De immaculato Deiparae semper Virginis conceptu Caroli Passaglia commentarius

571쪽

rii 8. Credercs in cam dem gratiae formam intentos habuisse oculos Andream cretensem, quum relatis angeli ') verbis, ne timeas Maria, inuenisti enim gratiam apud Deum, illico ') subtexuit: a Nimirum gratiam quam Eva amiserat. Gratiam quam Sara non accepit, quam non cognovit Rebecca, quam II achel nescivit. Gratiam invenisti, quam nullus a Seculo, sicut tu, iuvenit. Quae euitia eiusmodi a Deo eximia gratia sit γ , A quibus haec nullatenus dissident quae kὶ lohanni damasceno debentur: . Plane gratiam invenit, quae gratia

digna erat. Gratiam invenit quae gratiae labores excoluerat, copiosamque segetem Collegerat. Gratiam invenit quae gratiae semina Progenuit, et Plenissimam gratiae messem retulit. Gratiae abyssum invenit quae duplicis virgiuitatis navem servaverat incolumem. Maria nim non minus animam quam corpus virginem custodierat; unde etiam constabat corpori virginitas. a Quemadmodum ergo nullus umquam naevus virginale Dei parae corpus ossendit, ita, et multo quidem magis, nulluS umquam uaevus Virginalem eius animam deturpavit. De turpamet autem, si ipsa quoquc Virgo originale vitium contraxisset. Ea igitur picnitudine gratiae iccta fuit quac non sivit, ut in originalem praevaricationem laboretur. Quod Photius insigni quadam verborum perspicuitate consirmavit, de Gabrielis salutatione

572쪽

1073 scribetis: a Salutatio est divinae gratiae, non Servicus naturae; gratiae divitiae, non humanae voluntatis; gratiae humanam rationem Supergrosae. Quum vero gratiam, O homo, audiveris, ne gratis Virgini collatum charisma arbitreris, neque inanem honorem d Dum existimes. Invenit Damque Virgo gratiam apud Deum, quod semctipsam conditore dignam praestitorii, quod irinocentiae venustate suam animam ornaverit, quod semetipsam essecerit habitaculum illius amore dignum, qui verbo caelos firmavit. Neque enim solam virginitatem servavit intemeratam, scd et praeclectionem in custodivit illaesam, quoniam ab infantia consecrata Deo, lapis aut matus et non incisus extitit regi gloriae propter corpus illibatum, propter supersplendidam virginitatem, propter innocentiam inviolatam, propter purissimam praeelectionem, Propter animam indVersus Peccatum immutabilem et erga id quod optimum est cor Stantissimam. . III 0. Ceterum piaculum sciret Bernardum praeterire de gratia, quam Virgo invenit, uberrimc disserentem. De illa namque ' di

serit his verbis : . Nihil hic doli, nihil hic sallaciae est. Nullam

circumventionem, nullas hic suspiceris insidias. Non sum homo sed spiritus, et Dei angelus non satanae. Ne timeas Maria, in omnisti gratiam apud Deum. O si scires quantum tua humilitas Alti Simo Placeat, quanta te apud ipsum sublimitas maneati Angelico te indignam nec colloquio iudicares nec obsequio. Ut quid enim indebitam tibi dixeris gratiam angelorum, quae invenisti gratiam apud Deum 7 Invenisti quod quacrobas, invenisti quod nemo ante te potuit invenire, invenisti gratiam apud Deum. Quam gratiam 3 Dei et hominum pacem, mortis destructionem, Vitae reparationem . . De illa 'in disserit quum post verba, invenisti gratiam apud Dominum , sciscitatur: α Quantam gratiam 8 Gratiam plenam, gratiam singularem. Singularem an generalem 3 Utramque sine dubio; quia Plenam, et eo Singularem quo generalem: ipsa cuim generalem sin-

573쪽

gulariter accepisti. Eo, inquam, singularem quo generalem; nam sola prae omnibus gratiam invenisti. Singularem quod sola hanc inveneris plenitudinem ; generalem quod de ipsa plenitudine accipiant universi. . Et de illa 'ὶ disserit, ubi exclamat: . Et quis iustus, si non Maria iusta, de qua sol iustitiae ortus est nobis 3 Quomodo ergo illa inaccessam attigit maiestatern , nisi pulsando, petendo , quaerendo Denique et quod quaerebat invenit, cui dictum est: inuenisti gratiam apud Deum. Quid γ Plena est gratia, et gratiam adhuc invenit 7 Digna prorsus invenire quod quaerit, cui propria non sufficit plenitudo, nec suo potest esse contenta hono; Sed quemadmodum ) scriptum est, qui bibit me, adhuc sitiet, petit supe

effluentiam ad salutem universitatis. αi tuo. Conspiratio igitur commentariorum , quibus maiores nostri explanarunt hinc quidem angelicam salutationem, inde vero consequentia verba, inoenisti gratiam apud Dominum, neque manis stior esse potest, neque in rem nostram praeclarior. Luminis tamen non parum hisce omnibus accedet, si liturgica atque ecclesiastica monimenta Consulantur. Itaque in Armeniorum ecclesiae monimentis ' legimus: α Ave thronus salutis, spes Constantiae hominum , legis et gratiae mediatrix. Laetare Deipara, quae virginum es gloria, adiutrix et gratia mundi. Altior os caelo Maria. gloria occi siae. . Eodem pertinent ecclesiastica Coptorum monimenta, in quibus nunc ' dicitur: α Diguior es sanctis Omnibus, Ora Pro nobis, o gratia plena. Tu prae patriarchis exaltata es, et prae prophetis honorata . . Nunc ) subditur: a Gloria tua, o Maria, est altior caelo, et terra et iis quae in ea sunt, honorabilior . . Nunc φὶ adiicitur:

574쪽

10 5u Benedicta es ac persecta, o tu quae gratiam omnem invenisti coram rege gloriae, nostroque vero Deo. Omnem meruisti honorem prae omnibus qui sunt super terram, o tu e qua Verbum Carnem Suscepit. . Et nunc ) Dcipara his verbis celebratur: u Ave gratia plena, Virgo immaculata, tabernaculum non manufactum, veritatis th Saurus. Ave gratia plena, mensa spiritalis omnibus ex ea manducantibus praebens vitam . . A quibus haec seiungi minime debent quibus sacerdos penes Aethiopes Deum deprecatur: a Conserva eum in rectitudine fidei omni tempore vitae suae, et sit in caritate quae superat omnem pacem, precibus omnium sanctorum, et lutercessione plenae gratia Virginis genitricis Dei Mariae, quae in omnibus

est sancta . .

I III. Orientis ecclesias aemulantur latinae, quae in extollenda virgineae gratiae plenitudine nobilissimas quasque dicendi formas usurpant. Et nobilissima quidem haee est: s Ave Virgo gratiosa, . Lilio candidior: . Stella sole clarior, α Omnis virtus te decorat, a Mater Dei speciosa, omnis sanctus te honorat, . Favo mellis dulcior, , Iesus Christus te coronata Rubicunda plus quam rosa, In caelis sublimior.

. Decus mundi, lux profundi, Domini sacrarium, Vitae forma, morum norma, plenitudo gratiae; a Dei templum, et cxemplum totius iustitiae, Virgo salve per quam valvae caeli patent miseris. Sequitur ') in hymnis Anselmus: a O mundo venerabilis, a Maria plena gratia,

575쪽

Et ') rursum: α Dei mater, o Domina, a Tua, lac, exaltatio. Sublimis tanta gratia, . Sit nostra relevatio.

η Ave mater gratiarum, Ipsi misericordiam. Quae peperisti Dominum: π Cantamus et iudicium. Hinc ' Bonaventum :. Ave Virgo, quae furorem Quem non fallit nox erroris, Conditoris in amorem Laudat intus atque laris. Tua forma convertisti, a Ave Virgo plena bonis Votis iram extinxisti. Gratiarum dives donis, s Ave Virgo, quam Salvator, opus Dei digitorum Beniam testis, et scrutator, Grande nimis et decorum. 1122. Sed nuspiam uberior seges quam e ditissimis Graecorum campis colligi potest. Ut enim ex innumeris pauca solum decerpam, en quae in Menaeis 'ὶ occurrunt: α Quo te appellabimus modo, o gratia plena Z Caelum: solem namque iustitiae oriri effecisti. Paradisum: florem namque immortalitatis protulisti. Virginem: incorrupta scilicci permansisti. Innoxiam matrem: tuis enim sanctis ulnis complexa es filium omnium Dei in . . Hisce similia passim alibi habentur, quibus hacc adiungi ) debent: α Mysterium absconditum , ipsisque angelis incompertum Gabrieli arci tangelo committitur : et ad te iam accedet quae sola es intemerata et Pul ra columba , gen crisque revocatio , tibique, o sanctissima, acclamabitave, dicens: te adorna ut per verbum Deum Verbum in tuo sinu recipias . . Hinc illa, quorum auctor est Iosephus hymnographus:

576쪽

10 7. Ut te Gabriel innocentcm ponitusque immaculatam vidit, splendide clamavit, ave, Domina, iliori nescia, mortalium Salus, angelorum gloria et exsultatio . . Hinc illa quae idem 'in canit: is Pervcnerabilem tuum partum, o Virgo, erepti ex Adami et corruptionis et mundanae damnationis vinculis, tibi non sine gratiarum actione, O immaculata, inclamamus: ave o plena gratia et salutiferagratiae porta. . Atque hinc Theodori studitae praeconium quod in Triodio resertur: . Quae impassibilitatis sontem genuisti, o Virgo, me passionibus saucium sana et ab igne aeterno libera, o sola Deo gratissima. Cui praeconium respondet ' Theophanis his verhis conceptum : . Cum angelis in caelo, cum hominibus in terra tibi, o

Dei para, laeta Voce acclamamus: ave porta caelis latior, ave sola hominum Salus, avo Veneranda, aVc, gratia plena quae Deum iu- Carnatum peperisti. π1123. Iis finem saeto quae q) in Pentecostario Dcquentantur: . Pulcritudinem virginitatis tuae, et eximium innocentiac tuae splendorem demiratus Gabriel, o Deipara, exclamavit: quo en comiO Utar te digno 3 Quo te nomine compellabo γ Me fugit atque ObStupeSco. Propterea ut iussus sum, te saluto, ave gratia plena. - Et 'in ru

577쪽

sum: α Avo Deipara undequaque veneranda: ave sons vitae qua si deles persundis: ave Omnium imperatrix ct creaturae domina: avehenedicta penitus immaculata: ave gloriosa et nullius conscia I bis: ave palatium: ave divinum habitaculum: ave innocens: ave Virgo-mater: ave Dei sponsa. Ave Dei mater intemerata, spes fudelium: ave mundi ) purgatio: ave quae ab omni afflictione servos tuos liberas: ave hominum advocata: ave praesidium vitam asset Ons: ave turris te invocantium: ave divinum Dei vestimentum et mons sancte. Ave Dei para domina: ave sola spes et mortalium auxilium: ave perfugium et lucerna semper fulgens: ave lampas Splendidissima: avo Sanctifica tum palatium: avo paradise: ave divinum habitaculum: ave sons dives fluentis in eos qui ad te confugiunt. Mii 24. Quare si collata Mariae gratia in se atque absoluic spe

ctetur, ca suit gratia Plena, perfecta, imaque gratiae plenitudo; adeo ut de Virgine merito affirmetur λὶ quod omnem ipsa invenerit

gratiam, Omnem meruerit honorem, Omnem virtutem, omnemquE

Sanctitatem possederit, neque aliter apparuerit ac ut Misae forma, emplar totius iustitiae, intus et foris coram Deo laudabilis, in omnibus sancta, eaque pulcritudinis specie insignis, qua Dei adora

sus homines iram in amorem bene sentiamque commutarit. Cum hac autem consideratione absoluta cohaeret altera eaque cO arata,

qua Virgo propter acceptam divinitus gratiam celebratur sole cla-

lingio servatore I ebr. l. a. 2ὶ Quo etiam pertinent formulae quibus mi- para nuneupatur sive a Georgio nleomediensi in M/n. diε XX . NM. Dda H. pag. lar. l. i. C., o κοσ

578쪽

10 9rior, candidior lilio, altior caelo, decus mundi, ecclesiae gloria, angelorum exsultatio et Dei opus grande nimis atque decorum. Utramque excipit consideratio qua Virgo spectatur ut caussa, cidemque asseritur quod sit adiutriae et gratia mundi, legis et gratiae medim triae, nostra releseatio, re scatio generis, gratiarum mater, Salut fera gratiae porta, mundi purgatio, saltis et sola hominum salus, spes et sola mortalium spes. Ex his tandem omnibus intima quadam necessitudine praeconia dimanant quibus Virgo extollitur tamquam caelum, Paradisus, lucerna semper fulgens, undequaque Meneralitis, penitus inscia labis, sola Deo gratissima, sola intemerata et pia cra, eaque Menustatc insignis qurae Del imos angelos in sui obsequium admirationemque rapuerit. tia 5. Viderer autem mihi tempus ludere atque operam terere, si immaculatum Virginis conccptum cum his Penitissime iunctum anxie comprobarem. Tanta est enim huiusce nexus Perspicuitas atque evidentia, ut dicendo illustrior reddi vix ac ne vix quidem po sit. Quare satius arbitror iis absolvere, quibus Iohannes Geometra Deiparam ' alloquens canit: a Salve, o regina, mortalium gratia virtutum, salve intelligentium gratia, salve gratia divinorum . . Et rursum: a Salve, o regina, tu mihi decus, sol, sortitudo, spiritus, ratio, Vita, robur, sapientia. Salve, o regina, et utriusque simul mundi spes invicta, et mundus inter utrumque. Salve, O regina, tu regiae quoque Trinitatis conciliatrix, siquidem velis. . Ac ) postremo: α Sal Ve, o regina, ex radice penitus innocentissima; ger

579쪽

tibi radix atque principium; idcirco o beatissima unum ex Trinitate genuiSti . .

ARTICULUS V.

Maiorum commentarii quibus evoliunt recta Luc. I. 28-42. benedia in tu in mulieribus: quam Praeclare cum sverioribus conminent: testim nia eae monimentis litur eis atque ecclesiasticis eodem pertinentia: tiberior eius ρraerogativae con malis qua Vinoni immaculatus conceptua tribuitur.

1 126. Ea est vis ac ratio commentariorum, quibus maior SDostri explananda censuerunt verba, aue gratia plena, Dominus t cum, et, invenisti gratiam apud Dominum, ut pronum omnino sit non modo divinando coniicere, verum etiam intelligendo affirmare

quam ipsi potestatem Gabrielis et Elisabethae praeconio, benedicta tu in mulieribus, subiiciendam esse cxistimarint. Expeditum namque ost intelligere, ea tantum significatione accipi ab illis eiusmodi praeconium potuisSe, qua Virgo a mulieribus Prorsus omni-hus secreta, super ipsas omneS quam Splendidissime extolleretur. Quoniam vero non minimum commodi polliceri nobis iure possumus , si christianae antiquitatis de hoc capite sententiam paullo nuclcatius compertam habuerimus ; dabimus idcirco operain ut non quidem omnia, quod esset insultum, sed potiora saltem test monia Inore nostro, bonaque fide in medium proferamus.

ii 27. Primus itaque testis audiatur Bruno astensis, qui de verbis angeli, benedicta tu in mulieribus, scribit: a Merito in mulieribus bone licitur, per quam mulieribus benedictio datur, et mundus a maledictione liberatur. . Ubi vero similia expondit 'Elisabethae verba, ait: . Ah omnibus benedicitur, quac omni benedictione digna habetur. . Sus agatur 'ὶ Bemardus qui cum primum attulit verba, benedicta tu in mulieribus, pergit: α Libet adiungere quod Elisabeth, cuius haec verba sunt, Prosequuta subiunxit: et benedictus fructus ventris tui. Non quia tu benedicta, ideo bene-

580쪽

dictus fructus ventris tui; sed quia illo te praevenit in benedicti Dibus dulcedinis, ideo tu benedicta. Vero enim benedictus Ductus

ventris tui, in quo benedictae sunt omnos gentes: de cuius plenitudine tu quoque accepisti cum ceteris, etsi disserentius a ceteris . . Et =ὶ alibi: . O beata sola inter mulicres benedicta et non maledicta, sola a generali maledicto libera et a dolore parturientium

mulieribus. Per mulierem infusa est maledictio terrae, per mulierem redditur benedictio terrae. Per cuius manum potus mortis marae porrigitur, Per eam quoque dulcis vitae poculum exhibetur. Largissimum benedictionis novae siuentum totum detersit male libetionis antiquae contagium. .

Da 8. Quartus quintusve testis accedunt Paschasius Ratherius et venerabilis Beda, quorum ille in eos gravissimc invectus qui nescio quas sordes in partu Virginis comminiscebantur, scribit: a Sed absit a cordibus fidelium ut talo aliquid suspiccntur de Ilaria Virgine, quae pro maledictione primae originis benedictionem attulit mundo. Unde et ipsa ab angelo benedicta praedicatur in mulieribus, et salutatur officiosissime ut mater Domitii prae Omnibus gloriosa, nec non et ab Elisabeth in spiritu prophetiae benedicta pronuntiatur, et benedictus fructus ventris eius creditur et Veneratur. Ergo in qua et per quam tanta benedictio effloruit et gratia manavit, non est credendum quod cius puerperium doloribus et gemitibus more seminarum subiacuerit. Et quia beatii Dei geni rix tristitiis non subiacuit ci aerumnis, libera ab omni maledicti uis naevo suit, quam Spiritus sanctus adimplevit et totam Domino

dedicavit. ,, At venerabilis Beda verbis Elisabeth hunc subiicit ρὶ

Commentarium: a Intuendum quod eadem voce Maria ab Elisabeth qua a Gabriele benedicitur, quatenus et angelis et hominibus veneranda, ct cunctis merito seminis praeserenda monstretur. 13 Quibus haec adamussim respondent: u Non solum henedicta inter mulieres , sed inter mulicres benedictas maiori henedictione specialiter insignis. Benedictus fructus ventris tui. Nec ipse generali sanctorum