장음표시 사용
541쪽
nomine significantur, diuersorum generu edi non subalternatim positorum differen- ctiae existant; ut, acutum dicitur de voce, sa- lpore,&m 6 te: differt enim vox a voce,qubd haec acuta sit, illa grauis. Itemq; sapora sa- lpore,&mons a monte. Quare acutum astis lqui vocum erit, quia est differentia genetu ldiuersoru nec subalternatim positor u altorum enim ex substantia , alte tu qualitatis, ite: tium ex quantitatis Ord me sumptum est. Eadem est ratio different aruue quiasi illarii rerum,quq Vna Voce continentur,diuersae sunr differetiae, vox quoq, multiplexerit ut, color dicituI de corpore,& oratione Rhetorica .coloris autem incorpore diste--ntiae sunt, congregatio dc disgregatio radioram visualium. In oratione rhetorica eiusdem caloris differentiae reperiuntur diversae. color igitur significat plura, quia ea Iundem rerum, eaedem quoque sunt disseis rentiae, quemadmodum diuelsarum, dia Dei sae. Ad extremum, adsignificata vocis recurrere oportet , exacteque videm, dum, an una eiu S parte species, altera diGrentia indicetur: fieri enim non potest, ut species diff. rentia sit vel cotra: Vt, το λευκobi id est .album , apud Giaecos est multiplex;
quia invoce differentia est, in cictore species.
542쪽
citas alicuius dictionis methodo inuesti- gari atque deprehendi potest, persequamur modo diductionem seu diuisionem rei. Huius differentiae sumuntur adiuersitate rerum. Res enim aliae sub intellectum, siae sub sensum cadunt; hoc est, rerum aliat sunt sensiles, aliae intelligibiles. Intelligι- . Hus res sunt,'t genera & syecies, & simpli.
.citer notiones oc conceptiones mentis inus nimo tarmantur. Res sensitis aut iunt accidentia .aut subiecta. Ex quorum mena brorum complicatione, numerus divisi nis rerum ostenditur: nam diuidimus alia
quando speciem indiuiduam in scia singulariat quando ue genus in suas species per
veras-oppositas differentias , aut subie- ctum aliquod in substantia, quae appellatur totim diuisio in partes: aut subiectum in accidentia, aut accidentia in sua subiecta, aut accidentia in alia accidentia. Speciei
quidem diductio in sua singularia , rectious vocatur enumerario, q uam dimso, qui caret arte& methodo. Et quamuis utilisti tum medicis tum philosophis,fieque . tius tamen usurpatur aboratotibus &Poentis,itemque nostiis Iureco sultis. Generis ve-
a distrιbutio Proyrie vocatur diuisio: in
543쪽
enim omne id qF utile est,accipitur, quod . l
ni quo partiti reperitu, disparilitas: na aliae partes sunt priores,aliae posteriores,alit -- , uiliores,aliae ignobiliores. verbi causa: Ensanalogich dicitur de substatia dc accidente: nam Substantia est A ecidens est Enn. . sedprius couenit subflatiae, deinde Aecido, 'ti,quia Substatia est prior natura ipso Accidente;quinimo accides est propter substantia Ens, quia pendet di natatura Substan
tia. Ad eundem modum anima est genus analogum rationalis, sensitivae dc veget liuet,quia primum dicitur de rationali tan- i
aremust egerativa. Similiter natura dicituranalogice de serma & materia. Itaq; hae diuisiones omnes sunt diductiones generis analogi in suas species analogas: ut,Ens aut est substatia,aut accides. Anima alit est rationaljs aut vegetativa, aut sensitiva: vel. tura aut est materia,aut serma. Sedentinisi geneu univoco species omnes sunt tem- Porepares, & aequabiliter stageneris,a quo deducretur, participes. & haes diductio m xime Pprie&vere diuisi appellatur.Fitam
544쪽
mus. Species,ut adoptione in arrogatione & Moptiones vel qualitate inhabitu, naturalem potent i a m di impotentiam; passibilem qualitatem , formam dc figuram. In dita renisas qtiae & vera diuisio est ut, animai
in rationale dc irrationale. Differentiae Vn . .
de sumantur, prius dictum est. Inque illae verae sunt diuisiones, quae habent differentias essentiales,dca sormis rosi ductas, ve I ti est prior illa: dchse, propositio aut est sim- . pleτ, aut composita. Itemq;, furium aut est manifestum, aut nee manifestu. -niam . autem paucae ut saepe antea monuimus sunt verae quae a formis ducuntur differentiae, idcirco illar.m loco quandoque mate, viam,quandoque efficiens, interdum finem, andoque etiam effectum sumimus. eluisti cum alii ones diuid inius in ei uiles Δc pra torias efficiente causa utimur; cum in per- secutorias rei, dc poenales, & mixtas, fine
cum in simplicis,dupli,tripli,quadrupli, vel bonae vel malae fidei, forma; deniq; eum ia, eas quae persequuntur solidum propter pri uilegia competentia vel alias eausas,effectu Sed in hae diuisione multa selent committi errata. ut Aristoteles lib. i. de Partibus ani
maliunicopiosescriptum reliquit. H-
545쪽
aer unum est , ne differentias longe dissitas, id est, mediatas accipiamus, ted proximas Moppostreas, quales iunt, quae ducuntur ab
actioninus formarum, aliisve. Haec enimi non est perfecta diuisio: Substantia sentiti aut non sentit: ves, homines aut sunt liberi, inui serui: quia no diuiduntur per proximas dissi:rςntias. quare illi diuisioni nihil deest: substantia est aut corporea, aut incorpore et di, hominum vel personarum aliae sui iuris sunt, aliae alienojuri subiectae:&harum ruse, sus, quaedam in pinc state parentum, quaedavero in potestate dominorum. latius enim patet haec diuisio altera illa,atq; idcirco prε- aedere debebat priorem: quem tamen ordinem lustinianustion obseruauit. Quod si . quis dixerit, eam ob causam Iustinianu Imperatore personas hos modo diuisisse, quod libertas sit iuris naturalis, seruit usque iuria gentium,patria autem potestas Iuris ciuilia tantum, is sciat se multum decipi. Etenim sum dicimus libertatem esse iuris naturalis, m trianime ut differentiae alteram parte
inuituri opponimus,sed potius ut habitun
atriuatinni: iam seruitus n ituralem ti berta adamit ac tollit. Igitur haec diuisio hoΡ
546쪽
est: neque enim alii serui; alii liberi, iure naturali sunt, sed liberi omnes,ser ui autem nulli. Itaq; haec personarum differentia tota est iuris gentium, ita ut libertas duplex sit; altera quae a iure naturali in ueta
orta est,quae omni b. conueniti, altera avi ea iure naturali relicta, & iure gentium con
firmata, ita quidem ut petistae habeat ad posteriorem illam, quem ac modum materia ad sormam . suntque inter se aequivocae &homony ms Na si quis exacte diuidere velit. ira faciat necesse est nimirum eoi ii qui iure naturali liberi sunt,alios in libertate illa iure gentium permansisse,&confirmatos isse,aliis autem eode iure libertatem ablata esse. Quare libertas quae seruituti, ut differentia opponitur, dc exaduerso respondet, iuris ge tium censenda est. De patita autem potestate, quod Jcilla simpliciter dc natura sua sit iuris genti lim, nemo qui vel minimum historiarum lectior e degustauit, ignorat '. forma tamen-certa eius ratio, lure ciuili pri-mtim ad inuenta est, quemadmodu & contractuu-multaru aliarum Ieriam Alterum
vitium quod fugiendum, illud est ne suma mus differetias qui cotineatui intra species generis diuisi; veluti si animal diuidamus inliniuinam di marem, quia mar di stamina.
547쪽
sue uteret; sexus est accidens magis comne quam differentia : nam omnibus accidit, terrestri,&aquatus,& volatili.Rectius et go dualditur ais:mal in terreare , aquatris svoλι D. Rursus vitiosa diuisio est; si putia- murtutelam, in filiorum vel nepotum,quia in om nibus tutelaespeciebus id reperitur. contra boninstillat si dicamus,tutelam alia esse quae ex leuamento , aliam quae ab int: viato datur. Tertium diuisionis vitium est. .s disserentiae sint aecidentales & aduentitis vel communes, veluti si diuidamus stipu- lationem in Graeeam vel Latinari: Graeca enim vel Latine loqui, ad essentians stip .lationis nihil momenti habet. Saepeetiam fit, ut non oppositae, sed disparatae tantum in partiendo sumantur disserentiae, quod de ' Usum reprehensione non caret. veluti si di nidamus res in communes omnium,publicas; unitiessitatis; nullius, & singulorum. Est enim sinitis simplici partiumenumera tioni, quae nihil netessitatis inie continet. Illud etiam pro vitio apud autores haberi
silet, si quis iis diuiden ad ultimam
diuiduam speciem non desiaendat, sed tan- , tum in uniuersalibus digeneralioribus mo. hrisconquiestat: veluti si quis homines ins Moc liberos di ut tantum, di iam vi-
548쪽
' LIBERAVII. 4 vhimam se speciem ad inuenisse existimet.
Quare cum in liberis variae adhuc reperiantur diuersitates, utique de illae ex diuisione promendae nobis sunt ό nam horum alii ingenui sunt, alii libertii ni. Et bertinorustaras rursus triplex est, maior,minor, ct .virecte Imperator annotauit. Deniq; illud fugiendum diuidenti est, ne existimet unica diuisione uniuersum genus exhaustum sse, aut species alicuius generis reperiri posse. Quare ne quid omittatur, plures saepe nobis instituendae sunt diuisiones, cum Vnica re periri singula nequeant. Hanc legem serua vit nosterImperator in Institutionibus,maxime in titulo de actionib. & multis aliis ialocis, ubi inuicem rem saepe variis partitio. nibus est persecutus. hanc a capite rursus repetitam diuisionem, Graeci appellant : disserunt enim inter se, δεώρεσις, dc urus δεα ρεσις. quia est prima & principalis alicuius rei vel generis in suas species per oppositas dii serentia dissolutio. υσοδὶα ρεαι cestiam factae diuisionis vel speciei alicuius, quae ex primaria diuisione resultat, subdiuisio. t autem est altera principalis, seu iterata eiusdem rei ves generis partitio, verbi causa
549쪽
δα νενα est,cum homines diuidimus inset, uosqc liberos. υνο ις, cum liberos i ingenuos & libertinos. cum homines in sui & alieni iuris personas sic mus. Qui igitur in diuidendo ratione pro .gredi ni titur,is haec muliaq, alia fugiat vitia neccc est,de qui b. dicere nunc se per sedeo ;quia postulat haec res methodum peculiarti&longibi emo quandoquidem 'perdissicilis&obscura n qua saepe, ut fatetur Aristoteles primo de Partibus anim
quim libro , Plato philosophiae princeps hu-l n tris est. Redeo igitur ad reproposit pixi resissensiles esse duplices, subiecta 5c aerodentia. Subiecta igitur diuiduntur in alia
tisiecta cum secatur totum aliq uod in suas,artes. Partes aute suot duplices, aliae eveR.' tiales, hoc est, substantia&cssentia rei constituentes,&aliae integrantes. In essentiales - partesdiuidimus tum cum elementum in materiam διω--,aut homine in anima corpus partimur quapoliti e imitaturi illa, quae mente & cogitatione fit, videt iectWopostionis alicuius an terminu stibiectu praedicatum,vel syllogisini in propositio,
nes primissas di conclusionem: Integrantes
550쪽
dc venter inferior: in arbore, radiX,caude
rami, folia,flores. quanqua de foliis & flori- bus plerique diuersum sentiant, videntur c. lnim potius egia excremeta, , t pili in homi- ne,quam verae pallea. hoc genus diuidendi j nuncupatur proprie partitio, quam Graeci ζωαίμ appellati Diuidimus etia subiectu ialiquod in sita accidentia. dicuntur autem accidentia , quaecunqire alieni sunt generis a re subiecta. Qitoniam autem nouem sunt genera quae de altero dic ut ur,n Oue quoq; e- irunt diuisionis subiecti in accidentia, differentiae. Aut . n. diuidimus subiectu iuratερ 1:vt,animal aliud est bipes, aliud mul- tipes; Schominu alii sunt magnae,alii paruae staturae. Aut animalium alia lsunt fera,alia masueta: vel, hominu alii sunt . probi, alii improbi. Aut in relationem. Vt,ho. 'mines alii sunt libet i,alii serui. Aut indisio-mm: ut, animalia alia sponte,alia a patre generantur. Aut: Vt, ani matum
corpus aliud sentit, aliud non sentit. lntem sim : ut, flores alii aestate, alii autum no , alii 'hyeme nascuntur. In locum: vi, animal aliud in aquis, aliud in terra, aliud in aere degit. Aut insitu: vi, animalia alia prona, alia re- :cta incedunt. Aut in habitum : ut, ani
lia vel pelle vel testa teguntur. Supersunt olli :duo diuisionis modi, qui in nostio lura