loco . eemosynam ne homin, egeno actionem esse bonarii. Quod igitur Eleemosyliam eiciem des, ut inisse ejus succurras, teque homiliori creaλ. turam Des civemque , immo christianum bonum te praeste, hine enim pendere actionis bonitatem p. tebit suo IoeM M. hii quoad voluntaten amplius desiderari potest. Quodsi uiso

eleemosynam de egeno, ut videaris hominibus, qui non incae ex laude, qua non promerita mactari. Voluptatem rapiam sicque tibi, quod verum bonum est tanquam bonum an rens repraesentes voluntas ab appetitus stivo vitium tristi P it ibit sim loco abunde, propontionem praesentem esse prin-Ehaiminaeiens demorabatio omnia , quae ad voluntatem

100쪽

- s. Etenim ad actionem liberim requiritii judicium H, a rerum de malitia actionis u. him alia sane de ρλα,--λquam ut noruntas, quae ex distincta mali repraesentatione oritur 4 88 es cum seneraliis determina.

ii sit ad nolini mi malum sa ,s h. vi'. ad inali

Veri nolitionem determinetur. Patet itaque arata emiseram ex parte noluntat requiri, ut aino, a qua ahq μret sit mala. Enuum repraestitiatio mali distincta est motivum nolitionisis. 89 Psμ empir. , quo tanquam nolitionis ratione sisHeme 9 887 is ense posito apta pom-tur noliti raco. Quamobrem cum actio, aqua abhorret luntas, mala sit necesse est, si ex parte noluntatis, nihil desiderari debet in actione libera per δε--l aia; quin noluntas determinari debeat per Ulam actionis aealitiam dubitari nequit ira Omo Quodsi igitur noluntas detriminanda per ipsam actio sis malitiam per demos, O ulta sequitur, quod dete minaci muri me debeat per rationes, ' quas actio ma te, FGntatur tanquam mala apparens.

Nemo novit in aruone liber i ta parte nos tis nil spectari posse nisi modum, quo determinatur chiramobrem liquet, si in talione libera nihil desiderari debet ex inuete noluntatis, actionem, a qua abhorret nolimrus, . lam esse debere, eamque determinandam si per ipsini, actionis malitiam, minime emper rariones, ob qua mariverimi, tanquam apparens repraesciita

E. m. Si quis .alterim calimniari nolit, quinhane acti item auun essere sest nihil est, quod ex parte noluntatis dinserin possiti Emim o si quis omini e -- non mili quod sibi ab eodem metuit, ne Aesar, quae taedium mene