장음표시 사용
691쪽
adduxit. Erat hac meretrix , procax, potens, sumptus a nobilis, cuius se amore haud ita pridem irretierat Glipho. G2 ' autem res Chremetem lateret, hoc considium capiunt, ut Bacchidem quidem amicam Clinia , Antiphilam vero unam de illius ancillis esse simularent.
Postridie mane Chremes ad Asenedemum diluculo promisiitur, cst redisseCtimam nunciat iste gaudio amens,, filium iamiam videre, iamiam amplecti . iamiam ei se sua qua omnia permittere cupiebat. At Chremes. cave, inquit, faxis et istoc enim modo ct te ct eum, O rem una perdideris tuam. Simul ei ostendit, quot incommoda capturm sit, si tammossi esse, tamque i asto animo ostenderit. Clinia amicam eam enim Bacchidem existimabat non iam pauperculam esse , aut parvo
contentam , ut antea ; sed sumptuosam , gemmis atque auro collucer rem, cum familia numerosissima. una, inquit, mihi nox tantum non paupertatem attulit . nedum tu te censeas oneri ferundo fore , si te isti perpetuo sumptibus suppeditare oporteat. tu ita potius agito. Huis mane quidem er comiter excipito filium: istud tamen tam impotens itus desideritim occultum habeto : tum si iti , quod amica det, ut habeat , machinam adversum te aliquamstruet, fassi te sinito. ita cst eum commodius retinebis apud te, orsumptuum facies minus. Hac Chremes , ne-
'iu ut sunt humaηa 2 Oculatum foris esse se , cacum domi. Interea
enim meditabatur Syriia , decem minas , quas Bacchidi pollicitiu erat dare , eas quomodo issi a Chremete ipse conficeret: iamque iniba erat, cum eum ciremes arreptum blande compellat, hortaturque, aliquam ad Mene emum fallaciam moliatur. Iniecit in sermone S rus mendacium a se pro tempore confictum ι anum Corinthiam , Antiphilae s ita enim putabaturI matrem , mille drachmarum mutuo accepisse a Bacchiderνa mortua , puellam pro pecunia illa arrhaboni relictam. Dum haec aguntur, annulum Dum agnovit Sostrata fusique indicio , Antiphilam sesiam Dam esse cognovit. gaudio exsiliens, omnem rem defert ad viarum ; qui, ea leviter obiurgata repertam tamen 'iam , ipse quoquo gavisus est. Iam omnia in tranquisio erant; absque Bacchide fuisset. sed illi quomodo decem excudenta erant argenti mina , ct periculum erat, ne asequa eam Chremes filii amicam esse resseret. Ioi Syrus audax consilium init, quomodo ct utrique seni rem , ut erat, patefaceret, O commode se ὶ tam impedito negotio expeiuret. Primum igitur Chremes, Reperi, inquit, quomodo argentum a Menedemo eripiam. dicemus ei, Zacchidem hanc tui Ctitiphonis amicam esse et orabimusque, ut eam domissa dies abquot esse patiatur, teque id celatum velit. porro Clinia filiae tuae . qua modo reperta est, formam sibi complacitam esse dicet, eamque
petet uxorem. id tum ' pecuniam, inquit , petet a patre βο , qui
Aova nupta ornamenta GFmat : eam pecuniam numeratumm est Ba
chidi. Iam autem ad Menedemum, Suhri hortatu, transierat Bacchis, O eo pompam omnem Ram transduxerat. Chremes , primo non satis
692쪽
silia tua opposita erat pignori , quin dissolvas , facere honeste non potes.
Ego vero , inquit Chremes, es tibenter quidem. Immo vero , insis Sy nu , dato eam Clitiphoni, qui ad Bacchidem deferat. ita enim facillio.
eradet Asenedemus , eam istius esse. Sit sanὲ. numeratur a patre Cliti phoni pecunia , qMam ad meretricem perferret. Hierea tota res detegrtur: indignara Chremes, cst fremere, mim tara in omnes atrocissima me pla editurum. tandem, cum prius Antiphilam Clinia coricasset , partim Menedemι, partim uxoris precibus detexitus, ignoscit Clitiphose , reliactis meretriciis amoribus, uxorem ducturum pollicetur. Cum autem cet
rarum fabularum argumentum uno die continera soleat , hujus non nisi biduo explicari potest.
OMnei ha ramoedia de Gram translata
sunt. a Menandro quitem quatuor, a ab Appollodoro. Heautontimorumenos Menandri 63. eum prologuι partitionem
tenet, in qua docet , quid in quassione sit, id Vsum ne populae miraretur, dissoIυere. I. Ne cui sit vestrilin mirum cur partes seni Polita dederit , quε sunt Adolescentium. J Duas partes proponit , unam quod contra consuetudines i senex Pro-lagus processit in publicum : selet enim istud officium Adolescentibus dari. Ergo quoniam contra consuetudinem in prologum peribita proces lit senex , idcirco hanc primam populo vult solvere quaestionem.
Deinde quod veni eloquar. J Altera
haec pars est, simile autem mihi videtur liuic esse principium divinationis: namque & illic quod subito mutata voluntate ad accusandum descenderant, mirum dixit videri, vel judicibus, vel circumstantibus t ac propterea se primum id velle dissolvere. Si quis vestrum, Iudices , aut eorum sui adsunt, sorte miratur. Vides hic verbum noverit . semper
apponi: ita enim de hie dixit, ne cui sit
vestrum mιrum.Hanc igitur partitionem
solvit, uti dicat cur partes seni Poeta dederit , quae sunt adolescentium. Quod primd proposuerat, primδ lvit. O--
rorem me es,voluit, non prologum. Vesrum judicium ferit, me actorem dedit. Eoa autem dixit, quod veni. eloquar,
malivoli, multas centaminasse Gratas, infatirpanem LatinM. id use factum hic non gat. Ergo ut propositio collocata est, ita etiam solutionis est ordo servatus. Sed nunc ad interpretationem superio
. Ex in retra Graea integram Comae di amsum ho/ie acturus. J OEoniam Andria ex duabus comoediis videt ut eis: confecta, quippe illic & Perinthia, de Andria continentur: quod quidem criminis loco adversarius dederat. Ideo hie ex integra, inquit, comoedia integram. comoediam acturus sum , ne videatur ab altero tacta , aut ipse alteram tetigiis .sed unam comoediam de integram, ad Latiuum serinonem interpretatione mutasse. Denique ideo adiecit : D lex, qua ex argumento facta est simplici: uos implex argumentum sit, d up ex comoedia: dum & Latina eadem &.Graeca est Novam esse ostendit propterea, cum LGraeco tantum dicta est, x Latine nunc acta est. Nunc primum in scenam pro cedit, idcirco dicitur nova, &quae esset, supra dixit, Heautontimorumenon :& cu' Graeca sit, ni partem maximam. existimarem scire vestrum , id dicerem. Duplex hie pronuntiatio est; qui scrip serit, de cvj a Graeca se, ni partem maximam eximinarem scire, ia ut post in
cerim, aucti dabo. J Illud quod suprapo situm est, videtur adjectum: nunc εο
693쪽
,d partItionem supra collocatam , cur Partes adolescentium senex sumpserit.
11. Oratorem me esse voluit. non prato
rum. J Ut apud vos agerem causam potius , iton ossicio fungeret Prologorum. Prologi enim , sicuti jam dactuin, aut
argumentum narrant, aut Poetae perso- , nam commendant , aut audientiam po-Mulant: nunc autem eSo apud vos acturus sum causam, & defendam , si quid
fuerit sorte in Terentium ab adversario, loco criminis intentatum. Ideo enim
dixit, vostrum judicium Deir actorem dedit ι sed hie actor tantum poterit a facundia, quantum ille potuit euitare com-
.mode, qui orationem hanc scripsit, quam clarus sum. Poeta, inquit, me actorem cite voluit, qui tantum in facundia excellit, & praevalet ingenio, quantum &ego qui eandem comoediam acturus sum, in agendo praevaleo: ita hie actor, hoc est , ego, tantum potero a facundia, aioc est. non degenerabo ab eo qui cogitavit. I 6. Nam quod rumores malivoli. J Hic jam incipit causam dicere cur venerit, scut sipra diximus, ut purget quaesiiOnes ipsis, & objecta ab adversariis solvat. Malivoli autem , quod dixit, vel numero plurali ut malivoli rumores
ipsi i vel singulari, ut sit hujus malevoli, hoc est, Linii Lanuini. Distulerunt. J Id est , in diversum disseminarunt. I7. Multas contaminasse. J Hoc est illud quod diximus, quando hic praelocu
tus eli, ut diceret, ex intigra Graea inte-xram comaediam sum acturus hoste. ita &hie hoe sibi crimen dicit objectum,quod
Terontius multas Graecas contaminaverit comoedias, dum paucas Latinas facit. linc autem crimen Terentius non negat
facti im , sed tibi licere demonstrat. &licere scilicet per aliorum exempla. marinoduni Tullitu dixit: Adductus sum . judices , fide, misericordia , mulio . rum exemplo bonorum. Et hic, habet bo
notatio exemplum. Facturum autumat,
factutum dicit de profitetur. 22. Tum quod malivolus vetus dicit. JAliud crimen est, quod objectum nunc roponit. quoniam Lusius Lanuinus icit, Terentium non peritum artis musi-
.cae, ad coiit dias si tibenus accessisis,
praesumente potius ingenio amicorum .
as. A rbitrium vestrum . vestra existimatio vatibi id Hoc locutionis genus iatis mirum cit, cum dicit, de hac re vos
judicare teritis : an id quod objicitur
nobis, verum sit, ut Terentius non natura sua fletus, neque ingenio, sed amicorum potius , ad scribendas comoedias accessserit. Est namque rumor, quod Terentius cum Scipi me Africano familiaris. simus ibit, semper istas comoedias cogitarit: hoc igitur prologus nititur solvere. Et quoniam non est erubescendum , tali viro suisse conjuneium, idcirco minus curat hoc crimen dis lolvere: dicar tantummodo , Vestrum judicium est, & vestra existunatio. 26. fuare vos omnes oratos volo J Hietam s litur ossicium prologi , ut benivolentiam petat: quae benivolentia de in adversarios odium concitat. quod ata 3ecit.
17. Ne plus iniquum pessit quam a quum
oratio. date cresceni copiam novarum, quii ctandi faciunt copiam e vitiis.J Quoniam petitio seneraliter fuerat collocata , uti novis Poetis faverent auditores radjecit novis, sed qui sine vitiis comoedias dant: illis Luscius Lanuinus como dias proseri, sed cum vitio. Adjecit, Neisie pro se ditium existim/i. Et ne Luscius Lanuinus etiam pro se petitum arbitre
3 i. Rui nuper fecit servo currenti invia dec e populum. J Proponit vitium quod
admiserit Poeta Luscitis Lanuinus: quippe cum omnis comoedis aut errO- rem teneat ex amatoribus, aut injuriam
meretricum , aut suppositionem filiorum , aut aliquid tale , quod ad moralitatem videtur cile conjunctum. QEod tale hic est: Cum servus currit, cum Populus decedit,quod domino in no obediat servus: ne potius aliena a comoediis sint, aperte, ait, ac breviter ea , quae sunt comoediarum, explicemus. Omnis comoedia aut amoris habet agnitionem, aut suppositionem amoris habet. Ut ex Andria, quam quidem in agnitionem esse cognoscimus: nam cognoscitur Glycerium quia civis sit. Suppositionem lia. bet, ut apud Plautum qui est Tiuculen-
694쪽
tus : militi enim supponitur filius , ut
exinde in meretricis affectum arctius &strictius colligetur. Ergo cum videamus haec ede necessaria in comoediis teneri, vehementer erravit Lanuinus, qui extra haec conicidiam instituit: de servum cur. rere, populum per viam discedere, quod infimo serviat domino. Unde apertissimum vitium in comoedia reprehendit Terentius. Statariam agere ut sireat per μα-tium.J Quidam statariam genus esse putant comoediae : alii in quibus stantes : de hanc statariam nominant. Mihi enim videtur, statariam agere ut liceaut . sitimium, ideo dixisse, ut perpetuo &stabiliter agatur haec comoedia , neque populi adversis suffragiis foras pellatur. Ideo adjecit, ut liceat per sdotium. Ecsubjungit: Nesemper servus currens, ira ius senex . mdue agendi sint mihi, Clamore Duum cum labore maximo. Haec autem , quae nunc nominantur , propria videntur esse personarum: nam servi os.ficium est currere, senis irascit parasitus autem edax est, impudens sycophanta, leno avarus est: ergo sunt haec propria sermonis, quae necesse habeo ex necessitate persenatum complere. Debetis mi hi potius favere, quam adverso sitaragio conatus sacere. Ol. Mea causa causam hanc ius iis esse, metimum inducite . Vt aliqua pars laboruminuatur mihi. J Quantum ad eum qui comoediam scribit , pertinet: potuit enim secundum morena ingenio universii complere:ergo quia haec pronuntiaturus sum, ne genabeo silentium. Ideo, inquit, propter me hanc mihi operam exhibete , ut cum silentio attendatis.
s. In hac pura est oratis. J Ouoniam
dixerat, laboriosas potius comoedias ad se deserti, leves ad alium t ne praejudicium huic comoediae secisse videretur, adjecit, in harpura est oratis j experimini in utramque partem ingenium quid post meum. Modo utrum ue possum : & levia perscrre , & gravia complere. Ita ait in utramque partem: quoniam semper in asperioribus comprobastis, nunc quoque in levioribus nosse debetis.st. Vt adolescentuli vobis placere stu-
norem per silentium dederitis, sacile e adolescentes compelletis, ut vobis placere potius velint, quam sibi. quoniam osticium prologorum adolescentes sumunt, multa in comoediis ipsi acturi sunt, ita factum cum mihi ex hac actione esse cognoverint , facile ipsi laborem hunc capere possint, ut vobis pia
ACTUS PRIMI.I. m Vanquam hae inter nai. J Isae'-
a conrix et inustam accusationem.
quoa s avis set ex de se exigat paenas . δε- fensionemque continat iustam. memorat quippe irAE se meritum. ut 'Io Asa exigat Quare qualitatis elle intelliginius status, α non tam esse accusationem, quam objurgationem. Hujusmodi etenim in auctoribus , qui non apud indicem controversiam dicunt, vim debemus potius intelligere , quam controversam : non enim indices praesunt. Sesquoniam talis est actis, ut videatur vim controversae continere , idcirco stat
hic est, & secundum uitam cuncta dicuntur. Ergo in hac scena status qualitatis est ab lutae, utrum juste fecerit. vel faciat, quod de se senex crisat pcenas. Quam rem docet iuste fieri, ex eo quod se meritum dicit , propterea qui ipse filium suum, amantem adolescentum more, miserit in militiam duram. saepius accusando: inde sibi juste imponi has ipsas, quas implet , stavissimas
nas. manquam hιc. J Chremes vicinus. cum conspiceret senem , eundemque olim divitem , graviter laborare ac tota die in opere consistere vehementer , accedit interrogans : & ut oportet apua ignotum, longa utitur oratione, simulque sibi etiam quaestionem facit, α quasi ipse sibi respondet. Quo pacto vim ostendit ejus qui interrogat, cum sit ignotus. Aliter enim senem in dolore positum , & calamitatibus pressum, ad loquendum provocare non pollet, nisi secum in se interrogans illud ita loqueretur , uti adjiceret quae ipse respondere
695쪽
quamvis antea familiaritas nulla suerit, audeat tamen hodie accedere , & eum
alloqui , dicit quod nimius labor, quem ipse des exigat. ille, qui senex &dives est: in se taciturnitatem esse non permiserit, sed potius compulerit ad interrogandum , etiamsi parva amicitia suillet atque notitia , ex noc quod vicinum agrum non longe ante mercatus
3. Nee reis ne amplius. J Nee aliquid inter nos stat res , ex quo racilius junge
. Vel virtus tua me. J Quam honesto verbo usust laborem dc calamitatem virtutem potius nominavit.
s. In propinquAE parte. J Vicinitas agrorum & doniorum, quasi quaedam pars amicitiae est. 6. Audacter moneam familiariter.JAudacter, quod quaedam dicturus est, veluti acculans: Familiariter. quod iis accedit, quasi ex notitia praeterita. . Ludil mihi videre . Ipse partitionem suam persequitur. Nam propter aetatem sic subjungit, Annos sexmnia.
natus os . aut plus eo, ut con icio ι Wum in his regionibus metiorem, que preeii majoris nemo habet. Motiorem. ad usum refert:
pretii majoris, ad opinionem populi de ipso agro. Is. Numquam tam mane. 6 e. J Hic est labor ille qui fit plurimus, quo cotidie .... labore constitutus, quos aut sodere invenitur, aut aliquid facere. ig. Denique nullum remittis. J Nullum mittis . ad illud pertinet quod dicit,
nunquam tam mane egredior . neque tam vesteri Gmum revertor. Neque te re*i-
eis. J Ad illud , vel quoi senex est, vel
quod dives. 1o. At enim dicer. J Optima ut diximus, ratione, ipse sibi quaestionem facit,
di utitur respondentis ratione , ut eum provocare possit ad loquendum, qui fre nent et pressius dolore conticescit. Sedices mihi, inquit, paenitet me quantum He operis tr cui respondet, tanquam
hoc sibi propositum sit. Sed in opere faciendo quod consiimis, si id consumas in exercendis servis, plus agas. 1; Tantumne eli ab re. J Bene tanquam num alloquitur Meludemus, ut illi& otium esse dicat, & tantum otium irebus suis, ut aliena curet, de ea quae ad se nihil attinent.1 c. Vel me monere hor. τιl percontari Monere. si stiam quod faciat : percontara. si nescit.
17. Rectum est, ego ut faciam. J Ad superiora pertinet sensiis, ut intelligi possit. Vel percontari. puta si rectum est eideo quaero ut iaciam, si non est rectum.
a 8. Mihi es usus. J Mihi sic expedit.
3 . Aut consolando . aut consalio, Apponit causas cur aliena incommoda queri videatur. Hoe enim quod interrogo proderit tibi ' ita boni amici ordinem custodivit , ut crederet se est ius modo prodesse. VI. Corpi non humanitui. J Hie jam se arguit,quod juste de se exigat poenas: siquidem cum animadvertisset filium in mare mulierem,non humano modo ne
que uti decuit, adoleicentuli animum sur tractavit, sed aperta vi, & more patrum, cotidie accusavit. Subiungit deinde allocutionem, qua usus est cum accusaret filium , Ego te meum tanti erdici volo, dum quod te dignum est facies. Dicite filium meum tam diu volo, quam diu facis quod te dignum est. Sin autem nore feceris, epo inveniam quod in te dignum sit facere. 6o. Simul is rem, O storiam. J Ut un. tempore militiae labore proprio, de sortunas reperirem & dignitates. 6α. Sape ead/mst graviter J His on rat caui suam , quod frequenter dixerit, & araviter. Tandem adolescens victus dii cesserit in militiam. 61. In Asiam ad regem militatum 4 Singula in pronuntiatione sunt collocanda.
Nam in Asiam . quod dixit, intelligere debemus , in longinquum locum. Ad
Regem vero linc in , quasi ad servit tem. In militiam . ubi scilicet durus lobor & periculum est. . Clam me est profectus. J Hie curavit quod facile illi poterat opponi: cur ergo non cum eum videres proficisci qMensis tres abest. J Hic dolorem suunt exprimit, temporis longinquitate. 67. Ambo accusandi. J Necdum tota exposita est, idcirco aequalem partem ac
696쪽
cutationis suae posuit Chremes, quod
dixit, ambo accusandi. Quanquam inclinavit ut adolescentem aetendere videatur, cum inquit, etsi isiud inceptum videtur esse pudentu aηimi signum , , non minus obsequentis. Hoc eii enim quod dixit, non infrenui. τα. Soceos istrahunt. J Dixi jam , comoedias istas esse palliatas : hoc est, ibi personae sunt Graecae: ideo ergo dixit,
89. Conr si omnia. J Hoc est , collegium versa quae venderem.
si . Opere Iaciundo faciti sumptum. J Servos universos produxit & vendidit, exceptis his qui suo opere sit os sumptus
91. Insecris Mico ades. J Hoc est aedes
meas locavi. 9 . Hic me exerceo. J Non hic ad vo. luptatem positum exerceo , sed ad labovem . quemadmodum Virgil. - Nare Iliacu exercite fatis. ys. Decrevi tantii Jer me. J Hoc enim judicavi, me non tantam injuriam facere meo filio quem expuli , si de ipse miser sim.ioo Si quis racte aut commode. J Supra
accusaverat utrumque , cum diceret, ambo accusan ι . anodo utrumque defendit, quod hunc ingenio leni dicit, illum obsequentem , si aliquis recte Scommode tractaret alterum , nam hoc tactum esse dicit , quod neuter se noverit.
rota Vbi non vere vivitur. J Ubi non integre vita ostenditur, ubi non nuda tur , ut quis qualis sit , agnosci queat. Ios. Quanti penderet. J Quantum diligeres.
ios. Quid si esset fassum , hae numquam. J Si autem tu mores tuos, aut ille tibi qualis esset, ostenderet, facile ad hoc calamitatis genus non perveniretis. ioc. Ita res est. l Ouoniam utrumque quodammodo accusaverat Chremes , quod neuter ibi mores ostendisset, omne crimen potius derivat senex, ac dicit, fatear , peccatum a me maximum est. Io . Mexe me. Ad perinam. Hoc ex illis ouae sit pra promisit : inveniet
quod adiciat , scilicut coli solatiqnem siquidem dieit: filium adfuturum Mere si propediem. Consi , hoc est, fiduciata
ctum, ut post narratam calamitatem, cui quidem praeter con lationem subvenire non poterat, tamen in eo quod ex ipso auxilio esse potuisset, vult eum ad coenam vocare: quia dicit, hodie Dion'
sia sunt. quae sunt sacra Liberi patris
ii'. Nihil opus fuit monitore. J Ianain domo inventus est ille. atque mire. cupiebat illum vocare ad coenam: monitore ergo opus , inquit, non fuit, nunciatum illum in domo esse.
Y Citnia alis rentis susticionem . quod amica suase assente corruptas. Sumit isitur per conjecturam argumenta , quae tuo loco plenius apertiusque narrabimus. Ac primum quasi quoddam at-gumentum , servum qui missus sit, non redire, cui jam multum temporis vide tur assumptrum. Unde euacitur consolatio a Clitiphone amico , cum dicit, Nihil quod videaris esse s licitus,hamhua Mam cessant, hoc est, non diutissime tarant. vertam cum intus positum Cliniam allocutus esset, Clitipho egreditu patrem prospicit ei commendat ossicium suum, ne videatur nescio quem adoleia. centulit in recepisse. ut merito hoc effecisse declaret. Sumit isitur exordium , quod commendat, avolescentem sibi iolim jam suisse cognitum, ac se coactum amicitia, eum receptile : ideo adjecit,
Nam mihi cum eo magna ex pueriti familiaritas. o. Vota ratem magnam. J Scit enim Chremes, vehementer patrem esses bl-licitum. Quod audit ergo reversiam adolescentem dicit sibi natam magnam voluptarina. Denique hujus voluptatis cau-cim in animo habens, set unxit: velZem Menedemum invisatum amplitas.ut hane laritaim nec opinanti prius obiicerem
domi r Via non subicanti, an Plius et a
697쪽
uam speret, hanc laetitiam domi obii
i, Cave faxis. J Cave sacias, nec enim neces le est. Nescit namque a patre silium desiderari, ideo prohibet patrem suum aliquid sicere, quo vindicetur adoles
16. Atque abitis. J Hoc est, discessio. I. . Miserum t quem mἰnsu ess. J Ouoniam ille dixit, miserum esse adole entem, vel quod ipse se adolescens miserum putet, negat esse hic miserum , si . quidem omnia habet, quae quidem in homine dicuntur bona. Et subjungit: Atque hac perinde sunt . ur illius animus si, qui ea possidet. Atque haec talia sunt qualis animus illius est, qui haec tenet. Nam qui scit uti his omnibus,bona sunt; illi vero qui non utitur recte, utique -- la sunt. Simul & disjectionem collocavimus , & intellectum didicimus, Ne quid in ictam plus satis faxit pater. Hoc amplius vereor, ne aliquid amplius habeat. quidquid citis est faciat pater. ideo injustum es h patri ostendere. Siquidem
Poeta negat esse contemptum cu
ad hunc laboret filius. as. Ille . J Hoc utique intelligitur propterea dictum , quia scit Chremes
animum Menedemi. Haru ne proderer, repressit se, de reliqua verba contexuit ι dicens hanc causam, quod in metu es lestium , patri vehementer est utile. 26. Vt ut erat, mansum. J Qualiscunque, inquit, fuit, tamen oportuit Patrem sustinere. o. Nam parentum iniuriι, OQ. J Prae- ter hunc morem qui est innatus parent serme paulo est tolerabilis : et praebent exigue sumptum dc modice. 36.- i. J Optima occasione senex , dum aliorum mores de facta de monstrat, occasionem silii corrigendi repperit, ut moneret. Scitum est, inquit, dc perelegans , ex aliis periculum iacere, hoc est, tentamentum, quod sibi vehe-
33 Tu ut tempus est diei. a Tempus non solum summum est, sed & pars partis est sicut hic posuit, diei tempus, sum temporis dies esse videatur.
tipho, c, secum conqueritur de patria Dortatione. Ordo est: in iniqui sunt judices patres in onaiies adoles
x. Nola pueris illico. J Qui arbitrantur, justum este, in pueritia motibus senum
ponunt adolescentibus de moribus tuis, quos nunc habent in senectute , non quos in adoles dentia habuerunt.
s. Mihi se unquam friui. J Si aliquando mihi filius contingat. Faciti me utetur patre. J Id est, valde me utetur bono & facili patre. 6. Nam cognoscendi , J Facile, inquit, filio meo hanc facultatem dabo, ut universa ejus facta cognoscam: ta men si peccarit, ignoscam. ra. Cui quod re Tondeam. J Expressit inopiam , siquidem non solum dixit, cui quidem nihil habeo, verum, ad respon-uendum verba deuint. I 3. Suarum rerum saluit. J Etsi is quoque de suis rebus plurimum cogitat. 13. Mea est potens. J Ad hoc positum, ut ex nobilitate plurimum audeat po stulare. Procax a petendo dictum est, unde de proci dicuntur nuptiarum petiatores. Sumptuosa. J Ut & necessiatenrsibi petendi propter suos sumptus faciat. Nobilii. J Ab omnibus nota.
16. Nam nihil esse mihi , religio g. JDicere, me hoc non habere, marinia
mihi religio est. Ut Virgil. Relligio G patram multor servata per
ι supra diximus .quod per conjectu ram Clinia eredit. amicam absente corruispiam. Ac primum argumentum secit ex
eo , quod missus svivus nondum rediri.
698쪽
Deinde proponit ipsem luspicionem.
Sed vereor . ne me ab sente hie corruptasti. JAdiungit & opiniones & argumenta a tempore, quod est eccasio: occasionem autem hic intelligimus,quod absens suit ipse. Deinde ponit locum Athenas, ubi magna hominum multitudo est & civium , variis moribus viventium. Ad jungitur aetas, hoc est, a persona, & a tempore , quod adolescentula ι ac propterea vario ingenio. 'Deinde addidit, Hoc nomen parum cst, ni adderetur mala. Sed ne rursus suae volun ratis & judicii ideo adfecit , Cu-
precium dulis est. 8. Pergin' sue prius. J Perseveras ante hoc quasi certo iudicio tenere,quam stias quod in vero sit.
si nihil mali esset. J Ad consequentiam arsumentum cepit ex eo, quod non redit missus servus. Certa mihi,inquit , suspicio est, illam esse corruptam; nam hic adestent. Quando isue erit ρ JIllud enim quod dixit , Iam aderunt. hoc amanti tardum est : ideo xljecit,
ACTUS SECUNDI. r. In' tu i J Hae sima exotait inmis. J Jleionem, quam Clinia habuit. Et haec conjectura deinde rursus habet filiam causam,qudd amicam Clitiphonis adduxerit servus, ita ut in domo patris esse possit. res an fieri possit, deliberationis vim tenet. Ita prior causa in controversia est , secunda in deliberativa : aut controversia est ex con iectura.
Ergo partibus tractabitur,hoc est, uti dicta & affectus, quod παθος Graecὰ dicunt, suggerunt argumenta: sicut suis locis explanabimus. Dum sermones e dimusJCadere sermones dicuntur,qui stequenter de plurimilio loquuntur. i. Mulier tibi abes. J Quia ita locutio servi fuerat, ut diceret, tacta mulieres. . Minime mirum adeo impedita. J Mirandiuri non est quod impeditae sunt mulieres , quae & ancillarum gregem
ror Cliniae, ut magis credat esse corruptam , quod ancilias habeat & aurum..Haec omnia meretricis , non illius inulieris sunt. Set aabue ignorat adolesia
. Et veste fui. ' Hoc est, nox str axemri factum verbum est. 11. Q IMpiters ubinamissis ρ J Nec dum soluta sibi suspicione queritur adolescens se esse desertum . Omisso amore amatoris sui in metetricios ni res esse delapsam. 17. Contaupletasti. J Divitem secisti. i'. Cujui nunc me pudet. l Patris me pudet & miseret, qui frequenter harum moles dixit mihi, de frustra monuit. Nam vita s. J Prima propositione volens servus solvere errorem suti picionis Cliniae, dicit. Et vita est eadem amicae, ac animus ille qui circa te suit verum meminisse debemus duas res esse propositas, ut & vita eadem probetur, M.
idem animus .Potuit enim in eadem muliere castitas perseverare. ut esset eadem vita , non tamen idem animus: potuit
namque oblivisci aniatoris sui , dc non eum desiderare. Ideo adjecit: animus te erga lim ac fuit. 13. Nequid hujus rerum. J QDd nun- ciet servus anum petiisse , quae ei mater esse dicebatur, ad causura minime Pertinebat. ideo adjecit: Hoc primum tibi: dico, ne aliquid harum rerum ignores. 3o. Altera dum narrat. I Hic jam praemissio alterius narrationis effecta est. Nara est suspicio ut quaereretur, quae siet altera, cuius narrationem differt: pristenim est de amica Cliniae narratio. is . Vbi ventum ad ades. J Hle ery breviter omnia argumenta, qticea sum mo ad imum sunt, colligamus. Ac pri mum collocetur. Casta est mulier, de adem quae sitit ante,perseverat : quod anus processit: quod ostium aperuit: quoa continuo ingressius est servus : quoa postquam ingressus , statim anus pessu-ium lucus soribus obdit: quod ad sanam redit : quod texentem telam studios: ipsam invenerit: quod mediocriter v stitam: quod sine auro: quod ita orma. tam, quemadmodum sibi ornatur quod
nulla cularc ea litam muliebri: uo caria s
699쪽
eapillus ab ea reiectus circum caput sue rat negliget iter: quod cum ancilla ea texebat, pannis ipsa contexta. Haec sunt quae vitam probant.Rursus sub)ungitur, an idem animus circa Cliniam perseveret. Ideo interrogavit : mi/ ait ubi me nominiti t Subjungit ille: Ubi diei nus redisse is , Ergo & hie conjectura est , an idem animus perseveret. Proba.mus autem quod perseveret, ex eo, quod ubi te nominavimus, mulier telam dejisit continuo.-lae muto os totum sibi,utfacile scires. d siderio idferi tuo. Completa igitur omni re, ad alter narra tionem necessario cito devolvitur , ut
ostendat quae illa altera sit mulier,de qua
7o. Ad eimin tuam. J Qim Acilius blanditi adolescenti possit '73. Non sit 'a pericula. J Quoniam
interrogatus servus , quo ducerct Bacchidem , respondit, ad Ptrem. Quod aegre serens adolescens : cum indigna- xione audacem servum pronunciavit :continuo ille respondit , facinus magnum Sc memorabile fieri nunquam posse sine aliquo periculo. Ita in hoc'uoque periculum est, cum Patre praesente in domo sutura sit meretrix. Tamen studet, ut nihilominus celari possit. 7 . Hoc vide; in mea vita. J Scelus, quam astutus ad gloriam i Si quidem meo periculo tu tibi comparare vis
s. Modo quid In quo negotio si te sesellerit aliqua consilii pars,ego
cturus es. At enim pendens oratio hac intercessione essicitur adolescentis: qui non patitur eum ambagibus circuire.
ideo enim dicit , aeui deuiint 7. Ita res est. J Hic nunc voluit servus qua fi quandam similitudinem dare, ut sic ostenderet, quale sit illus consi lium quod ipse disposuit. Sed quoniam smilitudo cum datur, quidam est in oratione circuitus , idcirco adjecit, malum , ni hi ambages nam re occipit
Denique & alter adolescens hoc intel lexit , unde adjecii : bre . meritin hiericit a mitte ista quase. Scilicet externa &Per similirudium trantata.unde admo
nuit eum quod dixit, atque ad rem redi. q. Enimvero reiicere nequeo. J Multimodis injuriosus Clitipho es : unde jam tacere non possum. Bene indignationem stam servus extillit quo facilius sibi adolescentem per suam iracundiam praepa
eres , & pecuniam dari, interea tu nullum periculum velis sustinere. Hoc autem stili titiae est, protinus velle id ,quod non potest, contingere. s . Aut hae cum illusunt. J Aut enim debent studium de potiundi utilitatem cum periculo sustinere : aut paritet de commoditas omittenda est, si periculum devitatur. ss. Harum duarum nune. J De duabus illis propositis conditionibus, aut periculum , aut fructum capiat, aut si periculum fugiat, utilitatem etiam pariter contemnat. Ex his, inquit, quamlibet conditionem eligat.
86. Etsi consitium. I Incitare adolencentem cupit, ne frustra operam perdiderit . quod meretricem adduxit: ita ueostendit tutum consilium esse, quod suscepit: ut apud patrem amica sit sine metu : Sc argentum, quod promulum est,
inveniri possit. yo. Siquid/m hoe fit. J Quam cito est
motus adolescens , quando utrumque esse dixit praeparatum & ut amica in domo patris line metu sit, 3c argentum
ei quod debitum est, reddi possit. Ex- riundo Mes. J Ipsa actione expertus
Vs Nihil satis firmi. J Nullam rationem video firmitatis in consilio . ut debeam talem metum suscipere, ut apud patrem amica mea sit.
97. Mane. habeo aliud. J Hoc irridens
dicit. vult enim obvius ire meretrici, &dicere ut domum revertatur. Aliter enim incitari adolescentis animus non
potest, qui fastidiosus coepit esse per copiam , nisi id quod cupit denegetur. io 2. Tune ρ quid boni. J Praecisa his
oratio ordine rati. Tu, ne quod boni est are, dum licet Rursus alia praecisa: Nam neficia . cujus ordo est , ejus sit potestis posthac nunquam.
700쪽
io8.Concaluit. J Calore subito concitatus est
Ii 3. minor istic. J In hoc consilio magis mihi periculum propositum est, quam tibi. Nam si aliquid adverscontigerit, tibi verba sunt praeparata , mihi vero verbera. Unde hanc rem negligere omnino non possum.
Ii8. In eum iam res rediit. J Intelligit Clinia, cum apud illum sit hospes , necesti talem sibi impositam, uti hoc quod ab eo petitur, negare possit, ut assimulet
amicam suam este meretricem. a13. In tempore Micam. J In occasione. UttSola viri molles adiim tempora noras.
fuit occasio , quod voluit miserum mili tem de negatrone tua, in amorem amplius suscitare. I 31. Eversa, cervicer. J Quod jactantisti seperbi m penitus. 131. Gemitus . screat tu. J Haec omnia adolescentuli faciunt , quotiescunque videre , aut videri volunt ab his , quos desiderant,ita sub quodam metu, ut quasi dum aliud necessiitate conficiunt, sic
I. Depol te, mea. ' Haec cena tom- a parationem continet earum mulierum que amica sunt. ita ut unt sermiant, Oearum qua plurimissui corporis exhibent testatem. Et ne videantur meretrices
injustae , defensio est , & quasi sorma
quaedam hic controversiae continetur. Res enim sunt meretricis , quum iniustae sunt amatoribus suis & adversae, dum plurimum petant. Ouam rem rur-oans meretrix, dicit se hoc quod saciunt Lcere necessitate, ne cum aetas abierit,& senectute extitim pulchritudo discesserit, inopia m neat, nisi antea quaesiverint lucrum , quo possint sustentare decrepitam ac miseram senectutem I au- . fortunatam iudico. J Vehementer te beatam selicemque judico , cum id
egisti, ut mores tuae formae convenirent.
Ut oportuit, jam desensionem suam vi. tui meretrix exorta Si quidem scit quod oporteat fieri, & laudat eam quo cum pulchritudine tenet integram cesti
3. Minimeque , ita me DI. J Etenim non valde miror, si csim his moribus Echac sis pulchritudine, ne non sit aliquis qui te diligat, & te sibi petat. . Nam mihi quati. J Nam lue mores tuos mihi sermonibus indicasti. s. Et cum Gomet. J Hic jam renarat accusationis defensionem, quae in se esse possit: dicitque merito, hujus odi mulieres, quae uni serviunt, hoc est, quae se separant a vulgo , recte scilicet & bene
iacere. Nec minus mirabile esse , suod 3meretrices malae sunt. Hoc enim dixit: Et Ups esse istiusmodi,'noi non esse . hausmirabile est. Vobis enim cum sit voluntas cum uno viro Lemper esse, debetis servare boni Miem : nos autem bonas esse non sinunt hi, cuiar quibus rem habemus. Nam propter pulchritudinem nostiam amatores esse volunt, qui continuo mutant voluntatem, si fuerit sorma mutata. Ergo nisi prospectum ante fuerit, desertae &cum inopja in senect te vivimus. Unde sic purgatum, quod male audire potuit let, non juste malas esse meretrices. 13 Crius mos maxime s. J Verum his motibus se sociant vobis, qui habent hunc morem, & similem voluntatem.
Is . Vt nunquam ulla amori ves, incidire possis calamita . J Ut semper inter
Vos amor valeat, neque senectute aut ullo morbo discidium possit existere. 16. Nescio alim , me quidem. J Quid
agam, vehementer ignoro: illud certum cit, nunquam meum me commodum sine illius commodo comparasse. i8. Erra , mea Antiphila. J Adolencens venientem amicam intuetur , ac secum loquitur , quod ejus amorectum sit, ut in patriam reverteretur. 19. Nam dum abs te absum . omnes mihi. J Cum enim abs te disceis, universos labotes leves arbitratus sum , excuto hoc, quod te carebam. 2I. Boccine me miserum. J hoc ingenio bono amicae meo modo stri non licere vehementer ingemisco. 22. Diu etiam dura, dabit. J Diu etiam durus . Gistet.