장음표시 사용
281쪽
citur. Memora bilis eon stitutio.
iter contendisse dicitur. Huius autem regis memorabile institutum prodi- F
ίς .rier αναλ1-ς. Quascunque autem nactus erat gentes strenuas, & pro libertate tuenda acriter & percupide dimicantes, per horum ille regiones stelas id est cippos lapideos statuebat, literis significantes ipsius regis no- Gnaen & patriam, & ut copiis eos propriis ac vitibus subegerat. Q orum vero urbes nullo negocio aut incruento certamine cepisset, apud hos itidem ut apud illos qui strenuitatis specimen ediderant,cippos quoque statuebat,atque eo amplius muliebria genitalia adsculpebat, significare voles eos ignavos esse. Idem Herodotus auctor, sub Amaside Rege scuius tempore Mosen ex Aegypto egressum esse diximus in Aeg3ptum beatissimam .& a flumine Nilo & a regionis solo fuisse, urbesque habitatas tunc nu
-ς .ivio M. αt. Huius est autem memorabilis sanctio , ut singuli quotannis apud Nomarchen, id est cuiusque praesecturae Praesidem, profiterentur unde viverent: qui autem hoc non faceret, aut genus vitae approbare Praesidi non posset, huic poena extremum supplicium esset. Qua loge postea Athenienses tralatilia usi sunt, prorsus inculpabili. Sed verba ipsa Herodoti ponenda sunt ad verbum, πι- m ωμα vi τι- αό-1ς ' ἐ
ν- νωψ. Hic est autem Amasis qui legem hanc tulit, demonstrare unum- Iquenque apud Praesidem cuiusqae loci unde vivat. quod qui non fecerit, 'aut demonstrare vitae suae rationem iustam non potuerit, hunc morte mulctandum. Solon autem Atheniensis sumptam hanc legem ex Aegypto, Atheniensibus promulgauit, qua illi semper usi sunt, lege sane inculpata. Hac lege iurisdictionem exercuisse Areopagitas testis est Athenaeus li
in v t. Quyd autem patrimoniorum prostigatores, eosque qui nullis focultatibus victitarent, Areopagitae in iudicium vocarent, poenisque& sup- Κpliciis afficerent,memoriae mandarunt Phaenodemus & Philocnorus, pluresque alii. Deinde idem auctor Athenaeus huiusmodi exemplum eius rei subdidit ad dictum confirmandum . Siquidem Menedemus sinquitὶ &Asclepiades erant iuuenes ambo philosopniae. quidem studiosi, sed egestate praediti. Hos Areopagus pro potestate accitos interrogare institit, quonam pacto fieret ut cum dies ipsi toto; philosophis operam darent, nihil ita censu habentes bona nihilominus habitudine corporis videretur. Ad haec illi respondentes,cum pistorem quendam accersiri postulassent, de ille accersitus
282쪽
dc partibus eius liber V. CXXXlX.
A cersitus venisset,eum interrogandu dixerunt: qui cum rogitantibus Areopagitis dixisset unaquaque nocte illos in pistrinum descendere solitos, ibique frumentum molentes, pro nocturnis operis drachmas utruque singulas ferre, admiratus Senatus, ducentas eis drachmas ob virtutem decreuit. sed ipsa verba subiiciam,ne comminisci videar. Μυέδειαν DG ita ἀ-λκ-Mis nemora
σίως θαχμως ἰτίπιι υ ἀντίς. Vertim quandoquidem verbosa iam esse coepit haec disputatio nec tamen omnia attigimus eodem pertinetia,& liber proportione huius operis longior iam esse videtur, abrumpendus est sermo qui finem non inuenit, ad alteramque partem commentationis festinandum, quam sic quoque iam Dilliscente stylo aggredi me sentio.
tis Regis Franciae, De Asse & partibus eius liber quintus de ultimus. E S Τ A T mensurarum tractatus, cum causam connexam cum antedietis habens, tum velut appendix huius operis. Mesura autem 'multiplex ab Aristotele in nono libro Me taphysices ponitur. Sed nunc mensuras appello, quibus fruges & liquores metimur. Angelus Politianus, vir memoria nostrav- Angelus. traq; lingua apprime doctus, in decimo Epi- stolarum demensuris ex prosesib scribens, Incipiendum inquit)ab amphora consecrata Romanis in Capitolio, ne cui violaretur. Capit haec omnino quantum tessera quoquoversus in area pedum quatuor. Duplex amphora , modius est,aut sit mauis graece, medimnus: ea denique triplex, ellicit sextariu.Sextarii dimidium, cotula vocatur, & hemina. quatuor verd sextarii choenica complent. ita sex congium, qui latine chus dicitur ubi n5 latine chus, sed graece Politianum scripsisse putoὶ Inde forsan, inquit,sextarii nonae,quddE eum sexies congius capit. Scribit tamen Pollux cotulam choenicis esse tertiam partem,choenicas octo & quadraginta medimno contineri. Haec Politianus,suppresso auctore ut sere assolet ex vulgatis carminibus illis sum I sit quae apud Priscianum incerto auctore leguntur. Nam non esse Priseciani argumentum est, quod in antiquis voluminibus Prisciani non inueniuntur. In his autem carminibus intelligendis quoties quaque luculentis erroribus Politianus lapsus sit, exsequentibus apparebit, ut nisi Politia ni stylum agnoscerem, Politiani epistolam esse omnino negaturus fuerim.
Eiusdem flagitii est quod talentum Atticum maius tribus & octoginta
283쪽
minis esse dixit, nec ullum pondus Attico talento maius esse. Carmina au- Flem illa sic sere leguntur, Pes longo spatio latoque notetur in angio, Angulus ut par sit,quem claudit linea triplex,
Quattuor ex quadris medium cingatur inane. Amphora fit cubus,quam ne violare liceret, Sacrauere Ioui Tarpeio in monte Quirites.
Huius dimidium fert urna, ut & ipsa medimni Amphora,terque capit modium .sextarius istum G Sexdecies haurit, quot soluitur in digitos pes. Dico his versibus significari Amphoram ex area excitari quoquoversus pedali, quaternis quadris pedalibus inanitatem amphorae cingentibus, ita ut quaterni undis anguli tesserales,tribus lineis concludantur singuli, qui ea isti bus ipsis tres dimensiones tesserae significantur, qui cubus Graece dicitur, Testi a. id est schema sex in situs sessile. Hoc enim verba illa significant, Angulus ut par sit quem claudit linea triplex. Tres enim dimensiones notantur, longitudo,latitudo altitudo .Huius dicti testem interim citabimus Isidorum Hispalensem, in hac re interdum non Hrefellendum, licet in multis aliis lapsus sit. Amphora inquit ille) recipit vi ni vel aquae pedem quadratum. d si hunc testem resutare placet, pro-Qyadiam deat Festus testis locupletior, qui his verbis testabitur: . inadrantal antiqui vocabant Amphoram, quod vas pedis quadrati,octo & quadraginta sextarios capit. Politianus duplicem amphoram modium esse tradidit, & quod vix intelligere possum triplicem amphoram sextarium efficere. Ego autem
amphoram unam ternos modios capere dico, & duodequinquaginta sextarios: nec medimnum & modium eudem esse modum, sed medimnum modios senos capere. Suidas,ut διινος uέσον 25-π πυρῖν si κριεῖν. Medium'. d. Medimnus inquit)mensura est aridorum , ut tritici vel ordei. medimnum igitur mensura est sex modium. Hactenus ille. Sed audiamus t stem unum qui vice sit omnium. Is erit Cicero, qui in Frumentaria ita in quit ad Verrem, Accipis sestertios quindecim pro medimno,tanti enim est illo tempore medimnum. retines sestertios duodecim, tanti enim est frumentum Siciliense ex lege aestimatum. Est eiusmodi aestimatio legis, ut caeteris temporibus tolerabilis Siculis, te Praetore etiam grata esse debuerit. Est enim modius lege sestertiis tribus, ut aestimatus fuit ante te Praeto rein : ut tu in epistolis ad amicos tuos gloriaris, sestertiis duobus. sed fue- Κrit tribus sestertiis, quoniam tu tantum a ciuitatibus in modios singulos exegisti,tu non modo omnes accipere quod oportebat noluisti, sed etiam dare quod non debebant coegisti. Idem alibi,Precium autem Senatusconsulto constitutum decumano in modios singulos sestertii terni. Et iterum, Duobus preciis unum & idem frumentum vendidisti: semel ciuitatibus sestertiis quindecim in medimnu: iterum pop. Romano, a quo sester. X X
in medimna pro eodem illo frumeto abstulisti. Et alibi, Hoc reprehendo, quod cum in Sicilia sestertiis binis tritici modius esset, ut istius epistola ad
284쪽
& partibus eius liber V. CX l.
A te declarat, summum sestertiis trinis, tum iste pro tritici modiis singulis
ternos ab aratoribus denarios exegit. His locis & aliis eiusdem orationis liquet medimnum quinquies modium capere. quod de Sicula mensura in- Μηdimna telligendum . nam Romanum medimnum ut Atticum senos modios copisse, eodem auctore eadems oratione probabimus postea. Nuc quod in stat de amphora videamus, quona modo intelligi possὶt quod Politianus Ampliora. dixit.Sit tritur area quoquoversus pedu quatuor. si ex ea corpus quadran- tale & tesserarium facere velis, necesse est addenda dimensione tertia id est B altitudine, tertiam quoq; multiplicationem arealis numeri excitari. Quomodo enim bis bina bis, primam tesseram numeralem faciunt octo angulis constantem,& ter trina ter secundam, qui numerus est vicenariusseptenarius: eodem modo quater quaterna quater,tertiam tesseram faciunt,vnitatibus quatuor & sexaginta concretam. Sit igitur planities vel interuallum quadratum, quaternum quoquo uersus pedum . huic si altitudinem bipodalem imponam,fient quatuor pedes quadrati, qui duos & triginta pedes valent,hoc est bis quater quaternos. hos pedes si ex quadratis cubicos,id est tesserarios reddere velim, eum numerum ut duplicem necesse est, hoc mo-C do,quater quatuor quaternos. sic fiunt bis duo S triginta id est quatuor& sexaginta. Vt enim quadrata forma ex numero quocunque fit in sese ducto, sic ex quadrata iterum exurgit cubica. Quaternio enim radix est numeri quem nunc quaerimus. Is in sese multiplicatus , sedecim efficit, &iam formam quadratam capit. At is numerus quadratus iterum quater multiplicatus, in tesseram assurgit,&fiunt sexagintaquatuor. Quare aut Politianus existimauit amphoram tot pedes habere in conceptaculi in anitate, aut tesserae naturam ignorauit. Vtrumlibet autem dixeris, luculenter hallucinatus comperietur. At alterutrum vix de eo homine credere fas est,
D qui Panepistemona librum condidit,quo omnium rerum artium g scientiam profiteri videtur, summatimque tradere. Vitruvius de tessera libro itini. quinto ita inquit, Cubus est corpus ex sex lateribus,aequali latitudine pla- cubus. nitierum per quadratum. Is cum est iactus,quam in partem incubuit, dum est intactus, immotam habet stabilitatem, ut sunt etiam tesserae quas in alueum ludentes iaciunt. Amphorae autem capacitatem cum ego nosse cu-lierem,quadrantes,id est vas cubicum ex tabellis quatuor compingendum eapacitas. ocaui, ita ut intus pedale quoquo uersus esset, factum ad rudiculam exegi, quae intus quidem erecta, aequilibris esset ad summa vasis labra: iacens E vero &porrecta in imo atque summo, latera bina stringeret. Semipedem Semip
accipimus id spatium quod digiti utriusque manus suppressis pollicibus
occupant. Etenim palmusί ut inquit Vitruvius a quaternis manuum digitis inuentus est,&a palmo pes factus sedecim digitorum. Nostri pedem duodecim pollicibus partiuntur, quas uncias antiqui vocaverunt, ut auctor est Boethius, id quod ostendit Plinius libro decimo quinto de Siliquis loquens quum ita inquit, Digitorum hominis longitudo illis, & interim falcata pollicari latitudine. Pollicarem dixit pro unciali, ut differetiam ad- Pollicare. notare facile sit inter digitale & pollicare. Frontinus, Aquarum inquit)s iiii
285쪽
moduli aut ad digitorum aut ad unciarum mensuram instituti sunt. Diti Fgiti in Campania & in plerisque Italiae locis unciae in Apulia obseruantur. Est autem a igitus vi conuenilisextadecima pars pedis, uncia duodecima. Idem alibi V nciae ergo modulus habet diametri digitum unum, & trientem digiti. Hactenus ille. Vulgo pedem metiuntur opifices manibus in pugnos coiitractis, de porrectis pollicibus, altrinsecusque obuersis. Nos nu-iusmodi pedem habuimus, ted ab iis petitum,qui modum pedis publice
statuere solent. Hoc vas autem tritico cum impleuissem, cum mensuris nostris composui implendo deplendoque subinὸe. Hoc faciens, deprehendi Guas illud tesserariu id est amphoram meam cumulatam , huius urbis quadrantem radio aequatum capere: nec aliam esse inter utraque mensuram differentiam, quam quae esse soleat inter mensuram rasam & fastigatam, ut amphora antiqua cum eo auctario quod liberaliores venditores condona re tolent quadrantem nostrum hollimento ad mensum, quo modo venire moris est, omnino aequare possit. Quadrantem appello eius mensurae qua γtam partem,quam sextarium triticarium diximus. Secundum hoc medimnus erit quam minam dicimus. Lingua enim vernacula primum mimiis
per syncopen, postea minam pro medimno dixit. Ita sextarius ille noster si triticarius in bina medimna vel quaternas amphoras diuiditur, & inde in duodenos modios, quos Bossellos appellamus, vel Boeotios potius. Sed
haec quae coniectura assequimur argumentis adiuuanda sunt. Tranquillus in Caesare, Populo praeter frumenti denos modios, ac totidem olei libras, trecenos quoque nummos quos pollicitus olim erat,diuisiit. Si Caesar totidem modios tritici viritim quot olei libras diuisit,intelligimus modiu non magnam mensuram fuisse, quae Ciceronis testimonio plerunque binis, raro ternis sestertiis valebat. 4a ratione medimnus quin isdenis sestertiis, de saepe denis tantum valebat. quod tamen intelligo in vilitate annonae . nam Cicero in Frumentaria duas aestimationes ex Senatusconsulto factas ponit,unam alterarum decimarum quas aratores non gratuitas pendere cogebantur populo Romano,sed ita, ut in singulos ira odios,ternos sestertios acciperent. alteram aestimationem ponit frumenti quod interdum ciuitatibus imperabatur, ut Romano populo praebere certum numerum frumenti cogerentur, & pro eo in modios denarios singulos acciperent id est quaternos sestertios. Qua ratione medimnus quinis denariis aestimabatur. quod fiebat cum annonae poenuria metuebatur, ut opinor. Legitima ergo aestimatio erat trinis sestertiis in modios Siculos, qui maiores erant At- Κticis de Romanis, licet idem esset medimnus. Videamus an hoc temporibus nostris congruat. Apud nos commodam tritici primarii annonam esse aiunt, cum medimni bini id est sextarius. quinis & vicenis solidis tu-ronicis veneunt.ab eo precio ad tricenos iustam aestimationem esse: d orsum autem ad vicenos, iam ad vilitatem spectare: quod supra haec aut infra est caritatis & vilitatis appellatione censeri. Cum haec literis mandarem, precium diuersis anni partibus a vicenis solidis ad vicenosbinosci semissem plerunque euariauit,tametsi minime ubere biennii prouentii.
286쪽
dc partibus eius liberi V. CXli
A sed sere ira euenit cum exportare ad externos non licet,vix iam ut annona agri culturae impendia ferat, cum paucis annis equis aratoriis quibus nostri utuntur, magnopere precium accesserit. Vertim si medimnus in Sicilia mediocri fertilitate quintaenis sestertiis valebat, planum fit non me morabili nos errore aut in nummi coniectura aut in mensura falli: quippe quindecim sestertii aestimatione nostra solidis tredecim do sesqui denariolo valent. Sestertium enim denis denariolis & obolo taxauimus. Qua- sin mire non mirum est si Cicero saepe in Sicilia modium frumenti binis seste B tiis esse dixit in magna ubertate. qua ratione duo medimna, decem &s ptem solidis & semisse veneunt. nam apud nos saepe minoris valere momini. Cicero in Frumentaria, Frumentum inquit emere in Sicilia debuit Verres ex Senatusconsulto,& ex lege Terentia &Cassia frumentaria. Emundi duo genera fuerunt .vnum caeterarum decumarum,alterum quod praeterea ciuitatibus aequaliter esset distributum. Illius decumani tantum quantum ex primis decumis su isset, tritici modia D C C C millia. Precium autem constitutum decumano, in modios singulos sestertii terni duodetricies, imperato sestertii quaterni: ita ut frumentum imperatum, C sestertium duodetricies in annos singulos Verri decernebatur quod aratoribus solueret. In alteras decumas serme ad nonagies. sic per triennium ad hanc frumenti emptionem Siciliensem prope centies & tricies erogatum est. Decumanum trumentum appellat Cicero alterius Decumae frumentum,quam aratores dare non vectigalem, sed venalem cogebantur. Puto autem non utrobique duodetricies legendum,sed secundo loco duodeuicies: nihil tamen certi haberi potest,quoniam locus ille corruptissime testitur. Sed nec duodetricies priore loco satis congruit, cum octingenta milliam odium quater & vicies tantummodo valuerint aestimatione ternorum
D sestertiorum. Igitur D C C C C. M. Ciceronem scripsisse dicendum est, non D C C C. vi si viciessepties. Quod si addatur XXX mil. con-
ruet duodetricies. Ter autem duodetricies serme nonagies centena millia sestertium valet. Quibus si ter duodecies addas, serme centies & tricies sestertium erit: quod a Cicerone oratorie auctum est. Sic in alteras decumas quotannis ex Sicilia nongenta millia modium Romam exportabantur: si vir' 'qui modii primum ad mesuram Romanam,deinde ad nostram reduci d bent, propterea quod quini Siculi modii senos Romanos valebant. Qua ratione septingenta & quinquaginta millia Siculorum , nongenta millia E Romanorum&Atticorum valent: quae ad medimnos Atticos relata, centum & quinquaginta millia fiunt. His adde centum & quinquaginta millia modium Siculorum , quae centum & octoginta millia Romanorum valent: fiunt decies centena &octoginta millia. Haec enim summa sesquiquinta est nongentorum millium, quae ad sextarios Paris nos reducta, nonaginta millia filii: de duodenario diuisa, septem millia & quingenta modi a Parisina. Sic ex duabus decimis Romani quindecim millia modium nostrorum transportabant ex Sicilia, praeter id quod ciuitatibus quaternis sestertiis imperabatur. Sed septem millia & quingenti modii nostri ea
287쪽
ratione quam Cicero statuit id est tribus sestertiis in modium Siculum, Σ- Fre nostro sexagintaseptem millia & quingentos aureos nostros valent, quae Romano more viciessepties sestertium dicuntur. Quare summa omnino non congruit: propter quod locum Ciceronis corruptum esse dixi. nec modo corruptum esse puto, sed etiam mutilatum, inter verbum fuisset, &verbum tritici. D C C C enim millia non est alterarum decumarum numerus,sed frumenti imperati, ut ex aliis locis orationis colligitur. Num rus autem alterarum decumarum deesse mihi videtur. Sed de maior summa esse debet in triennio quam centies & tricies, cum quotannis nonagies Gin alteras decumas daretur: id quod ex alio loco orationis ostenditur. nam Cicero eius summae quinquagesimasbinas ad sestertium tredecies taxauit: qua ratione trecenties & vicies quinquies esse oportuit. Caetero in no duodetricies imperato frumento Ciceronem statuisse puto, sed bis & tricies, cum quaternis sestertiis in modium aestimaretur. summa enim ad nummum quadrat.Sextarius noster triticarius fere est quantum iumetum viatorium ferre potest. hos in modio duodenos, Parisienses habent. Idem Cic. in eadem oratione, Iugera professi sunt aratores imperio atq; instituto tuo: non opinor quequam esse minus professum, quam quantum arasset, cum H
tot cruces, tot iudicia, tot ex cohorte recueeratores proponerentur. In
iugere Leontini agri medimnum sere tritici seritur perpetua atque aequabili satione. Ager efficit cum octauo bene ut agatur: verum ut omnes dii adiuuent, cum decimo. quod siquando accidit, tum fit ut tantum decumae sit, quantum seueris. noc est,ut quot iugera sunt sata, totidem medimna decumae debeantur. Hoc cum ita esset, primum illud dico, pluribus medimnum millibus venisse decumas agri Leontini, quam quot millia iugerum sata erant in agro Leontino. Et rursus, Agri Leontini decumae anno tertio venierunt medimnis XXXVI millibus hoc est tritici mo- Idiis ducentis sedecim millibus. His verbis planum sit medimnum senos modios capere,cum prior numerus senario multiplicatus posteriorem enficiat. Idem, Ostendam neminem aratorem minus tribus decumis dedis.se: atque hoc in beneficii loco petitum ab Apronio, ut in iugera singi alaternis medimnis decidere liceret. Deinde inserius ita subdit, Prosessio est agri Leontini ad iugera XXX millia. Haec sunt ad tritici medimna nonaginta, id est tritici modia quingenta quadraginta millia, tres quinquagesimas , id est tritici modium XXXII millia quadringentos. Ab omnibus enim ternae praeterea quinquagesimae exhibebantur. Haec exem-xl,la Ciceronis corruptissime hodie leguntur, sed partim ex locorum colatione, partim calculo emendantur. quae ideo citanda duxi, ut prob Medimn . retia medimnum senos modios Romano more capere. Si enim quingenta quadraginta millia senario partiaris , fient sexies nonaginta millia. Cum tot tantisque auctoritatibus pugnat auctoritas Polybii in secundo historiarum, his verbis scribentis de Italiae sertilitate, frumentique vilita
288쪽
dc partibus eius liber V. CXlsi.
A A. ,.Si enim Polybii aetate, qui Scipionis Africani praeceptor fuit, medimnus frumenti Siculus quaternis o Dolis suit,id est besse denarii: quo modo sestertiis binis ternisq; Ciceronis tempore modius fuit, qui aut quinta aut sexta pars medimni erati Ex quo sit ut censeam a Polybio pro eo dictum qu dd Latini modium dicunt. Inire aute rationem non possium quonam modo credibile fieri possit, quod idem auctor eodem loco prodidit,testificari volens Italiae ubertatem. Admiratur autem quod in Italia hospites mercenarii peregrinos admitterent in diuersoria, nihil prius paci-B scentes de singulis rebus as ipsis cauponibus praebendis: sed tantum diuertentes percunctarentur quanti reciperent hoipites. Itaque, insuit, pleruque eos admittunt semisse,ita ut nihil ipsi admissi desiderent eoru quae usui ne
ines. Hoc dictum Polybii hyperbolicum mihi visum est, ut qui de in exem elaribus peruagatis legitur: nec de eo habeo quod statuere possim. Verum
1uperioribus exemplis Ciceronis auctoritatem habemus,agri Leontini,qui fertilitate commendabilis erat, iugera singula singulis medimnis, id est se-C nis modiis seri:& plerunque cum octavo, rard cum decimo foenore satum frumentu redire. Primum igitur statuamus quanta sit iugeri mensura. Columes. lib. vi. Duo inquit actus iugerum efficiunt longitudine pedum ducentorum quadraginta, latitudine pedum centu uiginti. quae vir que summae in sese auctae, quadratorum pedum faciunt millia vigintiocto & octingentos. Iam auctore Columella, & calculo cofirmatore, nouimus ducentos & quadraginta pedes quae longitudo est iugeri)centies& vicies multi- plicatos qui numerus est latitudinis octo & viginti millia quadratoru podum de octingentos efficere. Hic numerus octingentas ut ita loquar hexara pedas efficit,qua mensura nostri mensores & fabri sic utuntur, ut antiqui Romani decempeda. Est enim hexapus sue hexapeda, mensura sex pedia: quae quadrata,sex de triginta pedes habet. Porro centum hexapedae quadratae, tria millia & sexcentU pedes ericiunt. Quadringentae hac ratione quatuordecim millia & quadringentos explent,quae mensura est semiiuge deique. ri Romani ex Columella. Ita iugerum octingentas hexapodas nostras habebat. Quare quod apud Varronem & ipsum Columellam legitur, actum quadratum undis finiri pedibus centum viginti, eumque duplicatum iugerum facere,id de iugero quadrato intelligendum est, non absolute de iu-E gero,quod parum apud utruque declaratum est. sed cum utersi dicat scrupulum denum esse pedum quadratorum, & in iugero esse scrupula duceta&octogintaocto planum sit calculo, de iugero quadrato non intelligi cum dicitur iugerum pedum esse viginti octo millium & octingentorum. Si enim in singula scrupula centenos pedes numeres, quot ex denis pedibus quadratis exurgunt patet vel in digitos deducenti, ducenties octogies octies centenos pedes fieri,id est vigintiocto millia octingetos: at iugerum Iugerum
quadratum altero tanto maius est. In agro Parisino non una est mensura,
propterea iustissimam eligam,& quae latius in eodem agro patet. Perticam sinum.
289쪽
nostram vicenum quinum pedum esse aiunt longitudinis . haec quadrata Ffex cenos vicenosqui nos pecies continet, qui numerus centies multiplicatus, sexaginta duo millia de quingentos pedes quadratos ciscit. tot enim toti se perticis iugerum nostrum, quod arpennum appellamus,constare dicititur. huiusmodi autem iugero licet aliqui utantur, alii tamen affirmant m diis mam illam esse mensuram, sed iustam agri nostri perticam vicenum binum pedum esse logitudinis, quae quadrata 'uadringenos Octogenos luatern ςs pedes habet. Et haec iam apud plerotir plena existimatur. Qua ratione centenarium iugerum,quaaragintaocto millia quadringentos pedes chabet quadratos. Est & minima naensura, quae perticis duodeuicenariis utitur,quae pedes trecenos vicenosquaternos nabent,& centenae in iugero,p
des quadratos conficiunt numero trigintaduo millia quadringentos. Sunt etiam qui perticis quidem plenis,sed iugero sexagenario viantur. Quo fit ut illis iugerum triginta septem millia quingetos pedes habeat. Nos autem mediam mensuram obseruabimus, quam dicunt germanam nostram esse, quae duos & viginti pedes perticae statuit, & quadragintaocto millia quadringentos pedes habet. Haec ad iugerum Romanum composita, eandem habet proportionem, quam quadringenti octoginta quatuor ad ducentos Hoctogintaocto, quae ut maior est multo sesquipla, sic paulo minor est du- la. at vero eiusmodi arpeianum pingui solo alternis propemodum mes, us medimnum duodecimii reddit. Huiusmodi sere est sertilitas in eo tractu qui peculiari nomine Francia appellatur, ex eo ut arbitror quὀd sit sumen ut dicitur Franciae,in quo agro triticum mutilis spicis nascitur , non ut fere in Italia,aristatis. In eo nos praedium Martianum habemus. Neque nunc de summa ubertate aut soli aut temporis loquimur,sed de ea quae plerunque visitur. Notum est in eo agro arpeiana duodeuicena in annos sin sulos singulis modiis nostris oblocari tritici lectissimi. Quanquam ea fere Ilocationum formula est,ut colonus eo recte praebendo tritico deiungi possit,quod summae bonitati uno solido cedat, & interdum eo quod semisse tantum solidi. Modium autem nostrum sutiam dixi duodenos sextarios
continet,& sextarius binos medimnos. Hac ratione singula iugera quotanis bessem sextarii nostri, id est octonos modios pensitare inuentiatur, cum tamen in eo tractu nullum agrum restibilem esse sciam. Sic enim seri agri colatio,vi triticarius ager a messe triticea altero anno semestre aliquod genus frugis capiat,ut ordeum vel auenam,vel quid aliud leuioris foetus: te tio autem anno novali agitato cesset, quod & aruum & vervactum appellatur ab antiquis. Itaque planum sit agrum nostrum bonitate Siculo non cedere,quem Cicero cum octauo & cum decimo acceptum reddere semedixit. quanquam id postea viderimus. nunc id tantum argumenta nostra adiuuet, quibus asserere cotedimus medimni Romani&minae nostrae paritatem. Nostri aiunt agricol arpennum quale diximus,sesqui med inaniam fere poscere,ut bene seratur aruum. Columella de satione loquens lib.xii. pinguis agri iugerum, si solutus & siccus sit,quaternos tantum modios tri
lici poscere tradidit: si cretosus, aut uliginosus, quinos.Hoc cum a nostratibus
290쪽
& partibus eius liber V. CXllit.
A tibus anxiὸ inquirerem vix constare opiniones deprehendi: id quod ex va- scometate soli de mensurarum cotingit:quantum tamen colligere potui, plena id est mediocris pinguis agri in ura,solo denso dodrantem minimium
poscit,interdum etiam dextantem,id est decem modios Romanos: soluto oc minime vliginoso solo, nunc septenos,nunc octonos . minimus modus agri reliquis etiam competetibus , senos modios,id est medimnum poscit.
His conuenit dictum Columellae libro secundo. Iugerum inquit)agri pi guis plerunque modios tritici quatuor, mediocris quinque postulat, ad B rei modios nouein, si est laetum solum: si mediocre, decem desiderat. nam
quantiis de mensura minus auctoribus coma enit, hanc tamen videri commodissimam docuit noster usus. Et paulo inserius, Nobis ne istam quidem quam praediximus mensuram semper placet seruari, quod eam variat aut loci aut temporis aut caeli coditio. Proinde quam proportionem iugerum Romanum, id est duodetriginta millia&octingenti pedes, ad Paris numarpennum habet id est ad duodequinquaginta & quadringentos, eandem Arpenna. fere habent quaterni quinii, modii ad septenos & novenos. Leontinum iugerum no admodum disparile nostro minimo suisse oporter quod tan- C tundem frumenti posceret,id est medimnum in singula iugera, si tamen Cicero veritati inseruiuit potius quam exaggerationi criminis. Arpenni autem vocabulo non licenter uti video cum id apud Columellam legatur. Aristoteles in secundo Politicon auctor est Solonem Atheniensem qua ' tuor census Athenis instituisse. quorum primus fuit eorum qui Pentacoso medimni dicti sunt,id est quingentis medimnis censi. Secundus eorum fuit qui Zeugitae dicebantur ab equis bobus iugalibus. Tertius Hippas ab equis. Quartus Theticus dicitur, qui eorum erat qui Thetes,id est opifices erant,hoc est operas suas locantes. Primum secundum & tertium ad magi D stratus honores admitti voluit: eosque diuitum nobilium , appellatio
Cum magistratus inquit omnes locupletibus relinquere vellet, reliquam autem Reipub. gubernandae partent promiscuam facere, ad quam antea plebs adspirare no poterat,ad census ciuium se contulit: & qui in siccis atque humidis censi erant, in primo ordine locauit,& pentacosio medimnos vocitauit. In secundo autem eos qui es uos alere possent aut trecentis censi 'forent: de hos hippada soluentes ab equis nuncupauit. Zeugitae vero tertii E census homines vocati sunt, qui ducentorum medimnum censum exple- ' rent. Quo haec melius intelligantur, Pollux libro octauo de hoc loquens i
Quorum verborum huiusmodi est sententia Quatuor census Athenis fuisse, Petacosio medimnos, Hippeis,Zeugitas,Theticos. Petacosio medimnos