장음표시 사용
121쪽
triplex est, in aucta magnitudine, in intemperie, & iluta uni ii s Λεtate. Ratione intemperiei intellige intemperiei febrili , non coice. autem respectu Variolarum, de quo immediate post fusilis) in-
dicantur moderate temperata, non absoluic refrigeran ra, ne ho u
materia intus detineatur, sed si materia nimium tenuis & sem plo sitvens sit, ut sit periculum, ne ad partes nobiles ruat, indicat, tur moderatε incrassantia. Ratione magnitudinis alictae, lin- intempe-
minuentia per discutientia. Ratione solutae unitatis, retanien- Ρ'
Dixi mox ante, intemperiet sebrilis, non autem respectu der. 'e Variolarum, ubi nota , nos absolute negare, effervescentiam seu fermentationem esse intem riem vulgariter intellectam, m delitu sed ab ea & calore, ita & putredine a vulgo intellecta, omnino ditii distinctam, quis enim dixerit fermentationem seu cfferuest hi. centiam musti, cere visae, panis, a Cidularum c: ad quorum rat A. modum fermentationem horum assemium quoque fieri diximus: in intemperie, aut quodam actuali calore, Vel PUtre- e νkatione di ne consistere, cum nihil horum in iis demonstrari possit, in biliis in. quin imo contrarium observatur verius, quod horum Omnium actiones, solius caloris esse nequeant, idque in pisce ma- temperieinifestatur; nam hic aequὰ digerit alimentum, & illud apponit Ἀψ'a suae substantiae, & tamen actuali calore caret; potentialis au E ei irigi ptem eator nunquam agit, nisi in actum deducatur, hinc eorum Efferves- digestio calori adscribi non potest, quae tamen, ituri in omni-hus animalibus, tum etiam in homine fiunt, ex fermentorum ieries iuῖ
actione seu motu, de quo mox. 80it rAdde: si enim calor digereret, tunc homines deberent in cub is locis calidioribus & aestate esse voraciores, & plus digerere; d geriti atqui contrarium potius contingit, quod, quo magis fi igidi- exmh xv oris naturae sint homines, eo magis voracitati sint dediti, &hyeme quivis melius digerit quam aestate, non quia calidius est corpus, sed quia fermenta non ita tuta sunt. imo vegetiora. Nec obstat veterum authoritas, quod tria sint tantum mor- veteres O horum
122쪽
Medicus, at vero si erraverit inquit Hipp.Lib.Praedic. sortina insanire videbitur.
ν ζ' Σ sticum multa sub se comprehendit, eventum, tempus e entia cum multa modum, Authorem, qualitatem,de quibus omnibus verus est Rh ς h allegatus Aphorismus. Ratione eventus scripsit Hippocrates, Allegatur alios morbos esse sanabiles, ut tertiana exquisita, alios insen Hipp. A' biles, ut morbus acutus in praegnante muliere tenera,alios du-tioi .eeen. bios, ut omnes acuti in Principio. De tempore eventus ditiis mirb. xit, alios esse breves, ut angina, pleuritis, quibus adde Uario- ῶ,6 u las, praesiercim autem Morbillos; alios Iongos, ut nephritis,po eveneus. dagra &c. ' . Morbus Sciendum tandem , qu6d morbus. quδ fuerit acutior. quo fuerit manifestiorem habeat a principio praedictionem, quia statim manifestio. magnae murationes nunt, quI enim eValura sint, facile spirem horinis rantes, dormientes, & reliqua mediocriter tenentes, id est, α
i iis 'ne dolore & labore degunt. Morituri vero, spirantes dim,hi. ' culter, delirantes & cum dolore degunt. In morbis longi . ribus firmior est praedictio in processu , ratio: quia mat ria magis crassa , & non ita instabilis est, ita Hipp. s. Pr
Quare v.. His igitur praenotatis, nune proponemus signa , quibus riolae N eoniecturari saltem potest , utrum variolae bonae vel malae, i Diis his. mutares aut lethales sint eVenturae. Bonae & salutares ulpiu soleant esse rimum esse solent variolae & Morbilli, quia sunt motus criboni di s ' tici, qui plerumque ad salutem terminantur, quam is etiam tu interdum terminentur ad mortem, adiuncta scilicet malignitate, quae velut Pestis hominem depascitur. Quod si vero m Q ,hais lignitas absit , sebris sit exigua, cito ac facile erumpant &ruri inies. appareant , brevique ad maturitatem seu suppurationem perduca
123쪽
ducantur, teste Hippocrate, in GacII4. quibus sinquit ter febres assiduas pullulae in toto corpore enascuntur, kibale est, iis
quid purulentum accidat. Praeterea hoc materiae obedientiam Unde praeis& naturae robur ostendit,& si febrem tollunt,aut saltem immunuunt. voxque sit libera & respiratio facilis, si largior hae C e, d bo. rhagia narium illas praecesserit, si coloris rubicundi, subalbi, ni is even- molles, distinctae, rotundae, paucae de quibus mox picra m μ 'gnat & eminentes, solam cutim,& non partes internas assiciem tes, si symptomata reliqua minorentur , aegrique ad oblata sithene habeant &c.his stantibu , nullum interre periculum, sed salutares esse consueverunt, quia omnia praedicta signa, mat riae morbificae paucitatem, obsequium, benignitatem tinaturae robur, validὰ eam expellentis , significant. Ubi obiter nota, quod, qui magna Variolarum abundantia ante Morbillos expurgantur, rarissimὰ aut nunquam Morbillis tententur, teste
Schmidio, universMed. Prati. Compendso 3Iy. . E contra vero, periculosas & lethales Variolas & Morbil- Quemoda Ios ostendunt. Imb. Si semel apparentes evanescant, vel intro redeant, quod omnium pessimum est spinum, teste Hipp. E- .m peiurysipelas ab introferri soras , bonum, e contra, malum. Ra- eu inditio ab experientia desumitur: quibus enim ista retrocessio con--h ringit, nullus evadit, nisi statim revereantur, sed ut plurimum l. intra 24. horas pereunt: nam similis retrocessio naturae imbecillitatem, humorisque copiam resistentem arguit. Id.. 4i II.
post earum exortum febris urgens acuta & continua, nihilque imminuta remaneat, aut, si quae prius cessaverat , reve latur : significat enim, humores malignos & venenatos non
fuisse sumetenter ad cutem ex pullos , sed maximam corum partem in vasis resti tisse, quae futurae recidivae solet esset Au thor, ex citato saepius Hippocratis loco: Quae in morbi, rei a-quuntur,recidivas facere sonsiae rerunt. 3sio. Anxietas & in- VI quietudo magna, seu cormiis vehemens agitatio, Cujus ratio
124쪽
v. &causa eadem, ut prioris est. 4to. Dimeulias anhelitus seu respirationis, tussis sicca, raucedo, deg utilio tisa , quia haec .mnia significant, pustulas in pulmonibus subfistere,anginam aut virium laps et antroducere. Hinc testatur Avicennas Parte 4. Trata. 4.Cap. 6. quod plurimi eorum, qui moriuntur Fer Variolas, moriantur praefocati ex Ruinantia. Quod Aeonfirmat Paulus Zachias semest.Atiae legat. Constit. 32.Hippo-
grates 4. b. . Aliique Authores dicunt : Si respiratio &vox se bene habet, rem calvam este: indicant enim materiam procul a nobilibus partibus expulsam. sto. Sitis, & aestus ingens & intolerabilis, quia internum incendium indicat: & si cum iis spirandi dissicultas augeatur, mors in propinquo est. propter si morationis periculum. 6to. Ventriculi doIor, nausea, vomitus, singultus: ostendunt enim, vel fauces vel ipsum ventriculum laesum aut exulceratum este et ita quoque , qui tensione& meteorismo Ventris laborant , & cum anxietate huc atque alluc se agitant , omnes vel plerique intra paucas dies pereunt, praecipuὰ si dolor junctus fuerit ,.ut testatur Petrus Pachequus DG. 62. ex data ratione laesae alicujus partis viti intrinsecae. Zmδ. Alvi fluxus seu diarrhaea, aut dysenteria, &aliae excretiones praeternaturales , quia indicant, humorea malignos ad interiora revertere , motu omnino contrario
motui naturae adeoque Iethali, adeo quidem, ut ex iis, qui h iusmodi fluxibus post eruptionem exanthematum Eorripiun- tur, paucissimi evadant. Si vero ante eruptionem incipiant,& alia prava non sequantur indicia & symptomata,tales restia tui cum faenore possunt. Sic pariter discurrimus demensium fluxu, eruptionem Variolarum & Morbillorum antecedente, vel concomitante , vel subsequente , qui a plerisque pro lethali habetur; eum tamen cum plurimis adhibitis uismortha infra dicendis debite remediis feliciter curavi. Eadem sta .nxς quoque ratio cyrit de haquorrhagla narium, quae ante, & in eruptioia
125쪽
eruptionc Variolarum melior est, quam si post eruptionem eveniat. Ratio prioris est, quia Variolarum quantitatem im- l. aut i e minuit. Ratio posterioris,quia motum laudabilem ab intro na, post ibad extra invertit; hoc modo etiam se habent sudores excretivi, qui boni sunt; si vero resolutivi dc frigidi, lethales, teste usque. Hipp. 4. sb. 37. Idem dicendum de frigore extremorum, quod pessimum est,eodem teste . bor. I. stam. Urina VIK. sanguinea Iethalissimum est signum, tum etiam si per alvum
sanguis purus & sincerus rejiciatur. Interdum etiam Per nares, gingivas, aliasque corporis partes sanguineae eXCretiones CO itingunt, quae lethales quoque esse consueverunt, quiaden tant suininam sanguinis acrimoniam,re lutionem & malignitatem, quae naturam vehementer excitat, δέ ad praeposteram
illius excretionem compellit. 9nδ. Foeces, aut Urinae lividae, Virides, aeruginois aut nigrae, magnum in hoc morbo eo magis, si aegri adhuc adsit debilitas & virium lapsus) portendunt periculum, maximὰ vero, si, ut diximus , per modum diarrheae, aut quod pejus dysenteriae cujus solent esse prodromi praecedant: significat enim, humorem atrabitarium iuvenis redundare, de totam humorum massam inficere , fierique ad interiora recessum. Quae, si in declinatione contingant, redeuntibus in viscera exanthematibus, aut alia de causa, etiam in ipsa declinatione aeger mori potest. Et hinc mirandum non est , quando Avicennas Fen. a. Ds'. 4. Cap.ys. aegros in declinatione Variolarum mori scribit, intelligendum est de synistomatum declinatione: nam dum Variolae intro ad partes principes feruntur , tumor totius corporis eXternus subsidet, deliria aliquando remittunt, vel dormituriunt aegri, pulsi existente mi uro & suffocato, tunc mors est proxima. Fieri etiam potest, ut materia tota non fuerit ad cutim protrusa, parsque in Visteribus internis remaneat, quae ingentem excitat inflammationem, vel dysenteriam incurabilem, pustulis interim incute siccatis de ad sanitatem tendere visis ; hinc .
126쪽
optandum semper, ut plures exeant, sic enim magis ab intemnis visceribus humor morbi ficus removetur: attamen id dicendum non est absolute , sed cum limitatione ; nam si vaeopiose, sive paucae erumpant, attendenda semper sunt symptomata, quae si persecto cessaverint, semper sunt bonae, si viriosae, remaneant vel perseverent, vel redeant, semper malae r in po- cum remit steriori enim casu paucae, naturae imbecillitatem, copiosae, humorum malignorum copiam, arguunt. In priori cassi au- milibus, rem paucae, humoris pernitiosi exigukatem, Coptota naturae expurgantis robur, ostendunt. Praeterea sciendum , quod
quo plus est de seminario illo haereditario , eo etiam plures, Paucae. natura existente sorti, Variolae generentur, R E contra , quominus ; unde quoque fit , ut nunnulli paucis Variolis ten- v.f s.' atentur, quidam vero plurimis. I sib. Periculosae sunt, quando dςsumitvvmaculae sebri purpuratae seu petechia Ii, semiliares Variolis seu Morbillis, perniiscentur, praecipue si maculae illae lividae vel vel copionigrae fuerint, ex rationibus jam cepius datis. 36M. Letha- ' i' η
las quoque 2binde fiunt in iis, qui valde obesi rei cacochy- fedimet mici sunt, quia in iis ferventi sanguini putredo immedicabilis XV. 'racila succedit, praesertim si prava victiis ratio , vel morbidi
coeli & aeris intemperies accesserit. I 7mo. Ut ut sit, vix umquam aut item raro ita feliciter curantur, quin in facie cicatrices, &vestigia satis deformia reIinquantur a cutis enim illic non est separata a musculo carnoso,&ut docet Aristot
Ies 3. de Histor.animal II. in quiens, Ubi cutu immediate ossibus obaeret, mulnera dissiculter coalescere. In naribus praeterea uti
cera diuturna saepὰ imminutum odoratum inducunt; quanta autem incommoda oculis inserant , supra abundὰ dictum. Quin imo, ut testatur Paraeus Lib. I9. CV. I. materiam horum affectuum quandoque qualitatis adeo malignae pestileatis participem esse,ut carnosas partes dilaniasse non contenta,ossa etiam arrodat & corrumpat, instar luis Venereae, ut ibidem e
127쪽
tui pes eiis catriccshaseant,&quidamnvn, ratio
em plum notatu dignum legere libet. Et quod plus est , pari
tione internas partes, pulmones, hepar, intestina &c. ero-sile, extra vero ossa e suis sedibus & articulationibus disi clite, aliis sensus externos,visum, auditum, odoratum destruxisse, id ipsum confirmat & refert Paraeus hoc titulo. Unde quaeres, cur quidam habeant turpes cicatrices, & quidam non Ees . cum Aristotele Problemat. o. nigras & turpes cicatrices ex ulceribus habent, ob sanguinem morbidum , sic splenetici . nigras habent cicatrices. 18tavo. In adultis & aetate proV istis, gravior assectus contingit, quam in pueris, teste Hipp. a. I. Ty. quia si in tenera aetate infinio non expurpetur, si gnum est , tenacem illam esse , vixque idoneam separari:
quare non nisi vi inulta, & magno labore in adulto separari potest: unde memorabilis est historia Borelli Io. de Mulierere quadam Bononiensi , quae septies Variolas pasta est ,& anno aetatis suae II 8. tandem eodem morbo periit. I=rno. Molestia & dolor maximus, ita & majora symptornata urgent a principio, dum Variolae& Morbilli erumpunt , de
tandem quando exaltantur, concidunt, & cutem exasperant, medio vero tempore omnia sunt leviora. aomo. Pericolosus
etiam est malum , quando invadit hyberno vel autumnalitzmpore, quam verno vel aestivo, cujus ratio cuique in promptu est. et imo.Gravidis& Puerperis esse solent periculosiores: nihilominus in his robur naturae spectandum est: plures enim in ipso partu correptas feliciter restitui, inter quas erat EX cel lanti stima Comitissa de Caernin nata S lavatiana : ita etiam gravidas nonnullas, sine vitae & abartus periculo, ab eisdem vendicavi. a amis. In majori quoque veriantur periculo illi , quorum in familia exitiales esse consueverunt, ut saepius observavi. 2 ymo. Periculosa etiam sunt haec ς anthemata , si vires debiles, & plura I graviora secum vehant symptomata: attamen Medicus terreri non debet, si ab initio adsint, quia tem-
128쪽
pus crisin praecedens, semper magnas emcit mutationes; si vero haec diutius durent & excedant, malum portendunt; conis vra si iterum post eruptionem remittant, sipes salutis affulget. 24mo. Periculi sae iterum sunt,si calor nimis cito remittat, quia ZZiri natura hoc modo impotens est ad expellenda miasmata, unde cavendum a refrigerantibus , & expellentibus insistendum. eskyas1M.Pejores etiam sunt Variolae, quae interiora vicera afficiunt, unde phthises, dysenteriae, anginae, gangraena,sphace
lus &c. imo quandoque materia peccans, ad unum tantum nervum a natura transmittitur, unde caecitas,serdicas, Io.
Notandum Inio. Eandem fere esse rationem Motbillo α '
rum, quam hactenus diximus Uariolarum esse: periculosiores est ratio quidem natura sua sunt Morbilli, cum ex sanguine fervidiore & fermentis potentioribus, quae febrem & omnia symtoma. ta graviora excitant, constent; citius tamen judicantur, nec sunt qui. oculos ita petunt, ut Variolae , quod subtilis eorum materia Omlῖς i- citius dii olvatur, quam ut in us rigi potuc. in coeceris aucem Morbilii. standum est prognostico Variolarum ob
Notandum et . Qui moriuntur in Variolis, Vel sus ' iii lethtω.
eantur angina, ob tumorem ab ipsis excitatum in collo: vel causae deliquio, ex desectu virium a malignitate debilitatarum: vel convulsione seu Epilepsa, ob a maligno humore affectium ce- tinctorum rebrum & nervosum genus : vel superveniens diarrhaea &dy- m: eran- senteria, ob solutas vires, & materiae peccantis & adustae r T eessum ad inrctiora, vitae finem imponit. Nolo hic praeteri- Frequens re aliam mortis causam, non lumin Variolis, sed etiam in plurimis aliis morbis tapissimE evenientem , errorem nimi- iurum, ignorantiam, imperitiam, negligentiam, timorem,mm Variolis rationem,& quod frequentissime accidit, disceptationem Medicorum, aegrorum, adstantium, ubi ea, quae adhibenda sunt, moibis adis
129쪽
triplex est, in aucta magnitudine, in intemperie, & soluta uni i. i. netate. Ratione intemperiei intellige intemperiei febrilis, non eat se. autem respectu Variolarum, de quo immediate post nisiilis) indicantur moderate temperata, non absoluic restigerant Ia, ne iri u
materia intus detineatur, sed si materia nimium tenuis & sempi ex st
vens sit, ut sit periculum, ne ad partes nobiles ruat, indicantur moderate incrassantia. Ratione magnitudinis auctae, im intem e. minuentia per discutientia. Ratione solutae unitatis, retini en. Ρς iς Πρ
Dixi mox ante, intemperiet sebrilis, non autem respectu der. e Variolarum, ubi nota , nos absolute negare, effervescentiam seu fermentationem esse intem riem Vulgariter intellectam, mi enitu. sied ab ea & calore, ita Si putredine a vulgo intellecta, omnino lilii distinistam, quis enim dixerit fermentationem seu emerue si uri viii centiam musti, cerevisiae, panis, a Cidularum c: ad quorum talys. modum fermentationem horum asse tuum quoque feri dixi. Cmus: in intemperie, aut quodam actuali calore, Vel pta re- e .atione di ne consistere, cum nihil horum in iis demonstrari possit, s litius inis quin imo contrarium observatur verius, quod horum omnium actiones, solius caloris esse nequeant, idque in pisce ma- temperieinifestatur; nam hic atque digerit alimentum, & illud apponit zi Pydv suae substantiae, & tamen actuali calore caret; potcntialis au EMipitur' temeator nunquam agit, rus in actum deducatur, hinc eorum Efferve digestio calori adscribi non potest, quae tamen, tum in omni-hus animalibus, tum etiam in homine fiunt, ex termentorum te es uti actione seu motu, de quo mox. s it tAdde: si enim calor digereret, tunc homines deberent in e . i' .locis calidioribus & aestate esse voraciores, & plus digerere; digeriti atqui contrarium potius contingit, quod, quo magis fi igidi- P ob xv oris naturae sint homines, eo magis voracitati sint dediti, &hyeme quivis melius digerit quam aestate, non quia calidius est corpus, sed quia fermenta non ita soluta sunt. imo Vegetiora. Nec obstat Veterum authoritas, quod tria sint tantum m - veteres O horum
130쪽
Ioue Captit VII. De Indicationibus
probant vianiolas debere re ferri ad i temperiem Probatur
Iri quo con list it illa qualitas inia testin'- Explie it r
borum suprema genera, adeoque ad unum ex his referendam esse hanc sanguinis emervescentiam, potissimum autem intemperiei: Verum nos candide negamus, primo quidem, cum quaedam hactenus sint morborum genera, quae ad illa tria referri directe nunquam queunt, morbi nimirum totius substantiae, quos si ad intemperiem retuleris, ignotum per ibnO- cum explicas, ad quam quaeso , inanifestam qualitatem hanc Occultam reseres, aut quibus eam remediis oppugnabis 8 Si Calida adhibes, non prodes, si refrigeras, occidis, alexi pharma cis tandem uteris, sed rursum quaero cur 3 non quia calida,
non quia frigida, sed propria qualitate opposita sunt, quae ad manifestas nisi in directe ut quidam coacte & insipienteri quuntur ) referri potest.
Patet praeterea ex supra dictis de fermentatione, &tractatu de febribus, ly fermentatio & febris quam etiam fermentationem ibidem dicimus nomen , a februo seu purgamento, Vel a serveo, id est, depurgo, non autem ut alii, ser- eo , id est, caleo, ortum ducere, quae quidem vox febri commode imponitur, eo quod sanguis in hoc morbo effervescit , & insuper fervore suo, velut mustum efforescens, a sordibus purgatur, ideoque sermentatio seu effervescentia , stricte loquendo ad intemperiem non est referenda, sed sui generis est, id est, motus intestinus sid est occultus particularum, seu principiorum cujusVis corporis, cum tendentia ad persectionem ipsius corporis , vel propter mutationem in aliud, de quo clarissime & fuse egimus supra de sermentatione : Motus ergo hic, seu qualitas intestina, sui generis est , sicut caro cordis, est caro sui generis &c. si autem quaeris, in quo haec qualitas.
consistat 8 Resp. in motu, qui motus, ut pote mere naturalis, in intestina particularum elementarium natura, non vero in intemperie vel calore consistit. id est: motum hunc perficitant, particulae naturaliter concretis insitae, id quod fit, tam
in mineralibus, vegetabilibus dic animalibus, de quibus supra;