Stephanorum historia, vitas ipsorum ac libros complectens ..

61쪽

ηχ. VITA ROBERTI,

vel alius quispiam, cui ossicinae cura demandata erat, quaedam abiiceret, quae ab ipso authore de industria praetermissa eram. Robertus enim Stephanus aliquando Venetiis etens Ucinam ingresa est, in oderi-ebatur ejus Nesaurus. Oculos statim is quoddamvs bulum eonjecit, quod se olim resecisse recordabatur. Illia autem sui exemplaris, quod ad se asserri se ora margini ascriptum, ut insereretur, vidit. Eum c asmanu ascriptum erat, interrogavit, quo iἐ consilio fecissei. uti respondit se se alia multa addidisse; qua quum Stephanus percurrisset, comperis itidem d se olim reiecta. alia. ex re tanto dolore exarsit, ut illu- alis ue illius uel a- Iseos Arcadicos vocaret. Sed eo, unde digressus sum, redeundum est. Circa hujus anni autumnum antia

quos Rei Rusticae Scriptores cum Victorii & Beroaudi notis publicos fecit: non enim voluit eos Pra terire, cum multa de hac re Caroli Fratris opuscula vulgavisset. r. Imehenus Latinis Grammaticis, P tis, oratoribus, Rusticis operam multam nec inutilem praebuerat. Historia supererat intacta; qua non Mia dissciplina potiori iure usuram reposc/t illius temporis, quod, ne nobis omne pereat, in xrario suo repo

suit. Historicis igitur Suetonio & Iustino hanc

' Epist. H. Steph. ad quosa. Hine eonjicio Robe m V. netiis egisse anno circiter III quo ejus Thesaurus ibi recurus

hyemem

62쪽

hyemem, reliquis magnam subsequentis anni Is 4 partem assignavit. Anno ineunte Ciceroni emendationibus Ferrarii in Philippicas Scholiisque P. Manutii in Philosophiam & Epistolas illustrato; ac Bibliorum Hebraicorum Editioni sag Francisci Regis, cujus annos singulis hujus editionis voluminuhus praefixit vix addiderat Golophonem, cum statim aliam minori nec minus pulchro Charactere i Choavit, ne per ampliorem prioris sormam staret, quominus liber omnibus Christianis unice necessarius in oculis, manibus, sinu semper gestaretur. Dum Ethnicas Romanorum historias eruit, pro consueto suo Ecclesiae studio, Ecclesiasticis etiam Historicis manum admovet, Eusebio, Socrati,Theodo. rito, Soz-ςno, & Evagrio ; ex quorum operibus

primum spectata est ejus in libris Graecis excudendis industria; Epistolaque iisdem praefixa non minor Graeci quam Latini Sermonis peritia. Ibi Regia Francisci laudes Attico lepore, quas ' antea Ro

mana gravitate, celebraVit, Omnes hortatus Regiae munificentiae fructum totum acceptum reserre, quem

ex ossicio ipsius Typographico perciperent. In his scriptoribus & Eusebii Praeparatione Evangelica excudendis Typis Regiis, quos ab eximiis artificibus conflari jusserat Rex eruditionis promovendae studiosissimus, primum usus est, pollicitus iisdem, Deo juvante, se omnes optimos illius Linguae libros evi: Lege prius p. 33. : Epistol. ante Eceres. His .

cularum.

63쪽

surum. Τunc incepit libris ferε omnibus, quo ex Bibliotheca Regia depromptos vulgabat, in Regis laudem, affigere Symbolum ' aliis Typographis

Regiis cum eo commune, Thyrsum cum lauri ramo ac serpente circumflexis, & subjecto ε Homeri hemistichio, ν' κυrrit' τ αχ-τ . 'Suum quoque non raro fini annectebat. Mihi etiam

videtur Graeci nunc Typographeli, uti prius Hebraici & Latini, cura a Rege ei fuisse demandata, tum ex Epistolae supra laudatae verbis, tum ex eo, quod nondum sciam eum ulterius Hebraicarum &Latinarum Literarum, sed senerali titulo Regium Typographum se nominasse. Regii istius Symboli authorem eum fuisse nullus dubito, quia nullus mihi occurrit Typographus, qui antea eo Symbolo usus sit; non ' Conradus Neobarius, quem ' anno asgo'. Typographum Regium suisse constat e nec Adrianus Turnebus Τypographus etiam Regius, ante annum I s sa . nec Gulielmus Morelius in Grae. eis Typographus Regius, ante annum '' Iss s . Robertus suscepta in se Graecarum etiam literarum provincia nil missum fecit, ut eam pro virili ad ministraret: Id enim huic suit proprium, ut nul-

tat Conrado Neobatio Robertum Stephanum laccessisse. t cano. nes. ' Philo. ui . Hellem

64쪽

Iam nactus sit Spartam, quam non ornaverit. Eo deinceps animo ad Graecas Literas convertit studium, ut non Hebraicarum x Latinarum, in quarum quasi laetura & educatione tantum laboris ceperat, quasque ad aetatis maturitatem perduxerat, curam abjiceret; sed tres illas, quas ex aequo diligebat, ita sevit, ut vicibus alternis reviseret & dubitationem relinqueret, cuius studiis plus indulserit, quamve melius caluerit. Sed prae Sacris semper omnes sibi post putavit esse, & contendit, quam maximὸ poterat, ut hae ad illas quasi ad suum finem

referrentur.

Anno xs s' emisit Osiandri Evangelicam Hammoniam, ac annotationes; & Novum Testameniatum Latinum, cujus editionem collatis ante annos quinque manuscriptis I antiquissimis codicibus amicorum in Hebraica & Graeca Lingua exercitatis. simorum consilio adductus tantisper distulerat, d nec illi Hebraismos, qui in Novo Testamento plurimi sunt, explicassent, quos margini inseruit. P stea rediit ad intermissas Psalmorum annotationes, quas dum palam facere cogitaret, satius duxit in caetera Bibliorum volumina notas excudere, un, cum veteri x nova tralatione. Igitur ut Lectionum Hebraicarum, quas Rex Franciscus instituerat, Praef. N. T. 33 3. t Ibid. 'Pras Riv. ' Resp.

Steph. P. I 4.

fructus

65쪽

fiuctus ad plures redundaret, ' de Francisco Uatabi quo nemo majori eruditione vel fide magisque pes spicua expositione Vetus Testamentum interpretatus est per diligentissimum quemque ex illius auditoribus excerptas collegit, & Bibliorum marginadjecit annotationes, quas Valabius, quominus ipse, sicut cupiebat, ederet, publicae professionis occupationibus prohibitus est ' Hanc editionem Rohertus ' doctissmis quibus1ue Collegii eommunicat, cumquiritabit nomen animadverterent, nil ultra suspicati, saA.

omnia esse aiunt. ' Postea tamen clam admonetur, Missi

eaveat, quod impresserit e permissu facultatis, cui eum impressorem licet Regium, subjici oportuit. AmoIdus Bootius probare conatur hujus Editionis Scholia in lius Roberti opus in solidum fuisse, omnem tamen eorum honorem Francisco Vatablo virum modestis simum transcripsisse, necnon sortean invidiae declinandae gratia; ' Valabiumque ea sibi attribui in

digne admodum tulisse, publies nihil ad se illa per-

Pinc Bibl. 3343. ' P. Simon. t. p. I 89. R. Estierine ago ε plusiems Editions de la Vulgate, avec les diverses Lesoniqu' il avolt tirees de tres bons Exemplaires manuscriis, s' estantaussi servi de l' Edition d' Alcata. Mais comme ii estoit rempli des prε iugex de nou velles Sectes , ses Editions de la Biblo devin. rem suspectes, a cause des Sommatres de petites Notes. qu' il ν in. serra, ce sust ce qui tui attira toutes les Disputes, qu' il eust pen. dant plusleurs annses, avec les Theolagiens de Paris, &e. En uamoe. R. Estienne est in de ceux, qui a te plus travaill ε a corrigetr Edition Vulgate, & il a este heureux dans la recherche qae it anit des bons Exemplaires Latins, ' Resp. R. Steph. P. I g. II.' Ea tamen Biblia rursus excudit eius filius Robextus I 363. cum privilegio. Indic. Animadv. Sacr. 1 AlmelUOU. P. II. . .

tinere

66쪽

tinete professum, cum multa religionem Resorma tam sapientia in iis sparta sint,a qua ipse fuit alieni1- simus. Rob. Stephanus in praefatione ad Novae Glossae specimen ann. t s sq. sic scribit. Antiquam

translationem Impres eum versione nova pareo volumine, eum hujusmovi annotationibus, quae uberiorem seriptura lectionem docerent ex Hebraeorum commentariis, ct doctus.

n lingua Hebraina viri Mane. Vatabit ejus linguae Regii Pro sejoris praehctissibus t eumque sensum ad intelligentiam

proponerent, qui darι quidem pore t eo tempore, quo deo si imae ignorantiae tenebrα omnia occuparant. Tantum autem abest, ut si Neologi hoc operis initium gratum habuerint, ut contra non per eos flexerit, quominus ego combustus ustulatusque fuerim, cum viderent hoc principiam a spinare, ut omnet ipseM- falsa atque impiae interpreta lationes detegerentur. Ioannes Possevinus in Apparatu sacro ex Genebrardo subjicit Valabium ea su positisi editione sic fuisse offensum, ut in Stephanum ad se vocari jussum vehementer invectus fuerit, quod eam versionem sub ejus nomine edidisset. ' Iosephus Acosta, Stephanbne au Vatablo notas tribuat, dubitavit. Iohannes Porthaise conjectavit Vatablinotas a Stephano fuisse corruptas. ' Alii iudic runt ab eo Valabium quasi haeresi imbutum. Has opinionum lites dirimendas relinquo iis, quibus aliquid de Stephano certius innotescet. Interim eum, quem mihi proposui, ordinem sequar. Extre-

67쪽

mo hujus anni die, prodiit Moschopuli de rationexaminandae orationis libellus veteris eruditimn Grammatici, quo Graecia tota instituendis pueri uti consuevit. Voluit enim, quod in Latinis curaverat, id quoque in Graecis curare, ut Grammatie ad Authores intelligendos non deessent. ni rs s mense Ianuario ad umbilicum duxis Hebraica Biblia minori volumine excusa. Tum ' quoniam nonnulli de minutis Bibliorum Latino. rum characteribus querebantur, crassioribus Psalte rium x Cantica Biblica exorsus est cum nova tralatione E regione vulgatae & iisdem, quas jam publicas fecerat, annotationibus, paulo tamen auctioribus i reliqua volumina, singulatim eadem serma aut si id expeti videret majore deinceps daturus. Quod utinam viro magno licuisset praestitisse i Eusebii , peribus in lucem nuper editis addidit ejusdem De monstrationem Evangelicam, opus dignissimum, quod praeiret Bibliis, quorum Latina eadem, ac anno Is o' editio mox subsecuta est. Mirari subit, quam habilis & aptus sit ad omnia, quam prompte& facile ab hoc studio ad aliud planὸ diversum trans

' Init. Clenard. I 3 9. P. Simon. in Critiq. p. 373. Si r onaggard 1 la beaute des charactetes, it Uy a gueres des Bibles qui applochent de celle de Robere Estienne in quarto, au molns 4' une partie de cette Bibler mais elle ae est pas fore eorrecte. It y en aune du mesine Robert Estienne en seize, qui est aussi d' un tres beau charactere, & qui est beaucoup plus sorrecta que r audie in quarto. Praei Psall. I 46. eat.

68쪽

ea Proximo mense,Dictionarium Latino-Gallicum, emittit, ' altero tanto crassius,quam illud,quod annis superioribus excuderat, ut Thesauro Latino media plus parte Iocupletato responderet. Mense nondum finito, dedit Erasmi de copia verborum commentarios; altero, Institutionum Hebraicarum per Pagninum abbrevationem, ut in Sacris eadem, quae in profanis, traderet Grammatices Rudimenta ; anno exeunte, Graecas aesopi fabulas. Quanta alacritate ab Hebraicis ad Latina, a Latinis ad Gmca, a Graecis ad Gallica transvolati quam cito ad Latina, inde ad Hebraica, tandem ad G ca regredituri Nec tamen quis hinc ingenium interpretetur volatile. Quicquid agit, valde agit ; nil perfunctor aut oscitanter e sed modo huc modo illuc se vertit vigil x sollicitus,nequa ex parte res labascat Literaria. Et tamen ad haec omnia vix satis temporis fuisse crediderit, qui animadvertet, eum cum Theol 's Parisiensibus hoc anno diu fuisse conflictatum. cum enim Eusebii volumen Graecum Regi erret, adm Parum Castellanum tune Malisionensem Episcopum, vi nescio quid adversas se insiusurrare, ut ei vendi

τω Bibliorum eum annotationibus interdieatur. Ibi homo

in eos bona plas satis timidus, quid consilii daret, δε-itat. Dicit Stephanusse libenter impressurum ad ealcem, 3uiquid vitii d Nologis deprehensum esset, adject/ eensu-

e Resp. R. steph. ad

69쪽

νs. II eonflium etiam Regi placuit, euDi jussu Casest nus ad Neologos Gallicὸ scribit, ut Biblia perlegerea

annota ent, omnia deniq; Stephano traderent imprimena Se facturos rescribunt. Iterum Castellanus mittit Geras, sed Latinas. Nil tamen a Theologis es tum s liastute sollicitant Theologos Lovanienses, ut ea Bibtia i suum librorum suspectorum se haereticorum Catalogiuinoreirent. Vice tertia scribit Castellanus : eumq; meil ni Catalogum illum Lovaniensium imprimi, Rex hser Epistolam a7. Octob. scriptam vetuit: ji repeti Castellani hortatu tandem locos quindecim d se anima. versos miserunt ,' quos eum Cogneto eollatos Castellam remisit eum Epistola valde prolixo, in qua castigam i rationem tradebat eum multis aliis de annotationum in Bibliis utilitate, quae ipsos urebant. Rex, ubi eos duraeervieis homines esse snsis, diploma mittit suo Aillo ἡeerd impresso eommunitam, quo severe additis etiam mi. nis praeeipit, ut in absolutione censurarum pergant, eae Sr bano dent imprimendas. Regis tamen mandata era. rumaees usque neglexerunt. Hos aliquandiu jam missos faciam, dum ad Typographicos Roberti Iabo.

res revertor.

Ille Romanae IIistoriae Scriptores Latinos pri dem ediderat, nunc ad Graecos etiam eidem curi expoliendos animum adjecit. Inter quos omnes

diligentissimi & fidelissimi Dionysii Halicarnasset opera e Bibliotheca Regia prudierunt Calendis A., Prilibus

70쪽

prilibus Anni 1s . nec quoniam Historiam adeuntihus lucem praesert Geographia in diu fuit, antequam Dionysii Perlegesin cum Scholiis Eustathii Typis mandaret. Circa Martii initia Syngelide Divi Dionysii laudibus librum E Cariusia Parisiensi eduxit. Sed et M universae literarum Reipublicae exitus hujus mensis fuit luctuosissimus. Nam dum animi laetitia & laboris alacritate obfirmat 1tudiorum viam, quam decreverat persequi, maxima intercessit tantis gaudiis aegritudo. Rex Franciscus, cujus patrocinio & laboribus, quos emetiebatur, & invidiae, quam sibi cui ea est semper virtutis & doctrinae comes9 cumulavit, par hactenus fuerat, Prid. Cal. Apr. e vita discessit annos

ses 3, una die minus regnavisset. Orationem funebrem quam Stephanus excudit 6' cal. Iun. habuit Petrus Castellanus qui d nonnullis ex SOGO-nteorum Collegis jampridem infestorum, quod Robertum

Stephanum doctissmum ct perissisimum Rei Tngraphi

mirum adve sus eos texisset, accusatus est, quod in ilia oratione sperare atq; persuasum habere dixisset, regis animam vita sanctissimὸ actu, simulatq; e corpore excessiiser, protinus caelo νeceptam esse, neq; expiatoriis ullis ignibus eguisse ; quasi de tertio loco, ut ipse aiebant, de quo tot Duper a Protestantibus controver excitatae fuerant, addubitasset: eamq; ob causam quosdam ε suo numero ad