Stephanorum historia, vitas ipsorum ac libros complectens ..

71쪽

Regem delegarunt, qui a Ioanne Mendona regiorum δὴ pensatorum principe excepti is ct ipse mortuo Franci 2 gratia, qua in aula antea forebat, ordine suo mota

exciderat hoc faceto se apto responso elusi sunt. Scainquit, quid huc veneritis ; nempe ubi Aeorum Francis heri optimi anima nunc fit, eum Castellano, ut male senriente, contrcmersaminis caeterum vobis eonfirmare possum qui Franciscum optime noverim, hoe eum ingenio sempebisse, ut diu haerere ulla lora quantamvis amaeno se commodo nunquam potuerit, ut mihi ad purgatorium no morae facisndae caus divertisse videatur, sed tantum, a vinum iliae iranseundo a pocillatore pro more degustanduη acciperet. duo audito eum viderent Sorbonici Castuta, num plus in aula valere gratia, quam ut ei negotium faeessere possent, pudore confusi domum rememtemunt. Hanc narratiunculam interjeci, ex qua appareat capitale

Sorbonae, non in Stephanum solum, sed eos quosliquos ejus partibus favere suspicio erat, odium simul & dubia opinio, in qua apud sanioris mentistromines Purgatorii ignis sabula esse coeperat. Antequam ad Stephanum redeam, Lector non aegriseret, si Francisci Regis elogium, quantum spe

istat ad rem literariam, ex integerrimo Scriptori accipiat. Inter omnes tanti Principis laudes incris haec primum locum obtinet, quod literas se literatos in pense dilexerit: cujus amoris mainum specimen flatim is

Regni auspiciis edidit, Gulielmo Budaeo, quem Des. E

72쪽

sΤEPHANI PRIMI. ra

rasmus, grande hujus saeculi decus, ob raram eruditionem portentum Galliae appellare non dubitavit, ab umbra se pulvere literario ad honores se splendorem Aulae evecto, ct honori sed ad Leonem X. Legatione ornato. hujus Gnsilio postea Professores Linguae Sacra, ' Graecae, se Latinae, Philosophiae item Medicinae, ct Mathematicarum disciplinarum, instituit, qui attributis pro tempore am

plisssimis stipendiis Lutetiae in Ludo Cameraeensi publieὸ

praelegerent. Horum ope dselys ignorantiae tenebris luxtiteris se per literas veritati in Gallia at m, adeo tota ει rvd restituta es: ut, eum alii Principes ambitiosis aliunde conquisitis titulis vanam gloriam aucupentur, ipse parens Literarum appellari meruerit. Circa se doctos homines simper habuit, quos, dum cibum caperet, de rebus pulchem rimis disserentes avidissime audiebat : praespuer; natura-

Epistol. Lambin . praefix. Horat. Lutetiae duodecim docto. res partim Gallos in quibus erant Fr. Varabius, P. Danelius. Iac. Tunnus, Dion. Coronaeus, Iac. Silvius, o sontius Finaeusὶ partim advenas sin quibus erant Bart. Latomus Germanus, Io. Poblatius Hispanur, Io Stracelius Flander, Uidus Vidius FI rentinus attributo eis honestissimo auctoramento instituit; quo rum alii Mathematicas Artes, alii Hebraicas literas, alii Graecas. alii Latinas, alii Philosophiam ex ipsis fontibus haustam, alii Medicinam publich docerent. Francisco successit Erricus, et iaeorum, qui vel excesserant h vita, vel alioqui sua sponte docendi munere defuncti fuerant. locum viros ingenio doctrinaq, praestantes substituit, P. Gallandium. Adr. Turnebum. P. Ra mum, Fr.Vicomercatum, Io. Auratum, Pascha sium Hamelium. d. Querculum. Lege etiam, quid Richerius unus e Regiis evibiculariis de Francisco Rege scribat in Epistola suis de rebus Turcarum Libris praefixa. H.S. Apologie. au lecteurin Budaeus Francisco Regi suaserat. ut Linguarum Professores constitueret, imperito quodam Beda cauiante Graecam Linguam esse haereseon sontem.

73쪽

lis historiae enarratione delectabatur sin qua tantum audiendo profecerat, ut, quamvis . pueritia nullis literis imbutus, quicquid de animalibus, plantis, metallis, gem mis ab antiquis se recentibus Scriptoribus memoriae proditum est, ct meminisset se aptὸ edissereret. VIus ei hoc fuerat opera De. Cholini primum, deinde Petri Caystellani viri probitate er morum gravitate se doctrina praestantismi, quem Episcopatu Marisconensi magniq; Elyemosynarii dignitate propterea remuneravit, ac magi rum Bibliothecae post Budaei obitum constituit. Hanc missis ps Italiam Graeciam atq; Asiam, qui undequaq; libros conquirerent et describerent, ingentibus sumptibus ad Fontis-bὸblaquaei aedes extruxerat. Sane eum in animo habuisi constat, antequam moreretur, professorum d se in=DQο- ram numerum augere, GymnUάmq; amplissimum regia

magnificent id aedificare, in quo Praelectiones fierent, oipsi Pro sessores cum DC pueris se adolescentibus ae magistris publico sumptu aurentur; quam in rem LCIJ

aureorum erogaturus esset.

Nec possum, quid Baysius de eo anno scripserit, praeterire. Illo ct authore se adjutore, hi

paucis, quibus Galliarum clavum tenuerat, annis plus promota sunt Literarum Linguarumq; studia, quam quantum sub aliis omnibus ab adventu Francorum in GaIlius Principibus. Sunt de Regibus Galliarum, ' qui Iudaeorum gentem superstitioni deditam e Gallia exterminaverint ; Ptars B1yf. de Nav. 3 Philippus Augustus. P. rem. Edit.

74쪽

s TEPHANI PRIMI. s

iau metus Iudaeorum superstitione Iudaeorum Linguam Lutetiae sie vigere voluit, ut habeat non paucos, qui Lite rarum Hebraicarum eognitione cum ipsis Rabbinis possent decertare. Gracos autem eos aluit, qui valeant cum ipsis indigenis non solum de disciplinarum elegantia, sed etiam de ipso Atticismo uinta intus contendere. In bonarum

certe literarum laudem id observatione dignum est, quod nihil ad Gallici Regni incrementum plus contulerit, quam singulare, quo ejus Monarchae Doctrinam & Doctos dignati sunt, patrocinium. Velit interim Deus Opt. Max. pacis Author fatales

inter illam nostramque gentem lites componere, omnes aemulationis causas tollere ς Concedatq; tandem, ut de nulla alia re Monarcha: Contendant, quam uter literis & literatis magis faveat. His amus non solum auorum maximorum Principum.

Francisci Galliae, & Henrici VIII. Angliar qui

s. Cal. Febr. lato concesserat) et qui summi literarum fuerant fautores, sed se doctis orum virorum obitu tristis fuit. Nam Han. Catablus in Ambianis natus ex hac vita migravit IT. Cal. April. qui e naturali pigritia, sive morte praeventus nil scripsit, satisiq; habait sacra linguae areana aperire discipulis se diligentioribus et ex iis fuit Ioannes Mereerustaticensis Christianorum in minbrateis longe doctissimus. 0 qui Hebraicae Linguae professionem Parisiis per annos aliquot exercuit

75쪽

Eodem die, quo Valabius, decessis Iarebus Tufanus Remus Lutetiae mimus Graecae Linguae doctor, cum eodem, quo Valabius, die in Regiorum professorum eollegium c Optatus fuisset. Nec multὸ ps Beatus Rhenanus Sel stadiensis quo recognitore Henricus Roberti pater olim usus suetat summus Domi observator, in hum Moribus literis, antiquitate, se pia doctrina exereitatissimus Argentinae moritur I3 Cal. Jun. annum agens LXILHis adde Lutherum, qui anno superiore, I 7. Feb. anno 63' aetatis decesserat. Brevem hanc eorum Virorum addidi notitiam, quorum mentio de Stephanis disserenti aliquando incidit. POLI Franei et exequias , ct Henrici inaugurationem' 6. GL auint. Durocortori Remorum celebratam, Robemtus Stephanus, eum has edidisset, novi Regis gratiam expertus est ; qui anno I ss'. sui Regni nimo, -- rusti die 16'. diploma ad Theologos Sorbonenses misit,

quo eorum erga Regem defunctum contumacia notatur,

jubenturq; suas censuras absolvere ; quod i ulterius temgiversentur, aut moras nectant, eis diem dictum iri, tit exeonsilii Privati decreto in eos animadvertatur. Respon dent 12'. Aug. se daturos fore censuras errarum se haeres in Stephani Bibliis eosiectarum intia festum omnium Sanctorum. Illi tamen Regem frustrati sunt. Robertus

76쪽

ad praeseriptum diem Aulam se eonfert. Pro censuris clerunt Libellum supplicem, quo ei interdici venditione Bibliorum postulabant, quod esset Sacramentarius, scripsissetq; in illis animas esse mortales. Ille se apud Regem purgat, instar produci censiuras, sed eorum nam Lutetiam refugerant delegati respondent omnia nondum in ordinem redacta. Magitat, ut eogantur praesentes cau'sam adversum se disere. Coacti tandem Novembri mensee ad Praetorium Fontisbenaquae adveniunt decem, inter quos odoredus eorum orator, Picarius, Goveanus senex. In consilio aderant Cardinales omnes Aulici, Discopi,

Magister equitum d Rege Secundus, ct Cancellarius. yssinegerrimὸ proferunt 46 Articulos conclusis inter se

liquos μὸ censura. Imperatur Stephano, ut pro se oret. tris auditi jubentur feedere. Revocatis interdicitur palam, ne amplius jus illud emorium Mi in materia fidei usurpent, quod Episcoporum erat. Episceti se Cardinales receptos Artieulos conferunt, nil mali inveniunt, praeterquam fortas in s vel 6, qui calumniae obnoxii essent. Oratores fre-entes se flentes Lutetiam revertuntur, se sciunt, ut venditio Bibliorum ad tempus conticescat. Regi praecipienti adjuncta poena, ut reliqui Articuli af-rantur, pollicentur omnia se facturos, movi ne cogantur Aulam propteν sumptus graviores sequi ; ct orant, ut reliquos Articulos absolutos Rex traderet examinandos Imitibus iis, qui tunc causas Haereticorum eognoscebant, Oe Resp. ad Theol. p. 43. ' P. 23, 24, 23, simul

77쪽

simul de tota Stephani eaus liberum judietum permisteret Satὶs autem scitur, quam saevam carnificinam ' L staeum sua eaterva exercuerit). Cum annuisset quidam si jus nomine consultὸ abstinet Stephanus , destinatur R ge insis victima. Obsignatis Literis ejus causa ad Iudite

devolvitur.' In hunc annum Roberti discessum a sua Patri conjiciunt Possevinus, & ex eo Morerus ; quali causam imposturae in Valabium expostulatam reddere declinans Genevam profugisset, surreptis se cum Characteribus Regiis, quapropter Lutetiae it stramineo simulachro ustus est, quod vivus Capi nostpotuerit. Bernardus Malincrotius scribit, nomen Stephani gratius fuisse, nisi impostura in Valabium commissa, ob quam solum vertere, ultio nem praevertens, coactus fuit, ejus existimationeni Iarsisset. At vero Stephanum neq; hoc anno, ne. ob Regios Characteres surreptos aut commissam it Valabium imposturam solum vertisse comproba bunt, tum libri ab ipso sub Typographi Regii nomine Lutetiae Iss I editi, tum Thuani de istii criminibus silentium ; tum etiam, quod post Vata

hii mortem annos quatuor Lutetiae commoratu

fuerit 3 . quodq; frater Carolus Regiis, quos pet

De quo in Passavantii Epistola legitur, qudd ossicio Gio iamria Pariliensi motus fuerit p. 94. quod. ob multa vitia infamd

fuerit.

78쪽

s TEPHANI PRIMI.

hibetur surripuisse, Typis, in Appiano Graecis, in Epistolis Bunelli Latinis usus fuerit.

Haec infortunia Roberti animum non fregerunt, sed obstinate operam dedit, ut ne quid se a literis abstraheret, neq; hae ullum detrimentum ab ipsius calamitatibus acciperent. Ab illo, anno I s 8'. ineunte, Medicinae studiosi strenas receperunt Trallianum L Rhagae de pestilentia commentarium, quos ' Petrus Castellanus ex Regia Bibliotheca prompserat, et Iacobus Goupylus, Andreae Tira-quelli hortatu,emendatos notis illustraverat. Mox Historiam,quam superiore anno a Dionysio auspicatus erat, Dione nunc addito pergit demereri. Hebraicis Biblicis duplici forma prius excusis, ne Dictionarium deesset, Sanctis Pagnini Thesaurum diligenter repurgatum adjecit. ' uamvis enim tam multa in saeras pariter se profanos ut eras praestiterit, ut

fluis veram ab eo in unas navatam cum ea, quam in aI- σοι na vis, eonferat, de utris melius meritum dicere

v4rteat, in dubio fortasse relidi urus sit; nullam tamen da ρc dubitationem ipse voluit relinqui, quin de sacris melias mereri eviserit. Dum haec in officina Typographica geruntur, subinde oportuit eum amoliri, quae suo capiti ab insensis inimicis impendebant, mala. Nota erat in ejus perniciem collegii totius

Sorbonici

79쪽

- bonici conjuratio. Coactus est igitur per octo menses Aulam sequi, ut sua causa, quae ad Hae- reseon Iudices devoluta fuerat,in secretiori consi- lio maneret. Rex intereaint statim in regni a spiciis conceptam de se apud exteros populos O-' pinionem augeret, Alpes superare constituit. Profectionis initium fuit ab Augusta Tricassium,' quo magno comitatu cum omni familia Id. Maii venit. Stephanus Lutetia petiit Lugdunum; &tunc forte Novi Testamenti tmemata, quae vulgo vocantur capita, subdivisit in tmematia,

quae appellatione ab aliis magis quam ab ipso probata Versiculi vocata fueruntὰ & magnam

hujus catacopes partem confecit inter equitan- dum quod inventum simul in lucem, simul in omnium gratiam venit, simulq; in tantam autho- ritatem, ut quasi exautorarentur aliae Testamenti Novi Editiones, quae inventum id secutae non essent. Tandem apud Segusianos, sub Regis discessum, cum Rex proficisceretur Taurinum, a Rege Literas accepit alias ad Sorbonae Theolo- gos, ut residuum Articulorum absolverent, alias ad Iudices in materili fidei, ut de Stephani cam sa, quae ad illos prius relata est, non cognosce rent, sed secretiori consilio eam relinquerent ε examinandam. Theologi Articulos posteriores

Steph. p. 17. 23. ' P. 137.244.

80쪽

ro absolvunt parisiis apud Sanctum Mathuri- num 1 s' die Maij. Illud reliquum per manus Cauponis & Rum Lugdunum miserunt, ubi ste-

phanum non reperientes retulerunt ad suos.

Sollicitat Facultas Guiancurtium Regis Consen sorem, ut strenue ad eum oppugnandum incum ' bat ; & videat potissimum, ne reliquum articu- lorum in Stephanum dare cogantur, sed potius

condemnetur tanquam haereticus. Guiancurtivu

cum Rex ' audito tumultu Parisiensi de limitibus inter Scholam Parisiensem & Sangermanos fra- tres constituendis, ac post eum sedatum graviori per Aquitaniam propter Salinarum vectigal e orto Taurino reverteretur, & quiesceret in colliculo S. Andreae serε solus, antequam disce- deret Momorantius Magister equitum Burdega- las cad Burdigalensium ' motus compescendos , cujusdam suffragatione literas a Rege extorsit, quibus prorsus inhiberetur Bibliorum a Stephano improssorum distractio, ea tamen conditione, ut Articulos daturi essent. Id Stephanus non rescivit,priusquam Rex Lugdunum Cal.Octob. ' venisset, ubi, cum Cardinalem Gessianum adiret

gratias acturus de ea, quam apud Segusianos prae- stiterat, humanitate, audivit, quae secuta esset' mutatio, quodq; nullum superesset remedium.