장음표시 사용
671쪽
HIEROPHYTI cI PAR s ALTERAr . eritiae. γ Π, 2 Sam. I 6. male explicatur a Bocharto per pugnandi verbum. es aversari. Pane cor fulcitur. Baculus fanis. Panis vocatur . quicquid ad vitam necessarium. Panis reuiseus , hordeaceus. Miraculum Christi cibantis quinque millia virorum quinque panibus hordeaceis. Somnium Midianitae de pane Φoso horaeeaceo. Panis genera. In his panis subcinericius. Challa, panis confossus. Challoth , panes facierum. Popana. La Iana , placentae tenues. Liba. Tsappichith , placentae latius diductae. Panes punctati seu punctulis respers. Panis avmus , pamnis a ditionis. Cum ammis pascha comesi opus. Cum azmis, usitata Mincta. Azymorum primus dies. Azymorum ut paschatis octo dies, diversa initia. Fermentum peccato assimilatur. δε- fermentati sunt renati. Fermentum a sacrisciis removendum. Panes novi infermentati in festo Pentecostes oblati Deo. Fermento simile Evangelii verbum. Fermerui vis pravum exemplum. Pharisaeorum N Herodis fermentum.
LECHEM NOMINIS UARIA SIGNIFICATA EXPLICANTUR.
Potiora hinc Scripturae loca interpretari, quae de communissimo cibo , e frumentis videlicet pisto pane , agunt, ab in
stituto nostro haut erit alienum. Quod priusquam facere aggredior , Hebraici nominis tari, varias notiones exponere visum est. Hebraicum istitur vocabulum lechem. multiplici sensu accipitur. I. LEcHEM CARO. Primo enim Carnem sonat, ut Levit. 2I: 6. Sacerdotes filii Aharonis , quia igne absumenda , Dominii panem Dei sui , ipsi of-runt , ideoque sancti futuri sunt.
II. LEC MEM IEHOVA. Panis Domini dicuntur agni anniculi bini, uno quoque die in holocaustum osserendi, cum munere & libamine suo. Munus eo rat decima Ephae similae mistae, OIci contusi quarta Hinis. Libamen vero quarta hinis generosi vini in agnum unumquemque. m. 28: I-7. Sacrificia cum fide oblata, sunt veluti cibus
672쪽
Eccles XI: I. Prosere panem tuum secundum aquas, nam multi Deantibus diebus, vel intra multos dies iuvenies eum. Sensus est: Beneficentia erga indigos cito dabit fructum , Cito compensabitur, quemadmodum semen juXta aquas Cito provenit. Viae Nolae Notis Concord. p. 88 s. Eodem sensu accipitur Pesa. 28: 28. Panis vero . id est, semen , comminuitur , quia uon in perpetuum peris
erem. XI: I9. Corrumpamus arborem adriba eum fructu suo Nerescindamus eum. Parcem talis locutio 3 Ieremia figurate adpellato arbore, di doctrina ejus fructu.
PRI. Io :I4. Facit Deus, ut germinet herbam ad hominum usumaei depromant frumentum e terra. Iob. 28. s. Terra ex qua prodit
Sic Manna vocatur Panis , Exod. I 6: 3, 4, 22, 23. quia Panis Iocum supplens, victum populo praebebat. Vocatur Panis talorum, quod e coelo vel aere decidebat, PDL Ios: ψo. Pane cceis lorum satiavit eos, vocatur denique juxta plerosque interpretes, panis fortium seu praestantium. Psal. 78: 2s. Panem , fortium comederat quisque. Abbirim R. Ahiba sumit pro Angelis, qui eo cibo utantur, refutatus ideo a R. Ismaele. Alii nubes intelligunt, quibus robur tribuitur Fob. 37: 18. Aliis dicitur panis Angelorum vel fortium, superlativa locutione, pro pane excellentissimo, ut I Cor. I 3: I. lingua Angelorum dicuntur excellentes atque admirabiles. Alii genitivum Abbirim cum Augustino de causa essiciente interpretantur, & panem Angelorum vocant, quia ministerio ipsorum fuerat praeparatus 3 vel quod descenderate coelo , quod habitaculum est Angelorum s vel ex hypothesi, quod esiet Angelorum , si vescerentur , aut dignus Angelis, ut
673쪽
i66 Hr Esto PUTTICI PAR s ALTERA ait Sa. Uerum enimvero, Abbirim nunquam coelum, & nunquam Angelos in Scriptura notat. Videtur ergo propius ad veritatem accedere Coc ejus. Abbirim existimans Dei vocabulum esse , qui cognato nomine dicatur π R. Pluralem ἔ-usurpari ait, usitata Scripturae locutione , in qua Deus adpelletur Ledosum sancti, factores seu conditores, Eljonin, excelsi , Bahalim Domini. Eodem certe loco, & in eadem voce permutantur VIR & VII. Quod enim Psa. Io: I . obvenit
Chetib VIRI , id textualibus literis insinuat 'VIRI, & marginalibus VII, scaph, ante similem initialem literam , ablato &quia Chelhib & Keri ejusdem sunt significationis , utraque vox vertenda , Aut fortissimus, vel, scut praefanti mus 3 quae versio
cum caeteris quoque textus divini verbis congruit. Instructissimos eorum depraedatus sum , & deaeci ut fortissimus , vel praestantissimus bellator habitatores. Praestantem vero & excellen tem sonare abhis ex sequentibus locis colligitur, ut I Sam. 2I: 7. Doeg Idumaeus detentus coram Domino amplissimus Pastorum , qui erant Sauli. yob. 34: Eo. Admovetur excellentissimus sue manu.
PDI. 76: 6. Dediderunt se in praedam praestantissimi animo. yes.
46: it. Auscultate mihi praefantissimi animo. Thren. I: Is. Conculcat omnes praefantissimos meos Dominus. 'Drem. 46: Is. Cur everritur quisque praefantissimorum tuorum. Reliquis locis D VIR praestantissima cursu & viribus animantia equos ac tauros sonat, ut Pesa. 3 : 7. Juvenci cum tauris. Psal. 22: I3. Tauri Basanis cingunt me. Ddic. s: 22. Tunc obtuderunt calces equorum , praeci tatis cursus obtuderunt caballos suos. Hac igitur significatione si accipiamus nomen ta vari versum Psalmi in hunc modum interpretari licuerit: Panem praestantissimorum ciborum vel eduliorum comedit quisque , id est laudatissimum , liberalissimum.
Omittitur nomen Constructum ex verbo conjugato facile eruendum. Panem excellemium eduliorum edit quisque 3 ac si legeretur
juxta verbum suum deest nomen conjugatum, V. gr. Foditis foveam contra amicum vestrum. Job. 6:27. Mittor ad te gravi missione. I Reg. I : 6. IV quoque Semo natus es natus. Gen. aor 2I. Pariebant illis partus. Gen. 6: q. Si genuerit quis centum
genitos, id est, liberos. Ut fusius docui Dissertatione de sermone Scriptorum divinorum elliptico p. 38 . VII. LE.
674쪽
Cibum quoque seu victum denotat Lechem in sequentibus dictis: Fob. 3: 23. Ante eibum meum gemitus advenit , S erinduntur velut aquae rugitus mei. Juxta Cocce jum. Hoc dicit : Olim etiam cum εν α cpθο- eram , nunquam cibum cepi sine mille pe-
mitibus & rugitibus. Ita plena est vita laboris, aegritudinis, solicitudinis, metus. Rugitus sonora sunt suspiria di clamores, si non oris, certe cordis. Vid. Psal. 38: s. Job. 6: 7. Renuit attingere anima mea , id est, non assicitur, non excitatur appetentia meae, Isia sunt languores cibi mei, id est, illius cibi appetitio elanguescit mihi. b. 2 : s, 6. Ecce velut onagri pauperes exeunt in opere ipsorum, improborum , quaerentes cibum . Campus ei, id est unicuique pauperum , panis pro pueris , cibum Pro pueris eX Campo petunt, herbas scilicet radices ac silvestres fructus. In agro farraginem ejus metunt, vineam improbi vindemiant. Expositio Iob. Coccese: Pauperes vagos opera locandae & victus quaerendi caussa,
comparat Onagris in deserto , hoc est, onagris Geserti. Illi autem inter opus improbi, quod faciunt, si habeant forte cibum nam hic iniquitas minor gradu , illa quae versu undecimo, in at pueris tamen suis nihil lucrantur , ut eis vel panem dare possint; sed illi dimittendi sunt in campos incultos, ut herbas, radices, silvestres fructus, & similia colligant. Miror hic doctissimos Interpretes descivisse a sententia Iunii , qui nobiscum onagros de
pauperibus explicat. Onagros esse immane pecus & saevum , ut sunt leones , ursi, lupi, non puto , annotatum est. Oppianus unam ipsorum crudelitatem novit in proprios pullos, fluorum testiculos admordeant prae Zelotypia. Interim animal noc ab inindomita libertate, indocilitate, bruto ingenio, Victu aerumnoso, sed innocente, novit Scriptura: Ubi ultima nota in pauperes optime quadrat. Quoad victum enim onagris non sunt beatiores. Vide Iob. 39: s. Gen. I 6: I 2. Hos 8: s. Ierem. 2: M. Job. XI: Iz. 39: 9, II. Uai. I 3: I4. Psal. Io : Ita Psal. I Wrs. Dat Deus jumentis pabulum suum, pullis corvorum, qui crocitant, id est , alit cibo suo animantia , quae homini serviunt, & quorum curam homines gerunt, tum etiam ea qua
nemo curat, de quo Iob. 38. Ei 3 p. loquitur Deus.
675쪽
i68 Hi Eno PUTTICI PAR s ALTERA Prov. 27:27. Et quantum satis erit lactis ea ini , mn, ad ei-bum Iuum , di ad cibum familiae tuae. N ad vitae necessitates puellis
Eccles Io: I8, I9. Pigritia intervenieme attenuatur contignatio, F dimissione manuum perstitiat domus, domus inquam eorum , qui ad laetitiam parant panem , O vinum ut laeti et viventes , N qu rum pecunia respondeat omnibus. Interveniente pigritia , vel in media peritia, ut et sonat in media vegpera. Exod. I E. in meridie seu in medio die , Gen. 43: I6. suorum pecuniae respondent omnibus, id est eorum , qui pecuniam duam temere in res omnes impendunt, ac omnibus, sine ratione , eam lar
Obad. versiu 7. Cibi tui homines ponent vulnus subter te , cujus nulla erit intelligentia, id est, homines , cibo tuo victitantes , tibi non animadvertenti supponent, quo vulneraberis. Cibi homines. Repetendum est nomen praecedentis incisi , quod conjunctum cum IIum &-Noldius exponit 3 Panem tuum Comedentes ponent ulcus sub te. Amplificatio est miseriae & calamitatis Edomiticae, dum foederati & socii, hostes facti, vulnus augerent potius quam sanarenu. Ut plurimum vero lectim panem significat, qui constat farina& aqua inter se commixtis, ut crassiore humore per calorem insumto, consistant, atque masticari & in corporis nutritivum cedere queant. Plin. xv. s. t. Sic accipitur Gen. I 8: r,6. ubi
frustum panis, quod reficiendis hospitibus Angelis promisit Α-hrahamus, ex farina similaginea, Sara ipsius Uxor, depsisse legitur. Gen. 9: 2o. Ex Asiere proveniet pinguedo panis ejus sive panis pinguissimus , id est , optimus, laudatissimus , lem uber α pinguis, id est, laudatissimus, excellentissimus, uti laudatur δε-sai. 3o: 23. qui alibi dictus, Pinguedo terrae, Gem 27: 3o. N AsrI6. adeps renum tritici Deut. 32: I . Reddunt alii, panis ejus Iinguis erit, sensu parum a nostro abeunte 3 at vero , si eic adjective sumatur , discrepabit genere a Vocem Frugum feracissimam mise Asieritidem ex Flavio etiam Josepho colligitur, qui Giscalae urbis Asseriticae cives plerosque scribit fuisse agricolas, atque in terrestri fructu fortunas habuisse. Quod profecto ubertatis glebae certissimum est argumentum. Fuit autem a Ptolemaide usque ad Sidonem pone Phoenices Aseritarum possessio. 2 Sam.
676쪽
Dz IIgnnis. CAp. XXVIII. ris 2 Sam. I 6: 2. Hi a ni sunt pro familia regis ad insidendum, '
pro portando pane , vel ex altera lectione , θ' panis N aestivi fructus, ut comedant pueri. Clarissimus Bochartus Hieroz. Parte I. p. I 89. existimat On Iba sonare ad pugnandum, idque de a finis esse dictum, quod Malorethae mutarint rei novitate percul'si. Fuisse enim populos , qui ex asinis pugnabant. Sed ad pro bari nequit haec expositio , quia Neri tari ni punctis traluau-bus instructum non aliud Kethib in textu admittit , quam id , Quod eadem vel cognata saltem gaudeat signrficatione. JuXta Keri igitur reddendum : Hi sini sunt pro familia regis ad in en dum N panis aesivi fructus quos portant aimi ut comedant eos pueri. Iuxta Kethib: Hi asini sunt pro familia regas ad insidendum , tan n, & pro pane , id est ut gestent panem Pro familia regis, & fructus aestivi , sunt pro cibo puerorum. Notetur etiam Kethib hoc alios requirere accentus nompe Re biam praecedente Serrvo Munach , & Pribendum esse,
I Sam. I 6: Eo. Et aecepit'. mai tari, IDI UnEm cum pane. litera ante labialem aliam aufertur. Tametsi Asinus panis dici queat, ut bubalus retis, Fesai. si: Eo. alabastrum unguenti, lib. 26: 7. Saccus panis , uter vini, amphora aquae. Ea dem phrasis in Sosibio Poeta tragico occurrit:
Ter in brevi die ἔβω-αρτον τρῶς Oνης. Comedit pane tres asinos , id est , trium Asnorum onus. C Dub. lecI. Theocr. c. ΤΣ.
ob. 33: to. tam 3I n Fasidiat eum vita ejus , panem. Trajectio est verborum , pro , fastidiat illud , nempe pa nem vita ejus. Talis inversio est 2 Sam. Is: 36. Job. 2Γ I . Luc. 2I: I. Psal. 9: 7. cst 31': 7. cst 69: 27. 74: 3. N 87: s. Simplicius tamen dixeris 3, Vav Schurecatum , in nDII redundare. Nam velle cum Schmidio Pihel tant mutare in Hiphil, seu in fastidire fecit, dat quidem bonum sensum , ita ut aversari faciat eum vita ejus panem , sed non memini exemplum tant est aversari tanquam sordidum. Quod ex Syro-Chaldaico & Arabico sermone constat, ubi sordes odorem foetidum vel excremen rum notat. Haec Noldius p. D77. notis ad Concord. Non admo
dum a Schmidii mente diverto , qui omne verbum Pihelicum
677쪽
i o Hrgnop UYTICI PAR s ALTERA per praebendi vel exhibendi verbum explicandum doceo in Institutionibus Hebraicis pag. I 68. numero 73. Itaque vertam : Pr
beat eum vita ejus fasidiosum panis. nai. io 2: Io. Cinerem tanquam panem comedo; potiones meas cum fletu misceo. Lligentium is mos fuit in cinere sedere. Jan. v 6. Luc. Io: D E h. 6: 3. Iob. 2: 8. vel cinere caput inspergere, E . : I. Pudith 4: 1 . 2 tuacc. M Q. Davidi igitur praeluctu in cinere vel sedenti, vel co caput inspergenti, contigit ut
cincre misceret panem , ac parum eX ploratum haberet, pane an Cinere vesceretur: vel dicere hoc voluit, in summas angustias animi adductum panis saporem tam non habuisse gratum , quam
Psal. Io : Ir. Pane cor hominis fulcit Deus , id est , su stentat
corroborat , quippe qui densiorem ac diuturniorem alituram membris nostris praeitat. Nam , ut ait Medicorum princeps Hippocrates , eorum , quae celeriter nutriunt , celeres quoque fiunt excretiones & contra. Nam quae tardius nutriunt, solidius robur afferunt, ut diutius sine nova nutritione labores sustineamus , suam sumtis iis, quae cito nutriunt quia brevi quoque tempore dissipantur, deficiuntque. Sustentari animum pane 5c fulciri saepius in Scripturis dicitur. Accipiens, inquit Abraha mus viatorum specie divertentibus Angelis, Geram frusum panis G sustentare animum vesrum postea progrediemini, Gen. I 8: C. Dixit patεr puelia genero Jo Levitae , fulci animum tuam frustulo panis , deinde abibitis. Judic. Io: s. Hinc iis, quos pane reficereia iustentare desinit Deus baculum seu fulcrum panis frangere dicitur, Levis. 26: 6. Quum fregero vobis βψω em panis , , coquentes decem mulieres panem vestrum in furno uno retulerint panem vestrum distribuendum cerio pondere: s comederisis , non tamen GaIurabimini. Erach. 4: I6. Ecce ego fracturus sum baculum parus Hierusobinis , ita ut comedant panem pondere , ac cum jolicitudine. Pram. Ios: I6. Advocans famem super terram omnem sicipionem panis fregis. Psal. I 4: . Comedentes popuIum meum , quemadmodum comedunt panem , id eth, tam facile, 'uam Quis panem comest, cum esuritione quotidie, ac sine conscientiae morsu.
Matth. φ . Non solo para vivet homo , sed quovis verbo , quod egreditur ex ore Dei. Vivere igitur pane dicimur. Hinc est quod L n victum sonat. Prov. 27: 27. Ad cibum familiae tua: z mi n
678쪽
egreditur ex ore Divino , hoc est , quavis alia re , quam Deus pro immensa potentia & liberrima voluntate ordinat & constituit, Ut per eam vita hominis sustentetur. Non enim vel hic , vel in Deuteronomio de animae cibo spirituali agitur , sed de sustentatione corporis. Scribit Gemnitius, ad h. l. In Hebraeo non legitur Verbum , sed, omne , quod egreditur de ore Domini. Sensus est : Quod Deus miraculo Marmar olim confirmaverat se sussicientem victum daturum non tantum his, qui in tali genere vitae versantur, in quo panis facile parari potest, ut sunt agricultura& aliae id genus ordinariae & vulgares vocationes Dei, sed etiam his, qui cuivis vocationi Dei obediunt, etiamsi nihil minus videatur quam quod in eo possit sufficiens victus parari. Nec tamen hic peccatum a Matthaeo in citatione vel applicatione veris horum Mosis Nam in verbis eoi moleta' subintelligendum nomen dabar, quod pro verbo vel re promiscue ponitur.
seu panis vocabulum Comprehendit ea quae esui, potui, cultuique corporis, quaeque ad vivendum hominibus sunt necessaria. Quae in orationis Dominicae petitione quarta a Deo petimus. Matre. 6: II. VIII. PANis TRITICENS.Optimus, Panis paratur ex simila, medulla farinae triticeae, e d Hebraeis adpellata. Dodonaeus Pempl. 4. lib. I. c. 3. Moliti tritici partes, aliae tenuiores, aliae Crassores, & impuriores, quas inter se commixtas tota farina continet. Plinio putissima tritici
farina est pollis, differens tamen a flore qui est ei candidioris tritici seu siliginis purissima farina at pollen tritici alterius. Sed Celso pollis impurior, & furfuracea pars farina .
Simila cum holocaustis oblata muneri, Num. 6: Is, I9, 2s. ω 8: V. 8. significat r. osserentis animum a furfure imaginariae sinctitatis & justitiae alienum , h. fractum demissumque & contritum animum. Val. 1 I: Is. es. 66: 2. θ' Peram. s7: as.
Hordeum torrebant prius veteres deinde molebant, unde tosta.
679쪽
i71 Hreno pNYTr Cr PARs ALTERA polenta, dc panis hordeaceus minus alens, quam triticeus. ΤΟ.1tum hordeum t se Hebraeorum lingua vocatur, I Sam. 2s: I 8.
Accepit Abigasel , quae donaret Davidi, quinque Lata, tosti hordei.
L Sam. I7:I7. Accipe pro fratribus tuis Epham tosti hordei. Rum2: I . Porrexit Boaetus Ruthae tosum hordeum , hoc est , cibum
ex hordeo tollo paratum adeo , ut comederet ac saturaretur 2 Sam.
I :28. Bai sillarum Gilhaditam legimus ad Davidem profugum attulisse triticum di hordeum , & farinam , & bp , toltum hordeum , & fabas , & lentes , &', aliud tollum ex leguminum scilicet genere , id est, cicer tostum seu frictum , ut Bochartus ex
Hieronymo & Hebraeorum libris probare satagit, Hieroz. Part. 2. p. 46. Graini Interpretes Tali quod obvenit I Sam. 2s: I 8.
apud Hippocratem hordei tolli seu fricti sarina , & lib. 2.
περὶ διο ης, αλειτα antiquus Criticus exponit κρβη
Viginti panibus hordeaceis viros centum cibasse dicitur Elisa , dc esui de his panibus supermisso. 2 Reg. 4: 42. U seqq. Tantae' autem forma: hos panes fuisse, ut ex unius vi genitali quinque viri satiari potuerint, id apparci, tum ex mirabundi ministri verbis: Quid adponere in tantillum centum viris p tum ex eo, quod Uerbo Domini, tanquam miraculum , cibatio haec adscribitur : Et dixit Elisee Appone huic populo, ut comedant. Sic enim edixit Dominus , abunde V reliquum faciant. uo apponente vis comederunt, F reliquum fecerunt secundum verbum Domini. Illustrius est miraculum Christi, qui virorum quinque millia praeter foeminas & pueros cibavit panibus omnino quinque ac 'duobus pisciculis. Db. ω9, IO. ω βqq. Proportione, si numerum cibatorum & cibi compares, nulla. Sed Christi nutrientis potentia, quae naturae viribus fieri non potuerunt , ea secit possibilia. Comedunt omnes dc famem sedant, ac, quod miraculo maxime est , duode- . Cim sportae fragmentorum supersunt. De quinque panibus vi κuna sporta poterat impleri, de de reliquiis , quas ad saturitatem asta quinque millia hominum reliquerant sportae duodecim stibatae sunt. Sed unde tot sportar in deserto Z Credibile est, inquit
Jan senius, . solum exprimi reliquarum menturam, et si sportae non adfuerunt: nisi malis in sportis nonnullos ante vendidisse populo panes, initio confluXUs.
Panis tollus hordeaceus, quem semiavit miles Midianiticus. Ddie.
680쪽
die. 7: I3. significavit Gideonem cum exercitu , qui vilis erat& exiguus si conferretur , cum copiis Midianitarum , sicut panis hordeaceus vilis est comparatus cum triticeo. Quod panis est tollus indicat Isiraelitas a Midianitis hactenus nimis direptionibus vexatos. Montana expeditio panis illius celeri volutatione commode explicatur. Tabernaculi eversio cladem rei Midianiticae designat.
Varia panis genera in sacris literis recensentur , suis quaeque adpellationibus distincta. In his memoratur:
X. 'ν HuGA. vEL a Itu MAHOG. Panis subcinericius , in calido cinere coctus, ἐγκρυφίας vel ἔπικροπα - , quasi abdiditius vel occultatius, qui conficiebatur ex farina & oleo I Reg. II: I 2. Uitium capit a carbonibus, nisi vertatur. HGe. 7:8. Ephrasem es ut placenta non versa , id est, corrigi vitia ejus non possimi, inemendabili pravitate evadit deterior. Hic panis Angelis ac Dei filio propositus ad vescendum. Gen. I 8:6. & a Sareptana Vidua Eliae I Reg. II: I3. eidemque ab Angelo , ut ejus cibi vi quadraginta dies totidemque
noctes iter faceret ad montem Dei Horeb. I Reg I9: G, 8. subcinericia aetyma coxerunt Israclitae e massa illa , quam extaterant ex .aegypto , quum nondum fermentata esiet. Exod. 12. 39. UXI. ,Π CUALLA PANIs CONFOssus. m. Is: Zo. Confodiebatur autem vel pungebatur, ne bullaret. Constabat e simila tritici & oleo: itaque dicitur Izυ undi,
panis olei vel oleosus. Exod. 2s: Duodecim challoth fuere panis facierum , quarum singulae ex binis Ephae decimis coquebantur. Levit. 2 : r. Epha autem continebat decem homer , Exod. I 6:37. dc homer est mensura ovorum. XII. α' U CM UANI M. Popana Perem. 7:I8. st 44: is. Foeminae depsunt massam ad faciendum cavvarim, regime Coeli. Graeci retinent vocem Hebraeam