장음표시 사용
341쪽
quam primum innotescit, est. surtivam , teneatur restituere dognino, cum periculo , vel amissione pretii, non conveniunt auctores; eam etiam periclitante , vel cum amissione pretii proprio motu domino e se reddendam : negant Navarrus , Sylvsser , Lus de Lugo , VHq. & alii . i. Quia rem furtivam reddus furi pro suo pretio recuperando , eam reponit in eis statu , in quo antea fuit , ac proinde nemini facit injuriam. 2. Nemo tenetur damnum alterius avertere, Vel Procurare illius bonum cum aequali suo damno . 3. Dominus non potest esse rationabiliter invitus, quod emptor potius consulat rebus suis, quam alienis . Econtra , cam domino non exigenti & proprio motu esse reddendam , etiam periclitante , vel cum amissione pretii, asserunt CaIetanus , Solo, Divius , Medina , Toumeb , Henno , Billuaλt , ac alii . r. quia res ubicunque sit , clamat domino suo . a. Quia securitas rei apud emptorem eli rei melioratio quoad statum ad dominum spectans , quae sine injustitia , ac c mini iniuria non potest ab ex tolli , reponencis eam in statu priori periculo-1b . a. Non licet damno alterius coopVari rem' in tuto
positam reponendo in statu priori periculoso; imo periculosiori ; fur enim rem restituta in ob periculum probabiliter longius distrahet , & difficilius fit recuperabilis . 4.
Quia non licet eam vendere alteri pro sorte recuperanda, nec in suos usus convertere; ergo nec reddere furi, quae
opinio videtur probabilior , & in praxi tenenda . Potest tamen res a fure bona sde empta, furi restitui pro recuperando pretio , si furi reddita probabiliter domino si ab eo restituenda , vel si in manibus furi a domino prudenter admonito probabiliter si deprchen dei da , Bill. ; quia
dominus non potest esse rationabiliter invisus , ut emptor recuperet suum pretium sine illius praejudicio ', vel si ipsemet emptor in suspicionem furti inde veniret; quia non tenetur cum amissione boni altioris ordipis damnum ait rius avertere, vel bonum promovere ; vel si res nondum
suri esset soluta , ct emptori eam furi deberet solvere , vel reddere, cum non possit probarς esse furtivam ; quia sc auferens suri vestem Petri, ut eam ipsi Petro reddat ,& si fur ipsi auferat pallium , nis vestem Petri ei restituat , potest cana suri restituere I sc res alienas ex naufragio in suam n vim recipiens, potest illas exurgente no--- tempestate iterum proiicere in mare ; quia possessbr
342쪽
hon* fidei non ene r propriis impensis, VeI cum praejudicio suarum rerum, rem procurare alteri econtra vero fi res jam esset soluta , teneretur eam reddere domino ,& non furia quia potest ei reddi sine impensis faciendis,& d num, quod emptor patitur , non sequitur ex redditione rei', sed jam antea est secutum ex malitia furis vendentis, quod non suum erat, Ut ex imprudentia, a te ad veli fortuna emptoris. Renes a fure emptam & b na fide vendens alteri ,- i dominus rescindat contractum , sitam rem re vendicans, tenetur emptorem indemnem 'ser vare, refundendo ei pretium; si autem dominus venditionem ignoret , tenetur ipsemet re venditor fescius , csterem fur ivam, eam repetere ab emptore, refuso ipsi pretio , dc eam restituere doinino ,-; quia venditio
fuit de re non sua , & domin 3 suo clamat , uti supra , nec lassicit ei cedere actionem in furem ; quia ipse cum illo nullum habuit negotium , dc venditor juxta jura tenetur de evictione rei venditae , Rill. verum , si secundus emptor non ampsius compareat , .vel reS apud eum
bona fide fuisset cons pia , vel o ipso primo emptore
in suum usu renuem, an pretium a primo emptors sit domino relli tuendum , iterum duplex est opinio , utrinque probabilisti. Eum non eneri restituere pretium multi docent, x. quia dominus nullum habet jus nec ratione in-jullae acceptationis; quia est possemer bonae fidei 'nec ratione rei ι quia non amplius apud ipsum extat .. a. quia tantum accepit a secundo emptore , quantum dedit suci ,& possessor bonae fidqi tenetur tantum ad id , ex quo sa- ctus est ditior, & si carius rem vendiderit, tenetur 'tantum lacrum accrescεns restituere domino. Eum autem tmneri etiam restituere pretium doni i no asserunt Bannes Sylvius, ac alii pud Bul. I. quia licet res aon ampliustet, ipsius tamen valor , ac pretium adhuc apud primum emptorem rei furtivae est existens . . Primus emptor nutatum aequisivit dominium firmum istius pretii ; non estim venditione muta res vendita non fuit sua nec compensatione. in illa non a secundo emptore , sed a fure est repete ; nec ex intentione secundi emptoris, qui intendit transserre dominium pretii in dominium domini rei ;dc non venditoris rei non suae . 3. Quia non solum fit diatior ex major pretio , sed etiam ex toto ; qui illud hachet ex te non sua , uec potest succedere .in locum pretii, X 4 d
343쪽
dati furi , quod ipsi periit , & a sere repetendnm est :unde , cum vix appareat , quaenam ex 'utraque opinione sit probabilior, in dubio securior, quae est ultima , tenenda videtur.
Η κc 3. Sciens I. miles oppidum , vel Praefectus miliatiae provinciam, ignorantes Vero eos , quibus,in illis damna intulerunt , tenentur rellituero oppido , vel provinciar. a. Sciens fuisse Judeos, vel haereticos, non potest restitutionem facere Catholicis. 3. Sciens uni ex tribus fraude lucratum fuisse , tenetur ci illi Det dare partem lucri , di partem lucri , quod unus eorum lucratus futilet , seclusa Dalde. 4. A dissipatore praelato acquisita Ecclesiae, seu Conventui illius, non praelato, reddenda sunt , & amarito dissipatore accepta , uxori, non marito restituenda sunt, Pont S. AEnopoli, laniones , mercatores , &c. minori mensura, ac pondere , dcc. Vendentes , tenentur in
iisdem locis vendere mensura , vel pondere majori , aut minori pretio , & parteiar reddere pauperibus pro extraneis non amplius ad eos redeuntibus . 6. Usurarii publici tenentur restiti iere publice per Eleemosynas publicas , ut smul scandalum reparεtur; quia a Curia suprema in por- lnam utriusque, dantis, & accipientis, pro pauperibus ob- Iigantur. 7. Creditor tenetur acceptare solutionem debiti, etiamsi tempus solutionis si fixum, sed in favorem debitoris, secus si in favorem creditoris sit determinatum. Hine: 4. Excusantur a restitutione statim facienda , i. qui non possunt restituere, .nisi filii prae inopia latrocinentur, vel filiae prostituantur, vel domum, aut praedium multo minoris, quam valet, vendant, in fama , vel honore graviter laedantur , operariis in summa . necessitate constitutis mercedem debitam negent I statum juste acqui- istum notabiliter diminuant ; de decentia autem status,
qiii non consistit in indivisibili, aliquid detrahere tenentur, ut restitutio saltem successive fiat, de iniuste acquis tum diminuere, si sciatur fraudibus fuisse acquisitum, inon vero si ignoretur, & sne sui diffamatione eum di
minuere nequeant, Thom. ex Charm. 2. Nec debet restitui res, v. g. equus pro capienda in extrema necessitate
fuga acceptus, cc consumptus, secus s illa transacta remaneat, vel antea injulle fuisset ablatus. 3. Excusatur a restitutione statim facienda, si praevideat dominum ea abu- lsurum. v. g. pGunia restituta beneficium empturum, vel smulie-
344쪽
Q. 6. DE INJUST. ET REST. IN M. 32ρ
mulierem depravaturum , restituta clave adulterina adserta ,- vel libro de arte magica ad superstitionem u-
I 4. Quo ordinaque, a flvenda sint , Diea. Si bona debitoris sussciant pro omnibus debitis , cuilibet nullo servato ordine satisfaciendum est; si autem non susciant , sequentes servandae sunt regulae. I. res aliena adhuc existens domino, & non in aliorum debitorum solutionem tradi debet, dc si ignoretur, pauperibus, nisi ipsemet. debitor esset impar aliis debitis, tunc sub titulo pauoertatis illam retinere , & aliis creditoribus ex
illa satisfacere potest. 2. In Gallia venditor non accepto pretio pro re vendita , caeteris praefertur creditoribus ,
etiana Regi, habetque jiis rem immobilam insequendi quocunque traiis erit; quia ipsi tacite est hypothecata , non
ita res mobiles, quas revenditas insequi nequit juxta Edictum Regi, 3. Nisi venditae suissent eum spe pro tae lolutionis, nullo praefixo selutionis termino , Taur. jure utem communi non praesertur venditor aliis creditoribus, si res vendita non amplius existat apud empi rem, vel fi emptor selutionem obtulerit & non fuerit acceptata, vel si fidejussorem , aut pignus dederit, vel venditqr promissione solutipnis contentus fuerit Au ., Lugo, o alii apud Tourn. eontra alios a nisi essent res ad Ecclesiam, Fiscum, seu risinores pertinentes s quia istarum dominia non secuta solutione non transferuntur, ibid. 3. Impensiae pro funere, curatione, inventario , dc alia debita privilegiata solvi debent ante non privilegiata . 4. Certa ante incerta. s. Ex delicto, vel titulo oneroso , ante debita ex tituloe gratioso i non vero ex delicto ante debita ex contu actu onerosis, sed in eodem ordine, Tourn. σalii ibid. 6. Habentia hypothecam solvi debent ante non
habentia , dc inter hypothecaria priora ante posteriora, sive specialia, sive generalia, expressa , vel tacita sint . nisi posteriora essem privilegiata. 7. Inter personales, seu Pure chirographarios creditores nullus est ordo, sed si gulis pro rata satisfaciendum, sive priores, sive posteri res sint; nisi sint privilegiati, vel solutionem prius exigant in Iudicio, Lugo, is alii s I l ut alii volunt, etiam extra Iussum, Pont. Dives. NA. ud Tourn. quia vigilantitas iura subveniunt; consuetudo tamen in his, deisilibus est eousulenda ; nec pauper diviti praeserendus, . nisi
345쪽
1ζο . DE VIRTVT. CARDIA ALIM .
nisi in extrema, & ut alii volunt etiam in gravi necessitate , S=lv. Med. O alii apud Tourn. nine: graviter peccat, & tenetur ad restitutionem, r.
depositum, pignus, commodatum', acquisita furto, usura, dic. pro solvendis aliis debitis impendens. 2. L ata, donationes, vota realia defuncti solvens, si successio si impar aliis debitis, mutuo, emptione aliove titulo onero contractis. 3. Solvens , vel acceptans solutioneiu debiti aliis praetermissis potioribus jure, vel privilegio, vel etiam aequalibus; quia cooperatur inJustae aliorum. creditorum damniscationi, nisi illum inter aequales exigendo in , vel extra judicium solutionem, vel in extrema, vel gravi necessitate charitas secerit potiorem , secus inter aeuuales
videtur selutio dividenda. 4. Accipiens aliquid a debitis
gravato titulo gratuito, donatione per modum Eleemosynae, &c. sciens eum propterea conjiciendum in impotentiam ad restituendum aliis; mutuo tameni data ad militiam proficiscenti solvenda sunt in gratiam Republic ante dotem, licet dote sint posteriora , Tourn. s. Pecunia ad navem alteri creditori priori hypotheca tam armandam, vel reficiendam accepta etiam ante dotem est solvenda, licet si prior; similiter deponens pecuniam apud numularium sine usura praesertur aliis creditoribus personali-hus, & sponsa in bonis sponsi otione dotis traditae non secuto matrimonio, ita in fure. Plura vide apud Iurillas .i . Ruo in loco, cujus impensis , Ο periculo facienda sit Resitutis Dieo . 1. Possessbri bonae sdei susticit, ut restituat rem ex re accepta debitam in loco, ubi illam possidet , non
propriis, sed domini impens s , dc periculo , adhibita tamen diligentia ordinaria; quia possessor bonae s dei nihil tenetur pati, cum nulli fecerit injuriam ; & si impensae
majores estent faciendae, quam res valet, ab eodem pauperibus , vel loco pio est tribuenda . a. Res vero debita ex injusta acceptione, detentione, vela damnificatione restitui debet propriis impensis, Ac periculo , ct in loco,
tibi dominus eam, si non fuisset ablata, possessurus erat; quia dominus iniuste laesus nihil debet pati . 3. Res autem debita ex contractaiam pens s illius,. in cujus vergit utilitatem, dc s in utriusque cedat utilitatem, & illius
impensis, ad cujus exigentiam solet seri, di periculo illius, cujus est dominium; nisi creditor mittenti personam
346쪽
assignasset, in cujus manu periit, ita in Iure. 4. Res empta deset solvi, ubi emittur, nisi aliter sit con V ntum, Taurn. Une. I. Talerus a possessbre bonae fidei debitus existen ii apud Indos probabiliter non amplius re, eriuro mori eo, vel Pauperibus erogandus; centum aurei eidem infacille ablati, α sine maximis impensis, ac periculis non restituendi, debent in loco tuto reponi, vel differri restitu.
tio, donec redeat, vel alio tempore minoribus, aeque tamen certo, ac facile fieri possit, vel donec possessbr malae fidei a ereὸitore sciat, quid de iis faciendum, Tourn. ii autem non sit redditurus , vel postea non amplius fieri posset, tenetur malae fidei possessbr 'ad impensas etiam sumiamim debitam excedentes, etiam in quadruplum , Cajet; apud Pone. V. restitui. eas. 189. Alii putant illus consanguineis, aut pauperibus esse distribuendos , apud. Tournia quod verum videtur , si propter impensas excessivas ad extremam, vel saltem gravem reduceretur necessitatem , vel alias res esset domino non adeo necessaria , pro quLehristiane, ac rationabiliter tantas impensas exigere non Iraesumitur. 2. Donatarius , veh legatarius tenetur rembr donatam, rei legatam sibi sius impensis procurare. Sili res rem ψgatam alio transtulerit, tenetur eam fuissumptibus eo reddere, qbi abliniit' nisi alio translata fuerit iis favorem legatarii, vel in ipsius commodum cedat , sisti maneat. 33 Res bona fide sessessa ratibne rei acceptae ad dominum missa perit domino, dummodo uersenam alias communiter pro fideli habitam adhibuerit' debita vero ex injusta acceptione , retentione , vel damnifieatione serit
mittenti, quacunque adhibita diligentia, etiam per Consessarium , donec reddatur domino, 36.ιn 6. quia innocens nihil debet pati . 4. Equus conductus, vel commodatus, debet propriis impens s resti ii ; quia . ad petitionem accipientis fuit concessus depositum. vero imbens s depostoris, licet depositarium solverit; quia ad petiti
nem deponentis fuit acceptum; res tamen deposita, locata, vel commodata perit creditori; quia illius manet do minus. 3. Pecunia mutuo accepta perit mittenti , nempe mutuatario; qidia illius est dominus; nisi mutuans pro ilia transmittesda personam designaverit, yel mittenti designandam commiserit, vel Iudicis auctoritate determinata fuerit; pallium vero mutuo acceptum perit mutuanti 'mai illius manet dominus, Tourn.
347쪽
I6. Quotuplex sit ordo honorum Reo. Bonorum ordo triplex est , . supremus , medius , di iniimus, i. in supremo ordine. sunt vita, men abra, sanitas, libertas, virginitas , ad quae revocantur bona animi naturalia, ingenium. , memoria , usus rationis , scie tiae, artes, officia, beneficia& supernaturalia , gratiae,
virtutes , dona 'spilaitri sancti . Status Religionis, saltem mediate. In medio honor, dc fama. a. In infimo bona sortunae, divit , &c.
I 7. manam sibi causa excusantes a Blasti fione λDie . Causae. excusantes a Restitutione sunt x. praescriptio, de qua supra. Compensatio a debitore facta , de qua infra . 3. Creditoris condonatio libera , a lege non prohibita , nec jure invalida , etiam virtualis prudenter praesumpta, saltem in rebus parvi momenti ulu condonari solitis. 4. Si sine notabiliori bonorum ordinis superioris dispendio fieri nequeat; non vero excusatur quis aerestitutione, x. si damnum in bonis inserioris ordi his aequivalere , vel praevalere prudentum aestimatione judicetur
jacturae bonorum superioris ordinis, & si damnum illatum sit in bonis siserioris ordinis, compensari debet bonis infimi ordinis , saltem quoad damna realia inde secuta , saliter compensari nequeant. , Nec excusatuh per .essionem omnium bonorum, etiam in judicio factam; necessaria tamen ad parcam sui , suorumque sustemationem retinere potest. 3. Nec per condonationem dubiam , seu non moraliter certam . 4. Nec per donationem aequivalentem creditori factam sine memoria debiti , vel intentione pro eo satisfaciendi . . I. Nec solvendo debita creditoris apud alium sacta, salteth in sero externo, nisi propter eundem debitorem essent facta , v. . g. Pro. pecunia ipsi mutuo data βimo qec in sero ci cientiae , fi nat in praejldicium aliorum ereditorum , privilegium , hypothecam , praecedentiam 1 habentium , in sine aliorum praejudicio saltem est illicita .. 6. Nec quis liberatur ob ingressum Religionis . 7. Nec ob rei in initum , nisi sit bonae sdci possetar . Nec ob privationem lucri groprii etiam magni licet eam differre; nisi γε illud aliorum cleditorum 'Iolutionem intenderet, ad quam alias seret impotens; quia tunc creditat ex charitate erga alios dilationem concedere debet,
scut pro se fieri vellet. Hiu ς. a. Invalida est remissio restitutionis distributionum '
348쪽
2, 5. DE IMUST. ET REST. INCOM. 333s
a Capitulo Canonico a Choro absenti, vel OTeium non recitanti, Conc. Trid. ' Larar. vel remissio facta Episcopo visitanti. & accipienti aliquid ultra victum , vel facta Iudici delegato praeter modicas expensas aliquid accipienti a partibus, vel facta ab ebrio, furioso, pupil'lo, vel ex errore, vi , metu, fraude; quia jure est irriura; excusantur tamen saepe a Restitutione sillifamilias rentibiis valde chari in furtis pravi ' momenti, famuli d minis amici, vel consanguinei esculenta, . Vel Poculentae surripientes, & pro se utentes, praecipue si domini siue
liberales; non Vero a restitutione excudin tur capitanei minorem numerum militum halaentes, & pro in te ro stipeydium accipientes; quia Rex non solet condonare,. Pone. eas. I. V. Capitaine; nec rusticus, vel alius infimae conditionis auferens centum aureos, sed tenetur eos restituere, quamvis notam raptoris incurrat, vel iter pro ea facienda morbum facile curandum causet, Lugo , Tourm.
ruta licet fama & sanitas sint superioris, ac dives si or-ina, aestimatione homilitum aequiparantur respectu Personae infimae sortis; non vero peliculo amissionis vitae, libertatis membrorum; nec tenetur adultera revelare crimen, ne in divisione bonorum siti legitimi damnificentur. 2. Conducens domum ab eo, qui illam ab alio conduxit, potest alieri, nempe proprio domino solvere. protium; quia est quasi idem debitum
Raeo. Pran. Amnum aliud est naturale, seu tersonale. I quod assicit personam privatione bono- Tum animi, vitae membrorum , dc . aliud reale, quod ex amissione perso lium, ut occisione, mutilatione, &c.
Dieo. Qui vi, metu fraude, menda is in bonis animi turalibus, vel super naturalibur alicui nocuit , induce do
349쪽
do eum in peccatum, Vel errorem, vel male instruendo doctrina proximo nociva, vel a Statu Religioso avocando, tenetur ex Justitia eum libertati restituere, tollendo, vim, minas, fraudem , detegendo errorem , ct mendacium, aliaque reparare damna inde secuta , compensandCRelironi spem commodi temporalis ex Novitii donatio , ne, labore, industria; & si fuisset jam prosesIbs, tene tui ad omnia damna, & emolumenta , quae docendo, concionando, domus negotia agendo erat procuraturus& ad damna professi, eumque in priorem statum resti 'tuere; quia ipsi, & Religioni secit injuriam ; qui vero solum precibus, munerisAus, consilio, sinasone alium ii ccatum induxit , vel non professum a Religione revoca ad nihil teneri videtur; quia relicta ipsis libertate sua sponte peccasse censentur, nisi esset sit perior 'quia ex pistitia salutem suorum subditorum procurare tenetur; vel in peccatum proximo nocivum induxissetet ex charitate tamen, Contra quam Peccavit, lienetur, omni, Ia poterit , via n i, ut eum, cui petra scandali stit, ct Religioni, vel cui mccato nocuit, ex jultitia satisiacere , etiam gratis a sumpti obligatus male, vel negligenrer docens scientiam et artem, tenetur relliti sere partem stip dii ae praegentiae Droportionatam, alia damna suis alumnis, 3 n curationis, senten- insustae ex male, vel negligenter docta arte Medica-Chirurgiae, Iuris, &c. nisi discipulum de errore edocto monuerit ante damnum secutum ,
rtem melius addiscen-ipis dirui pillus agnoverit, non vero tenetur, si nec ra-
ossicii docere, cierit obligatus; benei. siς ζη ignorantia male docere ,
Tourn. 2. Graviter, vel leviter peccant pro gravitate . injuria graduati sine competente scientia vi graduum beneficia obtinentes, vel U- niversitatum Rectores, aut Prosessores gradus imperitis
conferentes quia publicam fallunt fidem in re gra i
lhibra, si Λ ', attestantes , eos exacto mori , T summam in hebdomade
350쪽
& sterim legis implere tenentur; nec videntur abibluti e digni,' nisi beneficia dimittant, qui, cum per requisitum tempus in Universitate non studuerint, virtute uaduum sub falsis attestationibus obtentorum beneficia bi compararunt; quia patrono, aut col latori, aliisque, qui sedulo se applicarunt, injuriam faciunt. Praelati ad facilius suis consanguineis, vel amicis beneficium pru-
curandum viros capaciores a concursu excludentes; vel
iis, quos noverint obtinendi beneficii causa Romam scripsisse, literas intercipientes, vel retardantes, tenentur agrestitutionem saltem pro ratione spei, non vero, si solum sine fraude eos praevenire, vel precibus, consilio, suasione, blanditiis officium , beneficium pri curare conarentur, vel stium indignum, vel etiam dignum vi, metu, dolq ac beneficio arcerent, ut ignior promoveatur, Tourno;
famam tamen laesam restituere tenentur. 4. Artifices
lios dolo, &c. ab acquisitione suae artis impedient s, qua se, suosque alere potuissent, tantundem iis restituere t nentur , nisi idem alio modo lucrari possint. s. Philtro, ver veneno aliunt usu rationis, memoriae, &c. Privans, ne ossicium, debitum conjugale, di sua negotia, &c. P ingere , & alimenta pro se, & sua familia lucrari valeat , praeter restitutionem sanae mentis istantum tenetur refundere, quantum ossicio, arte, labore, lucrari potuisset, vel alteri pro suis negotiis agendis solvere debuit. 6. Superior, pater, dominus sua auctoritate, vel alius fassi delatione inimicitiae causans , vi, metu , nos subditos inhaerεii, schismate retinens inlios haeresim docens, veli juvenis puellam seducens, tactus, pollutiones esse Iicitas
docens teneatur ex justis, reconciliationem procurare , Vim, metiyy tollere, erroren, revocare, etiam publice,
si Opus fuerit, etiamsi quis bona fide falsum docuisset, quod postea ab Ecclesia reprobatum fuit, & si s ne fraude, ini metu praedicta fecerit, tenetur saltem precibus lacrynais, dejunio, & omni, qua potet , via ad meliorem frugem sistitem, charitate' & si esset sit perior, vel parentes, reisectu lubditorum hx' justitia revocare, Tourn.; induceris in veMale tantum venialiter pecciit. 7. Alium Vi, naenia , frau es, impediens . a professione , praeter li-hertatem, tenerem ad ὸamnα pro ratione spei haereditatis , dotis, idic. & Religioni ut supra. Ad nihil tamen tenetiar, si remotus adhuc fuisset a professione, & ob