장음표시 사용
321쪽
ad nihil tenetur , nisi commodatarius fuerit in mora tradendi, vel casum sortuitum in se Iusceperit consentiente, di sciente Fideiussore; nec Fidejus br pro mutuo a pupillo , a minore , vel filiose milias accepto , maleque impen-sb ; bene autem obligatur pro aliis debitis , a quibus praedicti solum per restitutionem in integrum liberan
Quar. 37. An insecur. tio sit licita , o quibus conditionibus Dico. Assecuratio quoque est licita quia uterque contrahens damno, dc lucro aequaliter exponitur , dummodo sequentes serventur conditiones , I. ut probabile periculum. subesse Iudicetur . a. st pretium Iudicio prudentis periculo sit proportionatum . 3. Ut assecurans sitis cientia habeat media selvendi , si res pereat - 4. Ut conditiones jullae appositae serventur. H ne I. Graviter peccat , & tenetur ad restitutionem assecurans pro pretio navim tempore , quo scivit illam jam in portu advenisse , vel assecurationem acceptans , eam jam periisse sciat. 2. Non tenetur servare cautionem, si navis perierit, quia aliam sumpsit viam, vel aliis contra conventionem eam oneravit mercibus quia non servatae sunt conditiones. inar. 33. Leuid sit Pignus , H ot keea Ο Transactio 'Reo. Pignus est contractus, quo debitor rem aliquam mobilem creditori tradit ad securitatem debiti, ut ex ea Iossit peti solutio, si debitor non solveritis Hypotheca vero eli . contractus , quo debitor rem aliquam immobilem
creditori obligat ad securitatem debiti, ut pariter ex ea solutio peti possit; tape in jure isti contractus confunduntur, & differunt solum, quia pignus est res mobilis , dc Hypotheca immobilis. Transactio est conventio utrinque onerosa , qua res dubia , & lite incerta componitur inter partes.ssiuar. 39. Dra nam sint obligationes dantis , o aeeipientis Pignus , vel H ot Becam 'Dico. Obligationes dantis Pignus, vel Hypothecam sunt sequentes, I. ut res eadem non detur pluribus in Pignus. seu Hypothecam, nisi pro plurium solvendis debitis su sciat. 2. Tenetur refundere creditori impensas in conservatione Pignoris factas. 3. Non debet vendere rem hypothecatam, nisi emptore prius monito de rei Hypotheca.
322쪽
Aeeipientis vero Hypothecam, vel Pignus sunt x. ut rei lignoratam diligenter custodiat, secus tenetur de culpa ala, & levi, Totirn. potest tamen Pignus oppignerari alteri, ibid. 2. Ut eo non utatur: quia ad securi ratem, &non ad usum eli datum, & frucius tenetur in solutionem sortis computare. 3. Non debet illud vendere, nisi debi. tor sit in mora solvendi, eoque prius monito. 4 Ut statim illud restituat , debito integre soluto . s. Ut non apponat poenam commi sti , adscritando sibi Pignus, si certo tempore non set verit; quia est exorbitans. 6o. Ωuid sit Ludus , Spon o re Loteria λResp. I. Ludus, ut hic sumitur , est contractur oblectantium animum, & deponentium aliquid cessurum victori, & est triplex, nimirum I. qui a sola sortuna re-
itur, ut ludus aleae . a. Qui soIa industria regitur , ut udus pilae . 3. Mixtus, qui a fortuna, dc industria dependet . a. Sponsio est contractus, quo duo , vel plures de veritate , vel eventu rei contendentes s bi invicem aliquid spondent, ut si ejus, qui veritatem fuerit assecutus. 3. Loteria est pactum multorum aliquid in commune deponentium , vel ementium jus sortiendi, & acquirendi , quod sorte per felicem schedu Iam obtinuerit. aeuar. 6 I. An Ludus sit licitus , is ruibus condίtionibus Diea'. Nullus ludus , etiam a sola fortuna pendens peto, & jure naturae est illicitus, servatis conditionibus sequentibus, a. ut ludentes eorum, quae exponunt , liberam habeant dispositionem. 2. Ut summa ludo exposita sit moderata juxta cujusque facultatem . 3. Ut absit fraus, dc dolus, coactio, & preces nimis importunae. 4. Ut sufficiens adsit inter ludentes aequalitas, & periculum perdendi . Per accidens vero est illicitus, r. Si ludens principaliter lucrum intendat; quia honesta recreatio propter Deum esse debet. a. Si nimia quantitas pecuniae exponatur cum detrimento familiae, & creditorum . 3. Si nimium tempus in eo consumat. 4. Si per illum ab ossiciis debitis notabiliter retrahatur . s. Si peccandi periculo se Committat. 6. Si conditiones ex justitia in ludo requisitas non servet. Iure vero canonico , & civili caesareo,
dc gal Iico .etiam laicis ludus aleae prohibitus est , etiam sub mortali, saltem si sit frequens, & eorum facultates
notabiliter excedens, S. Rarmundus Θ S. Antonius apud
323쪽
Taurn. non vero, si raro, moderate, & recreationis ea uis
fiat, ib d. Tenetur Lamen ludens in eo amissa solvere, non vero, quae lucratus est, restituere ante Iudicis sententiam ; quia licet coii tractus si illicitus , nullo tamen iure est irritus, sed solum irritabilis , & ab onere solutionis Iure caelareo, & etiam in foro conscientiae liberati poteil , &.P. Gerv. in Regno vero Galliae lucrum in ludo prohibito non solii tum, non tenetur perdens, etiami nconscientia solvere, nis esset Parva summa, qualis censetur summa centum libris minor , de Ferriὸre ; sed haec videtur potius ex conditione ludentium dijudicanda; nec acceptum restituere ante Judicis sententiam ; quia Edictum
Ludovici XlII. non ipsum ludi contractum , sed debita
duntaxat inde contracta facit irrita, Touis. solent tamen Par lamenta commota lite occasione ludi obligare ad restia tutionem faciendam pauperibus, non vero ludenti, ut terque puniatur, ibid, ludere pro precibus, non est prohibitum, Tourn. Imnet graviter peccat, & tenetur ad restitutionem, a.
lucrans a stiosa milias, non habente bona castrensia , dcc. ab uxore non habente paraphernalia , a Religioso, &c. nisi consentientibus , a quibus dependent, vel nisi sit quid
modicum, de quo eos consentire praesumitur, S. Antonῖn. Pon p. 2. Decipiens in numero calculorum, chartas abscondendo, vel specialiter notando, se inexpertum Dali dolenter simulando, &c. non solum lucrum fraude acquisitum, sed etiam quod alter certo , aut probabiliter lucraturus fuisset, restit nere tenetur , dc in dubio quanti, spes valet; non vero illicitae sunt quaedam astutiae legibus ludi, vel consensu ludentium permissae , ut aspicere chartas a
collusore non bene custoditas dignoscere chartas a tergo casu notatas, singere metum, ut sponso augeatur, vel simulare bonas chartas, ut alter terreatur, Teum . quamvis haec vix omni culpa contra veracitatem vacent.
Sciens se alium notabiliter peritia excedere, excessumque flens, vel una postione plus lucrans, quam solvere, vel perdere potuisset. 4. Alterum ad ludum incipiendum , vel continuanduin injuriis, convitiis, precibus nimis importunis, minis, se non soluturum , quod perdidit , nis inludo persistat, aliisve molestiis cogens, ita , ut mallet rem suam periclitari, quam ita assigi: si vero ipse passius injuriam lucretur, non tenetur restituere; quia nulli injuriam
324쪽
Lucrans notabilem summasti, crebro ludendo ludo proh bito, ac immoderato, praviter quidem Peccat, non tabentenetur ad restitutionem ante Iudicis sententiam, ned peris dens; saltem in Gallia, solvere, nisi esset parva summa; aleatoribus tamen, & donuim ipsis lora litibus neganda est , abselutio, nisi resipuerint, S. Carol. B rom. 62. An Sponsio sit licita λDieo. Sponsio est licita certis conditionibus servatis, videlicet: r. ut res, de qua agitur , in e dem sumatur sensu. 2. Ut utrique sit i hcerta, nisi unus alterum inoaneat de majori sua certitudine , si auidis omnino certus esset , spondere non potest , nisi alter certitudinem condonet. Hine di spondens cum tribus idem ossicium sperantibus eum unoquoque contendens, eum esse excludendum , &sc certus, contra duos se esse lucraturum, illicite spondet, nisi centum eontra quinqua nia spondeat s quia ad versarius duplo majus subit periculum, Liugo. 63. An Toteria sit Iieita
Dico. Loteria , seu ollae fortunae licitae sunt x. s see vetur Proportio lucri, ita, ut non excedat illud, quod, merces vendendo , accepisset , nisi auctoritate Principis Iro bono publico creatae sint. 1. Ut absit fraus , & us. 3. Ne solo impulsu cupiditatis, vel avaritiae pecunia in Loteriam etnseratur.
Ω'aritur. a. Ruid sit Injustitia , o Rsituti. TNjustitia, seu injuria, est voluntaria Iuris alieni I violatio absque causa legitima. Restitutio vero est
actus Iustitiae commutativae, quo res alterius redditur , vel damnum ei illatum reparatur.
325쪽
. 3ro ' DE VIRTVT. CARDINALIBUI.
D eo. scienti, & sponte consentienti in re, quam cedere potest , non fit Injuria , Reg. 27. Iur. in 6. Hinc: Injuriam patitur I. solvens centum, volens, sed non recordans, jam quinquaginta solvisse ; quia non elisciens. Σ. Solvens usuras, vel latroni bursam praebens; quia non eli spolite volens . 3. Pupillus consentiens ablationi s uorum bonorum , vel Clericus in sui percussionem; quia in his jus suum cedere nequeunt. 3. Restitutio sit neeessaria λ , Dieo. Restitutio in re, vel in voto est necessaria ad salutem , non quidem in re necellitate medii, quia sine ea
ignorans in vincibiliter, vel impotens salvari, potest; sed praecepti negati vi prohibentis semper, & pro semper retentionem rei alienae invito domino; in voto vero, seu propolitum restituendi est necessarium necessitate medii a quia sine illo non potest haberi vera contritio.
Hinc: i. Injustae rei alienae retentionis memor voluntatem non restituendi expresse, Vel tacite renovans, aut Acasionem, vel media Restitutionem faciendi negligens, denuo graviter peccat, & in consessione tempus injustae retentionis, & neglectarum occasionum restituendi exprimere tenetur. Absolvi non possunt rei alienae detentores; ni si firmum habeant restituendi propositum , quo carere judicantur, i. qui media ad illam procurandam negligiint. a. Qui in aliis consessionibus admoniti, promissis non steterunt. 3. Qui toti solvendo pares, non nisi partem restituerunt, etiamsi dominus nullum ex dilatione damnum patiatur . 4. qui haeredibus, etiam in periculo mortis, Restitutionem faciendam committunt, quam per se sacere possunt, Tourn. nisi certae circumstantiae , ut propria
diffamationis, specialia sincerae promissionis indicta , dcc ad aliter aliquando iaciendum prudentiae Consessarii suadeant, abii, Ω Par. 4. sint radises Restitutisnis
Dico. . Quatuor sunt radices Restitutionis, videlicet: I. iniusta acceptatio. Σ. Injusta detentio. 3. Iniusta damnificatio. 4. Contractus, seu quasi contractus, ut ossicia. De hac, dc de multiplici culpa egimus supra de contractibus .m ar. F. Ex qua culpa oriatur obligatio Rostiationis
D eo. obligatio Restitutionis, extra casum contractus, vel ossicii, oritur ex sola culpa theologica adversus Iustitiam commutativam; quia, seclusa culpa theologica, d minus
326쪽
z6. DE INIUST. ET REST. IN COD. ali
minus non potest esse rationabiliter invitus, ct defieit fundamentum radicis Restitutionis, nempe injuria formalis, quae obligatio restituendi est gravis, si culpa si mortalis, vel dubia de gravitate; quia melior est conditio
innocentis. Qualis autem ex culpa solum veniali oriatur obligatio restituendi, non conveniunt auctores; ex culp.ivent xli ob parvitatem materiae injustae acceptionis , vel detentionis oriri levem, dc gravem si rei terata coalescat, videtur certum; ex culpa vero veniali ob in advertentiam, Iicet damnum illatum sit grave, non obligari sub mortali ad damni reparationem communiter docent Doctores , apud P. Gerv. quia ex Culpa levi, secluso contractu non
poteit oriri obligatio gravis; cum radix Restitutionis stiniuria, quae pro gravi debet esse gravis, etiamsi fieret
cum intentione interna graviter mala; quia jus proximi hac in re solum laeditur per actionem externe damnosam, licet propter internam, nempe malam voluntatem , dc graviter peccet, impedire tamen damnum tenetur, qui
causam illius in advertenter posuit, etiam ex justitia , si possit sine notabili suo incommodo; quia fortius obligatur, quam illi, qui selirm ex charitate damnum proximi impedire tenentur; imo ad aliquid pro reparatione damni pro quantitate culpae, & judicio prudentis, teneri, videtur rationi conveniens, Tourn. , Thom. ex Ckarm.
Hinc: juxta Auctores supra citatos, non tenetur ad reis
si tutionem x. dominus, cujus animal sine ipsus culpa proximo damnum intulit, ante judicis sententiam, licet aamnum passus pro satisfactione illud retinere possit. Σ. Nec subitanea ira inadvertenter alium occidens, segetes veniali negligentia comburens , in venatione mortaliter prohibita hominem ex inadvertentia levi occidens, surando praeter intentionem, S absque gravi negligentia do
mum comburens, arma militi ven)ens cum intentione, ut inimicum occidat, nihil de ea externe manifestans, avaro aliquos obuios auferens, ut moerore rei amissae se .grotet; quia causa externe in damnum insuens est duntaxat venialis, licet aliunde graviter contra charitatendpeccent praedictos tamen ad partem damui pro quantitate culpae, & judicio prudentis obligari putant Toume- θ , π Thomas ex Charm. sed quanta veniali corresponadeat culpae, difficulter dicitur; quia notabilis non est proportionata culpae, & modica non aequivalet damno IV 4 mul-
327쪽
multi apud Billuari quinquagesimam , vel octogesimam partem assignant pro quantitate culpae, & judicio prudentis, sic si pretium domus a fure inadvertenter combustae snt mille aurei, a fure restituendi essent viginti, vel minus, s minor si culpa; num autem obligetur sus mortali , non conveniunt Doctores : obligari sub mortali , si summa si notabilis, asserit continuator Tournely, quia non rellituere aliquid gravis momenti, mortale est ; subveniali tantum obligari putat Billuari; quia obligatio gravis Rostitutionis non ex gravitate rei, sed ex gravitate culpae, ac injuriae sermalis oritur, quae levis, ac impersecta est, alias obligaretur ad totum damnum, quae ratio videtur principiis Restitutionis consormior. 6. sui circumsantia Restitutionis , quotvlax sit possessor , fluctus rei , impensa , o quis factus ditior Re p. I. Circumstantiae Restitutionis sunt novem his versibus comprehensae. 2uis , qui resiluat , quantum , cui , quomodo ,
Luo ordine, quove loco, qua causa excuset iniquum.
1. Possessor bonae fidei est, qui rem alienam possidet, prudenter putans esse suam. Possessior malae fidei est, qui per injuriam rem alterius accepit, retinet, vel damnum intulit. 3. Fructus rei alii sunt naturales, qui natura sola, vel fere sola producuntur, ut foedus animalium, herba pratorum. Alii industriales, qui per solam industriam, dc Iaborem producuntur ex re mere sterili, ut ex pecunia Der neqotiationem, rei venditione, & emptione , usu instrumentorum &c. Alii mixti, qui partem ex natura, partim ex industria prodeunt, ut fructus agrorum, vianearum &c. Alii civiles, qui ex juris dispositione, ex
rei usu oriuntur, ut ex domorum, jumentorum locatione, hi in jure cum naturalibus confunduntur. 44. Impenta circa rem factae, aliae sunt necessariae, quae rei deteriorationem impediunt. Aliae utiles, quae rem meliorem faciunt. Aliae voluptariae, quae speciem duntaxat Ornant, ut viridaria, picturae&c. quae saepe etiam pretium augent, &. inter utiles numerantur.
s. Factus ditior dicitur ille, qui rem alienam consu- mando, vel alienando suR pepercit, vel pretium, vetali
328쪽
e's. DE INIUST. ET REST. IN COM 3i
aliquid acquisivit; non vero si solum propter illam lautius vixit, quam sine illa vixisset, vel donavit, quae sine illa non donasset. ictuar. 7. quid teneatur possessor bona si i λDI... Possessbr bonae fidei tenetur rem, quamprimum noverit alienam, restituere, & fructus ejus naturales, ei viles, & mixtos quoad partem, qua sunt naturales, nisi sint praescripti instar rerum mobilium possessione triennali cum titulo colorato. Tourn. secus eis citur malae fidei possetat; & si res, vel fructus non amplius extent, tenetur ad id ex quo factus est ditior, deductis laboribus, quae a domino fieri debuissent, dc impensis necessariis, & utilibus, imo etiam voluptariis; quia cum si sine culpa, debet indemnis servari, non vero tenetur ad fructus mere industriales. Hine I. Emens equum furtivum etiam in foro publico, eum non furi, sed domino comparenti, & illum exigenti restatuere tenetur, nisi suisset emptus in Nundinis in i eis, abi viget Lex statuens transferri rerum in iis emptarixum dominium sine obligatione restitutionis, etiam se postea deprehendantur, fuisse furtivas; quia ob bonum commune , dc augmentum commercii, ac tranquillitatem emptorum potest esse justa, sicut Lex praescriptionis, & servari in conscientia, Silitiare. Si autem illum emisset cinnintentione eum restituendi domino , potest exigere pretium, dummodo viliori emerit, di domino gratum fore, aliaque via ad eum non perventurum crediderit quia Uus negotium utiliter egisse censetur; nec tenetur de C Da fortuito, sed solum ex culpa lata; si autem aequali, vel majori emerit pretio, non tenetur dominus ad excessum. Si seclusa praedicta Lege de Nundinis rem alteri bona fide revendiderit , dc dominus rescissa venditione
equum sibi vindicaverit , tenetur emptorem indemnem servare , refundendo ei pretium ; quia emptor habet actionem in venditorem de evictione; an autem teneatura estituere pretium domino, si emptor non amplius compareat, vel si dominus rem furtivam non repetat, vel si illam bona fide in suos usus converteriti vide infra Leuata a 3. Hinc E. 2. Qui contrivit vestem a sere bona fide em-Ptam, tenetur quantum pro alia impendisset, licet sertiva fuerit longe pretiosori si eam donaverit alieti alias
non donaturus, adflihil tenetur; si donasset, sed aliam vilio-
329쪽
vilioris pretii, ad illud duntaxat tenetur; quia tantundem
suae rei pepercit. 3. Emens bona fide vineam alienam, non tenetur restituere Vinum per triennium bona fide possesshm: quia illud praescribit, nec illud, qtaod bibit cum
amicis alias non bibiturus , nec illud, quod etiam sua culpa periit, vel quod vineis melius cultis fecisset; nee lucrum, quod vinum carius vendendo, habere potuisset, vel culpa lata amisit; quia credens suum , illud negligere potuit: nec pretium , quod pro melioratione eius adhibuit , licet dominus minoribus impensis eam secisset ι vel pro arboribus non fructiferis Pro solo ornamento plantatis, vel pro picturis, sontibus &c. impenderit, licet d
minus ea non secisset , quamvis Tournely Putet , dominum non teneri refundere impensas valorem meliorationis excedentes, nec excessum impensarum, quibus ipse eandem meliorationem fecisset, nec pretium meliorationis,
si excedat impensas, sed solum impensas, quibus meli ratio in re facta est , aut valet, vel a proprio domino facta suisset. 4. Emens bona fide Vaccam alienam in uno loco triginta lateris, & vendens alibi quinquaginta, non potest retinere lucrum, Tou . quia est rei, quae intrinsece & extrinsece crescit domino ex circumstantiis non Oersonalibus; secus si carius vendiderit, ob specialem aniectum, vel suam necessitatem; quia hoc lucrum personale est. Leti r. I. Ad quid teneatur possessor mala M.t Dieo . Possessbr malae fidei tenetur i. restituere rem ipsam, si extet, vel si non extet pretium saltem medium,
.el majus, si illud ipsemet dominus ex illa habuisset. 2.
Compensare omne damnum emergens, dc lucrum cessans. s. omnes fructus naturales, civiles, & mixtos, quoad Partem , qua naturales sunt, etiamsi dominus eos non
percepisse , quia res fructificat domino suo ; etiam illos, quos possessbr malae fidei non percepit, modo eos dominus percepisset; quia omne damnum, cujus est causa, xe parare debet; etiamsi sint consumpti, vel casu fortuito
amissi, & non factus sit ditior; deductis tamen operibus, quae a domino fieri debuissent ad illos percipiendos, &impensis necessariis, & utilibus, quas rei dominus fecisset ι non vero voluptariis, nisi adhuc extent, & a re snt separabiles, quos subtrahere potest, vel si res propterea carius vendatur; non vero si dominus illam retineat: fru-
330쪽
p. 6. DE INIUST. ET REST. INCOM. at s
eus autem mere industriales nullus restituere tenetur; quia non sunt rei, sed personae. Hine 1. Qui furatns est equum, Praeter equum restituere tenetur impensas, quas dominus pro alio conducendo fecit, vel lucrum, quod ex ejus locatione habuisset. 1. Qui furatus est pullum equinum a dominis usque ad ananos equi persecti valoris servandum, restituere tenetur valorem persecti equi, si non amplius extet , deductis Impensis a domino faciendis . Qui abstulit frumenatum, si non amplius extet , tenetur restituere pretium tempore ablationis ; si ipse carius vendiderit , vel dominus carius vendidisset , tenetur illud refundere s si vendiderit eodem pretio, quo dominus vendidisset , sufficit illud restituere , licet sit infimum . 4. Colens . R-grum alienum , sciens , tenetur restituere fructus domino , deductis operibus , quae a domino pro iis suis.1ent faciendae , nihil vero pro fimo injecto a domino non injiciendo deducere potest, licet melior sit effectus,
nec pro arboribus in eo plantatis, vel pro domo in eo aedificata, vel pro tabellis, statuis dcc. in eo erectis, nisi agrum propterea dominus carius vendat, tunc aequitas
refusionem excessus dictat; secus si dominus illum retineat, ea tamen ante restitutionem subtrahere licet. s. Ad restitutionem tenetur auferens rem apud dominum etiam
certo sed injuste, vel fortuito perituram, v. g. equum ab alio fure surripiendum , frumentum ab hostibus injuste devassandum , ovem a lupis devorandam , mobilia , alias incendio peritura , etiams postea alio casu fortuito apud furem perierint 3 quia ipse est auctor damni , & est in mora culpabili . An autem teneatur ad restitutionem , si eodem tempore , & eodem casu sortuito apud dominum , dc furem periissent , quia v. g. frumentum in agro vicini ablatum eadem 4nundatione , vel eodem incendio sicut apud furem suisset consumptum, divisi sunt Theologi ι alii assirmant , eum teneri , a. quia est injusta rei alienae acceptio , ex qua oritur obligatio restitutionis . Quia est in mora culpabili , & tenetur de casu sortuito . 3. quia vere damnum intulit, rem auferendo invito domino; alii
negant , r. quia fur non est absolute causa , cur res pereat , sed solum', ut potius hic , quam alibi pereat. a. Quia damnum non escaeiter insere 3 cum sine ipse periis.set. 3. Occisor non tenetur ad imUnsas funeris oecis ;