장음표시 사용
41쪽
De tempore, auctoritatibus, fine &utilitate com pCsitionis instit
, . Cumque hoe , Deo propitio , peractum est, Tribon ano Viro magnifico , Mosero , ty Exq-- flore facri palatii nostri , π Exeonsule; nee non neopbiis in Dorotbeo , Viris illustribus ex ante-ce foribus, quorum omnium solertiam , ex legum frientiam , tr circa nostras jusiones fidem , jam
. ex multis rerum argumentis accepimus , n-
vocatiI , mandavimus specialiter , ut ipsi nostra auctoritate, nostrisque fusonibus Institutiones εomponerent : ut Iiceat vobiι prima ligum eunabula non ab antiquis fabulis discere , sed ab Imperiali splendore appetere: in tam aures quam animi viestri nihil inutile , ni bitque perperam p situm , sed quod in ipsis rerum obtineat argu mentis , accipiant. Et quod priori tempore vix post quadriennium prioribus contingebat , ut tunc eonstitutiones Imperatorias legerent, hoe vos a primordio ingrediamini, dignI tanto bonore , tantaque reperti felicitate , ut ex initium volis σμnis legum eruditionis a voee Prineipali procedat.
. Magistro Scilicet officiorum , penes
quem cura est totius pene aulae de palatii. GaI- Iis Pν in de r Hsel. Cuiac. in ι. 3. C. de praepos. Der. cubic. lib. m. VINN. Immo non tam aulae, quam consistorio Principis praeerat, dictus ideo gubernare officia palatina , L. 2.C. Thood. de stidaeis. Hinc in comitatu Princi, pis erat, aci eumque reserebat ex libellis Magistratuum s vid. Gothois. Notit. dignitat. ad C.
Ex quaesore Quaestor aetate Justiniani is
erat, quem nostra aetas Cancellarium vocat, ut
pag. in Cod. hoc est , ad quem cura legum &juris pertinet. Custos legum & famae publieae appellatur in Nov. Valentiani de bomis. eas fact. N a Cassiod. aliquot locis. Exquaestores& Exeonsules a Iustiniano dicuntur, qui a L tinis, Quaestorii &Consulares. VINN. Vid. omnino Cassiod. Var. I. II. v. I . HEIN.
Antectoribus Iuris Interpretibus , ac Doctoribus , ἐξοWα7s , ut pass. in praef. Pand.
Qui sorum sequebantur, Togatis Qui scholas,
Antecessores , & Professores dicebantur. Prima legum cunabula Prima legum fund menta , , seu elementa, primam Iegum audientiam appellat in I. um c. de nud. μα Mirit. toliend.
Antiquis fabulis Ius antiquum & obsoletum intelligit, quo referti eIant veterum durisconsult. libri.
ΙΗsTIT. LIR. Rertim ebtinear argumentis Huc periinet illud Aristippi apud Laertium , qui percontanti cuidam , quae potissimum adolescentibus essent discenda, respondit, quae viris usui futura sunt. Ps quadriennium Theophil. μεοὶ τρα4 χρονον. Sed aut erravit ipse , aut corrupti sunt Codices, ut patet ex praefat. ad antecess. Fa-
Digni tanto honore, tantaque reperti fesicitate γDigni reperti tanto honore tantaque felicita
- ἀπἐλαῖσαντες , dignati in assecuti.
4. Igitur post libros quinquaginta Digestorum,
seu Pandectarum , in quibus omne Ius antiquum collectum est , quod per eumdem virum excelsum Tribonianum , nee non eaeteros viros illustres tyfacundissimos confecimus 3 in quatuor libros easedem Institutiones partiri j simus, ut sint totius legitimae scientia prima elementa. . Pandectarum Pandectae παρα F. -ῖν δέ Ἀ- σξω , quod omnis generis leges complectantur , Harmenop. I. r. tit. I. g. s. VINN. Eamdem vocabuli rationem ipse Justinianus reddit , quod omnes disputationes er decisiones in se babeant legitimas, tr quod undique fuit eo lectum , hoe in sinus suos receperint, I. I. g. I Cod. de ver. J-. enucl. Sed non Iustinianus huius tituli auctor. Pandectas enim & Digesta jam scripserunt Ulpianus, Modestinus, immo& Sabinus , Julianus , Alfenus Varus , Celsus, Marcellus, & alii. HEIN. Collectum es Libri veteres, teste Hotona. eollatum est. Et ita Theoph. εν .:s ἔθρει
Caeteros Ρraeter Tribonianum, Theophi- Ium , Dorotheum, tredecim aliis usus est J stinianus , quos enumerat & nominat in prafat. Diges. In quaruον Itbνοι Apud Theophil. ab
Quid In Institutionibus contineatur.
s. In quibur breviter expositum est , π quia antea obtinebat , in quod postea desuettidiae inumbratum, Imperiali remedio illuminarum est. s. Desuetudine ) Theophil. ἀσυνεθέια, quasidieat insuetudine. Significat autem iura anti qua & antiquata, qualia multa in argumentis usucapionum , ex redationis liberorum , legatorum , successionum ab intestato , bono rusa possessionum, satisdationum, εα.LIM
42쪽
git autem & desuetorum quorumdam in usum reVocationem , & aliorum vel interpolatio in nem vel abolitionem.
Ex quibus Libris compositae sunt InstL
s. aras ex omnibus antiquorum Instlautu- .ur , ty praecipuὸ ex Commentariis CHi nostri, ram Institurionum , quam rerum quotlaianarum, alii ue multis Commentariis eo Osisas , cum res visi prudenter praedicti nobis obtulerint, tyDomus , tr reeognovimus, in plenissimum no-prarum Constitiationum robur eir accomodavimuν.
s. Praecipia ex eo entariis CHi Hoe ita esse vel ex reliquis scriptorum Caii, quae in Pandectis superuint, cuivis animadvertere licet ; saepius enim huius unius , quam caeter tum omnium verba in his libris proseruntur. Nostri Benevolentiae significatio , ac sic plerumque predecessores , qui nostrae fuerunt Prosessionis , appellamus. Seaevola noster apud Paulum & Triphonium saepe r apud Pomponium C us noster ι. pen. D. de sip. ferv. Flotuit sub Hadriano & Marco I. 7. D. de reb. aupl. 1. pen. D. M SC. Tert)II. Recognovimαι Id est, corrigendi eausa di- Iigenter & attente legimus : Cic. pro Balb. eap. s Nos Cn. Po di judierum de consilii senten
eia pronuntiatum recognoscemu/. Constitusionum robur eis aceommodavimul.
netur 3 quarum una est de iure eonstituente, sive de legibus qua naturalibus , qua civilibus: altera de jure constituto, sive de eo , quod legibus sancitum cautumque est. Et quia prima natura quaestio est de jure constituente , de eo etiam primo loco veteres tractaverunt: quod non modo in his Institutionum libris, sed etiam in Pandectis animadvertere licet. Nam prima quaestio proponitur atque absolvitur quatuor titulis in vestibulo sive in ressu Pandectarum I reliquo opere agitur de iure constituto. Idem & in Institutionibus nostris obse vatum est : squidem duo priores tituli hujus libri primam quaestionem continent : reliqua parte OPeris altera quaestio , quae multo latius
i. ParthIo er freIer totiur operis. a. Iustitia vulgata distributio evlica a. 3. Etiam uniυersalem justitiam discipli- e vili propositam. . Utrum justitia in universalam σ particia r m distriburio necessaria sceptice.
3'. Varia juris An cara , Ur qua in significatione hoe verbum bis ace'iatur s. Summa eorum , quae boe titulo traduntur.
DV0 hης in omni iure constituto in
sunt : ius ipsum seu lex , quae jubet& constituit ι tum res , quae eo jure iubetur constituiturque : ac proinde
universi juris tractitio duabus partibus contis
His verbis indicatur Institutionum confirma tio. Unde haec praefatio Theophilo , διαταξις
. Summa itaque ope , tr alacri studio bastiges nostras areipite σ vosmetipsos fle eruditor ostendite , ut spes vos pulcherrima foveas, toto legitimo opere perfecto , disse etiam nostram Rempublieam in partibus ejus vobis eredendis gubernari ν D. CP. XI. Kalend. Deeemh. D. I WANIANO PP. A. III. COS. T. Summa ope alseri studio γ Epilogus exhortatorius , ut in suasoriis usitatum , a spe& expectatione praemiorum, Cic. I. de stratiae. 8. Pergite , ut facitir , adolescenter, atque id studium , in quo sis , incumbite , ut vobis honori, ty amisis utilitati, eT Reipub. emolume to esse postitis. D. CP. XI. KAL. DECEMB. Id est. Data constantinopοιὶ XI. Kalendas Deceml is , Domino Iustiniano perpetuo Augusto tertium consule. In quibusdam libris, PP. quasi Patre Patria, quod eius temporis consuetudo repudiat. Hotio m. ViNN. Quamvis ex hac subscriptione pateat, Institutiones prius, quamΡandectas confirma tas , auetoritas tamen utriusque libri ab eodem die 3. Gl. Jan. dependet. I. 2. g. peniat. C. de Vet. Iur. enucl. Unde non semper Pandectae derogant Institutionibus : sed obtervandae sunt regulae B. Huber. in prael. ad h. L. F.
43쪽
Patet , tractatur, atque ιγῶ parua absolvitur , initio facto a discretione materiae
sive subjecti huius scientiae: quae divisio in hae quaestione omnium prima est generalissima. 2. Inscribitur hic titulus de justitia σ iure. Αristoteli & plerisque moralis Philosophiae pro- sessoribus iustitia duplex est, universalis , &particularis. Ad universalem pertinet tritum illud Poetae gnomologi;
Comprehendit scilicet in se haec iustitia
etiam aliarum virtutum omnium officia , peculiari tamen cum respectu , quatenus nimi- eum illa necessaria sunt, aut conducunt ad persectionem & conservationem civilis societatis , ut ne quid admittatur contra rationem
aut honestatem, quod non admitti vel publichvel privatim intersit. Haec eadem justitia & Iegalis dicitur, propterea quod non minus lath Paleat quam ipsae leges, quae etiam sunt regula & norma hujus justitiae ; unde a Cicerone
LI. de legib. e. r s. definitur: obtemperatio θν0sis legibus σ institutis pepularum : ab Aristotele Lib. s. Eib. I. Obedientia erga omnes leges. In
summa haec iustitia a virtute in genere non differt essentia , sed hactenus tantum , quod quando consideratur ut habitus animi, dicatur virtus simpliciter g quando ut civilis societatis conservatrix, iustitia, auctore Michaele Ephe- .sio ad a. Ioe. Arist. Vitium huic legali iustitiae oppositum dicitur παρανομία. Particularis justitiae duas species constituunt , quarum al-fferam γι-με κἀν Aristoteles vocat, id est, di fributivam I alteram συν-ακτικην , id est, commutativam. Distributiva respicit αξ-,
quod quisque meretur, quod cuique convenit,nve id premium sit, sive poena, sive honor, sive onus. Commutativa suum cujusque proprie sumptum spectat, & alio nomine melius ΕονΘtrix. a Philosopho appellatur : nam ut possessor rei meae eam mihi reddat, non est
ax συμμα γα ros, & tamen ad eamdem hanc
iustitiam pertinet. Illud quoque perpetuum non est, quod plerique tradiderunt, a iustitia
commutativa respici proportionem simplicem , quam arithmeticam vocant , a distributiva comparatam , quam appellant geometricam , quae mathematicis & revera sola proportio est; neque enim per se iustitia commutativa a distributiva differt tali proportionum usu , sed objecto & materia circa quam versatur. Nam & contractus societatis expletur proportione comparata , & si unus tantiim apistus inveniatur ad munus publicum obeundum, non alia quam simplici commensione attributio fit : & contra , si quis de suo legare velit, TIT. I. distributiva iustitia uti solet, & merita eonLderare , i. s. f pro De. Sed N in delictis coercendis poenarumque irrogatione modo arithmetica, modo geometrica proportio servaturi
quod tamen totum est iustitiae distributricis,
eium particulari iustitiae oppositum πλει νεξ dicitur , cujus verbi vim Latini per vocem injuria fere exprimunt. Disciplina civilis non ldirigit internas animi functiones , & potissime versatur circa iustitiam particularem in ejus juris obedientiam animos formans , cujus executio in iudiciis urgetur. Negari tamea non potest , quin interim quoque spectet justitiam universalem , quae omnium virtutum officia complectitur. Docet enim juste vivendum esse secundum omnes leges; ipsaque adeo juris praecepta omnem speciem virtutis & honestatis continent, certe quatenus eo spectant, ut iuste vivatur , & civium inter se honesta sit societas, quod hic quaerimus. Et vero si legibus& legum latoribus proposita est universa vi tus , ut sane est, clim beatitudo civilis sit univeriarum legum summa , teste Platone s. DIegib. etiam legum scientiae & consultis eadem proposita erit : nequc enim minus late patet officium Jurisconsulti in legibus interpretandis , quam legissatoris in sanciendis : totoque
falluntur judicio , qui officium Jurisconsulti
cancellis forensium causarum circumlcribunt. Utique illa : Hominem mortuum in urbe ne sepelito , neve urito e rogum ase a ne polito I m lieres genas ne radunto, neve lectum funeris e
go habento , & similia lege duodecim tab. Gura , nullo modo ad iustitiam particularem re
ferri possunt. Quod si quid in hujusmodi quae
stione valere deget auctoritas Principis , ipse Justinianus Nov. ε'. in pr. diserte ait: Iustitiam illam , quae singulis virtutibus assit , easque ad debitum Mem perdueit , etiam finem esse legum prudentiae. Temperare mihi non
possum , quin illud hic subiungam , esse qui
vulgatam illam iustitiae distinctionem negant esse necessariam 3 & simplicius en contendunt , si unum tantum iustitiae genus e me dicamus. Quod si verum est , sublata erit haee disputatio. Hi ita disserunt. Ut singularum virtutum omnium , ita & justitiae unum genus
cut ex contrario nec duo iniustitiae genera sunt, sed unum tantum, sive τι ἄνισον dicas, sive πω
ραν μον utrumque enim omnem comprehen
dere injustitiam , etiam ipsum Aristotelem docere: neque παραυο, αν & πλεονεξίαν genera esse
opposita , sed hanc illius speciem , hoc itemti Mistotelem fateri. Ad haec non simpliciter
44쪽
verum esse, quod reliqua iniustitiae genera non tantum pugnent cum iustitia, verum etiam cum alia virtute: autem cum sola iustitia : quo maxime argumento ad distinctionem suam probandam utitur Aristoteles. Posse quidem in una actione cum alio vitio iniustitiam concurrere et caeterum nullas actiones iniustas , quatenus injustae sunt , cum alia virtute directo pugnare, ted eum iustitia dumtaxat: scut nec ex contrario alia vitia cum iustitia, sed eum oppositis sibi virtutibus. Ut ecce : Qui adulterium committit , eum & iniustum esse, quod alienum violat thorum , & intemperantem propter expletionem libidinis. Jam vero violare thorum alienum, quod est injustitiae, non pugnare cum temperantia quid enim, si quis quaestus sui causa id secerit nec explere libidinem cum justitia non magis, quam si quis libidinis explendae causa cum scorto congressus sit. Denique ex hoc etiam exemplo patere , posse & πλεονεξιαν eodem modo cum. alia virtute committi: nam adulterum &αλιινι-- esse sive iniurium,&intemperantem. Innumera vero afferri posse , quae cum sine ἄνιμα , & in speciem ιας non cadant; cum nulla tamen alia virtute pugnent, quam
cum iustitia. Nam si quis e decem , quos habebat, sex servos testamento manumiserit: aut si minor viginti annis servum manumiserit, non dicta apud Consilium causa ἔ utrumque iniuste facere , illum contra legem Fusiam Caniniam , hune contra legem AEliam Sentiam: neutrum tamen iniurium esse , neutrum ignave aut intemperanter facere. Si vir uxori quippiam donaverit: si landum dotalem eum consensu uxoris alienaverit aut obligaverit: si formina intercesserit : si filiolam. pecunia mutuo data sit: si frater sororem adoptivam uxorem duxerit 3 hasce actiones omnes & similes iniustas esse , & legibus aut senatusconsultis improbari: nec tamen qui istas faciunt, iniurios dici posse , aut intemperantes, vel ignavos. Caeterum nihil in praesentia definio. Juris vocabulum πιλυσνμον est: propria significatio una , minus propriae plures. Proprie ius dicitur naturae aut populi eiusve , qui vicem
Populi sustinet, iussum. Arguit id etymon ip-Dus vocabuli, quod a jubendo dictum eme veIex eo liquet, quod veteres , auctore Festo, iura dixerunt Iussa. In hac autem significatione passim usurpatur: veluti eum dicimus, Jure quid fieri 1 Iuris rationem non pati, Contra ius en ; sc dicitur ius naturale , civile, Praetorium. Caeterae significationas minus propriae 3 ut primo cum jus accipitur pro eo,
quod jure continetur , & cuique tribuitur. Id-A ET IURE. 7 sue vel generatim , & indefinite , ut in hisceormulis aut id genus aliis , cum dicimus: Iussuum cuique tribuere. Neque mortalium iussium detrahi oportere: eodemque modo haud
dubie accipi debet , cum dicimus , Jura sanguinis, agnationis , naturalia & adoptionis iura , nempe pro beneficiis sanguini , agnationi, naturae adoptionis jure tributis. Vel sp cialiter pro facultate & potestate iure tribi ea , quod fit quoties verbis faciendi jus adjungitur 3 ut in definitionibus itineris , actus, viae , ususfructiis, actionis, in quibus omnibus
metonymia est continentis pro contento. S
cundo cum jus accipitur pro iuris arte per eamdem figuram converso moὸo , ut in I. I- pr. hoe tit. Tertio cum accipitur pro loco, iaquo jus redditur , ut cum dicimus : Injus vσ- care , in jure eonfessor pro judicatis baberἱ : in quo idem fere tropus est , πιτωνυμία adiuncti pro subjecto ι L pem eod. Quod si uunc quaeratur: Qua in significatione jus hoc loco accipi debeat, propriane , an figurata Z Constanter respondebimus: in propria. Arguit hoc ipsa materia, quae & in hoc & in seq. titulo tracta tur. Arguunt definitiones & divisiones , quae utroque titulo & in rae eod. traduntur: ut mirum sit inveniri qui serio contendunt, jus hic pro iuris arte accipiendum. Summa eorum, squae hoc titulo tractantur, haec est. Primum
traditur definitio iustitiae & iurisprudentiae,
quaque ratione ac via tyronibus haec disciplina proponenda sit, iudicatur. Hinc iam ea pars, quae est de iure constituente , inchoatur, tradunturque iuris praecepta, iuris civilis divisio , & subdivisio privati. Singula nunc via
Iustitia est constans in perpetua voluntas tui suum cuique tribuendi. N o T AEO
AUctor huius definitionis in Upian. I. Ioia
Ius suum cuique Objectum Justitiae est ius
euiusque suum : finis , ut id quisque obtineat, id est , ut cuique quod ei debetur tribuatur. Delictis etiam debetur poena. Athanas. in synis
hune finem exprimit his verbis, et α
45쪽
Teibuendi Alias tribuens, Theos hil. νεμουσα. Cic. s. de sn. e. m. Afinio animi μνm cuique tribuens, qua justitia dicitur : & ita etiam alibi,
OIuritas Scimus voluntatem esse potentiam naturalem , iustitiam autem viris tutem esse de habitum animi ac proinde qualitatem adventitiam. Falsum igitur , dicat aliquis , genus. Si respondemus, genus esse metonymicum , effectumque pro Causa positum , voluntatem scilicet pro habitu , qui eam efficit ι jam contra omnem Philosophiam omnemque rationem videbimur qualitatem acquisitam caulam statuere qualitatis Se potentiae naturalis. Veriam observandumost, non simpliciter pro genere voluntatem Poni, sed επιθετῶς vo luntatem constantem &perpetuam. Ut velimus, a natura est; ut con stanter, ab habitu. Potentia naturalis , quatenus promovet habitum, ejus ex parte causa est : quatenus autem ipsa politur ac perficitur ab habitu, effectum. Constans in perpetua , , και διηνεκης,
uae verba iustitiae habitum ibi demum esse in-Qant , ubi perpetud de constanter quis agit,
acque ut Aristoteles loquitur και ἄμετα-κπι-s ἔχων 2. Eth. 4. Ne quis autem putet,Vitiosum esse , quod justitia definiatur per ei unmodi habitum, cujus homo non sit capax I res definiri solet non ad conditionem subjecti, sed qualis est essentia sua : sicut ab Aristotele felicitas, a Platone Respublica, a Xenophon te Princeps, a Cicerone Sc Quintiliano Orator describitur. Eodem modo & iustitia hic definitur, non ut inest huic vel illi subjecto, sed rout inesse debet justitiam profitenti: in ab-racto, inquam, nou in concreto. VINN. Haec definitio Stoam redolet, quam pleraque Ju- reconsultorum scripta. Omnis autem virtus,
adeoque & Justitia Stoicis in constante & perpetua voluntate posita videbatur. Cic. Parad. I. 1. Sen. Epist. 66. π IhI. HEIN.
Ius suum euique tribuendi P. rpi νέμουσα δ'ἰ- ιν. Quod dialecti docent , habitus definiri assumpto ad genus objecto & fine, id etiam in hac definitione observatum. objectum justitiae est jus cuiusque suum i sinis 3 ut id quisque obtineat, hoc est , ut cuique quod ei de se, tribuatur : Delictis etiam debetur poena. Atque hunc finem simpliciter Plato expressit his verbis , τὰ εὐτει γο- να I. de repMI. Auctor propositae definitionis est Ulpian. i. Iustitia. 1 o. bse eod. tit. plenior TIT. I.
R planior haee est: Justitia est habitus animi,
per quem ita affecti sumus, ut suum cuique, quantum in nobis est , tribuere velimus. TEx TUS
r. Iuri prudentia est divinarum atque tam aegrum rerum notitia , justi atque injusti scientia.
Iuri prudentia Quae Se scientia fle ars iuris,& intelligentia , Se civilis sapientia. His enim nominibus promiscue uti solent qui popul 'riter loquuntur. Divinarum atque humanarum perum Subjec tum : modus autem considerandi, quatenus de iure earum quaeritur ; quem modum indicant
verba sequentia , justi atque injusti M. Vv. Scientia ) Juris prudentia est habitus intelle ctus : Justitia ut virtus moralis est habitus v Iuntatis. Haec etiam definitio Ulpiani est ἀ
I et prudemia Disciplina nostra nune sciest
ria, nunc ars iuris, nunc intelligentia, nunc civilis sapientia , hic prudentia appellatur : hisce enim nominibus promiscuς utuntur non Iurisconsulti tantum , sed etiam caeteri auctores , qui populariter loquuntur
At enim cum hare disciplina sit habitus prasti eus : est enim sine controversia pars Philo sophiae praeticae si stricte loqui volumus , S ad certas habitus intellectualis species singui
illa nomina cum Aristot. s. Eib. I. accommodare ; solum nomen prudentiae huic disciplis
tum conveniet. Divinarum atque humanarum rerum notitis
Haec item descriptio Ulpianum auctorem ha bet t. iustitia ro. g. l. boe iis . Genus in hae descriptione est notitia aut scientia ; idem enim haec duo signifieant. Differentia petitur a sub jecto eiusque considerandi modo : unde & ε-nis sponte sua intelligitur. Subjectum iuris' prudentiae sunt res divinae Se humanae: modus considerandi, quatenus de iure earum quaeri tur 3 scilicet ut norimus, an in iis, aut ad eas,& quatenus ius aliquod habeamus. Nam in hunc finem res dividuntur in eas , quae divini, quaeque humani juris sunt: quae in commer
elis atque extra commercia: quaeritur in re
bus humanis, quae Publicae, quae Privatae: Nin
46쪽
in his earum acqitistio , conservatio, aliena- -N Ο Τ AE.eio , & id genus alia, quorum omnium tractatio ad Jurisconsultum pertinet. Hunc vero Gese aliter Cursm , obiter x lummatim, considerandi modum sequentia definitionis, εν πανε ο . Verba indicant , justi , atque injusti scientia: Levi ae simplici via ) Τοποι ἀς , erassa ac nempe hactenus res divinas & humanas esse pingui Minerva. Praeclare Aristot. Δω in- objectum huius scientiae , quatenus ea cum de quit, πρῶρου ἐν γ' αραγ ναφειν, iure harum rerum quaeritur , quid iustum aut Prius lineamenta prima ducenda μnt otres in- injustum sit doceat. Quod si cui haec explica- formandum , post utendum veris coloribM1. Nectio subtilior videtur: ecce aliam magis popu- minus scite Quintil. r. Inst. orat. t. in Vasi larem. Certum est , disciplinam civilem non Ia , inquit oris angusti superfusam humoriι co- tantiim in privati , sed etiam in publici ju- piam respulint, sensim autem insuentibus com-ris cognitione versarie publici autem iuris plantur , ' animi puerorum. cum pars sit divinum , I. I. s. a. Me tit. me- Diligenti ima a que exactissima Hoc ad rito ea rerum divinarum atque humanarum, summam scientiae est necessarium , ut prius il-
hoc est , divini & humani iuris notitia dici- Iud incipientibus magis convenit. tur. Justi , atque iniusti , id est , eius, quod morum alterum Δ ἰν Quintiliam
fas & iura sinunt , aut non sinunt, scientia. Promn. lib. 8. Incipientibin brevius σ simplicius Sane veteres iuris Interpretes etiam sacris cae- tradi conυenit : aut enim di cultate institaui remoniisque Deorum praesuisse testis est histo- nil tam numerosa atque perplexa deterrera solentἶria. ACelso haec disciplina ab officio eam pro- aue eo tempore, quo praecipue alenda ingenia , se fitentis eleetantissime & brevissime describi- indulgentia quadam enutrienda sunt, asperiorum
eur. Arr aequi in boni d. I. r. in pr. Siquidem tractatu rerum atteruntur.
osscium iurisconsulti & prudentia illius tota Cum di dentia Cic. in orat. e. I. Vereor, ne in eo consistit, ut quid in re quaque aequum, tandem studia multorum , qui desperatione debiliouid iniquum sit, videre , tum diicernere , & fati experiri id nolunt , quia assequi se pose difae eo respondere possit consilium sibi expe- sidant. tentibus. VINN. Haec quoque definitio Stoica COMMENTARIUS. est. Stoici enim ita describere solebant Philosophia in , Sen. Epist. 8s. Quum vero inter Iu- Uod pictores facere solent, qui prius Ii- reconsultos & Philosophos λω μα-mo magna neamenta prima ducunt & opus infor-essct aemulatio , Merili. Obse . it. & illi sibi . mant, post veris coloribus utuntur: id verae & non simulatae Philosophiae studium tri- etiam in quavis arte docenda faciendum est.buere solerent: l. i. g. r. f. h. t. non dubi- Primo enim νιποτως crasse& simpliciter, potarunt definitionem Philosophiae iurispruden- , diligentius & subtilius unum-tiae tribuere , addita tamen disserentia specifi- quodque tradendum. Illud incipientibus ma- ea : justi atque injusti scientia. HEIN. gi convenit a hoc ad summam scientiae est necessarium.
TEI Tus. Puorum alterum Duplicem huius rei rationem affert. Prima est. Ne difficultate initio De juris methodo. Proposita deterreantur animi adolescentuma Voluntatemque discendi una cum spe perdiΩΣ. Μι Igitur generaliter eognisis, σ inelaien cendi abiiciant. Altera, ut maturius ad cogni-ribus nobis exponere jura postuli Romani , ita xionem hujus scientiae ab hoc auditu patefacto videntur posse tradi eommodissime , si primo D- perveniant I ad quam aut serius aut nunquam mi , ac sim lici via , post deiuri diligensifima Pervenirent certe non siti J Inagno labore aut AEtque exactissima interpretatione MeuIa tradan- diffidentia s eo tempore, quo praecipue alentur e alioqui si flat m ab initis rudem adbue in da ingenia , ac indulgentia quadam eautrien- Ninfirmum animum sit sis intillitudine ae varie- da sunt, asperiorum tractatu rerum atteran- rate rerum oneraverimus ς duorum alterum , aut tur I ut disputat Fabius in prooem. lib. 8. IV. ferrorem studiortim effiemus, aut eum magno orat. Commentariorum, quod ad incipientes
More , sepe etiam eum, Mentia quae plerum- attinet, eadem ratio. Caeterum qui jam alique juvenes avertit seriu3 ad id perducemus, quandiu hoc simplici cibo pasti sunt : iis ni- ad quod leviore via ductus , sine magno labore ex hil prohibet eumdem paulo doctius conditum sine MIIa di dentia maturiur perduci potuisset. iterum apponere , novoque & piperato iure deficientem excitare appetentiam. Mihi ani- Tom. I. B mus
47쪽
Io L I R. I. mus est, uno promiscuo apparatu & frugaliter incipientes & opipare provectos niticie omnes excipere.
3. Iuris praecepta Non regulae artis Iuris, ut Hopper.&Cont. sed dictata juris naturae αἰ
Rel να κω φυσικαι ε' ια , insitae & quasi consignat in animis nostris notiones; ex I. Io. g. I. D. eod.
Honeste viυere Hoc praecepto vetantur Omnia , quae pugnant cum bonis mdribus & publica honestate , etiamsi non expresse prohibita. M aliquid inquit Cic. pro Balbo, e. 3. quod
non oporteat , etiamsi licet. Fac. t. I q. de reg. Iur. Alterum non Ddere , suum euique tribuere Horum alterum ad personam alterius reserri videtur : alterum ad res externas. Cic. I. de offc. e. s. Iustitiae primum munu3 est , ut ne cuἰ quis noceat : deinde ut eommunibus utatur pro communibus , privatis ut futi. Sen. 3. de benefff. I . AEquissima vox est, σ jus gentium prase freni, Redde quod debes.
Non assentior Hoppero lib. I. de art. Jur. nec Contio ad hune g. qui praecepta hoc Ioco & apud IIIp. I. Io. f. l. eod. pro regulis huius artis posita putant. Siquidem praecepta artium principia sunt cognoscendi I ut definitiones & divisiones: atque ita non tres regulae a sed una tantum proponeretur praeceptorum juris distributio. Rectius praecepta hic accipiemus generalia quaedam dictata ac praescripta iuris illius communis, quod temper aequum & bonum est , sive notiones quasdam a natura insitas & quasi consignatas in animis
nostris ac ιναν και φυσικας ἐννο ἰας. Et primo quidem , quo vitae honestas praecipitur, intelligi
oportet vetari facta omnia, quae laedunt pietatem , verecundiam , existimationem nostram,& generaliter quaecumque pugnant cum legibus , bonis moribus , & publica honestate: in tantum ut etiam ab iis nonnumquam abstinendum sit prooter honestatem, quae legibus civilibus Permissa , aut non expresse prohibita sunt, juxta tritum illud , Non omne , quod si Τ I T . I. cet, bonestum est. De quo multa praeclare peti Faber ad L non omne , I 44. de reg. jur. Nimirum est aliquid , quod non oportet, etiamsi liceat, ut benE Cicero pro Balbo e. 3. Neque vero simplex haec admonitio est, ut quibusdam videtur , sed verum atque efficax iuris natur, lis praeceptum : licet hic aliquando claudicet& eon niveat lex civilis ; errantque adeo, qui cum hoc praecepto committunt lupanaria, quae assim tolerari constat. est legis et v, is , cuius latorem officii sui admoneant, ne vel boni causa mala fieri permittat. Hoc enim Praetextu hujusmodi conniventia excusari lo-
et, quod propter redundantem in humana a tura perversitatem quaedam etiam non decora usalutaria , adeoque decreto Spiritus damnata idiuranda sint, ne majoris mali praebeatur Oec θ.
Verba fere sunt & ratio Imp. Leonis, qui usum usurarum , quas pater sustulerat , hoc
obtentu non dubitat restituere. Nov. Leon. s.
Duo reliqua praecepta duo distincta numera
justitiae evidenter continent. Sic enim crasse ea accipio 3 ut secundum alterum non Ddere)ad personam alterius reseratur, ne alicujus Vi tam , incolumitatem, libertatem, existimationem laedamus, aut violemus : tertium μη euique tribuere in ad res externas , ut ab alienomanus abstineamus, hoc est , res aIterius no3 attrectemus aut minuamus; ut patiamur unum
quemque rebus suis uti ; ut reddamus quod alienum apud nos est. Cui explicationi coo sentaneum est quod scribit M. Τullius lib. i. m. e. s. Iustitia primum munus esse, ut ne mquis noeeat: deinde ut communibus utatur pracommunibus, priυatis ut fuit. Plus justo religiosi sunt , qui nec plura esse juris praecepta cod'tendunt , nec pauciora. Nam & uno ex histribus generaliter universum iustitiae musa comprehendi potest, ut in definitione iustitir ertio praecepto duo priora comprehcnta sunt: possunt & quaedam iustitiae munera aliis prτ'
ceptis aut verbis specialius aut evidentius ei primi ut Deum eolere , Parenter revereri, I cta servare , &c. Nemo melius haec explicavit,qnam Claudius Cantiuncula in doctissima is paraphasi. UINN. Sed & haec Iuris praeceyx
Stoica sunt. Honestum iis ex quatuor virtuti bus cardinalibus existere videbatur , prudent 'temperantia , fortitudine, ex jtistitia. Honeste et go vivere ad temperantiam pertinet 3 nemini taedere ad fortitudinem : suum tu que tribucri ad iustitiam ; Prudentiae tamquam virtutis is tellectitatis, rationem non habuerunt iurecor sulti. Est haec observatio viri eximii, Thoma sit in t. ad Instit. b. t. HEIN.
48쪽
. Hujus studii duae sunt positiones I pubi
cum , er privatum. Publicum jus est , quod ad statum rei Romanae spectat. Privatum est , quod ad singulortim utilitatem pertinet. Dicendum est igitur de jure pri to , quod tripartitum es : eoi- sectum enim es ex naturalibur praeceptir , au gentium , aut civilibus. N o T AEa
. Duae positiones Id est, duo themata, partes , species, N. ἐπη. Ex Ulp. I. I. g. 2. eoae. Alii tres secere species a sacrum, publi-
Ciam, privatum. Auson. in Id'lLis. Sed Vlp. d. Ioe. sub publico etiam sacrum comprehendit. Bud. UINN. Frequenter Jureconsulti veteres eas species , quae habent mixtam causam, negligunt , quasi confusas eum simplicibus, atque inde eiusdem rei modo tripartita , modo bipartita distributio est. Rem omnem c On- fecit V. C. Ger. Noodi. Probas. r. Ist. qui &hoc ipsum exemplum huc resert. OU. D. 21.
Ruod ad statum rei Romanae Quod utilitate publicum est , non quod sola aucioritate 3 est enim haec divisio a fine sumpta , non a causa efficiente. ad singulorum utilitatem Quod privatim ad cujusque civis rem pertinet familiarem. Quamquam & hoc per consequentiam publice, &iIlud privatim utile. COIIectum ex naturalibus praeceptis , tre. Ius quo privati in civitate utuntur , tribus quasi ex fontibus in Rem p. defluxit, natura , gentium institutis , & inventis cuiusque civitatis.
s Appellatione juris p tivi quale jus signi
optima juris privati divisio. Hinui studii dua positisne, Studium figurate pro iure , cui studetur : nam studium nullum publicum est , sed cui untibet proprium & privatum. Positiones, id est,
Α ET .IlIRE. II θεματα , partes , species, δυο ἐιγη. Est autem haec diviso sumpta ab objecto ac sine principali : & fortasse rectius tres species ponerentur , ut a Cicerone r. de legib. & Ausonio inuru. Diυinum publicum , in pνivatum : aut si διχοτιμια magis arridet, dividi commode potest in divinum in humanum; humanum deinde subdividi in publicum ex priυatum. Enimve ro Ulpianum hujus divisionis auctorem sub publico etiam divinum comprehendisse certum est : ait enim , Ius publicum in Deria , S eerdotibus ex Mag ratibus consipere , l. r. f. a. hoc tis. Caeterum juris illius sic ri , ut ethnici,& impii , tractationem in x' omiserunt Compositores Christiani. Quae autem de hoc jure extant in Codice Christianorum Imp. constitutiones eatenus recipiendae sunt, quatenus verbo Dei non repugnant. VINN. Studium pro arte itidem dicitur, uti ostendit Metili. Observ. Lib. i. e. 1. Jus divinum humano oppositum , alioquin non est ius de rebus sacris, sed ius a Deo prosectum : nec admodum concinna videtur illa διχοτομια, immo nec necessaria quidem , cum ius sacrum sine dubio si pars nobilissima iurispublici. HEIN. Publicum jus es Juris publici nomen non
uno modo accipitur. Id, ne quem turbet,
sciendum est , jus publicum saere dici non amateria & fine , ut hoc loco, sed a forma aut causa efficiente I non quod utilitate publicum est , sed auctoritate. Ita accipitur in I. 8. de tutel. l. ex sententia et s. de test. tui. multisque aliis in locis. Item apud Terent. in Pborm. 1 r. II. 6s. An ne id quidem adipiscar ego , quod jurpublicum est In i. quod i s. g. I. ad IN. Falcidicitur retentio Falcidiae jure publico competere , in I. damni I 8. f. I. de dam. IV. Usuc
pio iure publico contingere , hoc est eo iure, quod publice sive publica auctoritate constitutum est. Eodem sensu & testamenti notio iuris publici esse dicitur , qui testam. De. nimirum quia a lege est , seu publiea legis auctoritate concessa , I. I. pr. vers. secrando ad Ieg. Fal. t. verbis legis Iro. de verb. sign. Atque
haec omnia ad differentiam ejus iuris 3 quod cuique privatim acquiritur ex conventionibus, quippe quae parem cum legibus auctoritatem non habent; quod Papinianus sic expressit, Lult. de suis tr legit. Privatorum tauriones legum auctor tate non eensentur. Et quod passim legimus ius publicum privatorum pactis mutari aut infringi non posse , I. jus publici m p. de
hil aliud significat, quam ex eo jure aut forma ejus juris, quod quacumque de re publice con-B L sti-
49쪽
ha L I R. I. stitutum est, privatorum pactionibus nihil poD.
berdum 'e jus publicum ac ei pitur pro jure,
quod civium omnium eiusdem civitatis commune est. Nam quod Papinian. in I. inter s r. F. pen. de siduus. & Zeno in I. ult. C. de rest. in integ. commune appellant, id eodem sen-iu publicum appellat Ulpian. l. nibit eonsensui
16. f. I. de reg. jur. Itemque Imp. I. a. C. ne
Mx. pro mar. ad distinctionem , ut videtur, juris singularis sive privilegii, quod certarum dumtaxat personarum proprium est. Hoc autem loco ab objecto & fine id solum ius publicum dicitur , quod ad utilitatem publicam, hoc est totius populi universim & conjunctim pertinet; non item ad singulos , nisi secunda- Tio & per consequentiam. Nam quod publice utile est , id non potest non utile esse privatim I quemadmodum ex privatorum utilitate publicam quoque per consequentias aestimamus, veluti cum dicimus, Publie expedire , -- prema hominum jxdieia exitum habere : Interesse Reip. ne quir re sua malle utatur , aliaque id
Rei Romanae Id est , Reipub. Romanae. Virg.
g. AEneid. v. 8 s 7. me rem Romanam magno tur
bante tumultu sistet eques , de Marcello loquitur Ennius I Moribus antiquis res flat Rεmana virisque. Si vocem Romana detrahas ; definitio
erit generalis r sed hic adjecta ad differentiam
aliarum civitatum, quae cum Romana collatae, privatorum loco erant , ι. I s. σ seq. de verb.
Agn. Vel potius , quia Justiniano tantum fropositum est, jus Romanae civitatis tractare, utiti Ulpiano , unde haec sumpta sunt. Juris publici sunt, quae pertinent aa religionis cultu Rque divini curam i ad pacis bellique ordinationem 3 ad fines di magnitudinem imperii, ad ius legum ferendarum , privilegiorum irrogandorum I tributorum imperandorum I monetarum cudendarum : ad exercenda judicia, delicta coercenda a Magistratusque creandos, per quos haec expediantur.
Euos ad gulονum Jus privatum in hac divisione est , quod singulorum civium causa recta N principaliter comparatum est: Itaque &testamenti factio , & retentio Falcidiae, & u capio, &c. hoc sensu sunt iuris privati.
Dicendum es de jure privata Juris publici tractatio dissicilior atque sublimior Justinianox visa est, quam ut tyronibus proponi debeat; ideoque nec nos de eo dicemus. Caeterum ut illud obiter moneam , quod locus postulare videtur , apparet ex hac juris divisione , itemque ex definitione iurisprudentiae, Antonium apud Ciceronem L G de strat. c. 8.ΤIT. I. non Iurisconsultum, sed leguleium describere , stui tegum tτ consuetudinii ejus , qua pri v ti in eivitate utuntur , ex ad respondendum σad agendum π ad caiendum per tus sit. Pra-
stantissimam scilicet hujus artis partem , totis publici scientiam , consulto praeteriit homo Iurisconsultorum gloriae subinvidens inique de hac scientia judicans. ViNN. Immo I guleius non videtur , solius iurisprivati peritus , sed qui legum tantum gnarus , earum αrationem ignorat & applicationem ; quemadmodum , qui de sola applicatione & praxi, quam vocant, sollicitus , nullam accuratiorem iuris notitiam praemittit, rabula vocari solet. Ita Cicero haec vocabula aceipit Ii
Tripartitum est Divisio e causis esscientibus , id cst, auctoribus juris, natura, naturali ratione , & civitate. Quanquam hic non tam
dividitur ius civile , quam principia eius Norigo indicatur , atque secernitut 3 ut verb Collectum es ostendunt, & notat D. Wesemb. Caeterum non est adeo absurdum , ut multi existimant , ius civile tamquam genus consi tuere , cujus species sint , naturale , gentium, de civile in specie : dummodo jus civile, qu 'tenus in ea distributione ut genus confider 'tur , accipiatur pro eo iure, quo quaeque ci vitas in universum utitur; civile autem in spe cie , pro eo quod legissator a se constituit, &postivum passim appellatur. Eodem namque tensu Philosophus s. Db. . dividit jus πι τι αἰν lin φισι ν και νεμαόν. Jus enim naturae sive gen tium communis omnium populorum fons est, unde hauriunt singuli , quod ad suae civitatis mores accommodenis quamvis id non uno Omnes modo faciant. Atque huc pertinet quod Gajus scribit in I. Omnes populi s. hoc tit. 0m
nes populos partim communi omnium hominum
jure uti, partim froprio: quod Arist. d. Ioe. 2ppellat νεμυκόν, & speciem facit ζ ωιλιτικοῦ ε Notat Iustinianum Rod. Agricola lib. a. de inveni. dial. quod dumtaxat jus privatum ex tri-
rici illo jure collectum dicat, quasi hoc ip-
negaret Hus publicum ex iisdem praeceptis eoi Iectum esse. Sed hoc minime sequitur. Νam satis Justiniano visum est, causam & Originem indicare eius iuris , de quo dicturus erat, ni mirum privati; insuper habito, an ex iisdem praeceptis etiam originem traheret ius publicum. Sed nec recte dixeris naturam , sive jus naturale , ut id in specie accipiunt Justinian.& Ulpian. pro iure cum brutis communi, cau sam esse juris publici; quod & Baro recte ob servavit. Nee tamen assentiendum Mynsineero , qvi cum Alfilato I. parerg. 3I. conten ait,
50쪽
DE Ius TITI ius publicum tantum esse ex praeceptis civilibus. Nam praeterquam quod manifestum est, religionem erga Deum, r. hoe tit. de imperia Magistratuum per ea , quae Aristot. I. polis. 2.esse ex iure gentium , constat iplos Romanos sacra , caeremoniasque suas, atque omnia fere,
quae ad Magistratus aliaque jura publica pertinent , a plerisque Italiae populis ac praesertim
Hetruriae accepisse. De communi notitia de Deo locus est omni exceptione maior apud Paulum ad Rom. e. r. sunt & apud Cic. r. Tusci
s Ex nataνalibus praeceptis aut gentium , atit envisibus) De numero generum iuris dissensisse
Veteres videri possunt. Nam Ulpianus in I. r. s. r. hoe sit. quem hic sequitur Justinianus, tria genera ponit, naturale , gentium , & civile. Caius in I. omnes populi s. eod. duo tantum, commune, de proprium t neque Philosophi plura genera agnoscunt quam naturale de positivum. Sed tantlim in tractandi modo, non in re dissensio est : revera enim duo tantum sunt summa iuris genera , naturale & civile seu positivum : sed in hae bimembri divisione primum genus duas priores species tripartitae illic complectitur , in quas etiam deinde subdividi potest. Ulpianus enim brevitativ causa species unius generis cum altero generennica divisione complexus est , quod ei familiare esse apparet ex I. 4. boe tit. t. s. de pact. Nomina quoque generis docendi causa , cum propria deficerent, speciebus indidit , jus naturale vocans, quod similitudine quadam homini cum caeteris animantibus commune est;
A ET IURE. I ἶGentium, quod humani generis proprium. Ob- σservandum autem cst, non omnes, qui ius dividunt in naturale de positivum , halce species eodem sensu opponere. Nam sunt , qui appellatione juris naturalis intes ligunt quidem tum ius, quod hominibus cum brutis commune est , tum etiam ius gentium , quod primaevum vulgo appellant; sed ius gentium secundarium , speciem faciunt iuris positivi, sicut de civilis i idque rationi magis consentaneum putant Mesemb. Par. hoc tit. n. r s. Greg. Lo per animai . c. I. D. Grol. I. manudi R. ad juriis. Bal. e. z. item lib. I. de juri bel. π pacia
c. I. n. s. ex seqq. Alii vero appellatione iuris naturalis positivo oppositi complectunturius omne, quod non est a potestate civili, nec tantlim ius gentium primaevum , sed etiam secundarium: quod & Ueteres interdum faciunt sui videre est in I. I. de ac q. rer. dem. S. singularum, infra de rer. div. Sed saepius tamen rehi ius naturale ex adverso iuri gentium secundario opponunt: ut in s. 2. th. proxim/sequenti ins de Iibertin. in ρ . I. 4. Me tit. In divisione proposita etiam primario opponitur; quae tamen oppositio vix ullum usum habet , ut demonstrabitur tit. seq. optima divi- Isio erit, si dicamus : Jus quodam csse commune omnium gentium , aliud esse proprium cujusque civitatis. Quod commune est omnium gentium, partim nobis commune esse eum bestiis , partim proprium generis humani. Proprium generis humani , partim homini innatum , partim communi hominum consensu introductum.
DE IURE NATURALI, GENTIUM, ET CIVILI. .
Summa eorum , quae hic explicantur.
Hoc titulo species iuris privati , in
quas supra g. vit. prae. tD. divisum
est , Imperator singulatim persequitur & explicat. Quo peracto, juris civilis Romanorum, quod solum suscepit, tractationem adgreditur. Ac primum illud dividit ex adiuncto in scriptum & non scriptum: scriptum deinde subdividit in suas species, quas ordine item expIicat. Postea ius civile a naturali distinguit ratione divers effectus. Ad extremum viam sternit ad rectam perceptionem iuris constituti , proposita discretione materiae , circa quam jus omne, quo uti
Iui naturale est , quod natura omnia σέ- Ia docuit. Nam jus sus non bumani generis propritim est , sed omnium animalium, quae iraeceio , qua in terra, q- in mari nascuntae . Hinc descendit maris atque Demina conjunctio , quam nos matrimonium appellamus : bine liberorum procreatio , hine educatio. Videmus enim eate quoque animalia istius juris peritia censeri. N o T AE .