장음표시 사용
371쪽
persecta, ropritim hominis bonum est, ceteranti cum animalibus jistisque communia sunt;& paucis interiectis pergit : quid in homine proprium 8 ratio. haec recta consummata felicitatem hominis impleuit: item: homini suum bonum ratio est. si hanc perfecit, lauda. bilis es s snem naturae sua attigit. nam
que effata Stoicorum,' quibus deus erat veluti forma informans, de ratione humana aliteriunt explicanda, ac doctrina Aristotelis, qua idem persequitur argumentum, cuius opioionem de intellectu satis perspicue eXposuimus, etiam quale hac de re inter ipsum ac Stoicos fuerit Uiscrimen, ostendimusi quid multat extremum bonorum apud Stoicos erat secun Eum naturam viuere, id est secundum deum, animam mundi, cum materia arctissimo coniunctam vinculo, & legibus fati subiectam viuere, a qua Aristoteles sententia longe abest , . id jquod inprimis contra Io. CHRIST FRI E-
D. V M SAGITTARIVM δ obseruamus.. VIIII. Sed prout generatim monuimus, quod Aristoteles philosisphia sua morali rationem stxternae felicitatis tantum habuerit; ita etiam huic instituto respondet ipsius d ctrina de virtute, quod adtinet cum ad eius indolem, tum diuersas species, quas posuit. eXistimat quippe, virtutem absolui mediocritate. cuius definitio a Peripateticis recepta, quod viritis sit habitus electivus consi ens in mediocritate, frequenti bonarum actionum exerciatio comparatus , satis est nota. atqui de hac Aristotelis mediocritate multum fuit disputatum, nec defuerunt, qui huiusmodi definitio
372쪽
Mem ieiunam, etiam falsam pronuntiarunt, siue intelligatur mediocritas vitiorum, siue adsectuum. sic ex vetustioribus iam L A C T A N-τ1v s ita iudicauit. quid tandem nobis ista mediocritas proderit ' quaeroi utrumn apien
ti laetandum putent ,si quid inimico tuo masi
Oideat accidere, aut utrumne iatitiam frena
re deleant, si victis hostibus aut oppresso ο-
ranno libertas es salus ciuibus partast y nemo dubitat, quinin ibo exiguum laetari, sin hoc parum latari , fit maximum crimem
eadem de ceteris afectibus dicere licet. atque ex recentioribus ΗVGO GROTIus 3 co- iose ostendere annititur, non OmneS Virtutes uo habere extrema, alterum in excessu, in defectu alterum: alii autem obseruant, quod partim virtus proprie & accurate dicta non adquis ri possit bonarum actionum exercitio ; partim mediocritas sequatur virtutem, non autem ipsius naturam efficiat, Vide P III LARETVM, 3 &Io. FRANCISCVM BYD DEUM.
quibus etiam adiungere Posissimus AN D R E A MRV DIGERUM. F hic enim monet, quod visetus moralis nihil aliud sit, quam modus aliquis affectuum, qui nobiscum nascantur, a recta ratione additus: quum autem affectus naturalis vel bonus sit, vel malus, vel indifferens, bonus semper stimulis tractandus, uti pietas & iustitia; malus semper frenis, ut odium & inuidia, indifferens vero & stimulis & frenis, ut cupiditas pecuniae, quae frenis coercenda, ne abeat in
373쪽
2 auaritiam; sed & stimulis incitanda, ut maneat liberalitas: de quibus assectibus indisserenti
bus vera sit definitio Aristotelis. verum enimvero quamuis haec omnia a viris celeberrimis accurate atque optime sint Obseruata, ac defi- nitio, quam dedit philo phus noster, magnam omnino mereatur reprehensionem , si . istam virtuti, qualis in disciplina ethices proponi ac internam hominis felicitatem respicere debet, adcommodare velimus; attamen &
haec doctrina cum principali proposito Aristo-
telis bene cohaerere nobis videtur, adeo Vt me' diocritatis Aristotelicae στρωτον ita demonstremus. scilicet, ut iam saepius obserua- uimus, institutum fuit Aristoteli, in libris ethi-
COrum Viam monstrare, qua quis externam selicitatem consequi possit, adeoque in hac vita felix sit ac beatus; quod ut fieret, necessarium s esse existimauit, bonis fortunae frui & vitam virtuti politicae consentaneam transigere, a GV eoque secundum normam legum ciuilium,' speciem prae se ferre honestatis, qua sententia virtutem veluti partem; legem vero cludem ut medium huius selicitatis considerauit. sed quum constet, quod ille, qui aliorum fauorem - aE beneuolentiam adquirere sibi ac illorum ope sitam stabilire fortunam animum induxit, i necesse habeat, partim seculi moribus sese ac- , Commodare,etiam verum ac sollicitum genui- nae virtutis studium aduersari; partim actioni-hus, quamuis re ipsa sint impiae, splendorem, honestamque speciem adhibere, ne aperte ad fectuum vitiis se indulgere videatur, quid mu' rum p quod Aristoteles dixerit, virtutem coni sistere in mediocritate, id est hominem politi-Υ 3 cum
374쪽
cum neque Virtutem, neque libidinem animi tam grauiori studio sectari debere. en viri tem Aristotelicam i quis est igitur ex sententia Aristotelis iustus 3 ille nempe, qui partim nouomnes iustitiae partes explet, quod esset indicium cum ingenii artis politicae rudis, tum mentis a seculi morum studio alienae; partim non aperte quemdam laedit iniuste. quis est . temperans s ecundum Aristotelis iudicium 8 ille quippe, qui edit, qui bibit iucunde, opipare, apparate, sed eiusmodi tenet modum, ne per ebrietatem se veluti insanum aliis exhibest, eoque quidquam existimationis politicae
detrahat. atque hac ratione omnes virtutes,
quas tradidit Aristoteles, faciliori negotio explanari atque intelligi postunt. i . g. X. Saepius quoque disputatum sitit, num Aristoteles species virtutis constituerit adsequate, nec ne Θ iam aetate antiqua docuerunt philosophi, virtutem, si ad ipsius naturam iectemus, esse unam, Ut de Menedemo & Ari1tone, sanientiae magistris vetustissimis memoriae prodidit PLVTARCHus, atque Apollophanes, Aristonis discipulus idem sensit, hancque unam virtutem dixit prudentiam, Vti P ETRUS GAssENous ' obseruat. sic quoque uniuersa fere Stoicorum schola censuit, ας αρεδάς άν κολου, ν καὶ Τὴν μίαν. cosita πασας , virtutes esse inter se copu-ώωε, ut qui unam habet, omnes habeat, de satis declarauit, se ab illorum opinione, quod una sit virtus, non prorsus esse alienam, Vide IUSTUM OPsIVM. 3 CICERO ' autem
375쪽
DE A ΤΗΕISMO ARI STOTELIS. 3 Ijesta adfirmat , bono Viro non meliorem nec temnet peralite temperantiorem, nec fortifortiorem ritu esse, quia una virtus consentiens cum ratione es perpetua consantia. nihil huic addifl: potest, quo magis virtus fit; nisu demi, uti m. virtutis nomen relinquatur : & alio loco profitetur, quod unam virtutem habeat, omnes habeat, quodque qui unam confessus -s fuerit, se non habere, nudam si habiturus. ,α confer SENECAM. sed quamuis virtus sita natura sit una; pro diuersitate tamen materiae, in qua versatur, diuerso modo considerari & variis nominibus potest notari, hinc&philosophi de speciebus virtutis iisque prima riis, uncie aliae pendent, constituendis fuerunt ῆ solliciti. Platonisi posuerunt quatuor Virtutum genera, eX quibus primae Vocabantur po-ritica, quae hominis, qua animal est sociale, sunt, ac per quas salus publica, communis so-eietas, amor mutuus conseruatur; secundae
i, purgatoriae, si homo animum suum ab omni corporis Contagione purgat; tertiae animi iam purgati & quartae exemplares ; singulis autem harum virtutum speciebus alias adhuc easque principales addiderunt, prudentiam, temperantiam, iustitiam & sortitudinem. quamuis te diuersitas hac de re inter Platonicos deprehendatur; id tamen clarum est ac manifestum, quod haec Platonica disciplina de virtute eiusdomque generibus nitatur princi- piis illis, quod anima humana ex diuina menteeInanauerit , quodue contagione corporis s0ntaminata, ipsius vinculis liberanda accum Deo iterum sit c'niungenda, confer I A-
376쪽
vM. ' alii ac plines quidem censuerunt, Virtutem contineri his quatuor generibus, pruindentia , iustitia , fortitudine ac temperantia , . quem numerum ita laudant ecclesiae patres, ii& qui hos secuti sunt, scholastici doctores, ut lvirtutes ita diuisas cardinales Sicanit, quod, Vt liores Cardinibus, ita illis omnis vitae honestas l&. sanctitas fulciatur. se & nonnulli illas ad l i
referunt, conser IO. FRANCISCVM BVDDEvM quod ad Aristotelem adtinet, disserit quidem de variis virtutis generibus, si sed accuratius in ipsorum numerum inquisiuisse, nuriluam deprehenditur. hinc alii enarrantundecim virtutes Aristotelicas, quae est Vulga- iris opinio , fortitudinem quippe, temperant, am , liberalitatem , magnificentiam , moiusA iam, magnanimitatem, mansuetudinem, ver icitatem, comitatem , urbanitatem, iusitiam; alii vero commemorant tantum nouem, & I O.
CALvINus 7 exhibet succinctiorem ethicO- irum Aristotelis ad Nicomachum synopsin,qua sobseruat, quod virtus moralis aut reipsa sit Virtus, aut virtutis speciem habeat: Vera vel
sit erga eosdem, vel diuersos: erga eosdem sautem tum eos, qui habeant atque eXerceant ivirtutem, tum alios: quae Usurpetur erga eos, i
377쪽
qui habeant, attingat Vel corpus, Ut fortitudo& temperantia; Vel honores, Ut magnanimiatas de modestia; quae autem Vsurpetur erga alios, cernatur vel in pecuniis i tiberalitus &magnificentia; vel in congressu cum aliis, quae iterum versetur Vel in ira, ut mansuetudo; Vel in sermonum actionumque incietate, ac quidem vel in veritate, ut veracitas; Vel in vitae iucunditate, ut urbanitas & comisau: Virtus,
quae erga diuersos, scilicet cum eum, qui habeat, tum alios usurpetur, sit iustitia & amicia. t Za: ac tandem Virtutis speciem habeant v recundia dc indignatio. g. XI. SDe his generibus Virtutum, quae positit Aristoteles, multum est disputatum atque a multis obseruatum, quod numerus harum Virtutum non sit admittendus. si enim Virtutes principales 1ane cardinales tantum enumerandae, numerus illarum esset amplior,
quam res ipsa postularet; si sermo sit de omni
bus Virtutibus, longe Plures, quam Undecim aut novem deberent constitui, Prout quom rue Aristoteles non solum Virtutes eminentis- mas ac praecipue Pietatem hoc numero omiserit; seu & quasdam attigerit, quae decorum
tantum spectarent, conlar MAGNUM DANIELEM OMEi SIVM. sed, ut iam monuimus, Aristotelis mentem non assequuntur, qui existimant, ipsum tradidisse Virtutes morales,: quae mentem bumanam meliorem reddant tranquillam; siquidem quum instruat homi- 'nem politicum, commemorat ciViles tantum virtutes. quod si ita est, uti est, mirum non
est, iplum nullam fecisse mentionem pietatis
378쪽
aliarumque maxime nobilium virtutum, quae internam tantum animi stabiliunt felicitatem; etiam quasdam in numerum virtutum retulisse, quae sblis decori regulis nituntur. quaprOpter sectatores Aristotelis infeliciter multum consumserunt temporis, quum magis Tum ac ducem suum defendere huncque numerum amplificare, atque ea, quae Omilla sunt, redintegrare sub quadam specie, quod ex mente. Aristotelis una virtus interdum etiam alias complectatur , sibi sumserint, uti praeter alios
ris erga Deum, id est pietatis iniicit mentionem. inprimis autem miramur, quod IO. FRIDERICUS GRONOvivs existimet
non solum, quod virtus apud Aristotelem dicta magniscentia comprehendat cultum &pietatem deorum ; sed & probare instituat, religionem positam esse in me liocritate. quod ad prius momentum pertinet, obseruauit, Veteres paganos persuasisse sibi, quod quo maiores 1umtus facerent in rebus sacris, eo sanctiorem diis praestarent cultum, hinc & s A L-Lvsaeivs 3 dicat: in sit/ppliciis deorum magnifici, Gmi parci, in amisos fideles erant;&IusTINVs ' de templo Delphico: muia ea igitur ibi opulenta regum stopulorumque visiuntur munera, quae magniscentia sua
reddentium vota, gratam volantatem de
rum responsia manὰ sant. at Vero, quam ieiuna, quam arida, quam frigida talis est pietas squae in animos quidem plebeios ac rudes ca- i
379쪽
dit: ab ingenio vero philoibphi, ad veritatem cognoscendam exculto longissime abest. quod si enim Aristoteles disciplinam ethices Conscribere, induxilliet mentem, verumque de Deo eiusdemque natura percepisset sensum, omnino ad hanc cognitionem potuisset peruenire, quod deus cultum sibi & menti sitae di-
Uinae contentaneum a mortalium genere postulet, id quod etiam alii pagani auctores tradiderunt. nec minus alterum momentum,
uod obieritat G R O N o v I v s, religionem po-'itam esse in mediocritate, quidquam ponde- 'ris in se continet. ham quamuis discrimen ponat inter ipsam Virtutem pietatis atque ORficia, per quae pium nostrum animum orgadeum demonstramus, atque adfirmet, ossicia admittere excessiim, quum quis more hominum superstitioni deditorum plura pricitet, quam ipse deus praecipiat, adeoque ex his essi- Ciat conclusonem, quod religio medium fit ac fuerit inter superstitionis excestum & defectum impietatis siue athei sini; haec tamen sententia nullo muniri potest sandamento. ossicia enim, quibus deo cultum eXhibemuS, ac-. Curate respondere debent ipsi assectui suo pietati, qui amore & timore erga summum n men abibluitur, ita ut qualis sit pietas, talia etiam debeant esse ossicia, quae inde proficiscuntur. at Vero, quum pietatis verae studium nunquam pro mfinita dei eXcellentia ac corruptis hominum animis tam nimium esse possit, ut diuinae voluntati sit aduerium, sic auo reprehensione dignum; sane ex his facile colis
ligimus , quod etiam, ossicia ita sint compa-
380쪽
g. XII. Exposuimus itaque ea, qua fieri potuit, breuitate, summam doctrinae moralis Axist otelicae, atque ostendimus, quo spectet illa, quaeue isti habenda sit dignitas. nec omni. aetate prospera fuit fortuna philosophiae huic, quam tradidit Aristoteles de moribus inter Christianos homines. quod si enim vetustiora tempora repetamus memoria, doctores e
clesiae, quum Platonis & Stoicorum philosophiae, cuius praecepta internam mentis felicitatem iectarent,magnum statuerent pretium, i de Aristotelis doctrinis iudicarunt sinistre, at que ex illis multas gigni haereses, sibi persita- serunt, vide J o. L A v Ν o I v M ac quamuis aeuo scholasticorum philosophus hic caput'
suum erigeret, omniumque admirationem. cultumque animi in se conuerteret, haec ta-' men fortuna, quam prospera etiam & florens fuerit, minus immota atque inconcussa extitit. namque quum LVTHER Vs diuinis au- .spiciis christianim doctrinam ab impurissimorum temporum fecibus repurgaret, bonae quoque litterae suam recuperare dignitatem coeperunt, , ac posthac homines eruditione' - praediti ac studio praestantissimae veritatis occupati censierunt, summa ope niti, fontes aperire, ex quibus incorrupta philosophia, quae partim recta ratione eiusdemque genui-.. na cogitandi libertate nititur, partim res Vtiles continet, dimanare possit. . quin etiam ipse LvΥHERus y censuit, libros Aristotelis ethicorum omnium esse pessimos, qui plane gratiae diuinae de virtutibus christianis ad-