장음표시 사용
51쪽
subtilem Cartesii, ut resert Cl. Leemenhoey u , sed ea tantum habenda sunt ut vera, quae ab Academiis Comuni consilio, atque opera in stituta sunt, & in actis quaeque suis vulgata: quippe unius indagandae veritatis caussa non .semel. atque iterum, sed pluries ab ocula
tis , & peritis testibus summa diligentia confecta esse constat ca).CANos XII. Aliorum tamen Philosopho
Tum non temere negandae sunt observationes,
ac praecipue si qui magni nominis suerint& in experimentis capiendis illustres s M .
a Huiusmodi sunt Academiae Parisiensis, Petropolitana , Berotinensis , Florentina , Londinensis, Bononiensis , Taurinensis , Vpsaliensis, F Olmiensis. ba Magni nominis habentur Du-Clos, Musthem- lhroehius, Nollet, Boheraave , Lemery, de la Hir, Boyle, Halleius, Mariotti, Varenius, Homberglus, Guerrikius: quorum in numero magna cum honoris praefatione, & laudis praerogativa merito est nominandus Carata Dux Notensis praestantia aeque generis, ac doctrinae , ingeniique non modo apud cives suos, sed apud exteros etiam praeclarissimus: Huius egomet Principis viri, &solertiam aliquando , seduis litatemque sum admiratus , & expertus humanitain item , quum me in magno li iteratorum, & nobi- ιlium ab Arcanorum Naturae Tom. a. p. a.
52쪽
PARI TERTIA. 3sCANou XIII. Si plurimorum NobiIium Phi
losophorum experimenta pluribus aliis etiam nominatorum virorum sint opposita, ut sunt experimenta Roberti Boyle I quae ignis gravitatem exhibent, Sc Hermanni BOheraa-ve Σ quae eiusdem ignis levitatem demon. strant, tunc methodus, qua experimenta ipsa instituta sunt, examinanda , ut facile , in quo peccatum sit, deprehendamus κ .
Iium virorum conventu spectatorem adhibuit experimentorum plurium , ae effectuum praesertim admirabilium Tormellini lapidis , de quibus ipse tam acis eurate etiam scripsit, ut Cl. Muishem,oehius in nova suae Phy sices editione referre , & commendare , non dubitaverit. a Rite experimentum institutum erit, si ad eas Circumstantias attendamus , quast recensent Philosophi. I. Ut Instrumenta perfecta sint , atque diligenter elaborata: sic in persecto Prismate , se deprehendi Te , ait Ne reton , colore seiunctos, constantes, atque immutabiles, quod non deprehenderunt Aeademica Bononienses, & Dominus Mariotii ob Prima bullis, ac venis inspersum , nec satis politum & quo, niam Dominus Μariotti adfirmavit quovis Prismate seiunctos colores separari iterum posse , Regia Londinensis Societas pluries observationes summa dili
, ci) De Flammae Ponderabilitate T. a. et, In Chaimia T. D
53쪽
o POLYMATHIAECA uos XIV. Illi tandem magis fidendum. qui
gentia repetens defectui Prismatis Domini Mariotti
tribuendum esse decrevit. II. Non negligenda est ratio in st rumen torum ad eorpora exploranda: propria experientia id didi-eerunt Academici Florentini, quippe ferrum canindens frigido levius experti sunt , atque id ex eo , quod lances funiculis erant suspensae: at suspensis filo aeneo ferrum candens frigido maioris ponderis observatum fuit et diversitatem porro effectus ex eo
esse cognoverunt, quod accedente ferro candente , humor omnis in funiculis ante existens vi caloris
extrudebatur, quare levior deinde haec lanxfacta est , quod ad . sensum saltem in lancibus filo aeneo si spensis , non accidit. III. Loeus in quo experimenta instituuntur dili genter notandus et pro locorum enim diversitate diis versi quandoque sunt effectus: sic idem pendulum eiusdem longitudinis, trium scilicet pedum pari si norum cum nona parte, Parisiis secundam oscilla. tionem perficit intra minutum secundum , teste Iluis genio: in locis polo vicinioribus eam brevi tempore absolvit: in locis vero, qui AEquatori proxi- mel adiacent, ut Rigetus, aliique testantur, plus temporis insumit. IV. Anni Tempestates non omittendae: quippe diversa est pro tempellatum diversitate corporum elastieitas, ut in lamellis chalybeis expertus est Cl. de la Hir, hae namque horologiorum rotae velocius per hyemem, tardius per aestatem moventur.
54쪽
qui in experimentis enarrandis omnia examus sim
V. Quinimo nocte ne, an die experimenta instiis tuantur notandum esse monet Musthenibroehius ci rdiversam enim esse directionem acus magneticae per diem, ac per noctem ipse testatur. VI. Quoniam venti subtilissimas secum deserunt ex diversis regionibus particulas , ex ea lidis stili. eet flantes, calorem, ex borealibus frigus, & quandoque humiditatem inducunt, & experimenta n tabiliter mutant: idcirco venti eo tempore spirantes adnotentur.
VII. Sunt qui & Barometri altitudinem , qua atmosphaerae pondus , & Termometri elevationem , qua caloris gradus, ut aiunt, indicantur, religiose inquirunt. VIII. Quoniam vero circumstantiae huiusmodi varium reddunt experimentum , atque phaenomenon sidcirco pluries iterandum est, mutatis adiunctis; ut inde inferri valeat quamam semper ipsum comitentur, quaenam ipsi accidant, atque aliunde eveniant. Ex varietate circumstantiarum enim est, aliquos observasse , ventum intra secundum minutum , non percurrere nisi triginta duos pedes parisinos; cum Musikembroe kius ex Derhami observationibus referat, sexaginta sex pedes Britanni eos percurrisse r atque id non nisi ex diversitate aeris scilicet purioris, atque ex diversa vi aerem ipsum impellente. Diversitatem quoque observationum in Perspira
it Orat. de Method. instit. experi
55쪽
tione, quae est Sanctorium inter , & Dodartum , &Keillium, aliosque ex diversis circumstantiis prope repetit Albertus Halter ci): Etenim Sanctorius M
dicus Italus exactis , accuratisque observationibus longe triginta annorum spatio habitis , adnotaverat, I ominem insensibili perspiratione plus subitantiae expellere, quam sensilibus excrementis: atque hinc, si corporis pondus auctum esset, sine auis mento cibi, & potus, evidens signum esse , poros, constipatos esse r Rursus non sudore tantum corpus perspirare a sed insensibiliter etiam uncias quinquaginta hyemali tempore O atque aestate corpora temperata tribus libris minus ponderare , quam hyeme . Perspirationem insensibilem septem horarum spatio in dormiente esse unciarum quadraginta: viis ginti vero in vigilante. Hie, Gorteri, inquit lauis datus Halter ab , cum Sanctorio magna est disputatio : Sanctorius in somno quadraginta, Sc quinquaginta uncias in rspirari dixerat, duplo adeo plusquaui in vigilia , & aliquando intra unam horam ad libram unam et Recentiores omnes invenerunt Conistrarium modo per somnum minus perspirarie Keil. lius , Dod artus, & Gorterus ex propriis experimen, tis invenerunt perspirationem nocturnam hyeme fuisse sexdecim unciarum, aestate quatuordecim, quod ponisdus Keiliano etiam maius est: Duas uncias intra horam , quum vigil tres, & cum motu animali qua-
56쪽
& fidelem se praebet in exponendis experimentis , ac tutos nos reddit nihil a se omisi sum esse sa): sic si quis dicat marmora cylin-mor per horam perspiraverit, ut in somno sit f re dimidio minor quam in vigilia e Keilius nocturnae perspirationis diurnae sesquial teram fecit. Unde hoc in experimentis dissidium P Subdit Halter, procul
dubio. magnae cauta pars in caena Italorum uberiori, quae Batavis, dc Anglis fere nulla eli. Sed ieiunus vix decem & octo uncias transpirat per Sanctorium: Fatetur Gorterus coena pleniore per spirationem augeri . Deinde putaverim primis somni horis parum, ultimis valde perspirari, & consentiunt experimenta Gorteri, tum enim magnam ad cutem determinationem demonstrat mador infan
tum , & rubor, & calor. At si quid nobis per laudatum Halter addere licebit; Diversitatem etiam esse ab aere , qui rigidior sane in Germania est , ubi a
Keillius, Dod artus, & Gorte rus experimenta institue runt , quam in Italia ubi Sanctorius. a Excellent prae caeteris Robertus Boyle , A has Nolletus , Hermannus Bohera ave , Petrus VanMusshembro ekius, &. tempestate hac noltra P. D. Ioannes Maria de Turre Congregationis Sommaschae, qui &si in physica re non paucis praestet, ut ab ipso edita testantur operae in experimentis tamen microscopicis adeo excellet, ut facile omnes vincere videatur: quippe sumida diligeati a.
atque industria ad perfectionis apicem microscopia praesertim simplicia e exit, ut non superayerit mo-
57쪽
lindrica, quorum bases sebo uniantur tantavi cohaerere, ut a sexcentis libris non vincantur , errat: Desunt namque plura adiuncta necessaria: adponere enim debuisset diametrum basium linearum viginti sex: item illo temporis articulo, quo, ope Sebi coniunguntur, marmora debere esse insigniter calida : tandem disiunctionem frigida tempestate tentandam esse . Si manca erit experimenti expositio dubietatem creabit, & ab aliis repeti, non nisi difficillime, poterit.
do Cl. Lee enhoeli celeberrimum Hollandicum ob servatorem , cuius viginti sex simplicia microstrupta, quae testamento reliquit societati Reati, obiectum augebant, tesse Henrico Boher sexagies supra centies: sed & ipsum Wilson Anglum , qui senticulas elaboravit obiecti diametrum augentes ad quadrigenties , quum Domini Ioannis Mariae de Tuis re Cristallini globuli bis millies quingenties sexa.gies, non sne summa squod caput est claritate obiecti diametrum augeant . In hisce autem describendis microscopiis , nec non in exponendis observationibus , quarum aliquae novae omnino inter quae eae sunt de sanguinis figura reipublicae lit. terariae acciderunt tam clare, tamque ordinate, atque ita minutatim singula exponit , ut non tam eius opus hac super re editum legere , quam ipsum tobservantem intueri, docentem que audire exi
58쪽
PARS TERTIA. CAPUT ILDe sire Naturae .um non ultimum inter Philosephiae par--tes sibi vindicet locum Disputatio de Iu .re Naturae, & Gentium aetate praesertim hac nostra: idcirco aliqua per nonnullos Canones, etiam de hac, & de iis, qui argumentum hoc tractarunt, delibabimus. Chuos Ι. Suhieme fidei Scriptores plerum' que habendi sunt, qui maledicta, & convicia de Iure Naturae disputantes in alios pleno ore effundunt. Hac enim via & cogitatis suis famam tamquam novis, & coelo delapsis con ciliare ; aliorum autem inventa tamquam nugas, atque ineptias, praesertim si aetatem duxerint, ab studiosorum manibus, ac mentiri
IIIi Doctores verba sunt Samuelis Pulsen- dorsit) i) qui in D sopi Romani verba tu rarunt, queis omnia ad potentiam , ct quσ-lium Sacerdotum vertere labor est, Legi na turali , ct universae de moribus doctrinae m
59쪽
s POLYMATHIAEgnam ealiginem cludere. Et iterum ci Seho- Iasicorum Doctrina . . . non flum per se nihil ad culturam , aut decus Pitc confert, sed
O pestilenti ma est , dum bonas, ct utiles lit
teras suffocat omni aetate , Buddaeus Σ) Scho. Iasticos Ius Naturae infeliciter tractasse M aiv. Fridericus Ludovici 3) Hugo Grotius, inquit , Vir omnium encomiis maior doctrinam Iuris Naturae a veteribus mora iis admodum coulpureatam restaurare, ac vero suo nitori restituere animum induxit . Laurentius Flei-
scherus ) Utilissimam, scribit, D is Nam-- , ct Gentium disciplinam per multa seu-u Diuisse aut plane occultam , aut pulvere
Scholasico commaculatam ex tenebris extraxisse Hugonem Grotium. Idem habet Κem- merikius s : Surgente saeculo decimo septimo xliriora sta sus Natura experiri, a que GAuallore scholasti eorum repurgari eaepit, Hugone sotio poli mum Auctore. Similia scriptit Thomassius 6b Addendum , quod Qeruri i , ' Pom 'ci) In spicit. Controvers. cap. a. q. s. . ab Hist. Iur. Nat. 3 In incte. Iur. Nat. iuridice considerat. cap. I. Instit. Iur. Nat. & Gen. In Praef. s) In Puffendorfio enucleato cap. 4. 6 In Fundament. Iuris Natur. p. 284.
60쪽
PARS. TER T. IAH 47 Pontificius Doctrinam hane de inciis erga mortuos patri promoverit ob interese suum, videlicet ob doctrinam de cultu Sanctorum,
ae de Purgatorio . At quorium haec amabo te Nonne ut Catholicorum Doctorum, ut Sanctorum Patrum, ut Theologorum Scholasticorum contemptum in Lectorum, atque Adolescentium praesertim animos ingerant, defigantque
Quid vero de se, suisque operibus insatis praedicent huccis, audiamus. Tandeω futa dedere , scribit Buddaeus I , Hugonem G, itum illum furis natzralis res auratorem , qui restitutae seuo nitori Philosophiae moralis gloriam apud Litteratum quacumque patet orbem iampridem retulit , Accinxisse s ad molien dum hoc opus, de Grotio Pustendornus Σ , in quo nulla priorum seculorum vestigia ipsum
regebant. Adamus Iloch sterus in Collegio Pussendor
fiano haec scribit: Ed his libellis loquitur
de Oisc. Hom. , & Civis , qui Epitoma ve- Iuti est odii librorum iam a Pussendorfio conscriptorum de Iure Naturae). Si molem GAguui : at s ordinati mam rerum practicarum