장음표시 사용
111쪽
Qtiae diseda restant, fide malo
duxit.Vt autem doceret quam quaestuosa tunc medicina esset, vulnerari si FArcliontium dixit ducentis quinquaginta millibus aureorum cofiscatione alnissis,intra paucos annos totidem in exilio quaesiuisse. Huius dicti fimmamentum erit id quod ab eodem auctore libro xxvi. dicitur, ubi de ii chenibus loquitur. Siquidem linquitin certum est Manilium Cornutum ex Praetoriis , legatum Aqtuitanicae prouinciae, sester. ducentis elocasse in eo morbo curandum sese. Sic enim legi debet ille locus, etiamsi aliter in chartaceis libris legatur. Praeter loca supradicta etiam alium eodem cap. in transitu emendabimus. ubi enim legitur, Itas hercule in hac artium so- Gla euenit,ut cuicuias medicum se profitenti, statim credatur, cum sit periculum in nullo mendacio maius. Non tamen illud intuemur. adeo blanda
est spirandi per se cuique dulcedo. Lego sperandi pro se, non spirandi per
se. Haec quae de medicorum mercede ex hoc Plinii loco dicta sunt a me,fide sortasse maiora nonnullis videbuntur, utpote ab hodierno non modo censu,sed etiam seia su abhorrentia. Itaque cum haec scribere coepissem , in mentem mihi venit, eam me rationem in his commentariis sequi esse ne cesse,quam geometrae de mathematici in demonstrandis specula metis suis instituertunt. Quomodo enim illi ex primis probant ordine sequentia , de Hsimul atque theorema quoddam compererunt, illi statim ut consecto adnectunt alsuuntque aliud,& illi rursus aliud atque aliud serie perpetua, cusequentia consistere sine antegressis nequeant. Nam absq hoc foret, res ipsi in communem sensum haud incurrentes, rudibus adhuc animis approbare demonstrares non possent, minutis4 eos assensionibus usqueadeo obstringere,ut cum praegressa pro compertis habere se fateantur, Hibeuntia quos inficiari nequeant, cum haec ex illis necessario confiant. Vt igitur Mathematicis necesse est primum quodq; deinceps theorema ita ei qui u disputant, approbare, ut omnem fatendi tergiversationem, atque etiam dubita- Itionem eximant: sic nos praecedetia ut arbitror veluti propositiones quasidam plane demonstratas tenemus,ex quibus haec quae nunc agimus, ratio ne non sol im probabili,sed etiam propemodum necessaria adstruere possumus.Verum enim uero quando in lectorum animis qualibet persuasis de meo enim coniecturam facio idetide ut ita loquar rebellaturani haestationem video mon committam, ut hactenus contestatis acquiescens, non
omnino compos propositi euadam.Spe enim decidisse videbor,sire in iudicium hominum deducta, non protinus secundum nos ab omnibus pronuncietur. Equidem ut Castor de Pollux iudiciorum praesides obstare mihi omni ope numines contendant, plures tamen ego tribus ingeniorum feram. Proinde libens facio,vi re quanquam probata rursus auctoribtis amplissimis denunciem testimonium, atque interim argumentis validissimis causam meam ita affirmem, ut omnem ambigentibus animis dubitatione abstergeam. Interea exempla ad id quod agebamus citabutur. Tacitus lib.
xiii .de Nerone nondum deterrimo principe loquens, Sed nobili familiae honor auctus est oblatis in singulos annos quingenis sestertiis quibus Messala paupertatem innoxiam sustentaret. Aureo quoque Cottae de Atherio Antonino
112쪽
dc partibus eius liber II. liui.
Λ Antonino annuam pecuniam statuit princeis, quantitiam per luxum habitas opes dissipassent. De eodem Tranquillus, Nobilissimo sinquit cui- i. ibu', aue, sed a re familiari destituto, annua salaria & quibusdam quingena conituit. Et de Vespasiano,Expleuit censum Senatorium,Consulares inopes quingenis sestertiis annuis sustentauit. Si ergo Senatores quidam Romani iam Consularesse duodecim millia & quingentos aureos annuo stipendio a principibus habuerui, cur incredibile sit id quod de medici, dictum est 3Αrtes autem hoc tempore pene dixerim damnosas, olim non modo sit' est B Romae, sed etiam in Asia quaestuosas vel locupletatrices potius suisse, au- habeban-ctoritatibus docebo. Iamprimum idem Tranquillus de Vespasiano prin-' .es cipe auaritia infami, etsi caetera pene optimo, Ingenia sinquitὶ & artes vel maxime Quit. Primus e fisco Latinis Graecisque rhetoribus annua centena constituit: praestantes poetas necnon artifices coemit. Annua centena Pomminnon minus duo uus millibus & quingentis aureis fuerunt: quae si nunc in breuiario principis anniuersario legerentur,non dico uni nomini expensa, salaria. sed in uniuersum literatorum genus. prodigii instar esse crederetur,portentii, prima quaque occasione procurandi,ab iis quidem magnis viris qui ae- C rarium nostrum libero pene arbitrio ex penni. Ex quo intelligere licet unde Fabius Quintilianus saltus illos codin erit qui a Satyrico celebrantur. Quintili Primus enim Romae ex Hispania veniens stipendium e fisco accepisse dicitur ab Eusebio sub Domitiano: quod tamen non esse verum ex dicto loco Tranquilli deprehenditur. Huius aetatis aliud est iudicium pr sertim in Gallia suo sibi suctagio a ludo poetico oratorio j explosa, ut antea dictu est. Uiginti talentis unam orationem Isocrates vendidit, ut auctor est Plinius in sexto, id est aureoru nostroru duodecim millibus. Idem lib.xxxiii. Hominum primus & auream statuam & solidam Gorgias Leontinus Deir, phis in templo sibi posuit, septuagesima circiter Olympiade. Tantus erat
docendae oratoriae artis quaestus. O tempora,o mores. Isocrates Athenis, id Limini est in urbe eruditissima,orationem unam tanti vendere olim potuit, quan- P
ti nune Gallia prouinciarum locupletissima, eadem & doctorum hominu egentissima,nec Latias nec Graecas Athenas aestimandas esse putat. Et nos mirabimur ab omnibus nobis verba dari quibuscum negocium habemus, cum nec literas ipsi sciamus,nec imperio eas obtinendo tuendo4 conserre quicquam aut conducere putemus t Thucydidem imperatorem Athenien Thucydisci inquit idem Plinius)in exilium egere: rerum c5ditore reuocauere: elo- ζ. .. E quentiam mirati,cuius virtutem damnauerant. Thu dides ab exilio pu- mi ob his blico decreto reuocatus est,ut historia scriberet quae nuc extat. Nunc Vero ..hdiciti Quis dabit historico quantum daret acta legenti ut inquit ille Sanr grapnus. Unde fit ut res a maioribus nostris testas tam commemorare posti mus,quam terra editi homines auos citare suos. Quaquam non magnopere fortasse refert nostri temporis roe gestas obliuione transmitti qui nihil aut pauca litetis celebranda gessimus: certe multa silentio potius mandanda sunt. Quo minus mirum est summos rerum nostrarum arbitros nullo innumero beneficiariorum habere instituisse literatos
113쪽
homines,ut qui res gestas prodere aeternae memoriae gaudeant. Alexander FMagnus inter spos a Darii Persarum regis unguentorum scrinio capto, ouod erat auro gemini' ac margaritis preciosum, varios eius usus amicis aemonstrantibus,quandd taedebat unguenti bellatorem & militia sordidit, Alexander Immo Hercule inquit librorum Homeri custodiae detur. vi preciosissimup rida . humani animi opus quam maxime diuiti opere seruaretur. Idem Pindari vixor, vatis famili penatibusque iussit parci cum Thebas caperet.Aristotelis philosophi patriam condiuit,tantaeq; rerum claritati tam benignum testimonium miscuit. Auctor idem Plinius. Diu addubitaui an id quod sequitur, Gadderem.Veritus sum enim ne temporum nostrorum iniquitas fidem historiae derogaret,in cachinnosque tandem res memorabiles abiret. Ad extremum tamen literarum amor, de veri admiratio peruicit ut adscribere. Apud Athenaeum lib.ix. Dipnosophistaru Laurentius vir Romanus unus eorum ita inquit de Tetrace aue loquens,
Ego autem existimans virum doctissimu Aristotelem dignam hanc auem putasse de qua mentionem faceret, cum tractatum illum eius tot talentis Haestimatum adiissem nam Stagiriten ipsum octingenta talenta ab Alexandro accepisse fama est ob historiam animalium in nihil quicquam in eo de ea aue inueni. His Athenaei verbis elogium habemus se nimi regis Alexandri ad doctrinae literarum indicaturam, qui unum tractatu Aristotelis pret-pitiniuqis ceptoris sui quadringentis & octoginta millibus aureorum nostri tempo-u is T. ac redemit. De hoc loquens Plinius libro octauo ita inquit,iandio ae Aristotelem in his magna secuturus in parte, praefandum reor: Alexandro p pN Magno Rege inflammato cupidine animalium naturas noscendi, delega-nunalium. lain commentatione Aristoteli summo in omni scientia viro, aliquot mil- Ilia hominum in totius Asae Graeciaeci tractu parere iussa, omnium quos venatus,aucupia, piscatu' alebant, quibus, vivaria, armenta,alvearia in cura erant,nequid usquam genitum ignoraretur ab eo: quos percuctando, quinquaginta serme volumina illa praeclara de animalibus condidit. Si quinquaginta volumina recte legitur apud Plinium,n5 omnia ad nos peruenerunt. nostrae tamen aetati gratulandum quod libri de anima,eoru prς- stantissimi,non interciderunt. Nam innumera propemodum volumina euscripsisse ex Laertio nouimus. inam male autem cum promis condis ae rarii nostri ageretur, si eius regis aemulos principes haberemust quam lon-
p . . V ge autem abigerentur ab aula sorices illi Praetoriani diuisorum assectae, qui appellare nobis sericati ob oculos incurrunt arroso argento principali tumidit Oubiani mirificam officinam,quae quan uis sordidos homines, sesqui mense politos secta, I in ad unguem nobis reddat. O inania,O ingrata, o pudenda denique Iiteraruia sis, ita studi ,quibus aduersis satis nequicqua in tabescimus: quos isti non sapiensentaliam lixa more captos,sed mente potius putant. Verum ut quod instat agamus,
ω. , .' Pli. lib. septimo, 4Medicinae scientiam linquit in Theombroto Ptoloauodeleti maeus rex Megalensibus sacris donauit centum talentis, seruato Antiocho
114쪽
Λ rege.Et lib. xxix. Erasistratus Chrysppi discipulus, Aristotelis silia geni- p, .mlatus, Antiocho rege sanato centum talentis donatus cst a rege Ptolem eo si
1io eius,ut Incipiamus oc praemia artis ottendere. Erasiiurat uni & Theom- bilii.
brotum vel eundem futile intelligimus, vel Plinium non eundem auctorem utrobique secutum. Centum talenta, sexaginta millia aureorum valuisse post paulo docebimus. Idem libro . vii. Aristidis Thebani pictoris p .es, hi
unam tabulam centum talentis rex Attalus licitatus est, octoginta emit duas Caesar Dictator, Medeam & Aiacem Timo machi, in templo Venes ris genitricis dicaturus Candaules rex Bul archi picturam Magnetum exitit,haud mediocris,pari rependit auro. In antiquis legitur,medio crispanti. quare sic legendum censeo, Mediocris spatii, rependit auro. Nam repende re pari auro nunquam a Plinio dictum est.& alioqui Plinius mediocri magnitudine tabulae,precii magnitudinem significare voluit. Rependere au- Repende/ro,plena est locutio. Cicero de Orat. Cui pro Gracchi capite aurum erat repensum. quod Plinius ipse lib. xxxiii. imitatus est,his verbis, Haec paula- Cip. 1.tim exarsit rabie quadam,non iam auaritia,sed fames auri: utpote cum Septimuleius,C. Gracchi familiaris, auro repensum caput eius excisum ad C Opimium tulerit. id esl, - να polia, vel et&ς-IG-ς OQ. Quanta autem auctoritas artibus olina fuerit, etiam ex eo coniicere aupossumus, quod idem lib. xxxv. inquit de Pamphilo pictore loquens, Do- cip. z. cuit neminem minoris talento annis decem: quam mercedem Apelles &Melanthius ei dedere: & huius auctoritate effectum est Sinone prinnini. deinde& in tota Graecia, ut pueri ingenui ante Omnia graphicen, hoc est o homo picturam in buxo docerentur: reciperetur j ars ea in primum gradum libe- siauiuae. ralium. In vetustis tamen pene omnibus legitur, ut pueri ingenui omnia antigraphicen .licet hoc Hermolaus ex vetustis restituisse se dicati inare D suspicor sie Plinium scriptum reliquisse' Ingenui omnia ante graphicen: quasi haec fastigium doctrinae puerili imponeret. quod tamen admonendi animo dictum a me existimari velim. non enim facile mutandam esse structuram veterem censeo. Nonnihil hanc opinionem meam in tedit id quod sequitur,Semper quidem honos ei fuit,ut ingenui eam exercerent, mox ut honesti,perpetuo interdicto ne seruitia docerentur. Caeterum quod hic di citur nemine docuisse minoris talento annis dece, non consentanesi mihi visu in est, ut cum tanta precia tabularia legeremus apud Pliniu idem tamedocendi precium tam paruum poneret,atque ita poneret,ut admirari nos E vellet. .arecti exemplaria antiqua adirem,reperi no annis sed annuis logendum,nec decem,sed X L. ut sit, Docuit nemine minoris talentis annuis quadraginta. quanquam in antiquissimo scriptum erat quingenta, in pagella quidem,sed in margine quadraginta. Vt minimum autem annuis de cena legendum hoc est aureorum sex millibus.quod longissime abest ab eo sensu qui eis impressis percipitur,absurdissimo illo quidem, cum etiam pluris hodie pictores instituantur. Atqui ne decoxisse doctrinam eam Apelli putemus, qui tanti picturam didicit: idem auctor de eo loquens aliquanto pdsi ita inquit,Pinxit& Alexandrum Magnum fulmen tenentem in tem- li 3 s.c. 1 α
115쪽
pio Ephesiae Dianae viginti talentis auri .digiti eminere videntur,& fulmen Fextra tabulam esse. Immane tabulae precium accepit aureos mensura, non numero .Vel ut ex vetustissimo lego,tabulae preciu in nummo accepit aureo, naensura, non numero. Viginti auri talenta, ut minimum centum ac
viginti millia aureorum coronatoru valent. quod tamen exquisitius postea viderimus. Strabo libro. xiiii.de Co insula loquens,& urbe eius cognomini, In suburbano est Aesculapii templum valde nobile, simulacris multis revirium: in queis est Apellis Antigonus. Fuit etiam pridem Venus emari emergens,quae nunc diuo Iulio Caesari dicata est Romae, quam Au- Ggustus honori patris consecrauit, ut generis auctorem. Fama est Cois pro
tabula centum talenta ex imperato tributo remissa esse,ψασὶ R isit ori sInterpres eo in loco lapsus, an adyomenen,id est emergentem Venerem, nudam transtulit, quasi apodyomenen. Est enim M sitit emersus, cui opponitur in Abin, quan quam Sc aliud significat. Homerus,
Plinius libro supradicto, Venerem exeuntem e mari diuus Augustus dicauit in delubro patris Caesaris, quae Anadyomene vocatur, versibus Graecis Hiali opere dum laudatur victo, sed illustrato. huius enim inferiorem parte qui reficeret,non poterat inueniri. Ego tamen ex vetustis melius posse legi puto Versibus Gret cis tali opere dum laudatur victo: sed per tot lustra huius inferiorem partem corruptam qui reficeret,non potuit inueniri. Per lustra autem Censores olim sarta tecta aedium sacrarum tuenda locare solitos este notum est. Romanorum igitur res nummaria ita propemoduni constituta fuit. Graeci drachmis, minis,& talentis usi sunt. Talentum multiplex fuit auctore Festo. Atticum autem sex millium denariorum fuisse dicit. mira, g, inquit Suidast inia likH-R- - ν. Talentum, Iinquit, minarum est sexaginta, mina autem drachmarum centum. Hoc
etiam legimus in versibus illis qui apud Priscianum leguntur, & Fauinies.se dictitantur, Cecropium superest post haec docuisse talentum,Sexaginta minas seu vis sex millia drachmas, Quod summum doctis perhibetur pondus Athenis. Priscianus de ponderibus,Scrupulus inquit,sex siliquae . drachma,scrupuli tres. uncia drachmae octo, scrupuli XXIII I .vnciae X I I libra. Libra vel mina Attica drachmae L X X U. Libra vel mina Graia drachmet X C V I. talentum Atheniense paruu, minae sexaginta. magnu , minae L X XXIII,& unciae quatuor. Ad hoc probandum citat Liuium, sed quoniam verba Liuii apud Priscianum corrupta leguntur,ab auctore ipso repetenda sunt, qui lib. iiii de bel. Maced . de Tito .intio loquens Graeciae 4iberatore, Ingens inquit)numerus erat bello Punico captorum, quos Annibal, cum a
suis non redimerentur. venundederat. Multitudinis eorum argumentum
est quod Polybius scribit, centum talentis eam rem Achaeis stetisse, cum quingentos denarios precium in capita, quod redderetur dominis,statuis
116쪽
A sent. Mille enim ducentos Achaia ea regione habuit. Hactenus Liuius. Ex cuius verbis intelligimus in centum talentis millies ac ducenties quingentos denarios esse, hoc est sexcenties mille. quod perinde est ac si dicas centies sex millia denariorum. Ita planum fit in quolibet talento sex millia denariorum fuisse,cum centesima pars eius summae sint sex millia. Rem per se odiosam, quam potui facillime explicui, sicq ubique facturum me comparavi: ne qui hunc librum in manus sumpserint,idetidem necesse habeant eo tantisper deposito palimpsestum se inere. sic appellant tabellam deleti- Palimpse B lem qua calculatores utuntur, quanquam Cicero pro charta utitur deletitia. Addit hoc Priscianus, Denarios eo tempore nummos argenteos fuisse siliquarum pondere vicenarumquaternarum : id quod Liuius in eo libro ostendit de triumpho eiusdem Quintii loquens,liis verbis, Signati argenti octogintaquatuor millia fuere Atticorum, tetrarchiam vocant. trium sere denariorum in singulis argenti est pondus. ino in loco Livii non tetra chiam, sed tetra drachma lego: non ex Prisciano, apud quem inanis artola pro hoc verbo relicta est,sed ex Cicer one,de Polluce libro nono de vocabulis rerum ad Commodum Caesarem: qui auctor didrachmum, tridra- Didia C chmum de tetradrachmum nomismata olim fuisse tradit, eum si nummu iis,4 i, ab Atheniensibus bouem appellatum este ab eius pecudis nota,indes ficta chmum. ab Homero arma hecatomboea dc enneaboea. Id etiam ex Prisciano satis
intelligi potest,qui nummos illos Atticos fuisse scribit duarum & septuaginta siliquarii. Idem Liuius inquit illel ostendit lib. xxxvii. ab Urbe cond. magnum talentum Atticum octoginta habere libras & paulo plus, cum
supradictorum copulatio manifestet octoginta tres libras ct quatuor uncias habere talentum,quod est denariorum sex millium. Livii verba haec citat, Talentum ne minus pondo LXXX Romanis poderibus pendat,vel D sic decreuit Senatus,vi non plus quam ternae librae & quaternae unciae singulis talentis desnt. Hactenus Priscianus. Cuius computationem sic accipio nihil enim aliud addidit)cum unumquodque talentum sex millia donariorum penderet, octo quoque millia drachmarum pependisse ratione praedicta .Haec octo millia si in dentenarios partiaris, octoginta utique libras celenarias habebis. Atqui cum libra antiquaquam Liuius secutus est, drachmaru fuerit sex &nonaginta,supererunt quater octoginta drachmae, id est trecentae & viginti: ex quibus ratione dicta tres librae conficiuntur, &insuper tertia pars librae, id est duae & triginta drachmae. Ita in talenta sn-E gula ternae librae cum triente tribuuntur vltra octoginta libras. Sciendum autem inquit ille) quod secundum Livii computationem centum minae Atticae,quarum singulae L X X V drachmas habent, faciunt talentum magnum. minus autem talentum sexaginta minae secundum Dardanum faciunt. Maius autem & minus fuisse docet Teretius in Phormione cum inquit,Si quis daret talentum magnum. Italica autem mina drachmas habet
ut supra dictum est nonaginta sex, quae libra est XII unciarum, hoc est denarii L X X I I. Qua computatione L X X X III librae Romanae, di
quatuor unciae, quod magnum talentum esse diximus, centum minas At
117쪽
ticas faciunt. Seneca in .x. Epistolarum ad Nouatu. X X IIII sestertia in- Fquit id est talentum Atticum paruum. X XIIII enim sestertia, sexaginta libras habent. Hactenus apud Priscianu legitur. Quo dicto Priscianus ipse
sibi contrarius est. Hac enim ratione talentum magnum septem millia &quingentas tantum drachmas habuisse probatur, quod Livii supradicta ratione octo millia habebat. Quippe cum singula tetradrachma, id est qua ternarum drachmarum nummos,ternis denariis aestimauerit, sena quoque millia denariorum octonis millibus drachmarum aestimauit. At hoc quam sit consentaneu cum postremo dicto, videamus. In promptu est enim uni- G cuique videre, cum centum librae centenariae dece millia drachmarum valeant, si inde quartam partem eximamus,ut librς iam sint septuagintaquinque drachmarum, non plus quam septem millia & quingentas drachmas talentum valiturum, quod tamen Liviana computatione octo millia valuit. Iam vero octoginta tres libras per numerum drachmarum, id est nonagiessexies multiplicemus, fient in summa septem millia nongentae sexaginta octo drachmae. his si trientem supradictum. id est duas & tristinia drachmas addiderimus, quae ex quaternis illis exuberantibus unciis nunt, numerum omnino octo millium habebimus. Quare manifesta est halluci- Hnatio in calculo supradicto: quem Prisciani esse ideo non credo , quod in tribus libris antiquis quos vidi, tractatus ille non visitur, uno etiam antiquissimo. Centum igitur minae Atticae talentum magnum ut fecerint, non
id talentum erit cuius Liuius loco supradicto meminit: sed Euboicum sortast de quo idem Liuius lib. eodem sic inquit, de pace loquens cum Antiocho facta, Europa abstinete, Asia. omni quae cis Taurum montem est, decedite. Pro impetis deinde in bellum factis, X V millia talentum Euboicum dabitis: quingenta praesentia : duo millia & quingenta cum Senatus populusque Romanus pacem comprobauerit: mille deinde talenta per Iduodecim annos. Quid sit autem Euboicum talentum, docet Festus nisverbis, Euboicum talentum nummo Graeco septem millium de quingentorum cistophorium est: nostro,quatuor millium denariorum. Cistophororum autem crebra est mentio apud Liu ium, ut libro eode in triumpho L. Scipionis, Tulit in triumpho argenti pondo C X X X V V millia. Et paulo superius de nauali triumpho L. Aemilii, Pecunia transsata nequaquam tanta pro specie regii triumphi. Tetracina Attica CCXXXIMmillia. Cistophori CCCXXXII mil. In superiore exenario non tetra- cinum & cistophori lego, sed tetradrachmum de cistophorum genitivo ca 3 R. In hoc autem tetraὸrachma & cistophori: & ubique apud Liuium sic
emendandum censeo. Tetracinum enim quid sit, nemo,ut arbitro nouita Nec tamen dictum Festi conuenit cum ratione Liuiana,quae talentum sex 'millium denarium facit. Nisi etiam corruptum numerum apud Festum aliquis suspicari malit. quanquam alioquin Festus ipse sibi non constat, qui alibi talentum Atti eum sex millium denarium facit, Rhodium cistophorum quatuor millium: alia etiam genera ponens nihil ad rem pertinentia. Quare potius adducor, ut talentum apud Liuium sit octogenarium,&proportionem
118쪽
dc partibus eius liber II. lvii.
A proportionem epitriton habeat,id est sesquitertiam, vel ut alii loquuntur,
tertiariam, ad talentum Atticum minus, quod sexagenarium est. Sic enim ratio quadrabit, ut quam proportionem denarius ad drachmam habuisse dicitur,eandena Liuia num talentum ad vulgare, id est ad Atticum habeat. Libras nunc centenarias intelligi volo. Nam quod apud Priscianum legitur, ut talentum minus sexagenarium sit, & lisrae eius septuagintaquinque drachmarum,nullo auctore confirmari potest. Cum enim Suidas, Pollux, Festus, Graeci & Latini talentum Atticum sex militum drachmarum esse B dicant,& sexaginta minarum, necesse est ut L X minas n5 Atticas sed Gr cas intelligamus, & centenarias, quae Atticas octoginta faciunt. Talenti τλl nimmagni meminit Plautus in Mostellaria his verbis, Si hercle nunc serat sex talenta magna argenti ero istis praesentaria, nunquam accipiet. Locus auteille Livii qui apuὸ Priscianum citatur, non lib. xxxvii. legitur,sed xxxviii, his verbis, Argenti probi XII millia Attica talenta data intra XII annos perisionibus aequis. Talentum ne minus pondo LX X X Romanis ponderibus pendeat.Vbi tamen ordinem verboru peruersum esse credo. Non
enim latine XII millia talenta sed talentum dicitur, quomodo & alibi &C in loco supra dicto locutus est Liuius. Quare hic Liuium scripsisse puto, argenti probi Attica talenta XII millia, vel Atticum talentum. Quod si
de talento dicere ulterius pergam, exitum res non inueniet: usqueadeo de talento diuersa produntur & varia ab auctoribus. Suidas de Hesychius talentum apud quosdam centum oc vigintiquinque librarum fuisse tradunt, apud nonnullos genus fuisse nomismatis. Non omittendum id quod Pol lux inquit,talentuni Atticum apud Athenienses Atticas drachmas capere numero sex ni illia: apud alios eundem numerum, sed suarum cuiusque loci draclamariam.Id quod ed pertinere potest,quod de talento Liviano di D ctum est siue Euboicum siue aliud fuerit,ut quomodo Athenis de alibi t lentum sex millia drachmarum habuit vernacularum cuiusque loci, sic
Romae sex millia denariorum habuerit, quae tamen aequauerint pondere octo millia drachmarum. Vitruvius lib.x. de testudine Agetoris Byzantii τ remum loquens, Erigebatur autem machina in altitudinem ad disiiciendum mu- vi iuuid. rum circiter pedes centum. Item a latere dextra ac sinistra procurredo perstringebat non minus pedes centum. Gubernabant eam homines centum, habentem pondus talentum quatuor millium, quod fit quadringeta octoginta millia pondo. His verbis, si emendate leguntur, auctor est VitruviusE talentum centum &viginti pondo Romana continere: quod Renus proxime accedit ad illud talentum quod Suidas & Hesrchius potuerunt. In aliis libris quadringenta nonaginta mil.legitur. Qua ratione talentum centum & viginti pondo & semissis fuit. quod ipsum ego non argenti talen tum fuisse,sed negociatorium & mercimoniale puto, quod duplicem se lasse ad talentum argenti proportionem habebat, ut hodie libra argentaria& aurificum subdupla est zygo staticae. Et sic singuli homines quina
paulo minus millia pondo Romana mouebant machinali libramento, nostra circiter tria millia & sexcenta. usqueadeo diuersa auctores de talento
119쪽
Aestima. tio talenti aere nostro
scripserunt. Nihilo tamen secius constituere omnino habeo quid sit talen Flum, quantumque sit ad Romanum nummum relatum . si quidem adulteriora progredi ordine instituto contendo. Obseruaui igitur Romanos non ante talenti vocabulo uti coepisse,quam imperii fines ad eas usque rates prorogauerunt,quae hoc vocabulo signati argenti utebantur. Tunc autem eos verisimile est eodem genere talenti uti solitos, quo genere utebantur ii quibuscum commercia aut belli aut pacis habuerunt, nisi siquando certis verbis concepta foedera aliud genus induxerunt, ut in Antiochi scedere iani dicto factum est, quo cautum est de talenti quantitate. Fere au- Glem talentorum vocabulo usi sunt in rebus Graeciae & Asae. Quare cum Graeci & Asiatici populi sena millia drachmarum & sexagenas minas talento tribuant, ego in colligendis summis hanc rationem ut potissimam sequar. Malo enim extenuasse res videri,quam in maius auxisse. Atqui nomo talentum apud scriptores rerum in Graecia aut Asia a Romanis gesta rum, minus fuisse libris sexaginta contenderit, ut arbitror. Denarii autem&drachmae proiniscuam appellationem habebo, auctoritate fretus Plutarchi de Plinii,do scribentium concordia. Nec me deterrebit locus ille Livianus in quo pro trium fortasse quatuor legendum est : quanquam & in- Hierantiquum denarium & drachmam Atheniensem potuit aliqua esse dinferentia. quod tamen non probo. Habeo enim antiquissimum in hono rem Romuli de Remi percussum, quibus infantibus lupa sub ficu ubera praebet. Literae exesae vetustatem praeserunt. Pondus idem quod reliquis tui drachmales sunt.ab altera parte X litera denarium significare videtur,ed potuit tetradrachmus nummus maligne percussus esse in difficultate reipublicae A theniensium, ut aliquando Romae factum es se docebimus:
ita ut quatuor drachmarum nummus non multo plus tri drachmo valeret,id est denariis tribus. πυλαντιν inquit Suidas μνῶν iR . 34λῖν V. Talentum sinquit illelminarum est sexaginta, mina autem drachmarum centum,drachma obolorum sex. Sed de minutis postea viderimus, ne quid addubitatum relinquatur. Nunc talentum aestimabimus sexcentis coronatis nostris, hoc est sexagies denis . Denos enim aureos in libras constituimus. Hac ratione centum talenta centies sexcentos aureos valent,hoc est sexaginta millia: quod promptum est colligere in digitos tantum calculum deducenti. Centies enim quingenti, quinquaginta millia efficiunt:& centies centum,decem millia. Eadem ratione decem talenta, sex millia coronatorum valent:& viginti, duodecim: triginta, de- Κcem & octo:quadraginta,quatuor & viginti: quinquaginta autem,triginta:& mille,sexcenta millia. Quod sentes dicendum duxi, ne lectores posthac aestimandis summis haereant. Ita fit ut quod Graeci quinquaginta tale ta argenti dicunt,Romani duodecies sestertium dicat quae summa census est Senatorii: quod ita postea probabimus, ut nemo in posterum ambigat. Veniamus ad n istoricorii loca. Plutarchus in C sam,Circa Pharmacusam insulam a piratis capitur, qui peride tempus nauibus magnisWimmensis classibus mare occupauerant. a quibus cupro eo redimedo viginti poscorentur
120쪽
dc partibus eius liber II. lviii.
R rentur talenta, derisit, ludd qualem cepissent virum, ignorarent: proinde quinquaginta se daturum pollicitus est. Tranquillus in eodem Caesare, Numeratis deinde quinquaginta talentis, expositus in littore, non distulit quin e vestigio clas te deducta persequeretur abeuntes. inquaginta talenta, triginta millibus coronatorum aestimo. Idem Plutarchus, Caesar ex Praetura prouinciam sortitus Hispaniam, cum proficiscenti creditores magnis clamoribus impedimento eaeent, confugit ad Crassum, qui Romanorum ditissimus, aduersus Pompeii in RGublica potentiam,acri Cae-B saris ingenio ac seruore simul egebat. Crasso igitur contra inexorabiles maxime ac importunos creditores octingentorum & triginta talentorum sponsione interueniente, Caesar in prouinciam abiit. Hoc perinde est aesi dicam,quadringenta & nonagintaocto millia aureorum quae Caesar dobebat: Crassum fide sua esse iussisse: de quo idem Tranquillus ' Ex Praetura ulteriorem sortitus Hispaniam, retinentes creditores interuentu sponsorum remouit. Appianus in secudo belloru Ciuilium: Caesar deinde in Iberiam delectus Praetor, cum magnam facultatum partem ob ambitum aere alieno devinxisset, huiusmodi verbis usus esse dicitur, Bis millies & Aes alie, C quingenties centena millia sibi adesse oportere,ut nihil haberet. Quae summa aere nostro maior est bis & sexagies centenis millibus aureorum. Hu- ctaiotis. ius dicti fides ab exemplari Graeco petenda mihi visa est: quod mihi vid re longo interuallo contigit beneficio Lazari Bar fit utraque lingua do ctissimi,ut scripta eius testantum qui legatione Venetiis sunctus est,unde illud volumen prosectum. In eo aute sic locus hic legitur,, R - - - ,
Maiis. Quae verba sic vertenda esse duxi: Caesar autem praetura in Hispania D sortitus; quantisper a creditoribus manu iniecta retentus est ob contractum aes alienum in ambitu, maius suis facultatibus: tunc. sertur dixisse, duobus millibus & quingentis myriadibus sibi opus esse ut nihil haberet. Quod latine ex more antiquo loquendi sic vertendum fuit, ducenties de quinquagies sestertium sibi opus esse. quae summa aere nostro instar est sexcentorum vigintiquin i milium aureorum. & ita interpretamur quasi Appianus myriadas nummum non drachmarum intellexerit. Quod si recte secimus,ex iis quae infra dicentur, constabit& Curionem de Milonem longe maius alienum aes eodem tempore contraxisse. Vertim Latinis li-Ε bris de Graecis traductis fidem posthac non habere constitui, luculentis exemplis commonefactus. sed nos hoc viderimus. Graeci hunc numerum tam oe, sexcentas de viginti myriadas appellant. Lingua nostra millionem vocat decies centena millia. Hoc si imitari volumus, chiliada chilia dum ut Grae- cs sidisci dicere poterimus,hoc est mille millenarios vel millies mille. Graeci ru sus myriadem vocant decem millia. ergo decies centena millia centum myriadas dicunt ,& mille myriadas centies centena millia. Quod ideo praefandum duximus, ne legentes conturbentur si vel iis vocabulis aliquando Vtamur, vel eos auctores citemus qui ea usurparunt. Plutarchns in Crassio,