장음표시 사용
81쪽
DE UTERO. XXI. AD LITERAM.to ubi dicitur.Et ascendet scamir, id est uepris
aut spina quod si uerum est reddendus esset locus Ierenia ae citatus sic. Peccatum teli utili scriptuni est si illo ferreo: cum poena uel calamo uepris qui solet scindere rapyrum,si eo ad scribendum utarix, aut quia scindit rem in qua scribis, unde Santes uertit stillo ferreo:& il illo adamantino:& sequitur. Sculptum in tabula cordis eorum: ct in cornibus ararum eoium. Hic Uero acceptandam puto significationem qua significat ungue unde uertendu putO.Faciet ungues suos,id est resecabit, quemadmodum lia hes secundo Sem uelis decimo nono de Miphiboliet,quod non fecerat sibi labium neque pedes,id est non resecauerat pilos labii neque ungues:aut pilos pedum , per quos forte pudendorum pilos intelligit, & forte erat gentilicus
ritus, ungues non relecare, quem ritum uoluit Dominus laac ceremonia tollere.Volebat enim Dominus eam deponere omnia quae gentilita
tis erant, etiam uestem. Flebit patrem suu matrem uam per i nensem dierum.
Volebat Dominus eam patrem & matrem deflere, ac si .eos perdidisset: quoniam amplius noerat uisura eos. Et colligi ex hoc loco uidetur, fuisse con suetudi nem lugere mortuos ad mensem,& quod additur dierum , plirasim linguae e se puto, quemadmodum annus dierum. Hebraice est per lunationem dierum , quonia hebraei per lunas,menses suos supputant. Dimitte eam aniniae tu e , id est uoluntati pro qua . saepe anima sumitur NHue contractum a.
cies de ea . Alii uertunt. Neque negociaberis,sed uerbum amar uidetur potius significa re contrahere seu contractum facerς,& quia contralientes, ad inuicem ligantur de obligantur,significat ligare, unde liomer, id est mani
pulus sic dictus, quod sit ligatus. sila tare .
ditare fecerit filiosJuos, quod uerit illi.
id est bona quae habuerix Nm poterit pri
invenitu consituere. Hebraice unicum eli uerbum, ilicet baclierquod significat ad literam primogenitare,si sic loqui latinis fas esset
mite fluum exos .e, id est praepo nendo illufilio exossae. Vt det ei partes duas. Anto
liuius legis promulgationem , liaec lex a patri bus seruata est. Nam Genesis quadragessimo nono dat Iaacob filio suo Ioleph quem primogeniti in pro Reubem constituit, partem una ultra partem sibi debitam: quam haereditarui
Erliraim & Menalleli. Et hedraice hic et . Os duplex seu duorum, id est portionem duorum Orum comedentium. Vocat autem he-
braismus portionem os: quia solet dari iusta
hora comedentium Ipse est enim principia tortitudinis eius , id est primum in quo for
titudo,& uiu generativa ostenduntur. Illuc tendit quod Iaacob dicit Reuben Genesi x quadragessimo nono. Tu ὐortitudo mea ac prinei
pium roboris mei Ilu ius a est ad eum pertinet ius primogeniturae: non tamen in hebraeo
est primogeniturae tam fuerit uirodius de
clinans. Aut larius recedens, scilicet ab obe- .dientia rarentum: aut ab eo quod rectum est. Cum enim uerbum fur significet recedere, uidetur serer ab eo derivatum quod hic pontiatur recedentem significare : dc quod sequitur. Et rebellis.Melius uertas amarus qui scilicet a- naaritudine parentes afficiat:& nomen morehconsentit, quod eli a marati quod significat a-inaricari. Capient eum pater eius cir mater eius . Melius uertas comprehendent: quo niam uerbum hoc potitis uidetur significare.
, portam loci eius. Solebant ut sepius
admonuimus, in portis urbium conuentus iudicii fieri: ut omnes exteri facilius pollent iudices ccedela Declinans o rebellis. Melius
uertas, recedens & amarus: quod expone ut supra ioc eodem capite exposuimus. Comessa tor potator . Licet significatio nominis
zolei sit potator, esst tamen coniectura ex cap. uiget simo tertio Prouerbiorum comessatore significare, ibi enim dicitur. Ne sis cum potato- .mbus uini, beaole, id est cum epulantibns camnem sibi. Dicitur etiam et a tali significare uilitatem: sed arbitror lioe nomen ellea radice mi.
Si fuerit in uiro peccatum iudicii nIor M.tis,id est ci imen per quod morti adiudicandus sit. Sustendes eum in ligno. Duo gene
ra interectionis rei hie lesimis fuisse a rud Hebr os, scilicet lapidationis & suspensionis:& indetur mortem a lege iuni tam sui C. se ut plurimum lapidationem, a iudice uero suspendium. Addunt hebraei adhue alia duo genera, scilicet strangulationem, & iugulationem , sed . meo iudicio ea exscriptura non habent. Diximus de his nonnini Exodi uigessi mo primo & decimo septinio huius libri,si plura de his scire desideras, lege rabb i Selomoti lo. co Exodi citato: quem si non habes aut hebraice non intelligis,lege ibidem Pagium,qui uem bara
82쪽
ta rabbi Selomonis luculenter explicat. Di est enim rabbi Selo moli, quod quotiescunque in scriptura dicitur aliquem interficiendum, O expreiso mortis genere debere eum strangi li-ri: sed hoc ii on prbat ex aliquo loco scriptu rae: ideo non illi multum fidei tribuendum arbitror : immo ex hoc loco uidetur haberi oppositum,ut scilicet cum dicitur absolute interficiatur, debeat intelligi per suspendrum: quoniam postquam textus dicit interficietur, mois re suo statim eκplicat & luspendes eum in ligno,quali idem reputans interfici,& in ligno ful
pendi Non pernoctabit cadauer eius in ba
rio. Non putes reum ex pietate a cruce auferendum: sed ne cum esset reus es nequam , super terram existens eam contaminaret: ut tex
tus sequens explicat. quoniam maledictis Dei istensis est. Significat uerbum chalal
allelitare, leue reputare despicere dc maledicere: de si in priori ilignificatioe uerbuniterpreteris. s. quonia alleuiatio Diti suspellis: lesus erit. tio niam alleuiatio, scilicet terrae a Domino, seu quam facit Dominus est suspensus. Videtur enim terra onerata malis hominibus alleata ara, cum illi e terra eliminantur. Prior tamen selisus Paulo uidetur conformior qui ad Galatas tertio hunc locum citans dicit. Maaledictus omnis qui pendet in ligno. Sed sacra scriptura multos sensus etiam litet ales habet.
I iuuentus fuerit occisus'. Admo
nui cepissime quemadmodum de lacia Scriptura admonet, quanti faciat Deus hominis occisionem, ut non solum homicidam, sed terram in qua convinissum est : uoluerit poenas dare Se expiari:& doleo ualde,reges notanti illud facere, sicut merito faciendia est,multasq: communitates graues pu nas dare, quod in huius biodi negligentiores quam par eit in-t ei lianti irearum rectores: ubi similiter aduerte quam diligentes esse debeant iudices ac seniores in perquirendi, homicidis. Et erit ciuita atis pi opimit .e occiso. Docet agendum iudicibus aliquando esse ex conlecturis, praesertim tibi aullior criminis ignoratur Ili huc enim tendit huius nodi ciuitatum incusuratio. Simili-
ter admonentur seniores cuiuscunq; urbis: curare ne mala in sua ciuitate aut terminis ipsius
perpetientur Lavabunt nianus tuas si per
nitulam. Porsitan ex hoc loco orta est cauonica purgatio. Debent illi de quorum innocentia dubitatur, & de quorum malitia prae sumitur purgare se publice: quod delictum de quo super eos praesumptio est: non convitiis erunt Et oculi nostri non uiderunt. Non solum qui crimen committit reus dicitur: sede-tiain qui uidet de non indicati Exlua popiulum tuum pael. Debent orare principes co
unitatis pro peccatis quae accidunt A non puniuntur ne forte eorum incuria aut negligetia acciderint, similiter ne Dominus commu
nia immittat flagella. egressus fueris ad
harum. Docentur legislatores ea qui no sunt de se mala permittere, praesertim cum populuPronum uiderint ad legem transgrediendam si ponatur. Admonemur etiam hic , multa quae mala prima fronte uidentur, certis uestita circunstantiis bona fieri. Piohibuerat enim Dominus alienigenas ducere in uxores: modo uero permittit certis modis coniungio, aptatas. Perinis tuero illas & non alias, quoniam cum sint ueluti te rux, non facile pollunt uiris a fide recestum persuadere. Videbatur enim ista, om
nia gentilitatis deposuisse.Fl patrem fusi
t tmsic ni Non uult Dominus honii ne quocu is statu sit, pietatis in parentes oblinisci: Ied naturae sua iura tribuere. Ton negotia . beris cuni ea Voluit ubique Dominus, ali laeesse pudicitiae foeminarum praecium, quemad modum hic uoluit libertate comperilari .
No poterit filium dii lae primogenitum
coanstituere. Illiqui solent esse homines, in distribuendis bonis filiis uxorum dilectarum, cujrei uoluit Dominus obuiam ire: ne caeca ducit cupiditate: iustitiam inuerterent. Similiter discimiis quibus Dominus uoluit priuilegus , priores uxores ac filios primogenitos honorare : quibus uoluit duplicem portionem ui bonis esse parentum suorum, quod meo iudicio ideo fallium est: quod primogenitus uidetur patre gestire,ac eius periona gerere Sc alios
fratres ueluti pater eurare, Si fuerit uiro flius decli Mus. Iniquissimam uidetur, ut fit si
nutrias, doceaς,& promoueas,qui tibi si rebellis de malus ideo uoluit Dominus ti graui eos pistina affici, sed tam caecus est parentum erga filios amor, ut raro eos quantumcunque
83쪽
DE UTERO NU. XXII. AD LITER A M.
peruersos, ad iudices hae poena mulctandos adduxerint: quo in loco aduertant communitati, in tectores, se teneri tales filios puni re, si uiderint in hoc patres sore negligentes. Erat hic locus quo parentes admone re debueram, ut filio an officio continere curarent: ne tales essent, quales communiter eos videmus: sed proh dolor neque castigant, . neque eos magistratui aut praeceptoribus ca
stigandos tradunt. Adon pernoctabit O dutier in ligno: aut non permanebit.
Terret me reuera Iocus iste, asserens impium etiam mortuu contaminare terra . Quid enim uiuus faciet , qui mortuus non permittitur super terram esse, etiam tu suspendio Similiter terram impiis mirum in modum gra uari quae eorum ius pendio alleuiari perhibe iur.
teronomii iuxta literam annotatio.
N0n uidebis bouem fratris tui uel
pecus aberrantes significat uer 'bumnadach ut capite uigessimo huiuilibri diximus proiicere dc expellere: & hic uerti pollet expulsos aut prioiectos: unde secundo sein uelis decimo quarto iuuenire licitum erit. Cogitet cogitationes,ut non iidaci id est eliciat aut expellat. electum aut expulsum tuum. Et ab.
Aondes te ab eis' sci licet quasi non uideas, ut
scilicet non cultodias. Verbum alam abscondere significat, unde almali, id est puella ab
sondita Pori uidebis asinum fratris tui, uel bouem eius cadentes in uia: GP ab soudes te ab eis: erigendo eriges secum.
Haec sententia hic clarius ponitur quὶ in Exodi uigessu o tertio. ibi enim habetur. Cuin uideris ait num odientis te, iacentem sub onere: desines relinquendo illi Relinquendorelinques secum acii dicat. Non relinques eum : sed iuvabis illum, Sc iste meo iudicio est germanus li
terae tensu Non erit uas fortis super mu
berem. Possumus per uasa intelligere uestes: ut scilicet non sint uelles masculi super Deminam: quoniam i latim sequitur.Et non induet uir uestimentum muliebre. Possent etiam per
na gerat arma quibus uiri uti solent: quemadmodum lacea ensis Jc id genus alia.Multa enim mala fieri solet si foemina uestib'uirilibus induatur aut uir ueste sueminea. quoniam ab i
natio en domini Dei tui: omnis faciens
haec , id est res aqua Deus tuus maxime ab is horret, do quam maxime detestatur. Nonas
cipies matremsuper filios, id est postquam
filios acceperis: non accipias super eos seu praeter eos matrem ipsam: de uoluit Dominus eos utpote crudeles, pietatem docere, etiam in bru
ta. Facies murtim per circuitum, tecto
tuo. Si dictio maliachel, quam uertimus murum est ab alach, significat rem angustam uel ardiam: de est senius. Facies angustiam,id est arctitudine quidam . Solebant habitatores terra: Chenalia,& etia ludae n superiori parte domo. O solarium habere, ne aut cotingeret inde cadere, praecipit Dominus murum circunquaq3 fieri: de dicit rabbi Dauid fuisse altitudini, qua tuor digitorum super se positora aut ampliussi opus tuisset: sed meo iudicio rabbinux ille diuinat. Altior enim solet huiusmodi mutur fieri, ut scilieet casum impediat, dc non impediat spectum ac solet esse mensurae medii hominis. Alii uolunt hune murum factum, ne quid quod superius esset caderet. Alii ut ille qui ambularet in solacio non sibi timeret: sed secure
incederet. Non pone anguines in domo
i obligationem ad tuendam Linguinis ibi. dem fuit poenam: si quis inde decedisset: dehinc perpendere licebit, quantum ab humani
sanguinis effusione Dominus abhorrebat, qui etiam sine culpa effulum uindicabat. Hinc abusum illum ortu inter christianos puto: ut male fortunatam domum illam arbitrentur, in qua quis sibi manus iniecerit. Et ponere sanguines super domum est hebrai sinus, significans facere domum suam obnoxiam sanguini effuso in ea aut uindictae sanguinis ibidem effusi cum ea.dendo ceciderit ex eo.Eugubius putat domina domus daturum poenas, si ex solario aliquid decideret,quod hominem transtulem occidisset: sed meli' intelligul,qui hoc ad homine inde ca
deia reserui. o seminabis uiuea tua mix
tis nefretei Elimetur plenitudos minis
la a quoesulatim quod uertimus mixta: si nificat proprie prohibere. Asel primo habetur. Propterea super uos chaleu: id est clause
84쪽
rurit se coeli aut prohibiti sunt coeli. Et Psalmo cente Gimo decimo nono.Ab omni uia mala chaliti, id est prohibui pedes meos. Dicuntur autem mixta Prohibita, quoniam prohibetur misceri, aut clausa quia unum intra alterum clauditur in rebus mixtis: δ: est sensus.
Ne forte sanctificetur, id est offeratur Domino aliqua pars plenitudinis, id est fructiis seminiς quod seu illi de fructiis uineae, aeti dicat. Ne forte aliquod immundum domino offeratur, quales sunt huiusmodi fructus. Neque plene constat an prohibeat in eodem agro uite plantare, de alia semina seminari: uel potius pro-bibeat, alterius arboris semen in uite inseri: dc utrumque prohiberi aestimo, sed textus prio rem mixturam prohibere uidetur. Alii quoniam uerbum chadas non solum sanctificare,
sed etiam polluere significat uertunt. Ne forte polluatur plenitudo seminis tui, Se fructus uineae, id est ne totum quod seueris, simul polluatur. Esto: tertius sensus. Ne forte leparetur plenitudo seminis quod sevisti, id es ne forte separes tibi huiusmodi semina, nolletis soluore ex eis decimam, sed primus sensus,mihi apparet germanior . Hac uero lege uoluit Do minus hominem rem 'ecies non confundere, quas ille sua summa sapientia discrevit.
Non arabis in asino boue pariter.
Etiam sententia haec nos ad pietatem de misericordiam hortatur: eum enim bos sit asino robustior de sortior: traheret de fatigaret illum,
quod author pietatis hic prohibet.Non indues te tineo cir lineo indumento. In he
braeo est. Non indues saatnem. Dicunt autem Hebreti dictionem saamem, compositam
ei se ex tribus,scilicet ex sua quod est lene, dc lauab quod est filare, δι num quod est toreuere filum: sed meo iudicio ignorant signicationem nominis nainem , neque uidetur senificare uellem ex lino de lana contextam , quoniam in textu additur lana de linum . Sicenum hebraicus habet textus. Non indues
Datnem lanam δι lina pariter ipsa: nisi id quod additur sit explicatio nominis saliatnem , de
forte erat certum genus uestis. Levitici decimo nono habetur. Et uestis mixtionum sa-hatuem, non ascendet super te: unde non additur lana de linum: unde uidetur hoc genus uestis esse ex lino de lana contextum . puniis
As facies tibi super quatuor angulos
operimenti tui: quo operies te. Muitem uertit fimbriolas. Α gadol quod est eleuare,
magnificare, estgeledim quod hie Santes funiculos uertit: sed meo iudicio significat eκ-tesii ad modii capilloru: de lunt hi uili qui relinquuntur in fine telae qui non sunt texti, desunt ueluti capilli, de uidetur ged elim signi ficare id quod nos vocamus guedellia: quae est quaedam coniunctio capillorum ad modummauipuli,dc forte a nomine hebraico gedelim derivatur nostrum guedellia quemadmodum ammon quod Hebraeis est malum punicum, diductum est nomen vulgare nostrum Romaam, quod idem nobis significat. Quod
autem dicitur super quatuor angulos uesti menti,aut ut hebraice habetum super quatuor alas uestimenti. Vorat alas, quod nos voca mus abas, id est extremitates cappae seu ue stis luperioris: unde quia praecipiuntur hic poni in qnatuor angulis uestimentorum seu alis, conflare uidetur iudaeos, uti cappis non aper- . tis a parte anteriori,quales sunt cappae quas nostri uocant captizes aut Iobas: quibus nostri sacerdotes utuntur, quod etiam ex eo constare
uidetur, quod prae mari a tristitia rumpere ac seindere solebant huiusmodi indumenta, quod non facerent, si huiusmodi uestes a parte anteriori scissae de diuisae essent. Ponitur hoc statutum decimo quinto capite Numerorum: dc praecipitur eis ponere in limbria filum luacinthiniim: forte huiusmodi fila qus ponebantur in alis, erant hiacinthina. Ponebantur autemue ibidem dicitur: ut illis uisis praecepto
ru Domini recordarentur. Et imposueris ei occasiones uerborum. Ignorant He braei quid proprie significet ales, a quo ali
tot quod Santes occasiones uertit. Dicunt autem hebraei significare omnia haec Milicet fac re,inuomere, racemare,dc Santev qui hie uertit occasiones, in lexico dicit alitati a quo ali- tot, significare opus: quare debet opus uerti seu opera', ut esset sensus. Et imposuerit ei opera uerborum,id est opera mala, dicta qui dem sed non facta: ae ii dicat. Si mentitus fuerit, dieens se non inuenisse eam uir inem. Significatio propria uerbi uidetur esse race mare seu quaerere racemos post vindemiani et nos dicimus rabiscar aut rebus car : de patet sinificare hoe Levitici decimo nono ubi abunde scripsim ut de uerbi significatiope. Ee infra uigessimo quarto capite habes . Cum vindemiaveris uineam tuam , non teliolet, id est racemabis post te. Et quia id quod race- matur reuoluitur intrinsecus & extrinsecus, de attrectatur manibus, uidetur etiam ex
consequenti senificare reuoluere, euius sa-F a lilia
85쪽
niseationis exemplum habes Iob decimo lexto ubi dicitur. Veolalti,id est inuolui aut reis uoliri,cum puluere uel in puluere cornu meu . Vnde uidetur quod ali tot, significet hie reuolutiones seu attrectationes, quales solent fieri in ulte, cum quis in ea racemos post uindenuant quaerit: nos significantius vocamus em Noualliada, ac si dicat. Et imposuerit ei attreis sationes quod scilicet ab alio fuerit contrectata: & inquisita, uerborum inquam non re, rum, quoniam reuera non fuit ab alio conia trectata, significatio re uera ignota est: neque potui comecturas certas inuenire ad uenan dana propriam nominis aut uerbi signifieationent. Qui occasiones legunt, dicunt sensumelle. Et dederit occasionem diffamandi eam :sed quia nomen ii usquam quod sciam occasionem significat: suspecta niihieli huiulmodi siritificatio. Educent uir initates,id est
signa uirginitatis, nempe sanguinem rupti hi-menis. Solebant enim matres in Israel, lintea super quibus uir filiam primum cogno uerat seruare: ad laune finem ne uidelicet senex, malum nomen post modum filiae suae imponeret: neque cum hebraeis hic sentiendum eii , qui dicunt per expansionem uestimenti intelligendam expositionem rei coram iudici in bus. Dicit autem uestimentum de non lin. theum quoniam fieri potuit, quod non sit per linthea sed solo aut super pauimentum cum ea congrederetur, & uestes aut canusia maneret i anguine infecta, quam mater seruare solebat, de utque hodie aliquae apud nos ostendunt, ut m Oufitent se bene pudorem filiarum suarum custodijsse. Imposuit occasiιο- 'nes verborum. Expone ut uim hoc capite explicauimus. de melius ut diximus uertas. Et posuit ei opera aut reuolutiones uerborum confictas non ueras . expandent
uestimentum , scilicet cam'siam aut linthe
um. Et flagellabunt eum. Verbum ia-
sar significat calligare & flagellare,& potius ea stigare de erudire quam flagellare. Malctu obunt eum, centum argenteis. Verbum lia. nes, etiam condemnare significat. si uia se .
cit jussitatem in Israel. Α uerbo nabal
quod est cadere δe foedare, est nebelah, id est f Editas. Significat autem uerbum nabat, secundo foedare : quoniam quae cadunt foeda
ri selent. Asseres malum e medio tA . I. AD LITTRA M. Verbum bahar ut sipius diximus, quod hic
auferre uertimus, proprie significat comburere de derascere. Iubebatur autem puella ad domum seu ollium parentum lapidari: ut parentes de caetero maiori cura de Iludio, puellas tuas custodirent, ne talem confusionem
subire paterentur. Si inuentus fuerit hircoiens chm muliere maritata. Loquitur lex de foemina contentiente & patiente stuprum:&casus tres aut quatuor qui in litora ponuntur, manifesti sunt. Et uerbum baal a quo beulati, id est maritata significat supergredi, superiorem esse,ut uir uxori. Puel o
lam eo quid non clamauerit in ciuita.
te. Hebraice est puellam super uerbum,quodno clamauit tu ciuitate .sed lesus reddit' est. Et apprehenderit eam uir . Significat uerbum chaslata proprie fortificare de roborare
se, unde germanius uellas. Et roborauerit se in eam, aut inualuerit. Et aduerte aliquos uolui se adulteram illam, quae Christo a phari seis delata est, fuisse ex huiusmodi inuite coxnitis in agro,ubi hon erat clamandi locus , qua lex quidem a morte absoluebat, Non acci o
reuelabit oram patrisIui. Dicit Aben Eru
iali legem hie prohibere, ne filius a patre oppressam, in uxorem accipiat: quoniam de no Derca de uxore iam cautum fuerat Leuitiei de-elmo et auo. Posset tamen dici legem hane alis
am repetere, ut memoriae in prinreretur ma
gis. Vocat autem fimbriam sciminae, fimbriam uel alam patris r quoniam in sola patris potestate est, eam leuare. Nostra enim di cuntur quae sunt in nostra potestate. Alii diis cunt hoc ideo esse, quia hoc debet esse uiro quod ala aut, id est adiutorium.Vocat aut fimbria ala,quom a modu alae habet,& ita corpuste
ad morum elegantiam annotatio.
Non uid bis bouem fratris tui, vel
pecus errates, V abfodes te aberis.
Quid aliud lex haee commendat nobis,quam rvi initatem & mutuam dilectionem ' Expende quaeso iniquitatem nostram. Omnes uolumus indigentias rostras ab aliis uideri, rari tamen sunt, qui uetuit uidere aliorum: dc multi sunt
86쪽
sunt qui abscondunt sene haec videant in aliis: de iusto Dei iudicio fieri solet , ut qui O-
pilos auertit a proximo suo, cum eius auxilioria diget negligatur ab aliis cum indiguerit ipse. Et considera Dei pietatem, qui non solium proximum i plum : sed res etiam infimas eius, te uoluit curare ut tuas. Vnde Augullinus in regula, nos tanto magis proficere dicit,
quanto magis curauerimus res comunes quam
nia ras. Erit tecum, donec requirat fra
ter tuus. Duo nos docet locus iste. Alterum restituere inueuta, quae alterius esse nouimus. Alterum neminem teneri,rem inuentam luis expensis ad dominum reducere, sed sat est eam apud se habere . Neque negligit, nos rem proximi debere curare ut nostra. No
tiidebis asinum fratris tu uel bouem e ius, cadentes in uia: abscondes te ab
eis . Pusilli animi est, tune odii aut iniuri in
meminisse, cum proximus tuo auxilio indiquerit. Superioribus armis cum eo dimicas: si aduersu eum indigentem praelieris, sine esse parem, de tunc fi uolueris honorifice aduersus eum bellabis, nunc te inferior est, iuua illum. Omitto interim, quod eum proi cas: ad dilectionem tui, de satis castigas, cum eum nolentem de inuitum iuuas . Non erunt
instrumenta uirilia super mulierem.
Nihil eorum quae necessaria sunt ad uitae honestatem: omisit prudentissimus legislator. Corrumpere ualde communitatem solet: si promiscua uasta permittantur uiris& sceminis quorum non solum sunt arma & uestes dillinctae, sed munia. Alia sunt quae uirum, atque alia quae taminam decent. Decet foeminam colus, decet acus: remque domesticam curare: sunt etiam sua munera uiro: quae si confundantur aut milceantur: ordo destruitur & pollicia inuertitur: quamobrem maxime adnitendum est ut unusquisque officia sua curet. Si occurrerat nidus auis. Nunquid de bobus aut auibus cura est Deo ait Apostolus o. luit Dominus nos pios esse non solum in homines: sed & in aues de bruta. Curat omnium rerum creator, creaturas suas: neque uult eas a nobis impie tractari, qui nobis ad nostram utilitatem tradidit eorum dominium.
Vnde disces 5 homo, non esse in tua libidine aues ac caetera animantia perdere. Vt bene
st tibi, prosin re facias dies.
Considera hie pietatis utilitatem : quae tibi ubique longam parat uitam. Quod si pie
tas in aues, tibi dies multiplicat, quid puta in homines aut parentes Docet etiam locus, magis conseruandas esse causas quam effectus , poliquam filios accipere sinit, & seruare parentes, & omnes alias res quae nobis postiant fru
ctificare, Si aediscaueris domum, facies
murum. Benedictus sis Domine Deus no ster, qui magis curas quae nobis utilia sunt ,
quam nos. Nouisti ignorantiam ae negligentiam nostram, etiam in liis quae nobis necessa ria sunt ideo omnibus malis occurrit quet acci dere nobis pollunt. Adverte etiam hic quantum sanguinis effusionem detestetur, qui fanis
guinem uindicat casu effusum dilan serervineam tuam diuersis generibus rerum.
Abhorret Deus sumnie a confusione: neque uult, nos facile species rerum confundere, quas ipse tanta solicitudine uoluit distinguere, unde iniurii suo modo naturae uidentur, qui disti iactas species confundere audent. Gaudet Dominus Deus simplicitate, non solum in lio mi iribus sed etiam in rebus. I si huc pertinet non confiindere diuersa fila in tela, ut scilicet simul misceas lanam i linum .Quod autem additur de non arando in boue .se asino pietatem insinuat, docetque imparia non else coniungenda, neque ab omnibus seruis esse aequale ministerium exigendum : sed ab unoquoque iu
xta vires suas. Funiculos facies tibi, in qua
tuor angulis . Distinctos vult Dominusteruos tuos, non solum corde sed corpore ac uesse:quemadmodum enim eos ex aliis gentibus selegit, ita uoluit eos circuncidi, ac vestes por tare distinctas sed adquid quaeso domine Deus, uis seruos tuos uestibus ab alijs omnibus distin ut Vt scilicet uidentes eos cognoscant e os seruos Dei altissimi, & ut respicientes uestes de aduertentes cuius essent serui, scilicet sancti Domini,se sanctos fore debere meminissent. Sed postquὶ ni charactere circunci sionis distin hi erant, quid opus erat eos fimbriis & uestibus distinguis Vt lux eorum luceret non solum coram Deo qui eos circun cisios uidebat, sed etiam eorum hominibus. Ad hoc etiam lacerdotem suum voluit ut iam diximus) laminam in fronte gestare, euius subscriptio erat. Sanctitas Domino: ut quocunque se uerteret,cognosceret se sanctium fore debere ut alii uidentes ipsum esse sanctum Domini,eu reuereretur. Omnia enim nostra clamare
87쪽
di dicere debent nostram sanctitatem, nunc uero omnia populi Christiani, potius uitia ac P-plianitatem quam sanctitatem praedicant de roclamant. Adverte etiam in huiusmodi finariis, quam memores suarum legum nos esse uoluerit, qui ad eius rei recordationem haec ge
teronomii iuxta literam annotatio.
1lari uoluit. Si acceperit uir uxorem, . ingressus tuerit ad ea es odio habuerit ea.
Occasiones querit ait sapiens qui uult discedere ab amico, & tollerabile esset si ueras quereret S inueniret: sed eum ueras non habet, falsas obiectat S ut ab uxore discedat,eam infamat.Si displicet elice, modo sibi malum nomenon imponas, aut talium crimen non impingas. Petiar mares odium, quod omnia criminaqus rit meo quod odit, etiam si non sint. Similiter docemur quanti facienda lit fama & bonum nomen puellarum, adhuc in domibus pa4 rentum existentium. In tris uero quae sequun tur, se admonitos paretes sentiat: quam uigiles esse debeant in custodienda filiarum suaru pudicitiame huiusmodi patiantur infamiani:& qiuile lapidabantur puellae suae pudicitiae immemores,quae lex si nunc flat ueret u r,non tam facile puellae sui corporis copiam uiris facerent.
Mulciabunt eum cen tim argenteis.
Non solum puellae sed parentibus niurium es.se con liat,a quo puella male audit: ideo eis tenetur restituere. Et expende hic qualiter honor pecunia aestimetur Sc compensetu de qua . ti faciat Deus suorum seruorum infamiam, un
de quoniam eduxit nomen malutantra uirginem Vrae Auferes malum e
medio thi Non debet magistratus malum ali quod impunitum in se relinquere : ne Deus in illud seuerius animaduertat . Puellam eo
quod non clamauit in ciuitate. Tenetur
Gmina eo quo potest modo, suam pudicitiam tueri: quod si non faciat rea iudicatur. Inculpabilis enim iudicatur, qui quod potuit fecit ut uitaret peccatum . Dabit uir
colens cum ea patri puellae quinquagin
ta arranteos. Etiam hic aduertes: qualiter pecunia compensatur honor. Similiter patri iniurium esse, qui eius filiam pol luitvidebite: abhore illeque semper Dominum a triolentiis : neque citra matrimonia
una palliis est aliquem uirginem corrumpere: quare Confestores quoad pollunt labora te deberent, ut homo qui uirginem corrupit,
Non intrabit fructus attritione , succisus testiculis, in ecclesiam
Domini. Verbum pasa aquo sua, id est
fractus, significare uidetur proprie conculca re aut frangere : licet hebraei & nostri dicant significare uulnerare dc percutere usque ad sanguinis effusionem : seu quod non sigia ficet percutere, uidetur haberi ex eo quod dicitur Canticorum qiiinto . Percusserunt mepe fauni, id est conculcarunt aut contriuerunt me: ubi si iterum uertas percusserunt, inutilem facies repetitionem: si tamen uertas percussiam non damno, quoniam propria significatio non plene nota est. Sequens uero di ctio, scilicet daccha , fgnificate uidetur conculcationem. Nam uerbum Threnorum tertio conculcare significat, ubi dicitur. Ledacache, id est ad conculcandum sub pedibus eis ius. Sic Psalmo centessimo quadragessim tertio habes. D scha, id est conculcauit ad terram vitam meam . Si tamen contritionem uertas non damno: quoniam Isaiae decimo nono uidetur hoc significare: ubi dicitur. Et erunt retia eius merucchaim. i.contrita. Seques uero dictio.scharat,licet non plene nota sit: videtur tamen significare liaccidere. Dicito uero sophchali aliam itertimus testiculum, est a sa- pacti quod signiscat effundere: unde multi ex hebraeis de bene iudicio meo putant, hic potius debere uerti ueretrum v telliculum,quonia dicitur ueretru sophchab ab effundendo quod. s. Iotium effundat,euius sententiae sunt rabbi Dapid,rabbi Selomob & rabbi Abraha. Et chelial quod uertimus ecclesiam, est a chalal quod es congregare, & significat congregationem, per quam hic intelligit coetum & populum lirael, α est sensus , quod is qui habuerit testiculos
contritos, aut ueretrum seu neruum abicis tu rnon connumerabitur ullo pacto inter Israeli las,sed quoniam durum videtur dicere Israelitam propter te iliculi fractionem aut genitalia abscissionem iton amplius dici Israelita. Alii putant per ecclesiam intelligendu conciliu seu cogregatione seniorii,quod. f.istiusmodi ho7es nopoli et fieri iudices aut cosuleς vel rectores q in
terptatio comunior de uerior est. Nume. Io.po
nitur dictio 3 toto populo, ubi dicitur. 't quid eduxistis de clielial.i .ecclesiam seu congregatio
88쪽
DE UTERONO. X xli I. AD LITER A M.
nem Domini ad desiertum istud Idem Iudi
cum uiget simo. Sunt qui per ecclesiam intelliunt templi atria: quae soli uere Israelitae ih traant & tui fundant suam sententiam in eo quod dicitur intrabunt ecclesiam seu congre
gationem. Non ingredietur spurius incongregatione Domini. Non plene constat
quid significet nomen maneter, quod hic spuriuomnes fere uertunt: neque nomen alibi inuenitur in hac fritificatione, nisii Zacbariae nono ubi dicitur. Et habitabit manger in Asdod ubi aliqui spurium,alii alienum uertunt. Si radiX nominis est Eur,quod est alienum elisi: tunc man. eter significabit extraneum seu alienum:.de si si ea rarali quod est spargere significabit dispersum,
scilicet a terra sua unde potius uertendum puto. Non ingredietur alienus , id est alienae gentis homo, congregationem Domini: ut scilicet dicaturas raelita, aut re publicam administret, ut haec sit clausula generalis pro lubens Omnςm extraneum a congregatione Israeli pollea explicentur certar tentes, uidelicet Hammonitae de Moabitae, desce illud Zachariae citatum uer terem. Et habitabit alienus seu extraneus in Asdod, quae erat ciuitas Philistinorum. Illud etiam Iob trigessimo octauo quod nostri uertunt. Nunquid produces mararot, id eil planetas in tempore suo,uertendum puto. Nunquid produces sparsiones seu dispersiones, s)ilicet plumarum in tempore suo Iudei manZer uocant hominem ex adulterio genitum de multa deman Zeris fabulantur quae consulto omit
timu . Non ingredietur Hammonita es
Moabita ecelesiam . Genesis decimo nono
constat istos duos populos, ortum habuisse a Loth, & filiabus suis ex illo incestuolo concubitu, queui a patre suo extorserunt EtLivi ge
neratione decima non iugredietur eccle sam. usque iti ieculum. Vocat hebraismus uis
nam generationem, unum genitum seu homines unius aetatis ita ut pater dicatur una gene ratio, filius secunda, nepos tertia, dc sic cons quenter iuxta illud Ecclcsiastes. r. Generatio I raeterit Jc generatio uenit, id ei succedit priori: S: terra in etternum stat. Disputauimus abunde de hae re Gene is. super illud . Generatione quarta reuertentur huce de Exodi. q. Et causae in litera explieatur quare isti pretuo no sint ad inittedi in ecclesiaseu cogregatione diti. ia. cno occurrersit teluidaeis uenaetibus ex Aegipto eu alimetis, Sc quod mercede Bilha coduxerunt
ad eos maledicedos: sed hoc difficultate habet,
quia .r.eap.huius libri dicitur, eos ali meta i udaeis v edidi ilia. Dicedu Hamonitas non occurrisse iudaeis O cibo dc potu, Ioabitas uero adduxisse Bilhi ad maledicedu. Se do dicitur viro spmisisse trasitu queadmodu Edom ei sed no occurrisse eis eu panibus. Tertio dicitur no occurrisse gratis cu his,queadmodum decebat fratres sed pecunia. Aiat. .aprineipio nullo modo oe
cureisse sed bene postea. DePethor Sir fluuior uini malediceret tibi. Est Pethor urbis
aut loci nome, a quo venit Bilha ad maledicendu populu dei ut dictu es Nunae. M. Se dicitur etia Pethoral, ab Eusebio. Porro Stria q in liebraeo uocatur Ara fluuioru triplex nome in i criptura sortitur. Vocatur enim Ara ab Ara filio Se,ut habetvr Gene.Io. Vocatur aut fluuiom, quonia sita eii inter duo flumina. s. Tigrinde
dc. 28. Pada Ara ted ignorat hebraei quid significet Pada.Alia ui agru interpretantur, quonia inlin ua Ismaelitica asedeli. i. ager uocatur Padi ut scripsit rabbi Ioseph. vicatur etia Ara Soba: i a Plinio lil. p.9.Sophene dicitur, de a Popomo Mela li .r. cap.6.Sophone nominatur. Est de Ara Damelech .i.Siria Damasci: de Aram rechobot,S: Ara maochah, quam Mattheus Aurogatus putat Armenia esse,qua etia ab Ara filio Seputat nomen sortita fuisse.Siria vero a Sur denominata arbitratur, queadmodu Assiria ab Assur. Meminit aut Iosephus huius Siriae fluuioru priori iudaicarii antiquitatu libro , ubi dicie
Ara aramen os instituisse , quos graeci sirios appellat. strabo etia. Is.li. Arimoria recordatur dicens.Quid a Siros pro Arimis aecipi u t,quos nucAramos uocat. Est aut Siria terram maxima, dc
pluribus distincta nominibus ut ia diximus, Seputarem fluviorum esse una partem Siria, Padanaha,Siria Robochalia. de sede aliis. Et qFsequitur, ut malediceret tibi: admonui s pius uerbu chalal significare alleuiare,leue reputare, dc despicere quibus si uolueris, adde maledicere. De eius significatione disputauimus Genesis sexto.Non quaeres pace eora. Verbum darar,significat proprie inquirere de interrogare rvt patet Deutero. Io. ubi dicitur. Et no datas.l. interrogauit dominii. Et.2.Paralipo. 19. Nodaras .i .requisiuit diam. p. tame.r7. eiusde libri, videtur significare qrere simpliciter: ubi dicitur Et no daras. 1.qituit beatina .Eteode cap. Dea patris sui daras. i.quaesiuit. Si ergo vertas iuxta
priore significinionε, sensus est. No inquires pace aut integritate eoru. No erit tibi curae, scire an bene uel male valeant. Nam solemus qrere de integritate eorum quos diligimus: R lec-
89쪽
dum hune sensum scrupulo caret locus,an ta- licet possimus aliquem odire uel non. Si uero intelligas ablolute scrupulo non caret, quomodo Dominus praecipiat hic non quaerere bo num Hammonitarum de Moabitarum, qui onmem hominem praecepit diligere: de uidetur quod ex hoc loco iudaei habuerint, quod illis Christus obiectat Matthaei sexto. Audistis inquit quia dict um est antiquis. Diliges ama mtuum,& odio habebis inimicum tuum.Sed lex haec non praeeipit illas gentes odire, aut illis ma. Ium cupere sed non cupere bonum, quod nonisi amicis querere tenemur, loquendo de bono quodam familiari & magno: aut quod uerius credo praecipit non querere istis bonum neque integritatem in poenam, ecquod no occurrerunt eis uenientibus ex Aegipto cum pane dc aqua quein admodum proximos dc quasi fratres decebat, sicut Sphetae mala inimicis precabantur. Legimus tamen Dauidem pacem habuiste cum rege Hammonitarum , quem per nuntios super morte patris consolatus est.
Sis custoditus ab omni re mala, id est ab
omni immunditia δ: turpitudine, quemadmodum statim explicat. Posset etiam extendi lo/quutio ad omne peccatum,quod uict oriam de auxilium diuinum a nobis impedire potest.
Propter occursum nocti id est propter pol
lutionem quae in somniis accidere solet noctu .
Erit cum declinauerit uestera esius uer
tas cum seuerterit uespera, id est cum redierit ut solet aut cu in sol se uerterit ad occasum. Sisnificat enim uerbuin panali proprie uertere se
aut respicere. Et locus erit tibi extra ca stra. Hebraice est .Et manus erit tibi, sed iam in
hebraismis admonui de Gene. trigessimo quarto, hebraeos uocare brachia maris, Jc diuerticu la leu ualles quae a magno dc lato campo egre- duintur manus: iudita illud Pi alnai. Hoc mare magnum de spaciosum manibus, id est brachiit quae ab oceano egrediuntur ueluti manus aut brachi 'a corpore.Sic loco Genesis citato. Nego cientur terram quae lata est manibus, id est uallibus de diuerticulis.Sic de hic uocat diuerticuisti extra castra,manus.Ad quid uero huiusmodi manus essent,in textu explicatur Clauus erit
tibi. Aliqui paxillum uertunt, sed dictio lared
proprie clauum significat: ut patet Isaiae uigenii mo secundo ubi dicitur. Et fretam illud lateqid est clauum in loco firmo, sed potest significare clauum ferreum uel ligneum. Sup arma tua. Suspecta est mibi haec significatio nominis arenecta qua arma significat: eum radix. coeten aurem signiscet: de moetenatim, billan ces leu ita teras, quod duas partes ad modum auris habeant: unde si ab hac radice est dictio aTenecha,,uertendum est, superbillances aut ' stateram tuam. Solebant forte telludaei statera secum ad bella deserre ad emendum de uende dum,cum quibus tenebantur hunc deferre clauiam,ad estodiendam terram. Si uero radix nois
ruinis sit run ignota est significatio noministquemadmodnm radicis quam hebraei dicunt significare speciem, propter illud Psalmi.Anguisti eorum pleni: educentes miraneletan, id est de specie in speciem: sed ibi tam bene uertas , de mensura in mensuram aut deesta in escam: quoniam maron escam significare dicitur Genesis quadragessimo quinto dc multis aliis locis. Qui autem hic arma uertunt ex eo quod dicitur primo Regum uigessimo secundo occasionem sumpserunt ubi habetur. Vellaonosi id est de arma lauerunt. Sed cum dictio quae hic ponitur habeat Aleph in initio,videtur potius ab aran quam a zun uel zonali: de ideo prior expositio mihi magis arridet. Dieronymus baltheum uertit, operies egesta tua. R rasa quod est egredi, est seah,id est egestio: se dicta quod a corpore egrediatur. Erut castra
tuasancta. i. triunda seu a sordibus separata.
Det inimicos tuos coram te. Hebraismus est pro det inimicos tuos fugere te. Non ni o
deat in te turpitudinem aliquam. Dictio
eruat, id est turpitudo,ab arati quod est nudare ortum habet: de uocat hebraismus nuditate turpitudinem, quod turpe sit nuditatem ui
dere. Nou tradesseruam ad dominum
suum: qui ereptus est ad te a domino
suo. Verbum Dear proprie significat clauadere. Ne autem uerbum a propria significatio. ne distrahamus putarem hoe interrogatiue legendum. Non claudes seruum ad dominum suum ac si dicat: claudes omnino. Timeo autem uertere tradere,quia uix exemplum in scripturis ad hoc reperio. Nam quod nostri ex primo Sem uelis uigessimo sexto ei tant, scilicet. Sirar, id est tradidit Deus hodie inimi- eum tuum in manu tum melius de germanius uertas conclusit.Idem secundo Sem uelis deci .mo octauo.Neque cu Sate uertimus qui cofugit: quoniam uerbum nahal eripere proprie fgnificat dc loco haee significatio quadrat. Potest etiaesse huius sententiae sensus non diuertendo uerbum a sita senificatione. No recludes seu oecultabit
90쪽
obi, seruum ἱ Domino suo, cum uoluerit apud te eripi a Domino suo: sed manebit ieeum Rilicet usquequo dominus requirat eum. Nam mirum ualde uidetur quod iubeat te quem uel pecus alienum provinio restituere amissum, &non seruum: niti dicamus Deum hoc sanxisse in odium seruitutis , cui maxime hominum liberistas placet. Aliqui de seruo qui queritur a domino ad interitum hanc interpretantur legem Siliteram Santis legas lentus est . Non trades seruum domino suo qui confugit ad te a domino suo quando testieet times dominum eum querere ut saeue percutiat neque uult te eum perp tuo detinere, sed usquequo ira domini mitior
sit. Non erilscortum de filiabus Israel.
Habet uerbuchadas quod separate significat contrarias significationes cui saepius diximus a
quo ebetissat id est,stortum .Et ino erithortator e sili se l. significat ςhades scortum
masculum,aut cinedum .Prohibet autem dominus hoe, quoniam gentiles haec habere solebant. Dicitur autem seortum masculum de foemina, a chadas quod est separare: quoniam huiusmodi seorta solebant esse separata a ciuitatibus in
locis secretis. Ion introduces mercedem meretricis . . praecium canis in domum δε- mini Dei tui. ia tan ,etiam donare significat: posses uertere. Non aduces donum mer
tricis,id est,id quod ipsa donauerit: in domum
domini. Cum meretrix sit turpis de uilis, δι si is militer canis animal despectum nolebat dominus praecium Larum rerum sibi offerri: unde siquis uenderet canem, dc uelet offerre domino Praecium ipsius, non admittebatur, neque aliud animal et ani rinmolatiliu quod pro eane mutuaretur aut comutaretur. Non admittebat autem meretricis mercedem,non solum ob turpitudinem sed ne meretricium applobare uideretur. Et quod dicitur. Pro omni voto, exempla legis est .heet aliqui putent; tum modo prohi
beri uota fieri ex his, Non faenerabis fratri
tuo. Quia uerbum nassach significat mordere,aliqui uertunt non mordebis aut morsum inferes,dc mordere fratrem morsu pecuniae, est ut
tra mutuo datam pecuniam , aliquid pecuniae exigere ura tibi.id est, ut pro pecunia mutuata , det tibi aliquid ad cibum pertinens, aut
mutuando aliquid ad comedendum, non exiges pro usu,pecuniam: quemadmodum neque pro usura omitis rei licebat pecuniam aut rem a
lia a fratribus exigere. Extraneo funerabis. III. AD MORES. M
No puto praeceptum esse,sed permissionem, ad uero sine peccato a iudasis fieret, problema est Caietanus eam per se prauam dicit 3c ideo nullo modo licere:contrariamsententiam burgen-
fis fouet. Erres elabist tuis custodies
facks. Duo erant quae homo dabat Deo scilieeε
deuotum,& spontaneum.Vocat autem spontaneu in id quoia homo dicit se daturum Deo sine promissione: uotum uero promissionem annexam habet, & tam uotum quam spontaneum
dieitur alabijs egressium. Comede uuassecuti dum animam tuum.Ponitur saepius in sacris Ahi iiii literis anima pro uolutate: ut hic' Ad yas tusi V Asbia non dabis. Id est, non inseres in canistro uela- lari 'bo uase. Decerpessicasmanu tua. Verbunieliataph licet non iit bene notum Hebraeis, ut is detur tamen significare luccidere: ut patet eκ ilis Io Ezechie .i7 ubi dicitur . summitatem uel cacumen ramusculorum charaph, id est, abscidie uel praecidit, licebat ergo iudaeo iii agro alterius spicas uirides ad comedediam decerpere,quem- ladmodum feeeruat Christi discipuli frati hoe ilegis beneficio. Verbum uero nupti quod leuare uertimus hic, significat Hebnaeis omnia haec setis licet effundere stillare,aspergere suffire, cribra re,concutere,leuare Sc eleuare: sed si quis recte ex pedat, solum significat leuare Se suffire: quod sit quaedam eleuatio lutatus: ut prouerbiorum
.habetur Naphii, id est, sutaui cubile me ual
morum compositionem adnotatio.
N0n ingredieturfractus attritione
. abscisus ueretro congregatione
domini.Putant multi nihil ad reipublieae uel ecclesiae reti me regerre: quales in natalibus sine eius ministra dc rectores,quos certos hic sacra lectio arce sed quia saepissime sequuntur homi ianes mores illorum ex quibus nati sunt, consulte profecto actum estini huiusmodi a regimine depellatur:quod do ecclesia a principio statuit, sed
uitio temporum, omnes huiusmodi leges aue praeteriere aut facile pecunia dispensantur. Ο- mitto quod hac de causa,homines quibus eccleasiae eum commissa est,hcenciosius in uicia prolabuntur: scientes filios suos posse eorum offitiade dignitates pecunia praeuia haereditare. Similiter de alienis dicito. Nam quemadmodum rex