Petri Criniti ... De honesta disciplina, lib. 25. Poëtis Latinis, lib. 5. Et Poëmaton, lib. 2. Cum indicibus

191쪽

ris PETRI cR INITI LIB. VIII.

Veterum poetarum carmen. relatum eontra Chaldaeos Sc Ariolos : & qua ratione minime sit illis adhibenda fides, ex sententia philosophi Phavorini. C A P. I T.

Libitum nubi in otio ageti ueterim poetarum carmen referre contra diuinaculos, Er ariolos illos, qui crchaldaei a Romanis,cr planeriris uocatur: ut intelligonius fuisse istiusmodi homines ab antiquis maxime derisos, atq; explosos. subqciam uero fenarios aliquot ex Accij, Emit,er Pacuui Abulis,clim quia uenusti admodu et elegates sunt,tu quod in his alicubi deprauatae uoces,ac perpera collocatae sensium deturbat:ut no cuiuis sit eoru et gratias ac frstiuitates precipere,nisi paulo attentius perlegitur. In lιbris igitur M. cice. quι dedιuinatione inscritatur Pacuvianu hoc ex tragoedia Lis sippo inuenies: Nim istos,qui linguam auiton intelligunt, Pluas ex alieno iecore sapiunt,quam us, magis audiendum,quam auscultandum censeo. Quin ex ipsie in. Ennius ut apud eundem Ciceronem, sic eorum improbitatem dctexit: QMi sibi semiram non sapiunt,alteri monstrant viam: Quibus diuitias pollicentur,ub bu drachma ipsi petulet. De his diuitiis sibi deducunt drachmam,reddat caetera. Nes minus eleganter Accius poeta inscribendis tragoeα. dijs summus,ut in Atticis legitur: Nihil inqt credo auguribus,qui aures uerbis diuitant Alienas tuas ut auro locupletent domos. Etenim Phavorinus philo,ophus, qui Pγrebonioru libros plures copo ui contra istos quide chaldaeos in hunc modum lepide concludebat: Aut aduersu,inquit,euentura diaci tit,aut prosteras prostera,et fallunt,mfersus frustraeue dos adfersa dicunt,et menti tur,miber fas pun

192쪽

stra timendorsi uera responden eas uni no prostera,ia inde ex animo miser ses,antequa e sito fas: si filicia prorimarunt, eaq; ventura sunt, tum plane duo erut incoin

G,σexpemtio te strictustensum stigabit, et futurum gaudiistinim stes tibi sim deflorauerit. Nullo igitur pacto utendum esse dicebat istiusmodi hominibus, qui ua- otus praestigijs acocophantiis imponunt, is decipiunt:

quos etiam Gellius uir graui consilio in rebus humanis Aeruscatores improbos er socophantas appellat. Ex quo Deus ille Plautinus in Poenulo comoedia quam lepiadisime inquit, Heu heu quam ego habui ariolos arustices, Qui si quid boni promittunt,pro spiso euenit: Id quod mali promittunt,praesentanem est.

De erimine seopelismi in Arabia, Sc locus apud Iureeonsultos emendatus,ac leges item contra eos,qui limites aeterminos extrahunt. CR P. T. .

IN libris Digestorum, eu Pandectarum uerba haec uti pidui sunt, in quibus mentio habetur criminu,quod in Arusia prouincia Mopelisimus noctatur: sed hoc inuri uerbum ex codicibus istis vulgatioribus sublatum est, de pro eo etiam, quod est tangs ferendum, adulterinam quoque uocem supposuerunt: ita ut spatium interdictum inseruerint, ratione tam inepta,quam impudenti. sed libiatum est locum hunc restituere,ne,Dantu in me fit, nostris Iureconsultis non fatisfaciam: quaquam sunt adeo quidam a bonis literis alieni, adeo literatis omnibus mala allecti, ut si qui maiorem elegantiam profitentur in Romanis disseiplinis, ingenio, non uulgari fiunt,infectentur eos, ais

dictis contumacibus ac fient. Sed nos eorum, quod ait

Plocas, orati ei praetcsucronem neque enim dilis

193쪽

MO PETRI cR INITI LIB. VIII. in profisione hac meIiora literaru admodu pro acerint:itas si qua do in acie uentur, aut tumultuatur quiisdem, aut relicto praesidio figam capessunt.Verum de his alias. In Pandectis igitur illis archeidipis, quae Florentia asseruantur in Palatina curia, sic legitur: Sunt quaedam, 4 quae more proliinciaru coercitionem solent adiimitere, ut puta in prouincia Arabia erimen appellant, cuius rei admisem tale est:Pleris inimicorus Olet praediuinimici σκρπελ ίsst,id est apides ponere,indicio futuros, quod is qui eum agrum coluisset,inato Ieto periturus esset infidijs corii, quiscopulos posse sent. Quae res tantum habet timoris,lit nemo ad eum agnum accedere audere crudelitate times rem,quiscopeli mon secerint. Hac re praemsides exequisolent grauiter usq; ad poena cupitu:quia et ipsa res mortem comminutur. Sedenim Romani quoq; illi uetustiores, quos Ennius poeta cocos appellauit, accτα rimis poenis cotra eos uindicabant, qui agrorum fines ac terminos ex gyn aut laco tradit ent: quod in primis NMnae regis iistituta et leges probat, In quibws uir egregie prudes stituit, Licere omnibws tanquam sacrilegu euoccidere,qui uiolare ius termini ausus esset. Quod et Dionasius Halicumagaeus in historia Romanae antiquitatis copiose explicat. Unde etiam versus ex antiquis Iegibrus:

Qui secus Axi Cr terminum exarasit, apsas er bouessacri sunto.

De autoritate maxima imperii Romani, de epistola Bel- solis regis adscripta de Valeriano Caesare Augusto ea-pto. C R P. XI.

ΗAud alienu inibi usum est,si ex Belsolis regis mi a

la exponamus,quam sunm: olim,quamq; inuiolabis iis Romani imperis dignitas taberetur,apud externos etiaprinc

194쪽

DE HONEsTA DISCIPL. t et principes, cum uel capto cis Valeriano, Romanum tuis

meii nomen ma imis regibus er venerationi aeque Cr terrori uerit.Probant hoc ipsum cum alia complura, quae inveteri hinorijs continentur, tum illud, quod est in Beu solis regis epistola de Valeriano imperatore,quem Sapor Perfurum rex tum forte pro uictoriae iure inter captiuos retinebat: sed adscribemus epistolam ipsam Besosis, ut apud Trebelliu Pollionem habetur in libro ad Imperatois re constintinu. Belbosis rex regu Sapori regi s. si scirem posse Romanos aliquando penitus uinci,plurimu tibi gratularer de victoria,quam proferres. Sed quia uel fato, uel uirtute gens illa plurimu potest: uid ne quodsione Impetaratore cepisti,Cr id quidem fraude,male tibi cedat. I llud praeterea cogita, quatas gentes Romani ex tuis hostibus, suas meriti a quibus spe uictisunt. Audiuimus certe,s

Galli eos uicerat,er ingentem illa urbe incenderat:certe Galli Romanis seruiut. Quid Aphri eos non ne uicerunte certe serussit Romanis. De logioribus exeplis Cr remotiae oribus nihil dico. Mithridates Poticus totam Asia tenuit: certe uictus est: certe Asia Romanora est. si meu consiliurequiris,utere occasione pacis,er Valerianum fuis redde.

Ego gratulor filicitati tuaes tamen illa uti tu scias. Quiner Arthabefidus literae extant regis Armeniorum, quibus Romanu quos Imperia sic visus est defindere,ut Imperatorem Ualeriana a sapore captum liberius repeteret. Ita

enim in extrema epistola scriptu est: Vn- cepisti senem, Cr omnes gentes orbis terrarii insistifimas tibisteisti. Ad hunc prope modum Cr rex caductorim ad saporem striis Ut,lut apertistae conmre posit, quam imma in veneri ratione ubis gentium haberetur Romana illa maiestis, uel in maximis rerim us yrtunae periculis.

195쪽

PETRI cR INITI LIB. VIII.

De Fulminitis & Fulguritis arbori bres,ac de Ioue Fulguratote,& Tonitruali an libris Aruspicum aliaq; ibidem a dita de fulminibus. CAP. X .

Hi vinunitae Cr Fulguritae arbores in Arustici libris Γ appellatae sunt, quod essent fulmine ictae. Quocirca Fianumtu inquit Festus eu locu dixerunt, qui religione sacer habereturriquoniam dicasbe inu Iupiter Fulminatis sibi uideatur. Ad haec enim locabi accedebunt, quibusdam sacris adhibitss,qui Fulguratores, hoc est,tulminum proacuratores uocabantur. Hinc illud in Saoris Persianis: Triste iaces lucιGeuitandumq; bidental. De his uero sacras, quae ad arbores friguritas fierent, n nihil comperias in Festi commentar s. Sed er citantur a nostris Gramaticis libri de fulguritis arboribus, qui cum Marti s atq; si ilinis seruarentur in teplo Apollinis.De Ioue aute fulminatore cr fulguratore ut alia mittamus sic L. Apuleius in libro de mundo ad Faustinu: Quum sit unus Deus,idems nine, pluribus quide nominiibus proapter stecierim multitudine,quam diuersit te fit multi Prinjs:nam a iuuado Iupiter dicitur:quem Graeci, quod vitae nostrae autor si recti, me appellantilia Fulgurator

Cr Tonstrualis,er Fulminatoriac serenator Acituri suis

res Frugidira uocant,milii Urbis custode,alij Hostitali, Amiculevis ut apud Arustices er Romanos ueteres inviventes. Ex his facile intel igitur,fuisse in Hetrustora comnuenilis Fulguratore Ioue, ac Tonitruale celebratu, ut alibi diximu3. c. quoq; Plin. uir in considerandis ais c gno cedis naturae uiribus praecipue accuratus,Vulnera tradit fulminatoru frigidiora esse reliquo corpore: er apud Rom. religione cautii fuisse, uti cadauera fulmine i humo iniecta coderentur, quod ea cremari negas haberetur. Qua

196쪽

Quae sit lex Annaria in ueterii scriptis: de quid hoe uerbum fleuitas significet in xii.Tabulis. CAP. T I I r.

LEgem Annalem,Cr Annariam,veteres iccirco appetilarunt,quod ea cautiam foret de amitate, de de annis: hoc est,qua aente,quibus p temporibus capiendi magintatim,dis habendi potestis oret. Qualis ita traditur de statiatoribus ιt ab omni senatus munere uacaret, qui annum vitae exagesimum absoluissent.Item de militibus, ne supra quinquages in annum militiae secramento tenerentur. Sic enim apud iureconsultos habetur. De hac lege Annuaria er in collectaneis Sex. mpeij mentio habetur. In edispientis uero magistratibus decennium ex lege interposutura erat,ne cuiquam eadem dignitu truderetur. siquidem ad hune modum in antiquistinis legibus eruatum est: Amitatem annali lege eruunto. Eundem magiaratis, ni interluerint decem anni, πω quis capito. vocabulum hocquod est Amitas,pro senio exponendum est,quum iam prouectiores homines sunt, er quasi capuαlures,int uerbo utamur Plautino. Est autem ex κ ii. tabulis acceptiam,ut in ea lege cotinetur,qua de iumento er acerra agebatur.

si in ius uocat inquit si morbus ustuue uitium est,

Qui in ius uocoit, iumentum dato. si uolet acerrum insternito.

De qua lege plura disseruit Sex. cecilius Iuretanissultus, qui Hadriani aetate uixit in fuimma nominis celeti britate.

197쪽

DE MONEsTA DISCIPL r sAureliani Imperatoris dictum de B onoso celebratur, natura fuisse illum,no ut uiuat,sed ut bibat. Hic stiritur Boriosus,cum Romanoru dignitas in dies magis amitaeteretur Jmperatoris nomen occupauitsed quum bello fuisperatus foret a Proboseipsum laqueo sustendit.Erat auritem Boriosius ex eo genere homin-,qui inter pocula, et potationes uitam consumunt. Siquidem potator fuit egreagius: ex quo in eius obitu loculare dictum inualuit, Amisphoram pendere,no hominem: qu)d instir amphorae petistis prae uino uideretur , quod affatim ingurgitauerat. Onestus tame Graecus aut orieundem trudit Bonosum uel in uino fulle prudentiorem, tametsi bibendi modum Ionaege excederet: quod Cr Flauius Vopiscu3 receset. Lex auratem Sγmposiaca haec est, ut obiter hoc addatur, sicuti iueteribus definitu,ut prima uidelicet cratera iaciat ad stolimsecunda ad hilaritate, tertia ad ebrietatem, quarta ad insaniaminequis forte ino v aut rationem in bibedo praeritereat,qui ipso quidem uino sapientia ueteri prouerbio

obumbretur. Nam Cr quaternario numero Democritus

Ph)ssicus Abdcrites abstinenda censebat: codito uoluuiane de hoc, non esse quaternos Oathos, uel sextarios potatandos. Vnde illud forte Ausonianis ex Flacci sententia: Ter bibe,uel toties ternos: se mγstica lax est, . Vel tria potant i,uel ter tria multiplicanti.

De Diis regionii atq; urbita ,quibusc; nominibus appellaretur: ex Tertulliano, ori gene,& aliis autoribus. CA. m.

Non defuerut apud Romanos,qui de Dijs de diuiniis

rite permulta solerti animo conquisierint: de editis etiam comentariis explicarint. I ii quibus cum primis celebressiunt, Nigidius Figula Varro Terentius, cir Val. Soranus, ex qui in Pontifrio thre ac philosophiae decretis k incubuer

198쪽

PETRI cR INITI LIB. IX. incubuerM,quod Augustin. Cr Hieronγ. abunde affirmat. Nos uero eam nunc parte de dijs duximus restrendi, quae in quaq; regione,atque urbibas,Cr oppidis,proprios lares, ac Deos a ignat.Putar ut enim ueteres ut est autor L. Aripuleius siun regionibus Deos ud scribedos,qui Anis Cr ceremon s possent admitti: ut in Boeotia Amphiaraus, in Aphrica Mopsus, in Aegγpto Osiris, cir ubique Aesculari pius. Sed haec multo copiolius a Diodoro er Macrobio exponutur. Origenes aute Adamatius in comentariis contra celsum: Minime,inquit,iniquu est,suum queq; ngmen legitime colere,etsi pluribus inter se ritibus et ceremoniis dierunt Nam Aethiopu populi, qui Meroen habitant,

Iouem dutaxat,inquit, Cr Bacchucolui: Vrania Arabes, er Bacchu: Osirim Aegγptii omnes,Cr Iside: Mineruam Saγtae: Naucratitae vero ex ritu uetustiore Serapin fur numen coeperut nucupare quod etiam pluribus a Tertulistiano explicatur, uiro ut apparet in quas doctrin a excelleti eo maxime loco,quo de uetersi Dijs ac numinibus hiristoriam refert. Unicuis,inquit,prouinciae, er ciuitati sum Deus est ut SIris, Astiries ut Arabis,Dius es: ut Noaericis, Tibilenus: ut Aphricae Coelestus: ut Mauritaniae fui reguli. Dein uero Cr in I talia,inquit, municipalicosecraritione alii cesentur dij: Crustumine tum, Deluetinus: Nurae nisi , Viridianus: Aesculanoru, Ancharia: Volsinensisi, Norcia: Otriculanora, Valetia: Sutrinoru, Nurcia: Pharii corum, curn in honore patris: de accepit cognomen Iuno. Qua in re non minorem seuperstitionem arguunt, quam Alsum ineptamq; improbitatem. Sed haec satA.Notalo enim ea repetere, quae alibi commodivi explicaui.

Anacreontis carine u adscriptum quam uenustissimu de poculo,& in Latinos numeros conuersum . quod apud Gellium deprauatum est. C A P. III.

celebr

199쪽

DE HONESTA DII cI Pti r γCElebratur maxime inter Graecoru delicias An reisontis poetae carmen, ut uenusia,elegans,Cr perlepiadam quo hodκ5s exprimitur,cuiusmodi poculu feris i expetat ut in eo uidelicet non armatos duces, no caelis gna,Pleiades uel Bootem requiratfed Veneres,sed am res sed racemos,σ Bacchum. t autem hoc prorsus:

200쪽

ι s PETRI CRINITI LIB. IX. Quod ego propterea putaui referendu, ut facili u emesiae dari posit in Gellianis noctibus:quo loco Romanas ueneares eum Graecorum delicijs conlisit. I bi enim deprauatum id carmen, atq; improbe violatum est: nos olim Anacreaeonteum id pro arbitrio nostro expresum his numeruet quales uulgo leguntur Laberiani: N on in cupio aur-,non diuites diuitias: Non sceptra curo minitantium principim: Nil ad me triumphantes eum decoris fascibus, Nil inlisuctae acies armis praesulgentibus. Nihi est uiuendum teneris in amoribus:

Nisunt deliciae,er suaue olentia suavia. Vivamus hodie,uiuamus din licet, Laetis carpamus quicquid id est boni. Libet nunc crines liquidis perfundere odoribus:

Inters iocos agere, CT lepidus veneres. in tu age Uulcane potens,mulciber ignee, Excude mi amplum insigne,argentem Ombium. In eo non mi afir non Bootem,non Pliadis, Non Martem ferreum,non cruenta praelia. Quid cum sideribus,cum Marte,cum bellis tabis sed intus eude Bromium uino madidum, Vitess molleis,Cr frondenteis palmites, Racemoss,er fluentes virideis hederas: Amorems stirantem calores undis.

De magia Aegyptiorum,& qui in ea praestiterunt:ae de

xxxvi.daemonibus,&qua potestate polleant. CAP. r.

DE magia,quae apud Aegγptios populos celebrata sit, permulti apud ueteres scripstrutinam G Graecorsi quida ad ea perdiscendi illuc enauigam quocilius,atq; copiosim de ea referrent. Nec enim latet eis modi 'ille hanc