Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

441쪽

V p L si x Adverbi j necessitas fuit,

sicut & duplex est Vocum temperamentum per adieritionena. Naque aue

ad ij citur accidens substantiae,aut gradus accidenti. Exempla haec sunto, Vir fortis: Ilic accidens substantiae additum est. at cum dico, Fortior : tunc gradus accidenti additus est. Igitur quod faciunt adiectiva substanti uis, ut se- eum afferant accidentia: hoc ut agant Ad verbia Verbis, excogitata sunt, neque enim si dicas, Velox scribo,aut, Velocia scribo: intelligas scriptionis velocitatem: sed Velociter scribo, si dicas: intelligas. Sic igitur cum explesset Uerba, adhuc supererat aliquid agendum . itaque etiam gradus illi designandi fuere. Quare cum bonitas,atque aliae qualitates intendi, ac remitti queant, neq0ζ' Comparativo , aut Superlativo ita plene possint explicari, Ad uerbii ope factum est,ut explicarentur: Valde bonus, Nimis saeuus, Longe alienus, Multo sortissimus: ut etiarii illa ipsa nomina gradus significantia, hoc indigerent, Paulo doctior, Quare non solum nomen Ad uerbij male fabricarunt veteres, sed etiam imprudenter assigna runt desinitionem:neque enim solius Wrbi tem

peraifientum est, sed Nominis quoque. Seil nimis secum secuti sunt Graecos , qui aeque inconsulte ο ρρημα ipse in appellarunt. Hinc constat ratio originis,& specierum. Nam sicut Adiectiva apponuntur Substantivis r ita quod verbo apponendum fuit, ab ipso Adiectivo deduci par est. Si enim dicam, Celerem scriptionem: dicam etiam, Celeriter scribere. quae sane se

442쪽

tientur nomina specierum a natura ipsorum Adiectivorum : ut si Bonus qualitatem, Magnus quantitatem significat: etiana adverbia ab his deducta aut qualitatem, aut quantitate dicere intelligentur. Propterea verb quod actio S locum,&tempus exigit,iccirco horum quoque prs scriptio ad Aduerbij vim relata est. Temporum enim &locorum vastiorem ambitum certis limitibus in tercidi oportuit. Itaque necessario inuciata sunt, Heri, Cras, Hic, Illuc. Cum igitur gradus quasi quosdam deducat per Verbi Noministi lux tra Aus: eiusdem quoque interfuit, eosdem gradus detrahere ad nihilum usque. Quarc si dicam. Currit celeriter, tarde: &, Albus plus, minus: debuit etiam posse tolli eodem instrumento, quo minuebatur: itaque deuentum est ad negationem, tum eam, quae verbis praeponitur ad contradictionem rmationis: tum eam, quae praeponitur Nominibus ad ossiciendum id, quod vocat Aristoteles, αοειτον. Non currit, Non homo. Quae negatio cum solo Ad uerbij genere coplectatur, sane c&cere potuit,vi csitra, quam Veteres putarint, Om

nium partium indeclinabiliu princeps esset. Omnis enim oratio statim a suis primordijs in mrinatiuam,& negativam diuiditur: quare si ossicii

meritum putes,illico post nome,ac Verbum Ad- uerbium statuendum est. Deducuntur autem Ad uerbia alia aperte, ut Bonus, Bene: alia obscure , Ut Sensim, a Sensu. 1tem a Verbis, ut modis quibusdam serviant, ut, Age, Ferti. illud hortando Imperativum exigit militare verbum fuit, ab Ago : alterum non

443쪽

φω, IVL CAE s. sCAL. Lia lix est similitudinis, ut aiunt,sed diminutionis:quid enim simile est, cum dico, Fere poetae nullo inhonore sunt)sed sic intelligo, apud paucos pauci

poetae sunt in honore : intelligo autem diminutionein non magnitudinis, sed praescriptionis: ut aliquid detrahatur firmitati sententiae, ut nequeam dicere, Nullus poeta : & item nequeam, Omnes, Sic Fere singulos parit mulieri ut sit neque semper neque nunquam. Tractum autem esta philosophiae radicibus: quod enim sertur, in motu est: itaque terminum nullum attigit, neque e nim a Feris ductum fuit, ut aiunt, quoniam serae sint celeres: nam & durum est, & nugantur, cum dicunt. Feras esse celeres, quia sint quadrupede :nam & Aquilae sunt serae, & celeres, neque qua' drupedes : & multae quadrupedes serae sunt, neque celeres, ut Elephanti: & αποδα quaedam celerrima, Vt Angues. neque Canis fera est, & est

celer. sed de his alibi. Belli autem , & Domi, &Vesperi,&Tempori, ad alia reducuntur,Loci,&Temporis: & Sorti apud Vergilium vi vpluere Ad uerbijs qualitatis annumerabitur. a nominibus omnia.

Quae igitur Tempus notant alia sunt Infinita, ut Aliquando, olim: alia Finita,ut Cras, Hodie. Sic & Loci,quippe a Pronominib. deducta sunt: Hic, Illic designant certum locum: Alibi ince

tum,& Vsquam,& alia. Falsb autem putarunt, Prorsum,Rursum,Sur sum, loci esse: neque enim locum significant, sed motum ad locum. Illa autem, Ostiatim, Vica

tim,Viritim,quantitatis discretae sunt. inaedam

autem,

444쪽

DE CAVsIS LING. LAT. qm autem,Vt dicebamus, ad modos relata sunt. Sed cum dicunt, O, esse optandi, tantum abest ut assentiar, ut etiam Vtinam putem esse interiectio ne .neque enim modum ullum apponit Verbo: idem enim est, Amarem,& Vtinam amarem: mo' mihi praeteritos referat si Iuppiter annos: ideest Heu quare mihi non resert Neque omnino Vocandi ullum Adverbium si nihil enim detorquet, aut addit, aut tollit a Nomine: quare qui

Iraepositionem agnouere, propius fuerunt veritatem. Nam tametsi neque motus, neque quietis

indicatrix est, tamen disponit ad motum. Sicut punctum non est quantitas, sed tamen ad praedicamentum reducitur quatitatis: sic in hac, neque enim dicas, Ad me veni: nisi aut Voces, aut Vocatum intelligas. Loci igitur ac teporis Adverbia maximo ambitu serutur: quare placuit veteribus ea inter sese comparari. Sed turpiter nimis lapsi sunt Na cum

dicant, Adverbia loci ampliore esse significato, quam temporis: quia Nus Vm, plus amplecta

tur,quam Nunqui: non animaduertere, sola corpora dcberi locis. at ea simul cu aliis rebus multis,quq loco nullo continentur, sub tempore esse. Non est in loco, Qualitas, non Relatio, non alia multa praedicamenta:& tamen sub tempore sunt, aut fiunt: igitur Tempus multo plura circuns crisbit: Locus pauciora. Qimd igitur nunquam est,

nusquam item estrat non e contrario multa enim

nusquam sunt,quae aliquando sunt. Qu ippe nullo in loso est hic actus scribendi meus: at aliquo

tempore quin sit fieri non potest.

445쪽

posita, ut Interdiu. Componuntur autem Vel

postquam Adverbia sunt,uel ab ipsis compositis

nunt, ut Hodie: suit enim,Hoc die:& Nuper,suit Nouo opere: Seper, Semiopere: Toper,Totoo pere: significat enim cith,& cxpedite: ita ut opora absoluta sit. Itaq; Seper, ei contrariu est,propterea quod squid dimidio tantum opere fit, id non absoluitur,sed continuatur. Geminatur,x bivbi. Componitur cum Nominibus,Vbi getium' cum Verbis, Vbi libet: cu Praepositionibus, Perdiu: cu C5iunetioni b. simplicibus, Vbique: cumi illis,& secum, biciique,Profecto, Etiam,&illi co,suere composita ut Hodie.

Si igitur Ad verbiu Verbi modus cst, satis pa

tet , quam inconsulto veteres ita praecepere, praeponendum esse Adverbium Verbo, ut ita dicamus, Bene currit. At enim uero contra est:

accessio enim significatus fit ad Verbum ab Ad- uerbio:& quemadmodum prius sumus viri,quam sortes:& prior natura Cursus est, in genere,quam Cursus celer,in specie:sic erit prius Currere,quam Celeriter currere. Non enim hic loquimur de sermonis elegantia, sed de caussis ipsius. Ac qua quam ars atque usus dicitur natura imitari: tamean quibusdam rebus placuit varietas. Itaque elegantius acceptum est Verbum in fine orationis

446쪽

LAT. 6ps contra , quam a natura ipsius rei suppeditaretur. quo more praepositu est Adiectivum Sub stanti-uo: & verbo Ad verbium. Sic in Tripudiis sinistro pede movemur primum , cum natura dextrum primum moueat:vt arte id factum,non cuiusuis communi lege videatur.

ΡRoprium est Ad uerbiorum quorunda assumere sibi quaedam Nomina, Vbi sentium,

Terrarum , Loci: ciusdem naturae, Nusquam, &Longe: respexere enim significatum: est enim Vbi,quasi dicas, loco terrarumὸ Sed & tempus cum loco communicatum, Interea loci: cognati enim inter se sunt. Magna autem Assinitas Ad uerbij cum Nomine, ut diximus : Itaque & a Nomine fit Hoc die, Hodie:& facit Nomen Hodiernus. Adeo, ut etia casum retineat Nominis, unde sit: quemadmodum Nomen retinuit casum Verbi, unde fiebat: ut apud M. Tullium in Tertio Ossiciorum: Conuenienter naturae vivit. quia etiam conueniens. hoc autem,quia couenit: Graecorum imitatione factus Atticismus, ομοίως O.Eadem assinitate casum quoque pristinum re tinuere: In Recto, Fors: a quo copositum per dubitationem cum Aia,Forsant& Verbo interposito, Fors sit an . In Secundo casu,Belli.&apud Comicum iocose, Foci. In Tertio, Ruri. Jn Qua 'O,Romam. In Sexto, Forte: qua forma suere, Ci- tb,Falsb, Seris:& horum secutum analogiam ver bum unum , Praesto. Interdum etiam mutantur,

447쪽

Vt, Modus, Modo, MOX. Sic etiam retinet naturam transformatae in se Praepositioni. cuiusmodi est cmm. coniungit enim tempus, Cum seneris faciam: ut ossicium

meum cum aduentu tuo coniungatur. Itaque re

latiua quaedam facta sunt, Cum doctus, tum pro litis: id est,qtio tempore doctus, eo tempore probus: coniungit cum doctrina mutuo probitatem.

Sed haec minutius in libris Originum dicta sunt.

Proprium etiam,inter se usum commutare: sic

dicimus, Illico, pro tempore:sed fuit, in loco: αHesternum panem atrum: pro pridiano. Resertenim Heri, loquentem tantum: sicut Cras,& Hodie, &Perindi c. Imitati sunt Graecos, qui χ ο ες ad hunc modum dicunt: ut est etiam apud Lu

Proprium item habere comparem , .ut Haud, Non: & non habere, ut Isse: prohibet enim, non negati.quanquam in compositione postum inue nias negative, Nequaquam, Nequicquam, Ne- frendes: sicut Non, prohibendo apud poetas. Item habere seriem teporis,Hodie,Heri,Nudiustertius,Quartus:& ut fecit Plautus, uintus, Sextus: Cras, Perendie. Item minutiora: Nunc, Modo, Dudum, Nuper, Iam, Iamdudum, Iampridem.&futurum, Mox. Praeterea quemadmodum amisso casu Praepositiones abeunt in Aduerbia: sic adverbia in In teriectiones: Euge: nam hoc fuit at Pene, Adverbium est. Item communicare eidem terminationi diuersum modum significandi, ut Coelitus,de loco est

448쪽

dam a populo: sic Primitus, a Primo. Falsum autem est, quod dixere, Casum habere

Ad uerbia. ut ponebamus δημοθεν,δημα δε, δημοθι. sed a Casu ducta, eo caruere: quare etiam contraria additur Praepositio. ουρανοθι ησο. Item Perso

nam attribuere ausi sunt ridicule,Mecum: oratio enim est facta una. si enim sit Adverbiu,ergo dicas, Ego cu: Ad uerbi ueniinnultu casum exigit. Falluntur aeque cum dicunt, Heu esse notam responsionis ad Heus: nam sane nullu exemplum

afferunt.

Ponitur autem Adverbium pro Nomine : Sic erat consilium: id est, Tale: aut sit Pronomen, Hoc . Et apud Vergilium, Terrorum ac fraudis abunde est: id est, copia. & Graece scit, pro Grael ca. Pro Pronomine: Hinc illae lacrymae: id est, ex hac caussa. Sic, Vnde: pro, A' quo, Pro Praepositione, Intus templo, apud Vergilium, pro, In templo. Sed est expositio in voce Templo, vocis Intus: sicuti cum dicis, Feram leonem: poterat enim esse, Intus, alibi quam in Teplo. dautem dicunt,Pridie Calendas,esse Ad uerbio positum, pro praepositione, falsum est: nam Pridie. est oratio coposita sicut Mecum: Prae die: &,Calendas , est vox termini in quem tempus abit, sic, Eo die , qui ante Calendas, di ad Calendas, ut ita dicam it. Itaque otiam dicimus, Pridie Calendarum: quanquam durius , in quarto casu. Sed factum est analogia aliorum, ut quia dicere tu QOrto Calendas,id est, ria ad Calendas:

449쪽

ita etiam,pridie Calendas. etsi non erat ante eunt diem,qui iret ad Calendas. Huius motus ratio &caussa elicitur ex modo loquendi Ciceronis: In inte diem nonum Cal.Pro Coniunctione: n-do,pro Quoniam.

CAPUT CLXIIInteriectionis natura,σ Fatio NTERIECTIONEM ueteres

cum a situ &nominarint, & defini-uerint, nequaquam a caeteris partibus e 3 distinxere et nulla enim pars orationis non interponitur. Sed ita intellexere,interponi,quasi alienam a caeterorum structura:sicuti dicimus Interuenire. Verum nonsine paulo licensetiore usi sunt: nam &, Iacere, est duriuscula vox:&actionis significans terminatio. Nam Coniuctio sit,quae cottingit:at Praepositiopneque enim prae-

450쪽

,r ae Avs Is LINO. LAT ridicit,sed interiacitur,& interiacet. at a Iacendo, Iactus,aut Iactio non ducitur vel si ducatur, rarius, ut diximus, sine sit. Antiquoru simplicitatem recentiores castigare aggressi accuratius definiue re, sic, Interiectio est, quae sub rudi, inconditaque voce affectum animi demonstrat. Velum haec&falsa est, & cu aliis quibusdam partibus communis. na quid appellamus rude, quod Vocem pronunciantis exasperat, ut duplici consonante, E-

uariaspiratione, Ohermutarum obscuriorum te minatione, At at. Vertim enimuero aut talcs,aut

etia duriores alibi inuenias offensiones. Verborum personae eadem muta aliquot finiuntur, atque etiam obscurius sine in plurali ,Dormiui. Aspiratio per omnes pene partes com eat: Honor, Haurio, Heri. Duplices onerant frequentius nomina,Felix,Xenopho. quid rudius, quam Extra,

Intra, Insta' Quid simplicius, quam OZ Praeterea quid est Inconditum' quod incompositum sciam

sede amisit: Inconditas aedes, Incondite fluctantes acies, Agmen inconditu. At nullus locus In

teriectioni baudi est: quare falso a priscis dicta est

Interiectio,quae etiam praeponi, etiam postponi, etiam sola poni possit. Quod autem animi,aiunt,sgnificare affectionem, no cst ab eis deci iratum.'nam vox haec, Dolor, animi trictum significatrat Heu, non significat dolorem, quemadmodum Balteus ab Imperatore militi datus non sgnificat militia, neque enim est vox: neq; actio in ciui lis Cimonis, significat stoliditatem: sed notae tamen & signa sunt, illud militiae, hoc stultitiae: sicii ,dolorem non sisnificat,sed est dolentis an