Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

401쪽

Contra,quam Pristi,qua Leau si pr- δε pronomine,quam de Participio ege L

EI si huius libri initio factum est, ut declara

remus ordinem, quo esset Pronomen statue dum: tamen hic quoque nonnihil consilij capiamus. Pronominis intelleistionem esse priorem Participio, sic satis constat: Si nomen anteit alias species , etiam Pronomen praeponetur. Nam si partes anteponuntur toti, ea quoque quae Partia vices gerunt praeibunt id, quod totum sit: veluti carnium, ossiumque substantia primo loco nota sint: item Pedis, Cruris, Oris ratio notior quam totum animat: puta Homo, Leo, Canis: ita etiam harum partium vicariae partes , quae ἀναλογα V0c ant Graeci, antegredientur intellectionem animalis ex ipsis constituti: ut, quae loco sanguinis sunt in Inscctorum genere, & a Graecis dicuntur ιχωρεc . quae pro osse sunt in Piscibus, & vocantur Spinae:quae pro ore sunt in Plantis , & nominantur Radices: haec omnia ante erunt cognoscenda, quam aut Insecta,aut Pisces,aut Plantae. Quamobrem quum Participium quiddam si e Nomine, V erboque conflatum: non tantum post Nomen , Verbum quea ed etiam post Pronomen exhibet sese nobis intelligendum. Praeterea utar e

nim quibusda falsis, sed quq illi ipsi pro veris ha

buere oratio perfecta este une Pronomine nulla potest: constitui cnim personas a solo Pronomiane arbitrati sunt,saltem primam, & secundam: at sine participio potest:ut etiam Pronomina sint ad orationem,quam Nomina magis necessaria.

402쪽

sectiones quaedam.

I Roprium Primitivorum vagari, ac distribui

in multa, putauerunt.eo exemplo: NAe tibi adsolem vergant vineta cadentem.

aiunt enim omnibus dictum eo Pronomine Tibi: verum res sese aliter habet: Alloquitur enim Meccenatem : libri enim Hidascalici maxima ex parte certis nominibus discipulorum nuncupantur. Ita etiam aiunt ad ornatum orationis poni apud Ciceronem ad Brutum , Ecce tibi Pomponius noster: nam tum aberat Brutus. Ego vero aliter censeo: Adverbium potius Ecce, positu ad ornatum,sicut & apud Iureconsultos: at pronomen Tibi,seruire legenti epistolam Bruto. Proprium autem Pronominum etiam alia ex

sese parere Pronomina, ut Is, Ille. Et Ad verbia Illo. d vero scripsere, oriri ab ipsis etia Nomina,falsum est:neque enim Nostras, nomen est: sed ut noster ad possessionem communem', ita Nostras,ad communionem possessionis. Nonne dicis , Meus ciuis,&Meus popularis Sic dicet Sosia, Nostratem Getam, apud Terentium. Itaque ij, qui nomen putauere, etiam inter Prono mina recensuere : sed alio exemplo utendum fuit. Nam a Quisquis,Quisquiliae dictae sunt. Hie enim quicquid, τοτυχου' vile,&obuium sorte, non consilio. proprium etiam,vt diximus, & inter se de cum aliis iungi,& geminari, & inter se costrui ad ora tionem:Mea tu . Etiam inter se referri: Is,qui venit. Item amittere significatu pro casus ratione,

403쪽

more Aeolic' τυ.interdunt enim nihil significat apud Theocritum. Sic nos, Tute solus loqueris. Plautus in Milite etiam amplius, Tutescis, soli te tibi ut possis arbitrari esse potius additamentum, ut in alio pronomine, hie. Proprium quoque,poni pro nominis fgnificato:Suus,pro proprio,& agnato,apud Iureconsul tos.at exemptu quod adducunt,non seruit, Suni etiamflua praemia laudi. hic enim est possessivum. Sic falluntur altero exemplo: Is, pro Talis: i Ionea οὐ animo- & apod Ciceronem,Pro eo quati te seci zimb pronomen est relativum. Pro Ad uerbio etiam ponituri id maiora sequar.est etiam adverbium interrogandi: non,Vt putarunt, Coniunctio. Coniunctio potius illa sit, d scribis

te venturum,Vt Voluere: mihi vero acu tius videtur esse relatiuum, Hoc, quod stribit, te Venturum.

scripsisti enim hoc,

Veniam.

404쪽

DE CAVSIs LINGUAE

LATINAE, LIBER

V EMADMODUM perturbarunt ordinem partium , ita quaestiones non suo cluanque loco tractauere. Duo enim soliti. sumus quaerere. prior quaestio est: virum sit, necne

Altera hanc sequitur, QEna sede id de quo quaestum est,st collocandum. haec illi cohaeret, tanquam effectus caussae:ex ipsa enim substantiae notione eliciuntur rerum praerogatiuae. Qitare per uerse tractauerunt prius sedem Participit: posterius vitem , an Participium esset pars, & species dictionis. At enimuero si Participiu res nota est, quorsum tantae congeries argumentorum: si non est nota, i md vero si nonnullis ne pars quidem orationis ulla ab aliis separata iudicata est, quo c5silio ei rei, quae nusquam extat, scdom statuunt'

405쪽

mnum vero nullus artisex probat suum subiectum esse: sed superiore scientia prolatum , pro certo statuit: iccirco videamus, qua ratione participiu,quod subiectum est libri huius, esse probetur.Triplex modus est probandi,per caussam,per effectum,per redargutionem. Primus modus est per demonstrationem , sic : Dictiones quaedam sunt declinabiles , quia omnis sermo egct aliqua variatione.Alter modus est, per c 5 uersionem do monstrationis,sic:Variatur sermo, quia dictiones sunt declinabiles r caussia enim hic probatur per effectum. Tertius modus est, quu a pertinacibus negatur subiectum ipsum esset veluti quum dicimus, Ideas esse nullas. Aut subiecti ratio forma Iis: veluti quum dicimus,Metalla quid*m esse,sed transmutationem non inueniri arte humana, quare Alcumia nulla erit. Aut quum agnoscimus quidem & subiectum,& rationem formalem, sed negamus pertinere ad eam scietiam, cui attribuitur : veluti quum Grammaticus de voce vult disputare. Horum modorum duo priores non ad mittuntur ad probandum subiectum esse, sed Blus Tertius. Ratio autem huius legis est aliis libris a nobis explicata. Nuc autem aduersariorum rationes perpensas diruamus.

OVi Participio partium numerum non augent, appellant ipsum ἀντανακλασον πηοση-

γοείαν, siue ἀντι νεφου ad autem sonat, reciprocam , itidemque altera ex p/rte respon' dentem

406쪽

DE CAVs Is LING. LAT. 363 dentem appellationem : quonia sic dicatur, Cur

rens. est cursor:&, cursor est curres .Praeterea nullum derivatum aliam a primogenio naturam sortiri: nana si Pater Nomen, etiam Patrius nomen: Ferveo Verbum, etiam Feruesto. Quare cum

Participium a verbo sal:sub Verbi veniat ratio

nem. Vt horum argumentorum videamus Vim,

quid Reciprocum sit, & quemadmodum sat, de quomodo derivettur aliquid a primitivo, intelli gendum est. Ac quanquam superiore libro de Reciproco diximui, id tamen eo spectabat, ut

Nomen acciperemus: meliusque a nobis, quam a Graecis expressum esse. Nunc autem paulo accuratius contemplemur. Reciprocatio, est par prioris ex eisdem, aut cxcontrarijs transpositio.

ex Eisdem:vt, Consul est, qui consulit senatum: &,Qui nsul est, consulit tenatum. Ex contra riis vi, Philosophia est, eloquentia disputatoriaresoquentia est philosophia elocutoria. Oratoria est, dialectica diffusaulialectica est oratio pressis. Palma est pugnus apertus : pugnus est palma

clausa. Hinc dii a reciproca. quoniam pro centur retrorsum:id est relictant. Sic respondere opini ni, atque expectationi: cum Ur est opera indoli. His constat, non recte dictuni reciprocam appellationem. Neque enim pares hae fiant oratio

nes. Cursor est currens:&, currens est cursormam Cursor designat nobis naturam, ingeniumque ad currendum: Currens autem dicit actum cur rendi nunc. At non omne currens est habile ad currendum: habilem autem dico ad celeritatem , yon ad con turn, το πεφυκοτα. Currit silo modo

407쪽

366 1vt. CArs. sCAL. LIB. VII. testudo, non Cursorii. Id autem ma nisectius alijs nominibus opparet:Non enim omnis Pugnas,Pugil est. Et cum orare, sit ore pronuntiare: vete res verbum illud omnibus concessere et oratoris autem nomen sui unius in L. Crassi persona a gnouit Cicero. Neque carent ratione haec: vis enim horum nominum inde manavit, quod ex

frequentibus actibus habitus sit. qui igitur vicit visum semel, fortasse casu factum est, ut debellaret: at Carpophorus Domitiani, & Vergilianus Picus debellatores appellabuntur. Si igitur ensent eiusmodi appellationes eiusdem substantiae

uniuersali enuntiatione ultro citroque efferrentur,atque referrentur. Deriuatu autem vel sequi tur Primogenium, vel excedit, excediturve.Si sequitur, eiusdem speciei est intelligo nunc speciem contentam sub dictione, tanquam sub ge

nere ut, quia Rex Nomen, etiam Regiusmon excedit enim, neque exceditur. At a Bono, Bene cum derivetur, exceditur mi mero,& alijs Q re Participium cum excedat casu, & genere Verba, nullo modo esse Verbum poterit. Falso igitur negabant, desciscere Deriuatum a Primogenii ratione quin eti a Deriuata quaedam vel man ciora sunt, vel ampliora, ut ipsorum mei utar pla, citis. Aiunt enim Tuus carere casu Quinto,quem tamen casum Tu, constituit. contra Suus, &Meus, Prirnitiva .excedunt sua: hoc Quinto casu, quo caret Ego: illud & casuum, & numerorum variatione, quo caret Se. Ad hasc si acuitando, erit cantor, Verbum erit, non Nomen. Quod autem Participium, Nomen non sta

408쪽

sit,inde colligimus:habet enim Verbi costructionesn: Legens librum. At Nomen nullum his lGgibus frui potest : sed si quem casum nanciscuntur, id euenit aut vi orationis, aut verbi cuiuspiamerito: ut Potens Lyrae, possessionem quandam

significat , sicut, Dominus Lyrae. Quod si quis dicat, Appetens gloriar, non significare posses sonem quod enim appetit, non possidet is intelliget eo modo dici , quo Auidus gloriae: est enim ad possessionem. Alij autem casus attribuuntur Nominibus per desectum supplementitui, Amicus illi: id sic est, quoniam sit amicus, adsit illi, ac faueat: Superbus pecunia, factus a pecunia. Debile autem eorum est argumentum, quo excludunt a Nominis ratione, cum

dicunt, Quia non significant actionem. Male enim elocuti sunt, quod recte senticbant: nam etiam Nomen hoc Actio, actionem significat. Ergo Participiunt ab alijs secreta erit orationis pars.Neque impedimento si,qubd nomen suum acceperit a portione Verbi ac Nominis : Ter tium enim qui id in factum est. Neque enim ex verbi nominisque coitione facta est Tertia sub- , stantia: sed ortum a Verbo traxit secum tempora& significationem, adiunxitque generi &casibus: plus enim Verbi quam Nominis obtinet: id quod sane non potuit qxprimi ipso no ine, quod nome active intelligi voluere, quia caperet. At Mancipium,aliam sequutum est analogiam, ut significaret, quod manu caperetur. Sed Participi uicu Municipio couenit.Minus vero bona oratio

ne usi sunt,qui sic dicoret, Parte capit a Nomine,

409쪽

partem a Verbo, partem ab utroque. Quis ehim sic, Partem a Caesare, partem a Laelio, partem ab utroque nonne iam ab utroque accepit Sed ita intelligendum est, Accidentium quae sun Participii . partim esse a Nomine solo, partim a solqVerbo, parti utrique communia: dummodo illud quoque meminerimus, ipsum habere: cum Nomine communem differetiam Adiectivoruar,

Substanti uorum autem nullam.

CAPUT. CXLII. Participi, neces itas.

AT vero itu ad orationis quidem volupta tem solam inuenta ea species est, quemad modum partes quaedam coniunctivae: Rd neces-)sitate quadam, ac vi naturae. Cum enim decla ratum iam sit, Verbum significare aliquid, quod significato Nominis ad ij ciatur, sic, Cssar pugnat, coacti sunt sapientes aliquid excogitare,. quod non solii in redi o casui adnecteret , ut hoc exemplo: sed etiam obliquo. Neque enim si dicas, Video Caesarem id das eiusmodi Verbum nisi addito relativo, sic, Qui pugnat. inare Participium commenti sunt, quo & signis cationem obtineret,& adderet modum ad te stionis: quasi cum dicas, Caesarem pugnantem : eadem sit ratio, ac si sic, Caesarem pugnacem. Quod si quis obiiciat ita dici. posse etiam per Verbum, Video Cae saxem pugnare : sane intelligat Verbi illius vincturi esse, non infinitivi: si eius loco substituat aliud, sic, Verbero Caesarem: neque enim simillia' ter apponere queas insibitivum. Est praeterea

V. E causa

410쪽

DE CAvs Is LING. LAT. SQ caussa alia no ignobilis. Quo modo res una diceretur,supra docuimus tem tuac qua ratione una sito ratio, videamus: Quaedam enim est una, Natu ra : vi, Caesar amat Lucinam : quaedam Coniunctione: ut . Caesar amat Lucinam , & puinat. atque huius quidem modi spectus libro Vndecimo declaratae sunt. Quae verb Natura Vna ect,v- num de uno dicit: quae Coniunctione una, secatur in plures. Nam & Amor, & Pugna in Caesare, & de Caesare dicitur, ni lo secius, quam si dicas, Caesar amat , Caesar pugnat. hic sint seiunctae orationes i duae, carent enim tam Artis, quam Naturae coniunctione. Quare manifestum est, Artem coniungere in oratione, quae Natura coniunxitan corpore subiecto. Haec autem aut seriatim sese consequuntur, aut disiuncta sunt. . Si sunt dissita natura, ut Candor:&Dulcedo in Lacte, per ipsum corpus, quo deseruntur, coniunguntur quoque. Ita in oratione per copulam coaaguntur,scut per corpus in re. Si sese consequuntur,ea sunt, aut Substantia, aut Accidens. Neutrum vero eget artificiosa coniunctione: sed qu admodum natura virum sunt sbiipsis subeuntia, continentiaque alia aliud , tanquam cum est Triangulum in QDdrangulo : ita etiam earum rerum notae unum sunt ,hoc modo: Corpus Ani i mitum, Sentiens, Rationis capax, una res est: ira una oratio haec Homo est corpus animatum, sen- tiens, rationis capax. Ni hilo secius in accidente, sic,Aptum natum adimirari, discere, scire: neque enim scimus, nisi discamus: neque discimus, nisi*d dixemur : quae haec ρd hunc vas dum Vnum