장음표시 사용
221쪽
mus.Verum enim uero cum tot olim auri metalla suerint de in Hispania & pin Gallia ,hodie neutrobi esse dictitatur, quae quidem commemorari digna sint. Nam de Strabo suo iani tempore in Tmolo & circa Pactolum & aliis in locis consumpta fuisse auri metalla auctor est lib.xiii. Vidimus hoc anno ex Lingonensi agro etasios lapides auro argeto j interstinctos, ex quibus aurum argentumque elicitur.hos metallarii pro experimento dederat. qualis autem subesset vena,nondum compertum erat. Is ager in ditione ellMichaelis Bodeti antistitis Lingonentis,uiri cu singulari ac multiplici eruditione praediti,tum ver0 ad priscam normam continentiae Pontificiae ex- Gacti, cuius auspiciis metallarii opifices specimina supradicta auri argenti. metallorum ediderunt. Postremo idem Strabo lib.xiiii. circa finem, Polybius,inquit, auctor est, tempore suo circa Aquileiam,& praesertim in Tauriscis Noricis inuentam esse auri dinam sic natura commodam, ut cum
quis in duos pedes terrae superficiem detraxisset, statim aurum fossititium inueniretur. Eossionem autem non infra quindecimum pedem processis se. Fuisse autem aurum illud partim purum magnitudine fabae aut lupini octaua tantum parte decocta,partim pluscula inὸiguisse excoctione, ali quin valde utile. Uerum cum Itali Barbaris in ea re operam nauare coepi D FIsent, continud intra duos meses aurum per totam Italiam tertia parte pre est vilius esse coepit. Quod cum Taurisci animaduertissent, eiectis adiutoribus operis, soli aurum promercale exposuerui. Nunc aute inquit omnia
auri metalla in Romanorum potestate sunt. υ γ ο- ώνκτοῖς rustasi m
γλα- . Hoc dictum Strabonis eo tertinet cluod supra de auri ad argentum analogia dictum est, quae varia olim fuisse deprehenditur. Pollux decuplicem posuit. Ex Plinio Romae primum dimidio etiam ma- Iiorem suisse docuimus. Rursus Tranquillo auctore Caesar Dictator auruin libras ternis millibus nummum venu dedit: quae ratio subduplex est eiusquam Plinius posuit, quae est eiusmodi, ut aurum quindecies argento ropensile fuerit. si tamen locus emendate nuclegitur, quod vix mihi persua deo ut alibi dictum est. Herodotus no modo aurum,sed etiam psegma aureum tredecies tanto argenti aestimabile posuit, cum tamen denaequale nae unciae psegmatis vel chrysamini sanctione principali pro singulis auri libris cedant ut diximus. Qua ratione septima sere parte psegma auro ob- 'ro vilius Disse conuincitur. Sic Herodoti aestimatio proxime ad Plinia- Κnam accedit. Porro ex Tacito docuimus aureos singulos Romanos num
mis valuisse centenis id est quinque & viginti drachmis. Qua ratione auri drachma duodenis argenteis & hemidrachmio valuit.didra mi enim erat aurei ut alibi dictum est. Nostri autem temporis aestimatione aurum paulo minus duodecies argento rependitur. Intelligimus igitur ex verbis Strabonis,interdum propter auri copiam ex metallis existentem, auri precium diminutum etiam tertia parte. sic fit ut Pliniana aestimatio ad Pollucis aestimationem redeat,hoc est quindecuplex ad decuplicem. Nostri autem plerique
222쪽
& partibus eius liber IIII. cs X.
A rique opinantur iustam auri ad argentum proportionem, decuplicem censeri, sed auri penuria esse auctam:id quod ex iam dictis non videtur esse verum. In uniuersum autem ostendimus varias auri indicaturas, quae auri etiaprecia euariare faciunt. nec aliud statui sui arbitror ex antiquorum lectione de auri ad argentum proportione potest. Ad ea autem quae de Gallia diximus, illud etiam addemus, Lugduni Ar rocopium fuisse Romani im- Armo
perit,id quod Strabo lib. iiii. his verbis persibuit, Lugdunum in colle con- ἴ.jὸ 'ditum ubi Arar amnis Rhodano immiscetur, Romano tenetur imperio, n nie,
B ampliori quoque dignitate virorum secundum Narbonem florens,quibus v sui magno est emporium. Ibi quoque Romani duces aureum nomisma
Fuit etiam signandae pecuniae officina Apolloniae in Epiro. Cicero ad Cn. Plan .lib. xiii. Epist. Cum signaretur argentum Apolloniae, non possum dicere eum praefuisse, neque possum negare eum astuisse. Lugduni autem templum communi uniuersae Galliae impensa extructum est, de Caesari Rugu Ara me sto consecratum ea parte ante urbem ubi amnes confluunt, inibi. ara dignitatis eximiae,gentium sexaginta titulo insignis,dicatis ibi totidem gentium simulacris. Non omittendum etiam prouinciales olim stipendiarios Pestiatio tria genera pensitationum agnouisse canonem, oblationem,&indictione
quae etiam lio die populares in Gallia agnoscunt. Haec tria genera Cicero qhis verbis complexus est in tertia in Verrem Aetione auctore Asconio. Sic enim inquit de Sicilia loquens, Quando illa frumentum quod deberet, non ad diem dediti quando id quod opus esse putaret, non vltro pollicita est i quando id quod imperaretur, recusauiti Age iam percenseamus immensas pecuniarum summas,& impendia inusitata quibus confirmari possit id quod ante diximus de redditibus opimis Romani imperii. Tranquil- D lux in Caligula: Nepotinis sumptibus omnium prodigorum ingenia supe- Caius pis
rauit,commentus nouum balnearum usiim, portentosissima genera cibo
rum atque coenarum,ut calidis frigidi' unguetis lauaretur, preciosissimas ἡ di margaritas aceto liquefactas sorberet, couiuis ex auro panes oc obsonia apponeret: aut frugi hominem esse oportere dictitans,aut Caesarem . quin etianum mos non mediocris summae e fastigio basilicet Iuliae per aliquot die, sparsit in plebem. In extructionibus praetoriorum atque villarum omni ratione posthabita nihil tam efficere concupiscebat, quam quod posse eis cinegaretur. Et iactae itaque moles infesto ac profundo mari, & excisae rupes durissimae silicis,& campi montibus aggere aequati,& complanata sessuris montium iuga,incredibili quidem celeritate, tuum moret culpa capite lue retur. Ac ne singula enumere,immensas opes, totum illud Tyberii Caesa- Μ inois ris vicies ac septies millies sestertium non toto vertente anno absumpsit. Idem alibi. Nouissime contrectandae pecuniae cupidine incensus, saepe su- rum pro per immensos aureorum aceruos patentissimo diffusos loco , & nudis pedibus spatiatus,& toto corpore aliquadiu volutatus est. Viciessepties mil- vi iri 3elies sestertium, nomismate nostro sexagiessepties millies mille aureos &quingenta praeterea millia valuit:vel ut prisco more loquamur sexcenties tium.
223쪽
locus. Millies co ena mil ita Numera di ratio a
septuagiesquinquies centena millia aureorum. Graeci sex millia septingen- Fias de quinquaginta myriadas aureorum dicerent. Priscum autem eum morem numerandi fuisse ex Plinio apparet libro xii .ubi de Arabia selici loquens, Minima inquit computatione millies celena millia sestertium annis omnibus India & Seres, Peninsula 4 illa imperio nostro adimunt. non dicit centies millies, mille sestertium, ut nunc vulgo loquimur, sed milliescentena,quod idem est. Sic alibi in secundo: Pars nostra terrarum de qua memoro,ambiente ut dictum est loceano velut innatans,i5gissime ab ortu& ab occasu patet, hoc est ab India ad Herculis columnas Gadibus sacra-Gtas octuagiesquinquies centena septuagintaocto millia passuum, sicut Amtemidoro placet auctori. Hoc apud Martianum Capellam totidem verbis legitur,Longitudo ab ortu ad occasum, hoc est ab ipsius Indiae extremitate, usque ad Herculi columnas sacratas, octuagiesquinquies celena septuaginta octo millia sunt, sicut etiam Artemidorus auctor asseruit. Rursus idePlinius lib.eodem, Uniuersum autem hunc circuitum Eratosthenes in omnium quidem literarum subtilitate, de in hac ut is praeter caeteros solerbquem a cunctis probari video, ducentorum quinquagintaduorum milliu prodidit,quae mensura Romana computatione enicit trecenties quinde- Hcies centena millia passuum. Haec verba cum sic legerentur apud Vitruviulib. primo, nuper Iocundus architectus vir religioni initiatus, omnis antiquitatis petitissimus, tamen more hodierno reserenda censuit, in iis exemplaribus Vitruvit,quae egregie alioquin desolerteremendata imprimenda curauit.Sic enim in his legitur, inae ducenta ciuinquaginta duo millia stadiorum fiunt passus semes de tricies millies mille & quingenties mille. Huius autem octava pars, quam ventus tenere videtur, est ter millies mille &non ingenties tricies septies mille, & passus quingenti.qui modus loquendi antiquitatem non resipit: quare sic locum potius legos ex librorum prius Iimprestarum obseruatione, licet corruptus ille locus atque etiam mutilatus in eis sit quae fiunt passus trecenties & quindecies centena millia. Huius
autem octava pars quam ventus tenere videtur, est tricies novies celena trigintaseptem millia, & quingenti passus. Hac lectione & vetusta sermula restituitur,&numerus ad passum conuenit. Apocairpseos cap. ix. Et soluti sunt quatuor angeli qui parati erant in horam & diem & mensem-annu,
ut occideret tertiana partem ho ininum:& numerus equestris exercitus vicies millies dena millia. δυο meti λσώνεια/:ν, sic latine&prisco more verti
debuit, Bis millies centena millia. Haec enim verba, millies centena millia, myriadum myriada significant: ultra quem numerum Graeci vocabulum non habent. Nostrates id centum milliones appellant, cum millionem di camus millenarium numerum in sese multiplicatum. Ergo bis millies centena millia, duas myriadas myriadum significat:& ter millies,tres myriadas,& deinceps usque ad decies millies centena millia,hoc est denas myriadum myriadas, quod uno verbo nostrates abaci studiosi Milliartum appellant, quasi missionu millionem. Romani igitur per centenarios millenariorum numerant, non per millenarios millenariorum, ut Graeci per chiliadas chi-
224쪽
& partibus eius liber IIII. G.
A liadum aut myriadum, quia apud priscos Romanos nullus erat numerus maior centies millenario.Verum apud Plinium libro eodem,ubi legitur in codicibus post Hermolat emendationes impressis, triciesquater quinquaginta millia,& quinquagies bis quindecim millia passuum, celena verbum subaudi edum ess,ut recte admonuit Hermolaus: quomodo & eaulo pὀst, C Quae mensura uniuersa ab eo mari essicit octuagiesquinquies septuaginta octo millia.Superius enim centena additum est a Plinio, quod hic non le- antiquis saegitur, sed subintelligedum relinquitur. Hoc autem liquere potest ex Ma B tiano, apud quem omnia iisdem verbis ut apud Plinium leguntur. Nam cum apud Pliniu ita legatur in manu scriptis de in impressis ante Herm laum, A Gange amne ostio si eius quo se in eorum oceanum etandit per Indiam Parthienen. ad Myriandrum urbent Syriae in Issico sinu positam ILI I. M. X V. passuum decem & nouem: apud Martianum eade verba loguntur,nisi quod numerus ita effertur, quinquagies bis quindecim millia. Ex quo auctore Hermolaus Plinium eo capite emedauit. Q propter c5iectura ex hoc loco fieri potest ad ea quae nos ipsi in Plinio mutauimus, ut millies sestertium,& quingenties, & huiusmodi alia adverbialiter prolata,
C quae confusa sunt in exemplaribus propter notarum compedia. Simile est illud quod statim sequitur apud Plinium,Latitudo autem terrae a meridiano situ ad septentrione dimidio fere minor colligitur LIIII. mil.L XII. Sic enim in manu scriptis de olim impressis legitur, cum Martianus dicat quinquagiesqua ter centena sexagintaduo millia, quem a Plinio haec & alia superiora transcripsisse non dubito. Centena autem verbum in his num ris subintelligendum relinqui, planum sit ex eodem Martiano, qui de Europae longitudine loquens, ita inquit, Europae solius mensura octogies bis X C IIII. Pliniusti C. iiii. Longitudinem Europae Artemidorus atque Isin dorus a Tanai ad Gades L X X XI I. X III I. prodideret. Sic enim in antiquis legitur, licet in impressis LXXXIIII millia legatur. Apud Mamtianum octogies bis centena nonagintaquatuor millia intelligo. Apud Plinium sic octogies bis centena. XIII I. mil. passuum. & sic plerus & Plinius & Martianus locuti sunt, de ante eos Cicero.quod eo valet quod supra diximus de compendio loquendi per adverbia antiquis usitato, ut centies sestertium pro centies centena millia sestertium omnino intelligi d beat: ut fortasse illi numeri lib.xxxiii. Plinii de aerario Romano recte restituti videantur a nobis supra libro se do. Macrobius in primo de Somnio E Scipionis numerandi compendium refugiens, ita inquit, Duplicatis igitur illis quadragiesocties centenis millibus,erit integra aiametros coelestis ci culi nonagiessexies centena millia stadiorum, & inuenta diametros facilὰ mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quq diametrum fecit debes ter multiplicare adiecta parte septima: de ita inu nies totius circuli per quem sol currit, ambitum, stadiorum habere trecenties centena millia,& insuper centum septuaginta millia. Sed ut ad rem rodeam,supradictas opes Tyberius Augustus princeps non modo deparcus& serdidus,sed etiam rapax, annis tribus de vigiyti confiscauit, Caius aute
225쪽
Neromul Canauuculi sui Tiridates. Tiridatis
succetar intra annum primum imperii exhausit cum annuis vectigalibus Fde tributis imperii. Quapropter idem auctor de Nerone ita inquit, Diuitiarum & pecuniae fructum non alium putabat,quam profusionem: sordidos ac deparcos esse, quibus ratio impensarum constaret: praelautos, vere. magnificos, qui abuterentur ac perderent. Laudabat mirabaturi auunculum Caium nullo magis nomine,quam quod ingentes a Tyberio relictas opes in breui spatio prodegisset. Quare nec largiendi nec absumendi modum tenuit. In Tiridates quod vix credibile videatur) octingeta nummum millia diurna erogauit, abeuntiis; super sestertium millies contulit.nullam Gvesteni bis induit. Quadringenis in punctum sestertiis aleam lusit. nunquacarrucis minus mille fecisse iter traditur,soleis mularum argenteis. Hactenus Tranquillus. Tiridates Rex erat Armenia ,Vologesis Parthorum Rogis frater, in qua regione quu Corbulo pr sectus res prospere Neronis au-1piciis gessisset, Tiridates rebus aduersis perterritus, ad colloquium cum Corbulone venit. In quo colloquio Tiridates ut inquit Tacitus lib. xv. de nobilitate generis multum praefatus,caetera temperanter adiungit,Itum quippe Romam,iaturum j nouum C sari decus non aduersis Parthorum
rebus supplicem Arsacidem . Tum placuit Tiridatem ponere apud effigie H
Caesaris insigne regium, nec nisi manu Neronis resumere. & colloquium osculo finitum. Dein paucis interiectis diebus magna utrins specie inde Eques compositus per turmas,& insignibus patriis,Dinc agmina lNionum stetere sulgentibus aquilis. in medio tribunal sedem curulem, & sedis effigiem Neronis sustinebat.Ad quam progressus Tiridates,caesis ex more victiniis, sublatum capiti diadeni Mimagini subiecit. Postero die spatium orauit quo tantum itineris aditurus, fratres ante matrem. viseret. obsidem interea filiam tradit, litera' supplices ad Neronem. Haec causa fuit cur Tiridates Romam veniret: cuius aduentum ut honorificetissimum sibi Nero Iomnibus votis concupierat. In huius aduentum Nero Pompeii theatrum operuit auro: de quo Plinius lib.xxxiii. Nero Pompeii theatrum operuit auro in unum diem quo Tiridati Regi Armeni et ostenderet. Idem lib. xxx. de magia loquens, quam ob id inane artem esse contedit, qudd eam Nero
scire maxime concupiuit,nec potuit, cum nec ingenium nec facultates do essent: Magus inquit ad eum Tiridates venerat, Armeniacum de sese triu-phum afferens,& ideo prouinciis grauis. nauigare noluerat,quonia expuere in maria,aliis. mortalium necet statibus violare naturam eam fas no putant. Magos secum adduxerat. Magicis etiam coenis eum initiaverat:n5 tamen cum regnum ei daret, hanc ab eo accipere artem valuit. Tranquillus
alibi de eodem ita inquit Non immerito inter spectacula ab eo edita & Tiridatis in Vrbem introitu retulerim : quem Armeniae RNem magnis pollicitationibus solicitatum, cum destinato per edictum die ostensurus populo propter nubilum distulisset, produxit quo opportunissime potuit, dispositis circa sori templa armatis cohortibus,curuli residens apud rostra triumphantis habitu inter signa militaria atque vexilla:& Primo per deuoxum pulpitum subeuntem admisit ad genua, alleuatum 4 dextra exosculatus
226쪽
& partibus eius liber IIII. cxi.
A tus est: dein precati, tiara deducta, diadema imposuit, verba supplicis in te
pretata praetorio viro multitudini pronunciante. Perductu inde in theatrii, ac rursus supplicatera, iuxta se latere dextro collocauit. Ergo Tiridati Nero octingenta sestertia diurna erogauit, quae perinde aestinio ac si vicena millia aureorum nostrorum diceres. Diurna autem nescio an quadiu Romae fuit intelliga, an ex quo intra fines Romani imperii esse coepit. Disc denti autem amplius viciesquinquies centenis millibus dono dedit. Quadringenis in punctum sellertiis aleam lusit, id est denis aureorum nostroru genis jn B millibus in singula puncta non in singulos casus aleae. Huiusmodi ludus ab eodem Tranquillo in Augusto describitur, Inter coenam lusimus geronti- lusi. ed, & heri & hodie. Talis enim iactatis,ut quisque Canem aut Senionem
miserat,in singulos talos singulos denarios in medium coserebat, quos tollebat uniuersos qui Venerem iecerat. Hac ratione fit ut immensus ille ludus Neronianus fuerit. De domo autem aurea si quis locum apud Tran- Dom is
quillum legerit,quicquid nostro aeuo exaedificatum est, despicabile existi mabit, adeo ut Galloniense praetorium Cardinalis Ambasiani,quod iam in prouerbium venit ob sumptum superuacaneum , gurgustium prae illa do-C mo Neronis videri possit:quam tamen ipsam Plinius a Marci Scauri theatro operis magnificentia victam fuisse cotendit: ne miremur millies sestertium absumptum in Marci Scauri villae incendio, vel bis millies sortasse,
quod antea explicuimus. Quanti aute domus aurea constiterit, ex eo con- Quat 3
iiciendum relinquitur, quod idein Tranquillus de Othone scripsi, Diplomatibus primisque epistolis suis Neronis cognomen adiecit. Certe & imagines statuasq; eius reponi passus est mec quicqua prius pro potestate subscripsit si quingenties sestertium ad peragendam auream domum. Si igitur Otho quingenties sestertium, id est duodecies centena & quinquaginta
D millia aureorum nostrorum attribuit ad peragendam domum aurea,quanti opus ipsum antea factum aestimamus' Nam nihil desii iste operi ex eo apparet quod idem in Nerone inquit, Eiusmodi domum cum absolutam dodicaret,hactenus comprobauit,ut diceret quasi hominem tandem habitare coepisse. Quingenties igitur sestertium subscripsi se Othonem intelli mus ad appendicem quandam domus faciedam,vel operis expolitionem. Plinius lib.xxxiii. Nero Pompeii theatru operuit auro in unu ni diem quo Tiridati Regi Armeniae ostenderet. & quota pars ea apparatus fuit aureae domus ambientis urbemt Τacitus lib. xvii. de Galba loquens, Bis & vicies E millies sestertium donationibus Nero effuderat, appellari singulos iussit, Bis divis decuma parte liberalitatis apud ques eorum relicta. At illis vix declim super portiones erant. Exactioni triginta Equites Ro .praepositi. Igitur si Ne- ronis pro
ro quatuordecim annis quibus in imperio fuit, bis & vicies millies sestertium donationibus effudit id est quingenties & quinquagies centena mil- fusum.
lia aureorum nostrorum,& auream domu extruxit, cum interim in omni
parte vitae prodigos omneis superasset: quid existimabimus de opulentia imperii 3 De eo Plinius lib. xii. ita inquit Periti rerum astruxerunt non ferre thuris tantum annuo suetu Arabiam, quantum Nero princeps nouissimo
227쪽
pompae suae die concremauit. ubi Poppeae legendum puto: de cuius mose Fle Tacitus lib.xvi. Post finem ludicri Poppea mortem obiit fortuita maritirppp iracundia a quo grauida ictu calcis afflicta est. Corpus non igni abolitum,
'ς μ' ut Romanus mos,sed regum externorum consuetudine disterium odoribus conditur, tumuloΦ Iuliorum insertur. ductae tamen publicae exequiae. De hac Poppea Plinius lib.xxxiii. ita inquit, Vasa coquinaria ex argento
Caluus orator fieri queritur, at nos carrucas ex argento cetiare inuenimus.
re ' quoque aetate Poppea colunx Neronis principis delicatioribus iumentis suis soleas ex auro quoq; induere solebat. Idem lib. xi. Poppea certe GDomitii Neronis coniunx asinas quin entas foetas per omnia secum trahens balnearu etiam solio totum corpus illo lacte macerabat, ex te di quos cutem credes. Eusebius in chronicis de Orosius septimo hist. auctores sunt Colla io Neronem Senatum Romanum coegisse ad conserendum sibi annuum
centies sestertium ad tolerandas expensas imperatorias, hoc est aere nostrotone. ducena quinquagena millia aureorum , id quod post mortem Senecae factum fuit cum iam deterior fieri non posset Nero, & ad summu nequitiae Vitellius. de improbitatis peruenisset. Post Neronem Vitellius princeps successit: de
quo ita scribit Traquillus: Sed vel praecipue luxuriae saeuitiae 4 deditus,epu Hlas trifariam semper, interdum quadrifariam dispertiebat, in ientacula, oeprandia,& coenas,comessationes 4,facilc omnibus sufficiens vomitandi cosuetudine. In dicebat autem aliud alii eadem die: nec cumuam minus singuli apparatus quadringenis millibus constiterui. Famosi uim a super caeteras Coena Vi- fuit coena ei data ad uetitia a fratre in qua duo millia lectissimorum pisci ii, mi δμμ' auium apposita traduntur. Hanc quoque exuperauit ipse dedica tione patin q, quam ob immesam magnitudinem clypsum Mineruae, id est aegida polluchi dictitabat. In hac Scarorum4ocinora, Phasianorum & Pavonum cerebella,linguas Phoenicopterum , Muraenaru lactes a Carpathia Iv' fretos Hispani et petitarum commiscuit. Hactenus Tranquillus. Equidem nihil maius dici aut excogitari in luxuria posse video, nisi margaritarum liquefactarum haustus. Iam primum Pavones vidimus Varronis tempore quinquagenis denariis venales id est quinis aureis nostris,quorum c rebellis patina illa constabat, ut iocinoribus Scarorum, de quibus Plinius Scat piscis lib. ix. ita inquit: Nunc Scaro datur principatus , qui solus piscium dicitur ruminare,herbiss vesci no aliis piscibus, mari Carpathio maxime freques. proxima est his mensa generis duntaxat mustelarum.& paulo p6st, Ex reliqua nobilitate Je gratia maxima est & copia Mullis, scut magnitudo mo- ndica. Ex his verbis apparet Scarum primae auctoritatis suisse apud ganeosos homines: qui quanti vendi potuerit coniicere licet ex precio Multi qui Claudio principe septem vel octo millibus nummum emptus suit ab Asinio ut alibi dictum est. de Phoenicoptero idem Plinius libro decimo, Phinnic pleri linguam praecipui saporis esse Apitius docuit, nepotum omniualtissimus gurges. Idem libro tricesimoquinto: Atque ut luxu quoque au-τrip xi R. ctoritas contineat figlinis,tripatinum inquit Fenestella)appellabatur sum
ma coenarum lautitia. una erat muraenaru,altera luporum, tertia myxonis
228쪽
& partibus eius liber IIII. cxii.
A piscis, inclinatis iam scilicet moribus. Nam nos cum vnam Aesopi tragoe-ciarum histrionis in natura auium diceremus sestertiis sexcentis stetisse, nodubito indignatos legentes. At Hercules Vitellius in principatu suo C Csestertiis condidit patinam , cui faciendae sornax in campis aedificata erat, quoniam ed peruenit luxuria,ut etiam fictilia pluris constent quam Mumrina. Propter hanc Mutianus altero consulatu suo in conques ione exprobrauit pontinarum paludes Vitellio, memoria non illa foediore, cuius veneno Asprenati reo Cassius seuerus accusator obiiciebat interiisse centum B triginta conuiuas. Si haec verba vere leguntur, patina illa fictilis ducentis sestertiis, id est non minoris quam quinque millibus aureorum nostrorum
conlittit, propter quod Plinius dixit pluris fictilia constare quam Murrina, quorum precia Plinius magna ponit lib. xxxvii. Sed quonam modo fieri potuerit ut patina fictilis tanti constiterit, inire rationem nequeo, nec ipse Plinius hoc significare mihi videtur, cum prius dixerit Aesopi patinam sexcentis sestertiis stetisse. Patinam enim pro serculo posuisse notum est ex loco libri decimi, qui a nobis diligenter ut spero explicatus est de centum aviculis humano sermone canoris, senis millibus emptis. Sed rursus si Pli-C nius de ferculo intellexit, quonam pacto Plinius non ineptus erit, qui post sexcenta sestertia ducenta sestertia dixit cum maius aliquid omnino di mirabilius dicere vellet, ut plane quis ex verbis eius intelligere potest. Cum hieme scrupulus anxiu olim habuisset, libros antiquos adii, in quibus d cena talentis pro ducentis sestertiis legitur,quod nec ipsum placuit, utpote quod sextam tantum partem ad ducenta sestertia adderet: &alioqui nunquam Plinius & antiqui de rebus Romanis per talenta locuti sunt, licet in antiquis quibusdam codicibus Plinii med ose saepe legatur hoc verbum in
mentione rerum latinarum. Quare ex vetustissimo exemplari decies sester
D tium lego quod addit quadringeta sestertia ad patina Aelopi id est aure
rum decem millia. Condidit autem pro commentus est & auctor fuit, intelligo. Quod autem sequitur,sic lego: Propter hanc Mutianus altero consulatu suo in concione exprobrauit patinarum paludes Vitellii memoriae, non illa sordiore,cuius veneno Asprenati reo Cassius Seuerus&c. hoc sensu ut non sit foedior illa patina in qua venenum datum est tot couiuis. Patinarum autem paludes figurate dictu est allusione Pontinae paludis, cum patina ipsa etiam fictilis esset & lutea: de qua Plinius lib. iii. A Circeis palus Pontina est,que locum XXIII urbium fuisse Mutianus teri. cosul pro-E didit. Is est autem Mutianus cuius mentio crebra est apud Tacitum, qui Vespasianum ad capessendum imperium hortatus est : quem intelligimus ex verbis Plinii Vitellio supplicio affecto, pro concione aliquando conuitiis incesssisse tempora Vitellii ob luxum perditiissimum: vel alias conquerendo exprobrati e patinae foeditatem, si conquestione legatur. Tacitus de luxu Vitellii loquens lib. xvii. Ipse abunde ratus si praesentibus seueretur,
nec in longius consultans, novies millies sestertium pauciissimis mensibus interuertit se creditur. Hanc ego summam non minorem ducenties vicies
quinquies centenis millibus esse dico. Octauo au te mense imperii sui exer-
sopi. Plini' lib. Patina vi teli . Plin.lomas
229쪽
Notandae liberalita tes Vespa sani. Quadra gies milislies sestex
citus ab eo desciscere coeperunt. Paucos igitur menses Τacitus octo men- Fm appellauit. Hic facere non potui quin maioris etiam luxuriae exempli Vitelliana patina reminiscerer,tametsi non quaererem .id erit ex Tranquillo in Nerone deterrimorum omnium principum facinorosissimo. quo loco enim de luxu eius epulari loquitur, Indicebat linquit de familiaribus coenas,quarum uni mellita quadragies sestertium constiterunt. Ego mellitorum appellatione mellita dulciora fercula intelligo, quae ultimis mensis. apponuntur,ut hodie saccharati missus epularum a pistore dulciario,& omnia quae bellariorum nomine continentur, & Saccharei operis strues in G'adiicialibus coenis atque nuptialibus,quq in lancibus argenteis ad ostentationem traducuntur,magis ut delibetur interdum,quam ut estentur. Haec si centenis millibus aureorum nostrorum aestimantur,quanti coena ipsa aestimari poteriti Huic dicto fidem arroget an deroget id quoid sequitur,n scio Seneca libro de consolatione ad Albinam matrem suam ita inquit de Caligula loquens,C. Caeser Augustus, que mihi videtur rerum natura edidisse ut ostenderet quid summa vitia in summa fortuna possent, ceties ses.
tertio coenavit uno die,& in hoc omnium adiutus ingenio, vix tamen inuenit quo modo trium prouinciaru tributum una coena fieret. quibus ver-Hbis apparet centies sestertium immensam esse pecuniam , & quae de Cleopatrae unione diximus ex Plinio non vanitate commentitia a nobis aucta,
sed modice aesti inatum eius precium. id quod in omnia pene in his libris talita valet. Maiora sunt ista omnino nostrae aetatis captu . Sed de Vitellii atione ita inquit Iosepus libro quinto de bello Iudaico: Octo menses ac dies quinque potitus imperio, iugulatur in media urbe: quem si vivere diutius conlisisset,eius luxuriae satis esse imperium non potuisset Vitellio successit Uespasianus Augustus, qui omissa sub Galba vectigalia reuoc uit. noua&grauia addidit: tributa etiam auxit. &prouinciis nonnullis du Iplicauit: quare eum nonnulli auarissimum esse tradideriit. sunt contra qui opinentur inquit Tranquillus ad manubias dc rapinas necessitate compulsum,summa aerarii fiscique inopia, de qua testificatus si initio statim principatus, prosessus quadringetici millies opus esse ut Respub. stare posisset. quod & verisimilius videtur, quando male partis optime usus est, in omni genus hominum liberalissimus: quippe qui expleuerit censum senatorium,& Cosulares inoPes quingenis sestertium millibus annuis sustentaverit,ingenia de artes vel maxime seuerit, primusque e fisco latinis graecisq; rhetoribus annua centena constituerit. Caeterum quadringenties milliei maiorem summam esse video quam ut Vespasanus sperauerit quanta-uis pars monia aut tributorum exactione colligi posse,ne inueniri quidem fortasse, si & publicet & priuatorum pecuniae in unum locum conserantur. quare pro quadringenties, quadragies legendum esse videtur,& sic quidem maxima erit summa earum quas adhuc diximus,id est millies centena ni illia aureoru coronatoria.Vltra enim hanc summa ne ludicra quide vota hominum procedere solent etiam si immensum quid, maius, omni auri conceptaculo exoptare cotendant. Sed fortasse credibile hoc faciunt ea quq in secundo
230쪽
dc partibus eius liber illi. cxiii.
A secundo scripsimus. Haec sere sum ex quibus Romanorum opes coniice . re magis si cognoscere possimus. Reliqua enim monumenta per auctores sparsa, huiusmodi sunt,ut ex iis certum nullum argumentum ad constitutionem huius rei colligere possimus: ut quod Plinius lib. uno de vicesimo de gente quada Pontica dicit. Gens inquiti ea cum cera in tributa Romanis praestet, mel,quonia exitiale est, non vendit. His dictu unum Plinii addemus,quod supra in trascursu citauimus,ne id praeteriisse vitio mihi vertatur. Is enim auctor lib. xii .de felicitate Arabi et loquens, ita inquit: Verum Memora B Arabiae etiam nunc felicius mare est. Ex illo na' margaritas mittit: minima. computatione millies centena millia sestertium annis omnibus India& Seres peninsula 4 illa imperio nostro adimunt. tanti nobis deliciae & Deminae constant. Lib.autem sexto de cursu annuo & nauigatione in Indi, loquens,ita inquit: Nec pigebit totum cursum ab Aegypto exponere, nucprimu certa notitia patescente: dignares, nullo anno minus hic quingentesimis imperii nostri exhauriente India, & merces remittente quae apud noscentuplicato veneat. Ex horu locorum collatione dicere possemus millies
sestertium Plinium quingentesima imperii Romani taxauisse, no redditus C publici sed uniuersaru opum publicaru priuataru , quasi in India quotannis quingentesima pars pecuniae transportaretur ex iis prouinciis quae Roman ditioni subsunt.Ego aute hunc locu corruptu esse puto. nam in v iustis limo exemplari,non quingetesimis sed D L legimus. de alioquin par ticula hic, omnino hoc loco absurde sita est. quare sic Pliniu scripsisse pu-- ος' to: nullo anno minus HS quingenties imperii nostri exhauriente India .licet libro duodecimo Plinius millies sestertium dixerit, geminata summa. Alioquin quonam modo Plinius inire rationem potui siet quingentesimae imperii Ro. non video,ne si breuiarium quide censuale omni u prouincia D runt vidisset. Hactenus de Romanis opibus. Redeamus ad Persicas. Di- Per animximus supra quanta essent tributa Persarum auri argentii, Darii Histaspis 'i' '
tempore praeter caeteras obuentiones thuris & aromatum. Praefecturas au
tem Parinoru sic enim postea Persae appellati sunt Plinius decem de octo esse dixit,liis verbis lib. vi. Regna Parthoru duodeuiginti sunt omnia. ita enim diuidui prouincias circa duo sui diximus maria, Rubrum a meridie, Hyrcanum a septetrione. Ex iis undecim quae superiora dicuntur, incipi ut a confinio Armeniae Caspiisl littoribus pertinent ad Scythas,cum quibus ex aequo degunt. Reliqua septem regna inferiora appellantur. Sed Plinius E de tempore suo loquitur. Herodotus autem lib. ii. praesecturas viginti posuit in regno Persarum, ut diximus: in quibus regnum Lydium ut praecipuum ponit. Ab eo tempore ad Darium ultimia Persarum Rege multi re- ges fuerunt. Qua temporis intercapedine Persarum regnia magnis opibus . i auctum est. Primus ille Darius qui a septem Persis primoribus, obtruncatis Magis, creatus est,omni u hominu pulcherrimus suit, excepta brachiorum& cubitorum longitudine,qua denonestabatur, vsgi ad genua protentoria,
ob quae Macrochir, id est Longi manus appellatus est, ut auctor est Strabo lib.xv.do is sidit qui tributorum formulas instituit.-κ- inquit simanis.